Dạy phân hóa môn Tiếng Việt lớp Ba trong mô hình trường học mới VNEN - SKKN

Nhiều giáo viên đã thực hiện áp dụng phương pháp mới nhưng chưa hiệu quả, chưa tích cực hóa và khơi dậy được năng lực học tập thực sự của tất cả các đối tượng học sinh.. Hầu hết các giáo

MỤC LỤC

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU

Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 8

Phần thứ ba: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

Trong công cuộc đổi mới giáo dục bộ Giáo dục và Đào tạo tiến hành theo ba hướng: Đổi mới sách giáo khoa ở tất cả các cấp học phổ thông, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách kiểm tra đánh giá học sinh Đi đôi với việc đổi mới SGK, đổi mới chương trình là đổi mới phương pháp dạy học, được tiến hành với phần đông giáo viên đang trực tiếp giảng dạy trên lớp hiện nay Nhiều giáo viên đã thực hiện áp dụng phương pháp mới nhưng chưa hiệu quả, chưa tích cực hóa và khơi dậy được năng lực học tập thực sự của tất cả các đối tượng học sinh Hầu hết các giáo viên chỉ mới quan tâm đến đối tượng học sinh có lực học trung bình, nắm được kiến thức cơ bản trong tài liệu hướng dẫn, còn đối tượng học sinh khá giỏi có năng lực tư duy sáng tạo và học sinh có lực học yếu kém còn chưa được quan tâm, bồi dưỡng đúng mức trong giờ học, chưa khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của từng cá nhân học sinh Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, việc bồi dưỡng học sinh giỏi là vấn đề rất cần thiết và cần được thực hiện ngay ở trong những tiết học đại trà nhằm phát hiện và bồi dưỡng, ươm mầm những tài năng cho đất nước trong tương lai Không những đảm bảo chất lượng phổ cập đại trà mà đồng thời chú trọng phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu về Tiếng Việt, Toán và các môn học khác

Từ trước đến nay, đổi mới phương pháp dạy học chưa được chú trọng đúng mức, hầu hết các giáo viên chỉ dừng ở mức độ trang bị kiến thức cơ bản cho đối tượng học sinh có lực học loại trung bình đại trà trong lớp, chưa thực sự quan tâm bồi dưỡng đến đối tượng học sinh khá giỏi Bởi lẽ họ chưa mạnh dạn, sợ cháy thời gian, không đủ thời gian… ngại đầu tư thời gian nghiên cứu bài Có những giáo viên mặc dù đã dạy theo Mô hình trường học mới nhưng vẫn còn dạy theo cách như đã từng dạy từ mấy chục năm qua, phương pháp đàm thoại là chủ yếu Ngược lại, một số giáo viên lại chỉ chú ý đến đối tượng học sinh khá giỏi song chưa thực sự quan tâm đến sự tiếp thu kiến thức của đối tượng học sinh trung bình và yếu trong lớp, làm cho những học sinh này không hiểu bài và có tư tưởng sợ học, giáo viên không bồi dưỡng lấp lỗ hổng kiến thức cho các em ngay trong giờ học chính khóa Bên cạnh đó là một số phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, giảng giải, vấn đáp…còn nhiều mặt hạn chế, chưa khắc phục được nhược điểm này Vậy câu hỏi đặt ra là cần phải dạy học như thế nào để trong một tiết dạy đảm bảo: bồi dưỡng nâng cao kiến thức cho đối tượng học sinh khá giỏi, trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình và bồi dưỡng lấp chỗ hổng cho học sinh yếu kém ? Theo tôi, hoàn toàn có thể áp dụng được trong các tiết học Tiếng Việt hoặc các môn khác cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp bằng những hình thức học tập, hệ thống câu hỏi, hệ thống bài tập thích hợp, bằng những biện pháp phân hóa nội tại hợp lý, phù hợp với thực trạng học sinh trong lớp

