Mô hình kinh doanh đa cấp tại Việt Nam – Lý luận và thực tiễn quá trình phát triển ở Việt Nam

Khái niệm Theo nghị định 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham g

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM

MÔN: QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

ĐỀ BÀI:

Mô hình kinh doanh đa cấp tại Việt Nam – Lý luận

và thực tiễn quá trình phát triển ở Việt Nam.

LỚP: 452644 NHÓM: 04

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC 2

THÔNG TIN 3

1 Đề bài 3

2 Thành viên của nhóm 3

3 Biên bản làm việc nhóm: 4

MỞ ĐẦU 6

NỘI DUNG 6

I CƠ SỞ LÝ THUYẾT 6

1 Kinh doanh đa cấp 6

a Khái niệm 6

b Đặc điểm 7

2 Mô hình kinh doanh đa cấp 8

a Cơ cấu tổ chức: 8

b Mô hình cơ cấu tổ chức 8

II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN THỰC TIỄN CỦA MÔ HÌNH KINH DOANH ĐA CẤP TẠI VIỆT NAM 8

1 Giai đoạn mới xuất hiện ở Việt Nam, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2010 8

2 Giai đoạn biến tướng của mô hình kinh doanh đa cấp từ năm 2011 đến năm 2016 10

3 Giai đoạn thiết lập lại thị trường kinh doanh đa cấp từ năm 2016 đến nay 12

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Mỗi nhà đầu tư sẽ có những định hướng, chiến lược, cách thức tổ chức vận hành doanh nghiệp của mình hay còn gọi là mô hình kinh doanh Mỗi một mô hình kinh doanh, khi đặt ra đều có mục tiêu chung là thu được nhiều lợi nhuận từ khách hàng và cạnh tranh với doanh nghiệp khác Hiện nay có rất nhiều mô hình kinh doanh, một phần là do cơ chế hội nhập sâu rộng, bên cạnh

đó là những chính sách, ưu tiên của chính phủ chú trọng phát triển kinh tế Đặc biệt có một mô hình kinh doanh đang gây bão thời gian vừa qua, khá phát triển và thu lợi nhuận khá cao, hơn thế thu hút được rất nhiều sự quan tâm của nhiều giai tầng trong những năm gần đây, chính là “mô hình kinh doanh đa cấp” Đa cấp một mô hình kinh doanh khá phổ biến trên toàn thế giới và cả Việt Nam nói riêng Vậy mô hình kinh doanh này ở Việt Nam đang diễn biến như thế nào?

Đây hứa hẹn là một đề tài hay, thiết thực Tuy nhiên, mọi người thường tiếp nhận thông tin liên quan đến đa cấp một cách thụ động, sai lệch dẫn đến

mô hình này trở nên có nhiều tiêu cực Để có một cái nhìn toàn diện hơn về

mô hình kinh doanh đa cấp ở Việt Nam, nhóm bốn xin chọn đề 03: “Mô hình

kinh doanh đa cấp tại Việt Nam – Lý luận và thực tiễn quá trình phát triển ở Việt Nam”.

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1 Kinh doanh đa cấp

a Khái niệm

Theo nghị định 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong

đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác

từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới

Về bản chất, bán hàng đa cấp là chiến lược và hoạt động kinh doanh bán hàng trực tiếp đến tay người tiêu dùng, mà không phải qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ Tiếp thị đa cấp là một chiến lược kinh doanh hợp pháp, mặc

dù còn đang gây khá nhiều tranh cãi

Mặc dù mỗi công ty kinh doanh đa cấp đều có "kế hoạch trả tiền hoa hồng" cụ thể cho việc thanh toán thu nhập cho những người phân phối nhưng đặc điểm phổ biến được tìm thấy trong tất cả công ty kinh doanh đa cấp là các

kế hoạch trả tiền theo lý thuyết chỉ trả cho người phân phối nếu họ có tối thiểu hai nhánh phân phối tiềm năng Dòng tiền hoa hồng đầu tiên có thể được thanh toán từ hoa hồng bán hàng của người phân phối bán trực tiếp cho khách hàng bán lẻ Dòng tiền thứ hai được thanh toán từ các khoản hoa hồng dựa trên doanh số bán hàng của các nhà phân phối khác mà người này đã tuyển dụng được

b Đặc điểm.

