Mục đích đề tài
- Nghiên cứu lý thuyết về tổ chức các tình huống học tập và hướng dẫn học sinh tích cực, tự lực giải quyết vấn đề trong giảng dạy
- Vận dụng xây dựng tiến trình hoạt động dạy học kiến thức chương 1 VL
12 phương pháp nâng cao khả năng tổ chức tình huống học tập và hướng dẫn học sinh tích cực, tự lực trong việc giải quyết vấn đề Việc áp dụng phương pháp giải quyết vấn đề vào quá trình dạy học sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng tự học hiệu quả hơn.
- Có thể nghiên cứu việc tổ chức các tình huống học tập và hướng dẫn học sinh tích cực, tự lực giải quyết vấn đề trong giảng dạy
- Có thể vận dụng soạn giáo án trong dạy học
- Nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học Vật Lý trung học phổ thông
- Nghiên cứu lí luận về cách xây dựng tình huống học tập và hướng dẫn học sinh tích cực, tự lực giải quyết vấn đề trong học tập
- Nghiên cứu cấu trúc nội dung chương 1 Vật Lý 12 nâng cao và vận dụng soạn giáo án các bài:
+ Chuyển động quay của vật rắn quanh một trục cố định
+ Phương trình động lực học của vật rắn quay quanh một trục cố định + Momen động lượng Định luật bảo toàn momen động lượng
+ Động năng của vật rắn quay quanh một trục cố định
+ Bài tập về động lực học vật rắn
- Giải pháp thực hiện: tiến hành thực nghiệm sư phạm: chọn 1 nhóm học sinh tự nguyện từ 15-20 em
Hoạt động của giáo viên và học sinh đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức tình huống học tập, giúp học sinh tích cực và tự lực giải quyết các vấn đề trong quá trình học Sự hướng dẫn của giáo viên không chỉ tạo điều kiện cho học sinh phát triển kỹ năng tự học mà còn khuyến khích tinh thần độc lập trong việc tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề học tập.
- Nghiên cứu các tài liệu:
+ Lí luận dạy học vật lý
+ Chuyên đề phương pháp giáo dục
+ Sách giáo khoa và sách giáo viên 12 nâng cao
+ Tài liệu bồi dưỡng giáo viên
Phương pháp nghiên cứu bao gồm nhiều hình thức khác nhau, như quan sát, trao đổi và học hỏi kinh nghiệm từ thầy cô, anh chị em và bạn bè Bên cạnh đó, việc nghiên cứu tài liệu cũng đóng vai trò quan trọng, cùng với phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm để nâng cao hiệu quả học tập.
Luận văn tốt nghiệp SVTH: Nguyễn Thị Nhã
7 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
Bước 1: Nghiên cứu cơ sở lý thuyết, viết đề cương
Bước 2: Phân tích cấu trúc nội dung chương 1 Vật Lý 12 nâng cao
Bước 3: Vận dụng lý thuyết soạn giáo án chương 1 Vật Lý 12 nâng cao Bước 4: Viết luận văn hoàn chỉnh
Bước 5: Báo cáo luận văn
- THPT: trung học phổ thông
- KHCN: khoa học công nghệ
- GQVĐ: giải quyết vấn đề
- THHT: tình huống học tập
Luận văn tốt nghiệp SVTH: Nguyễn Thị Nhã
CHƯƠNG I ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÝ THPT
1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VL Ở LỚP 12
Chương trình giáo dục phổ thông theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT nhấn mạnh việc phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh, đồng thời phù hợp với đặc trưng môn học và đặc điểm học sinh Chương trình cũng chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng hợp tác, và rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nhằm tác động tích cực đến tình cảm và tạo niềm vui, hứng thú cũng như trách nhiệm trong học tập cho học sinh.
Nghị quyết TW 2, khóa VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo, nhằm khắc phục lối truyền thụ một chiều và khuyến khích tư duy sáng tạo ở học sinh Điều này bao gồm việc ứng dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại trong giảng dạy, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh, đặc biệt là sinh viên đại học, có thời gian và không gian cho tự học và tự nghiên cứu, từ đó phát triển phong trào tự học, tự đào tạo một cách mạnh mẽ.
Mục tiêu của việc đổi mới phương pháp dạy học tại trường phổ thông là chuyển từ hình thức dạy học truyền thống một chiều sang áp dụng “phương pháp dạy học tích cực” Điều này nhằm khuyến khích học sinh phát triển tính tự giác, chủ động, sáng tạo và tạo ra hứng thú trong quá trình học tập.