Qua khảo sát xét thấy tính khả thi và hiệu quả của đề tài rất cao nên trong năm học này, tôi đã mạnh dạn áp dụng dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh lớp ba của trường tiểu học Lý Tự Trọng Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn và nghiên cứu đề tài:

Dạy phân hóa môn Tiếng Việt lớp Ba trong Mô hình trường học mới VNEN

Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển cho biết, cùng với quá trình tích hợp là phân hóa Phân hóa là phải dạy học sao cho phù hợp với từng người, từng nhóm khác nhau Mỗi người có một năng lực riêng, phù hợp với sở thích riêng, sở trường riêng, điều kiện riêng

II Mục đích nghiên cứu

Áp dụng phương pháp dạy học phân hóa vào môn Tiếng Việt ở lớp Ba để vừa bồi dưỡng nâng cao kiến thức cho học sinh khá giỏi, vừa trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình, vừa bồi dưỡng lấp lỗ hổng cho học sinh yếu kém Qua đó nâng cao hiệu quả việc dạy học ở tất cả các môn học khác

Nghiên cứu lí luận và thực tiễn dạy học phân hoá Các hình thức dạy học phân hóa Tại sao phải thực hiện dạy học phân hoá trong giờ Tiếng Việt Mối quan hệ giữa phương pháp dạy học phân hoá với các phương pháp dạy học khác Áp dụng dạy học phân hoá vào môn Tiếng Việt cho học sinh như thế nào ? Xác định hệ thống phân hóa các phân môn trong môn Tiếng Việt lớp Ba Nghiên cứu những sai lầm thường gặp và biện pháp khắc phục cho học sinh trong dạy học môn Tiếng Việt

Thử nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của đề tài

Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lý luận của vấn đề

Xu hướng dạy học phân hóa ở nhiều nước được thực hiện bằng cách định hướng hoặc phân luồng cho học sinh ngay từ cấp tiểu học ở các môn học tự chọn Các định hướng này tạo cho HS các cơ hội lựa chọn cho mình hướng học lên phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng và các điều kiện riêng của mỗi HS Xuất phát từ chức năng giáo dục, xét đến cùng là chức năng phát triển của mỗi cá nhân học sinh và trên

cơ sở đó tạo ra động lực thúc đẩy phát triển Theo đó, cá nhân chỉ có thể có sự phát triển tối đa khi nhà giáo dục và hệ thống giáo dục đáp ứng những khả năng, những nhu cầu, nguyện vọng bằng một chương trình nội dung và cách thức phù hợp

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khoá VIII đã nêu: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho học sinh Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học”.“Đổi mới tư duy giáo dục một cách nhất quán, từ mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp đến cơ cấu và hệ thống tổ chức, cơ chế quản lý để tạo được chuyển biến cơ bản và toàn diện nền giáo dục nước

nhà, tiếp cận với trình độ giáo dục của khu vực và trên thế giới; khắc phục cách đổi mới chắp vá, thiếu tầm nhìn tổng thể, thiếu kế hoạch đồng bộ Phấn đấu xây dựng nền giáo dục hiện đại, của dân, do dân và vì dân, đảm bảo công bằng về cơ hội học tập cho mọi người, tạo điều kiện để toàn xã hội học tập và học tập suốt đời, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” Trên thực tế một bộ phận giáo viên vẫn bằng kinh nghiệm của mình khi giảng dạy trên lớp đã có ý thức chuẩn bị công phu bài giảng, tìm hiểu trình độ nhận thức chung của lớp, phát hiện những HS khá giỏi, những