Thông thường, kinh doanh đa cấp đều có những đặc điểm sau:

- Thực chất bán hàng đa cấp là một hình thức bán lẻ hàng hóa, khi mà công ty bán hàng đa cấp có thể là đơn vị sản xuất và tiếp thị trực tiếp

- Bán hàng được thực hiện bởi những người tham gia và được chia thành nhiều cấp khác nhau

- Nếu thông thường các doanh nghiệp thường bán sản phẩm của mình qua đại lý, siêu thị thì trong kinh doanh đa cấp lại khác Các sản phẩm sẽ được phân phối trực tiếp từ người bán tới người tiêu dùng

- Những người tham gia vào kinh doanh đa cấp sẽ được hưởng hoa hồng từ việc bán hàng của mình và người khác cùng mạng lưới mình tổ chức

Và thông thường người tham gia bán hàng đa cấp sẽ được nhận hoa hồng từ hai nguồn chính đó là:

+ Hoa hồng trên doanh số bán hàng (hoa hồng trực tiếp) Hoa hồng khi xây dựng mạng lưới tiêu thụ của những người tham gia bán hàng đa cấp (hoa hồng gián tiếp) Vì vậy, người bán hàng đa cấp sẽ nhận hoa hồng khi bán hàng cho doanh nghiệp chứ không phải người đầu tư hưởng lợi

2 Mô hình kinh doanh đa cấp

a Cơ cấu tổ chức:

 Áp dụng chế độ một thủ trưởng

 Cơ cấu trực tuyến: cấp trên ra quyết định trực tiếp với cấp dưới và ngược lại

 Nguyên tắc hoạt động:

 Sản phẩm trực tiếp đến người tiêu dùng

 Đảm bảo tính thực hiện các nguyên tắc quy định

 Thúc đẩy, hỗ trợ thị trường

b Mô hình cơ cấu tổ chức

Tùy thuộc vào mỗi Doanh nghiệp sẽ chọn cho mình mô hình cơ cấu tổ chức theo chức năng, theo sản phẩm, địa lí Tuy nhiên kinh doanh đa cấp có

mô hình cơ cấu tổ chức nhà phân phối hết sức đặc biệt là gọi chung là mô hình mạng lưới như mô hình nhị phân, mô hình để tầng và mô hình bậc thang

li khai Hiện nay đa phần các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp đều theo mô hình Bậc thang ly khai - mô hình tiên tiến nhất hiện nay

Mô hình bậc thang li khai được phát triển từ mô hình nhị phân kết hợp

mô hình ma trận Mô hình bậc thang li khai này cho phép nhà phân phối tuyển thêm thành viên hay cộng tác viên để đưa sản phẩm của mình đến trực tiếp người tiêu dùng Mô hình tạo ra những cấp bậc rộng ra về sau tạo thành hình kim tự tháp Mỗi cấp bậc được trả lương với những mức hoa hồng nhất định

II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN THỰC TIỄN CỦA MÔ HÌNH KINH DOANH ĐA CẤP TẠI VIỆT NAM

1 Giai đoạn mới xuất hiện ở Việt Nam, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2010

Kinh doanh đa cấp bắt đầu hình thành từ năm 1934, bắt đầu từ một công ty có tên là Công ty Vitamin California Người sáng lập ra công ty này

là Carl Rehnborg Kinh doanh đa cấp được nhận định là một ngành công nghiệp nhiều tỷ đô la, chiếm khoảng 1% doanh số bán lẻ của Mỹ Ngành công

nghiệp này cũng biểu hiện tốc độ tăng trưởng cao ở các nền kinh tế đang phát triển trên thế giới trong đó có Việt Nam

Đầu thế kỉ 21, kinh doanh đa cấp bắt đầu bước chân vào thị trường Việt Nam với những thành công bất ngờ của nhiều thương hiệu lớn như Amway, Oriflame, Herbalife

Đến thời điểm cuối năm 2004, tại Việt Nam đã có khoảng 20 Công ty bán hàng đa cấp phân phối sản phẩm chủ yếu về ngành chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp Để hòa nhập với xu hướng chung của thế giới cũng như đáp ứng tình hình thực tế tại Việt Nam, hành lang pháp lý về kinh doanh theo mạng đã dần hình thành