1.2 ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ Ở TRƯỜNG THPT
1.2.1 Phương hướng chiến lược đổi mới phương pháp dạy học a Khắc phục lối truyền thụ một chiều
Truyền thụ một chiều đã tồn tại lâu trong giáo dục, với đặc trưng là giáo viên độc thoại trong khi học sinh thụ động ghi nhớ Để đổi mới phương pháp dạy học, cần tổ chức cho học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động học tập đa dạng, khuyến khích tư duy sáng tạo thông qua việc giải quyết vấn đề Việc lôi cuốn học sinh tham gia vào quá trình học tập là biện pháp cơ bản để phát triển năng lực sáng tạo Để thực hiện phương pháp dạy học mới, ngoài vai trò hướng dẫn của giáo viên, cần có tài liệu giáo khoa và thiết bị thí nghiệm phù hợp Việc đổi mới sách giáo khoa và thiết bị thí nghiệm là cần thiết để đạt được mục tiêu dạy học, đồng thời đảm bảo thời gian tự học và rèn luyện thói quen tự học cho học sinh.
Để đạt được kết quả học tập sâu sắc và bền vững, sinh viên cần phát triển khả năng tự học và tự lực trong quá trình nhận thức Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, học sinh nên được rèn luyện tư duy sáng tạo và thói quen tự học.
Để rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh, việc tổ chức và tạo điều kiện cho các em tích cực tham gia vào quá trình học tập là rất quan trọng Học sinh cần được khuyến khích tự lực, tham gia giải quyết vấn đề và phát triển năng lực sáng tạo thông qua việc học bằng cách làm Giáo viên không chỉ giảng dạy mà còn đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn và tạo điều kiện cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập đa dạng, từ đó giúp các em đạt được kiến thức và phát triển năng lực Việc áp dụng các phương pháp tiên tiến và công nghệ hiện đại vào giảng dạy cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.
Nền giáo dục của các nước tiên tiến trong nửa cuối thế kỷ XX chú trọng đến việc phát triển năng lực sáng tạo của học sinh Nhiều lý thuyết về phát triển, đặc biệt là "lý thuyết thích nghi" của J Piaget và "lý thuyết về vùng phát triển gần" của Vygotsky, đã được hình thành Các phương pháp dạy học mới cũng đã được thử nghiệm và mang lại kết quả tích cực.
Trong định hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật lý ở lớp 12 theo chương trình THPT mới, cần giảm thiểu tối đa việc giảng giải và minh họa của giáo viên Thay vào đó, nên tăng cường tổ chức cho học sinh tự lực và tham gia tích cực vào việc giải quyết các vấn đề học tập.
Trong nền giáo dục Việt Nam, một thói quen phổ biến là giáo viên thường giảng giải tỉ mỉ và đầy đủ cho học sinh, ngay cả khi nội dung đã có sẵn trong sách giáo khoa Thực tế, nhiều giáo viên còn nhắc lại và viết lại chính xác những gì đã có trong sách lên bảng.
Ban đầu, học sinh chưa quen với phương pháp học mới nên thường chờ giáo viên giảng giải và tóm tắt, nhưng sau một thời gian tự lực, họ trở nên tự tin hơn, đọc nhanh và hiểu sâu hơn Kết quả là thời gian học tập tổng cộng ít hơn so với việc chờ đợi giáo viên giảng giải Khi quen với phương pháp học mới, học sinh sẽ cảm thấy tự tin và hào hứng hơn Thành công trong học tập sẽ mang lại sự phấn chấn và tích cực, giúp học sinh đạt được kết quả tốt hơn Giáo viên cần kiên nhẫn yêu cầu học sinh tự học cả ở lớp và ở nhà, chỉ giảng giải khi học sinh không hiểu, và không làm thay những gì học sinh có thể tự thực hiện.
Để học sinh hoạt động tự lực hiệu quả, giáo viên cần chia nhỏ các vấn đề học tập phức tạp thành những phần đơn giản và vừa sức, giúp học sinh dễ dàng hoàn thành Bên cạnh đó, việc áp dụng phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề một cách rộng rãi cũng rất quan trọng.
Kiểu dạy học nêu và giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh phát triển thói quen tìm tòi và giải quyết vấn đề một cách độc lập Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện cho việc học trở nên thú vị và hiệu quả hơn Thông qua việc đặt ra các vấn đề thực tiễn, giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá và tìm ra giải pháp, từ đó nâng cao khả năng tự học và ứng dụng kiến thức vào cuộc sống.