HS còn yếu kém trong học tập, trên cơ sở đó xây dựng nội dung dạy học phù hợp

Dạy học phân hóa xuất phát từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt tất cả mục đích dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của từng

cá nhân Việc kết hợp giữa giáo dục diện "đại trà" với giáo dục diện "mũi nhọn", giữa phổ cập với nâng cao trong dạy học Tiếng Việt cần được tiến hành theo các tư tưởng sau: Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng Người giáo viên phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng thì mới có điểm xuất phát chắc chắn Nội dung và phương pháp dạy học trước hết phải thiết thực, phù hợp với trình độ và điều kiện chung đó Phải tinh giảm nội dung, lược

bỏ những nội dung chưa sát thực, chưa phù hợp với yêu cầu thật cơ bản Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ trên trung bình Giúp các em đạt được chuẩn tối thiểu để có thể hòa nhập vào học tập đồng loạt theo trình độ chung

II Thực trạng của vấn đề

Mỗi học sinh là một cá nhân có tiềm năng riêng, sở trường riêng, tình cảm và động lực học tập khác nhau mà trong các tiết dạy giáo viên chỉ áp dụng một cách dạy chung cho cùng một đối tượng học sinh thì chính người giáo đã bỏ lỡ mất nhiều cơ hội cho những học sinh khác Chính vì thế trong các tiết học giáo viên biết áp dụng tốt các biện pháp phân hóa đồng thời có nhiệm vụ rõ ràng, phù hợp với từng đối tượng hoặc nhóm đối tượng học sinh sẽ giúp các em phát triển tối đa năng lực cá nhân của bản thân Dạy học phân hóa tốt sẽ đáp ứng và phát huy được nguyện vọng, sở trường và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của các cá nhân khác nhau Dạy học phân hóa trong giờ Tiếng Việt càng giúp học sinh có nhiều cơ hội để phát triển Mỗi cá nhân dù ở bất

kì nhóm đối tượng nào đều có cơ hội để phát huy hết sở trường của bản thân Tạo ra động lực học tập cho các em, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tối đa tư chất và năng lực của học sinh năng khiếu Loại trừ được tình trạng quá tải đối với học sinh yếu kém Giúp học sinh nắm được một cách chính xác,vững chắc có hệ thống những kiến thức và kỹ năng môn Tiếng Việt Có năng lực vận dụng những tri thức đó vào các tình huống khác nhau trong cuộc sống Phát triển những năng lực phẩm chất trí tuệ, giúp cho học sinh biến những phẩm chất thu nhận được thành phẩm chất của bản thân

học tập các môn học khác, trong cuộc sống thường ngày Giáo dục cho học sinh về tư tưởng, đạo đức, lối sống, thẩm mỹ của người công dân yêu nước trung thực và giản dị Phát triển ở mỗi học sinh khả năng học tập, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng sớm cho học sinh có năng khiếu về môn Tiếng Việt, bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước một cách chân thành qua môn Tiếng Việt Giáo dục phẩm chất đạo đức thẩm mỹ đúng đắn phù hợp với con người Việt Nam trong thời đại hiện nay

Trong các phương pháp giảng dạy Tiếng Việt thì phương pháp dạy học phân hóa là một phương pháp khá hiệu quả Trong giờ học Tiếng Việt, việc bảo đảm thực hiện tốt các mục đích dạy học đối với tất cả các đối tượng học sinh, khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của cá nhân là yêu cầu vô cùng quan trọng mà dạy học phân hóa đã đạt được Dạy học phân hóa phát huy tốt khả năng cá thể hóa hoạt động của học sinh, đưa học sinh trở thành chủ thể của quá trình nhận thức, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, sáng tạo, phù hợp với năng lực nhận thức của bản thân Bên cạnh đó giáo viên có cơ hội hiểu và nắm được mức độ nhận thức của từng cá thể học sinh để đề ra những biện pháp tác động, uốn nắn kịp thời và có đánh giá một cách chính xác, khách quan Dạy học phân hóa trong môn Tiếng Việt gây được hứng thú học tập cho mọi đối tượng học sinh, xóa bỏ mặc cảm tự ti của đối tượng học sinh