Năm 2006, 2007 được xem là giai đoạn phục hồi của kinh doanh đa cấp tại Việt Nam, hàng loạt các công ty tăng dần doanh số Những năm sau đó mô hình kinh doanh đa cấp có cơ cấu tổ chức mạng người ngày càng mở rộng Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) cho biết tính đến năm 2006 thì cả nước có hơn 230.000 người, năm 2009 hơn 666.000 người.Theo báo cáo của

Bộ Công Thương từ sau năm 2010, bán hàng đa cấp đạt lợi nhuận 2.799 tỷ đồng, tăng gấp 4 lần so với 614 tỷ đồng của 4 năm trước đó

Đầu tháng 10, năm 2009, Hiệp hội bán hàng đa cấp Việt Nam được thành lập Hiệp hội được thành lập và bổ nhiệm bà Trương Thị Nhi (Tổng giám đốc công ty TNHH TM Lô Hội, nhà đại diện tại Việt Nam của tập đoàn Forever Living Products Hoa Kỳ) là chủ tịch nhiệm kỳ 2009 - 2014

Năm 2011, với nhiều lý do, kinh doanh đa cấp bùng nổ mạnh mẽ và tạo thành một làn sóng tại Việt Nam, trở thành một trong những kênh phân phối sản phẩm chính thức, bên cạnh các phương thức phân phối khác như: bán hàng qua đại lý, bán hàng theo catalog, bán hàng qua truyền hình…

Như vậy có thể nói, mô hình kinh doanh đa cấp mới những ngày đầu gia nhập vào Việt Nam, được xem như là phương thức kinh doanh mang lại nhiều hiệu quả, trong nhiều mảng hoạt động, tiếp thị, phân phối và tiêu thụ sản phẩm Giúp cho các doanh nghiệp thu được nhiều lợi nhuận, cũng như được sự hài lòng từ người tiêu dùng Kì vọng mô hình kinh doanh này sẽ có

tác động tích cực đến kinh tế, đời sống xã hội Tuy nhiên thực hư ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu ở giai đoạn hai

2 Giai đoạn biến tướng của mô hình kinh doanh đa cấp từ năm 2011 đến năm 2016

Vâng! cùng với sự phát triển của các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp

chân chính, nhiều loại hình đa cấp biến tướng cũng núp bóng và phát triển, mọc lên đầy rẫy trên thị trường Thị trường kinh doanh đa cấp bao trùm một màu ảm đạm, điêu đứng Tính đến tháng 6 năm 2011, nước Việt Nam đã có

63 doanh nghiệp được cấp giấy đăng ký tổ chức bán hàng đa cấp, trong đó Hà Nội đi đầu với 30 doanh nghiệp, thành phố Hồ Chí Minh 29 doanh nghiệp, còn lại thuộc về các tỉnh Đồng Nai (2 doanh nghiệp), Bình Dương và Hải Dương Năm 2011, với nhiều lý do, kinh doanh đa cấp bùng nổ mạnh mẽ và tạo thành một làn sóng tại Việt Nam

Năm 2013, Việt Nam có hơn 1 triệu người bán hàng đa cấp Đúng thật! như một trào lưu vây Đáng buồn công cụ “dẹp loạn” là khung khổ pháp lý liên quan đến bán hàng đa cấp ở thời điểm này vẫn còn quá mỏng, thiếu hoàn thiện, dù từ năm 2014 đã được sửa theo hướng thắt chặt hơn Ngày 14 tháng

5 năm 2014, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ban hành Nghị Định

42/2014/NĐ-CP, bao gồm các quy định về hoạt động bán hàng đa cấp và quản lý hoạt động bán hàng đa cấp Nghị định này có hiệu lực từ 1 tháng 7 năm 2014

Ngày 15/11/2016, tại Phiên chất vấn đầu tiên của Quốc hội khóa XIV,

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh đã thẳng thắn cho rằng, khuôn khổ pháp lý liên quan đến bán hàng đa cấp khi đó còn tồn tại nhiều bất cập, và

Bộ Công Thương, với trách nhiệm của mình, đã và đang khẩn trương nghiên cứu hoàn thiện chính sách