có nhịp độ nhận thức thấp cùng tham gia tìm hiểu nội dung, yêu cầu của bài Kích thích, gây hứng thú học tập cho các đối tượng học sinh khá giỏi phát huy hết khả năng, trí tuệ của mình Không gây cảm giác nhàm chán cho học sinh khá giỏi Dạy học phân hóa trong giờ dạy Tiếng Việt dễ dàng thực hiện, không gây khó khăn, trở ngại cho giáo viên trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành giảng dạy Không nhất thiết đòi hỏi cần có các phương tiện thiết bị hiện đại kèm theo, phù hợp với thực trạng điều kiện vật chất của nhà trường Dạy phân hóa trong môn Tiếng Việt theo Mô hình trường học mới xóa bỏ mặc cảm, khoảng cách giữa học sinh yếu kém với học sinh khá giỏi, đưa các em sít lại gần nhau hơn qua sự tác động tình cảm trong các giờ học Tiếng Việt Tạo điều kiện cho đối tượng học sinh yếu kém học hỏi, thảo luận với học sinh khá giỏi Các em có cơ hội giúp đỡ nhau cùng phát triển, tiếp thu một cách nhanh chóng kiến thức của giờ học

Đại đa số bộ phận giáo viên đã nhận thức được trong thời đại ngày nay đổi mới dạy học và dạy học theo quan điểm “ Dạy học phân hóa” là tất yếu khách quan, phù hợp với xu thế chung của thế giới Việc quản lý chương trình dạy học ở trường được thực hiện nghiêm túc, có các biện pháp kiểm tra thường xuyên Hầu hết các giáo viên đều thực hiện đúng tiến độ, bám sát phân phối chương trình và thực hiện lên kế hoạch bài dạy đều đặn Ngay từ đầu năm học chuyên môn đã đề ra kế hoạch dạy học phù hợp với thực tế của nhà trường, có những quyết định đúng, kịp thời, tổ chức thực hiện kế hoạch tương đối hợp lý, khoa học Chú ý coi trọng việc phân công giảng dạy cho giáo viên trên cơ sở năng lực, hoàn cảnh, nguyện vọng, phù hợp với nhiệm vụ chính trị của

nhà trường Hàng năm đều tổ chức bồi dưỡng cho GV về chuyên môn, nghiệp vụ như việc thực hiện chương trình, tiêu chuẩn đánh giá giờ lên lớp, đổi mới phương pháp dạy học… Việc dự giờ thăm lớp, rút kinh nghiệm bài giảng, đánh giá kết quả bài giảng theo quan điểm phân hóa đã được tổ chức Tổ chuyên môn đã phát huy hết vai trò trong việc quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên Dự giờ, thống nhất nội dung bài giảng theo quan điểm phân hóa, góp ý rút kinh nghiệm giờ dạy Duy trì chế độ kiểm tra, thanh tra chuyên môn, phối hợp với các tổ chức như công đoàn, đội để kiểm tra đánh giá việc thực hiện nề nếp dạy và học ở các lớp Xây dựng tiêu chí thi đua ngay từ đầu năm học Nhà trường, các đoàn thể trong và ngoài nhà trường, Ban đại diện cha

mẹ học sinh đã tích cực phối hợp với nhau tạo sự gắn kết trong công tác giáo dục Hầu hết trước khi bước vào đầu năm học mới, đội ngũ GV đều được tập huấn bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ trong đó chú trọng vào đổi mới phương pháp dạy học, trang bị cho GV một số kỹ thuật dạy học tích cực đáp ứng yêu cầu dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa

Thế nhưng trên thực tế dạy học, đại đa số giáo viên chỉ áp dụng hình thức , phương thức tổ chức ở các tiết dạy chỉ cho cùng một đối tượng học sinh mà thôi Vì nhiều khi áp dụng phương pháp dạy học phân hóa nhược điểm cơ bản của đại đa số giáo viên là trước khi lên lớp phải chuẩn bị bài soạn, hệ thống bài tập phân hóa, đầu tư mất nhiều thời gian công sức Tổ chức lớp học hiện nay hầu hết đều có số học sinh đông, bàn ghế chưa phù hợp với Mô hình dạy học mới, chênh lệch nhiều về trình độ có thể gây khó khăn cho các giáo viên mới, giáo viên dạy thay có thể chưa kịp nắm được trình độ nhận thức của từng học sinh Nề nếp, thói quen học tập ở một số lớp không ổn định khi không có giáo viên chủ nhiệm nên phần nào cũng ảnh hưởng đến chất lượng những tiết học khác Nhiều khi ở các tiết dạy tăng cường giáo viên chưa thật sự mạnh dạn, linh hoạt trong việc xây dựng nội dung Các nội dung trong tiết dạy còn cơ cấu cứng ở môn tự chọn, năng khiếu nên việc điều chỉnh thời lượng khó thực hiện được Mặc dù giáo viên rất tâm huyết với nghề, rất yêu trẻ nhưng chưa thật sự gần gũi, thân thiện, chưa thuyết phục học sinh bằng tình cảm, chưa tạo niềm tin cũng như hứng thú trong học tập, nhu cầu học tập cho trẻ nhất là học sinh yếu Việc tổ chức các hoạt động sôi nổi trong các tiết học cho học sinh còn hạn chế nên học sinh không có hứng thú học tập, không tập trung vào hoạt động học Lớp nào cũng có đủ các đối tượng học sinh (giỏi, khá, trung bình, yếu, cá biệt, ), sĩ số lớp đông nên khi thiết kế bài dạy giáo viên mất nhiều thời gian, gặp khó khăn Còn một bộ phận học sinh yếu, gia đình không quan tâm, bất hòa nên các em chán học, ngại học, ỷ lại làm ảnh hưởng đến nề nếp và không khí lớp học

Mặc khác trong dạy học phân hóa giáo viên phải phân loại được từng đối tượng

HS để từ đó mới có kế hoạch dạy học cho phù hợp Kế hoạch dạy học phải chi tiết, cụ thể cho từng đối tượng HS, do đó GV cảm thấy vất vả hơn khi lập kế hoạch dạy học

Nhiều giáo viên còn lúng túng, bối rối, chưa tự tin trong việc thiết kế các tiết dạy theo kiểu phân hóa cho từng đối tượng HS Nếu quan tâm nhiều đến HS yếu, không có thời gian để định hướng cho HS giỏi, khá phát huy năng lực của bản thân; HS giỏi, khá dễ

bị nhàm chán Việc sử dụng phương tiện dạy học còn hạn chế do trình độ sử dụng của giáo viên chưa linh hoạt, tự tin

Theo kết quả khảo sát của HS lớp 3B, trường TH Lý Tự Trọng năm học 2017 –

2018 và năm học 2018 - 2019 vào tháng 9 nêu lên thực trạng về các tiết học theo phương pháp dạy học đại trà

Lớp TSHS Năm học Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

Đại đa số bộ phận GV đã nhận thức được trong thời đại ngày nay đổi mới dạy học và dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa là tất yếu khách quan, phù hợp với

xu thế chung của thế giới Song họ vẫn thực hiện dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa theo kinh nghiệm truyền thống Nội dung chương trình một số phần của môn học đôi chỗ chưa phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh Phân phối chương trình đôi chỗ còn chưa phù hợp (lượng kiến thức của một số bài chưa phù hợp) Nhiều giáo viên chưa có thói quen phân hóa các đối tượng học sinh trong tiết dạy Nội dung tiết dạy thiết kế chưa phù hợp với tình hình thực tế và các đối tượng học sinh của lớp Thêm nữa họ chưa được bồi dưỡng qui trình dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa một cách có hệ thống, bài bản Sự phối hợp giữa học sinh, gia đình và nhà trường

trong việc tìm hiểu năng lực và nguyện vọng cũng như quản lý học tập của học sinh chưa được quan tâm đúng mức Học sinh còn lúng túng chưa quen với phương pháp học tập chủ động, tích cực Một số nội dung của môn học còn tương đối khó so với trình độ nhận thức của HS, điều này gây quá tải với HS, nhất là với những HS đồng bào, HS yếu kém Ngược lại nội dung học tập trong tài liệu học tập chưa được thiết kế theo hướng dạy học phân hóa các đối tượng học sinh, chưa có nội dung dành cho học sinh khá giỏi Một số giáo viên còn hạn chế về năng lực thật sự Chưa thực sự dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, chưa nhận thức được đầy đủ vai trò, vị trí của mình trong giai đoạn mới Môi trường làm việc của giáo viên cũng như môi trường học tập của học sinh chưa đáp ứng với mô hình dạy học mới Một số GV chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng về chuẩn kiến thức, kỹ năng đã quy định trong giảng dạy Đời sống kinh tế của một số học sinh còn khó khăn, chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của gia đình, gia đình chưa tạo điều kiện thuận lợi nhất về thời gian cũng như đầu tư phương tiện học tập (đặc biệt là học sinh sống xa gia đình, bố mẹ đi làm ăn xa) nên họ chưa dành nhiều thời gian cho việc đáp ứng các hoạt động ứng dụng của con em tại gia đình, do đó ảnh hưởng đến chất lượng dạy học

III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

Tôi hy vọng qua sáng kiến này giúp cho đồng nghiệp thấy được tầm quan trọng của việc dạy học phân hóa trong môn Tiếng Việt cho học sinh tiểu học Có cái nhìn sâu hơn về việc dạy học phân hóa cho học sinh Hiểu được lợi ích to lớn mà học sinh

có được qua các giờ học phân hóa Thay đổi suy nghĩ về cách tổ chức dạy học đồng loạt cho cùng một đối tượng học sinh Góp phần cung cấp, hỗ trợ thêm cho giáo viên những phương pháp, kĩ năng, kĩ thuật dạy học phân hóa trong các tiết dạy Giúp cho đối tượng học sinh khá giỏi phát huy hết khả năng, trí tuệ của bản thân Học sinh yếu kém có cơ hội phấn đấu vươn lên trong học tập

Dạy học phân hoá là một quan điểm dạy học tập trung vào việc thiết kế giảng dạy xuất phát từ tình hình thực tế của HS, dựa vào đặc điểm cá nhân, tâm lí, sinh lí, nhu cầu, động cơ, hứng thú, nguyện vọng, điều kiện hoàn cảnh của các em mà tìm cách dạy cho phù hợp

Khi dạy học phân hóa tôi thường lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng, bổ sung một số nội dung và biện pháp phân hóa để giúp học sinh khá giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu

cơ bản Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung Áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tiên tiến trong Mô hình trường học mới VNEN và các phương pháp dạy học tiên tiến khác là một điều kiện thuận lợi để dạy phân hóa đối tượng học sinh như dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề,… đặc

biệt là phương pháp dạy học phân hóa ngay trong giờ học chính khóa, buổi học thứ hai (các tiết dạy tăng cường) trong ngày sẽ giúp học sinh phát huy được hết khả năng của mình, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, sáng tạo tùy theo mức độ nhận thức của từng đối tượng học sinh Đạt được như vậy mới thực sự là đổi mới phương pháp dạy học, góp phần xây dựng đào tạo con người mới: chủ động, sáng tạo phù hợp với sự phát triển khoa học kỹ thuật như hiện nay Trong những năm học vừa qua, người giáo viên dù đã vào nghề nhiều năm hoặc mới chập chững bước vào nghề đều gặp vướng mắc nhất định, đặc biệt là khi dạy môn Tiếng Việt thường gặp nhiều khó khăn hơn bởi

bộ môn này chiếm tỷ trọng lớn nhất so với các bộ môn khác và còn có nhiều phân môn khác nhau