Để có thể thấy rõ dấu hiệu của mô hình kinh doanh đa cấp biến tướng: Chúng ta phân tích cụ thể mô hình và chiến lược kinh doanh của công ty Everrichs Global

Theo tài liệu giới thiệu của công ty Everrichs Global, Công ty này có trụ sở tại số 45 Trung Kính - Trung Hòa - Cầu Giấy (Hà Nội) với Giấy phép

kinh doanh đa cấp số 0106107151 Công ty kinh doanh mặt hàng là thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc Công ty kêu gọi khách hàng trở thành nhà phân phối để có thể kiếm lợi nhuận cao gấp nhiều lần chỉ bằng cách đơn giản đó là: khách hàng sẽ mua một bộ tài liệu trị giá 160.000 đồng đồng thời phải cọc một khoản tiền Sau khi tìm hiểu và muốn trở thành nhà phân phối của công ty, khách có thể chọn mua các gói sản phẩm của công ty có trị giá từ 7,9 triệu đồng trở lên Và sau khi đã trở thành thành viên của công ty với mục đích phát triển hệ thống dưới hình thức kêu gọi nhiều người tham gia vào mạng lưới kinh doanh, lúc này người phát triển sẽ nhận được tới 6 loại hoa hồng khác nhau như: hoa hồng trực tiếp, hoa hồng gián tiếp… Ta thấy Công

ty Cổ phần Everrichs Global có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, quảng cáo thu nhập khủng Khi giới thiệu về bán hàng đa cấp

thay vì giới thiệu tác dụng của sản phẩm họ sẽ cho người tham gia thấy mức thu nhập khổng lồ rằng chỉ cần giới thiệu cho 10 người thì 10 người này sẽ giới thiệu cho 100 người khác là họ đã có thể kiếm về hàng trăm triệu được

gọi là hoa hồng mà không cần làm gì cả

Thứ hai, sản phẩm chất lượng kém Đa phần những sản phẩm đa cấp ở

Việt Nam tung ra thị trường đều có chất lượng sản phẩm vô cùng kém Người tham gia đa cấp sẵn sàng vì lợi nhuận mà giới thiệu cho bạn thân bạn bè những sản phẩm có chất lượng kém với mức giá cao mà thậm chí những sản phẩm này bản thân họ chưa từng sử dụng qua hay đôi khi chính bản thân họ cũng không dám sử dụng sản phẩm

Thứ ba, thu tiền để tham gia kinh doanh Khi tham gia kinh doanh đa

cấp, các công ty lừa đảo sẽ yêu cầu người tham gia đóng một khoản tiền mặc

dù trên thực tế họ không nhận được bất kỳ sản phẩm nào cả, số tiền đóng đó

sẽ được dùng để chia cho những người ở cấp cao hơn Vậy nên, những người nhận được tiền sẽ tiếp tục đi lừa người khác Còn đối với những người đã bị lừa, họ đành đi giới thiệu cho những người mới để gỡ lại khoản tiền đã mất

Khái quát các đặc điểm hoạt động công ty Cổ phần Everrichs Global

chúng ta nhận biết đc các dấu hiệu của mô hình đa cấp biến tướng được khái

quát thành các dấu hiệu chính: Không có giấy chứng nhận kinh doanh bán hàng đa cấp; không có hàng hóa hoặc hàng hóa chỉ là công cụ để lôi kéo người tham gia; doanh nghiệp chỉ quan tâm tới việc tìm người tham gia hệ thống; công ty yêu cầu người tham gia đặt cọc, mua hàng hóa hay nộp một khoản tiền mới được tham gia hệ thống; dùng các mỹ từ thuyết phục người tham gia, cam kết các khoản lợi nhuận, lãi suất khổng lồ Có rất nhiều người

là nạn nhân của “nạn đa cấp” Thực sự vì bị lừa mà họ sẵn sàng bán nhà, để theo đa cấp Mù quáng đến mức lôi luôn người thân thích vào hội Vì quá tôn thờ lợi ích trước mắt mà họ trở nên si mê trước những cám dỗ Tôi đã từng chứng kiến người hàng xóm, bị bán hàng đa cấp lừa mà bòn rút hết tất cả số tiền mà gia đình ông ta có, bán luôn cả đất để theo bằng được

3 Giai đoạn thiết lập lại thị trường kinh doanh đa cấp từ năm 2016 đến nay

Nhận thấy mô hình kinh doanh đa cấp với những tiềm năng vào hiểm họa khó lường, Chính Phủ liên tục triển khai nhiều biện pháp, trong đó tác đông lớn nhất là cơ sở, hành lang pháp lí Mục tiêu lành mạnh hóa, làm sạch kinh doanh đa cấp, phát huy theo đúng những giá trị tích cực của nó

Sau khi ra Chỉ thị số 30/CT-TTg (2016), Nghị định số 40/2018/NĐ-CP

về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp thay Nghị định số 42/2014/NĐ-CP cùng với Luật cạnh tranh thì thị trường kinh doanh đa cấp dần quay trở lại với

mô hình kinh doanh đa cấp truyền thống, các công ty đa cấp biến tướng giảm mạnh từ 67 DN năm 2016 thì đến tháng 9/2020 chỉ còn 21 DN khoảng 68% bị thu hồi giấy phép kinh doanh hoặc tự chấm dứt hoạt động vì kém hiệu quả Nhờ có sự can thiệp của Bộ Công Thương đã thanh tra kiểm tra thường xuyên

mà trật tự đã dần được thiết lập lại Tuy có sự giảm về mặt số lượng người tham gia và các doanh nghiệp nhưng doanh thu lại được tăng khá mạnh mẽ năm 2019 con số này đã lên đến 12575 tỷ đồng, tăng 4247 tỷ đồng ( tăng 35%) so với năm 2017 Như vậy kinh doanh đa cấp đang dần trở lại với đúng

bản chất của nó phương thức kinh doanh được coi là hiệu quả nhất trong các loại hình

Sau đây chúng em xin thể hiện sự phát triển điển hình của mô hình thông qua doanh nghiệp sau:

Hiện nay hầu như mọi người đều biết đến các sản phẩm chức năng của Công ty TNHH Herbalife Việt Nam một doanh nghiệp điển hình kinh doanh theo mô hình đa cấp Đến cuối năm 2009 Công ty TNHH Herbalife tại Việt Nam mới chính thức xuất hiện và hoạt động, các công ty này đều thuộc tập đoàn toàn cầu Herbalife Nutrition - Ban lãnh đạo: Doanh nghiệp Herbalife Việt Nam được hoạt động theo chế độ 1 thủ trưởng – ông Vũ Văn Thắng là tổng giám đốc ban lãnh đạo cấp cao và được bổ nhiệm bởi tập đoàn toàn cầu vào năm 2019

- Tầm nhìn: “Nâng chất lượng cuộc sống”

- Sứ mệnh: “Nâng tầm chất lượng sống qua việc mang đến cho mọi người cơ hội kinh doanh tốt nhất, bán hàng trực tiếp những sản phẩm dinh dưỡng và các sản phẩm kiểm soát tốt nhất trên thế giới”

- Mô hình cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp: được chia theo địa lý bởi Việt Nam được chia thành 3 miền rõ rệt Công ty TNHH MTV HERBALIFE Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh kiêm trụ sở chính của công ty Tiếp đó

mở chi nhánh công ty TNHH MTV HERBALIFE Việt Nam tại Hà Nội (2018) và cuối cùng là chi nhánh tại Đà Nẵng năm 2019

- Cơ cấu của doanh nghiệp: Kinh doanh đa cấp là kinh doanh mạng, mô hình bậc thang ly khai, nhiều cấp bậc trong quá trình phân phối chính vì vậy

mà nhà quản trị - cấp trên ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dưới

và ngược lại – cơ cấu trực tuyến Những nhà phân phối là thành viên hay cộng tác viên thì họ nhận hoa hồng từ doanh số bán hàng và tiền hoa hồng xây dựng mạng lưới

- Lĩnh vực hoạt động: Là các sản phẩm hỗ trợ cân nặng, sức khỏe như trà thảo mộc cô đặc vị chanh, hỗn hợp dinh dưỡng công thức 1 hương vani, kem chống nắng, nước toner, nước hoa Các sản phẩm được sản xuất dựa