Khác rất nhiều đối với quan điểm dạy học khác, điểm khá đặc thù của dạy học phân hóa là nhằm phát hiện và bù đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học tập; biến niềm đam mê trong cuộc sống thành động lực trong học tập Nói cách khác, dạy học phân hóa là con đường ngắn nhất để đạt mục đích của dạy học đồng loạt Đảm bảo mọi đối tượng HS đều đạt được Chuẩn kiến thức, kỹ năng các môn học trong chương trình Có nội dung dành cho đối tượng HS giỏi, khá; HS trung bình, yếu Dạy học phân hóa theo Chuẩn kiến thức, kỹ năng giúp cho giáo viên biết được lượng kiến thức mới và thực hành rèn kỹ năng qua mỗi bài học để xác định yêu cầu cần đạt cho từng đối tượng HS Đồng thời xác định được nội dung cần nâng cao cho đối tượng HS giỏi, khá; nội dung cần truyền thụ cho HS trung bình, yếu Yêu cầu cần đạt trong tài liệu Chuẩn kiến thức, kỹ năng được trình bày ngắn gọn, cụ thể, dễ hiểu Từ đó, giáo viên xác định được những kiến thức trọng tâm cần truyền thụ, khắc sâu trong mỗi tiết dạy, cho mỗi đối tượng HS HS giỏi, khá được giáo viên căn cứ vào Chuẩn tối thiểu để

mở rộng việc cung cấp kiến thức, rèn luyện kĩ năng phát huy tính sáng tạo Học sinh trung bình, yếu có cơ hội tiếp cận kiến thức theo khả năng, tạo được sự hứng thú và đam mê trong học tập, không thấy bị thua kém bạn bè

Giải pháp 1 Các bước tổ chức dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa + Điều tra, khảo sát đối tượng HS trước khi lên lớp

Sự giống và khác nhau về trình độ phát triển nhân cách của mỗi cá thể học sinh đòi hỏi một quá trình dạy học thống nhất với những biện pháp phân hóa nội tại Nhiệm

vụ của giáo viên là nghiên cứu tìm hiểu những mặt mạnh và yếu trong năng lực, trình

độ phát triển của học sinh để có biện pháp cụ thể tác động đến đối tượng Có như vậy mới giúp cho tất cả học sinh đều tiếp thu được những kiến thức và kỹ năng tối thiểu Đồng thời, phát hiện và đào tạo nhân tài ngay từ trong lớp học Trong quá trình dạy học, tôi thường xuyên theo dõi, tìm hiểu, kiểm tra để phân loại học sinh trong lớp, thường tôi chia lớp theo 3 đối tượng học sinh: Học sinh có nhịp độ nhận thức nhanh ( khá giỏi), học sinh có nhịp độ nhận thức chậm ( yếu kém), và học sinh có nhịp độ nhận

thức trung bình Qua đó, đề ra những yêu cầu khác nhau đối với từng đối tượng học sinh: mức độ khó dễ các câu hỏi đàm thoại, mức độ yêu cầu đối với phương pháp học tập được nghiên cứu, số lượng và yêu cầu của các hoạt động cho từng nhóm Đối với hai đối tượng khá giỏi và yếu kém tôi thấy thường có biểu hiện không nắm được kiến thức và kỹ năng cơ bản, có những sai lầm nghiêm trọng, kết quả kiểm tra thường dưới mức trung bình Song tôi cố gắng tìm ra nguyên nhân học kém môn Tiếng Việt của các

em Có em học kém vì năng lực đọc, viết yếu, vốn từ nghèo nàn, có em học yếu vì nguyên nhân khác (gia đình khó khăn, không có điều kiện thời gian học tập, có vướng mắc về tư tưởng nên chưa tập trung …), để từ đó có biện pháp giáo dục, giúp đỡ như: xây dựng lòng tự tin ở bản thân, thường xuyên theo dõi, động viên kịp thời, tranh thủ

sự quan tâm của gia đình và cộng đồng Bên cạnh đó tôi cũng nghiên cứu những đặc điểm về tư duy, về phương pháp suy nghĩ của các em thường thể hiện ở 3 đặc điểm sau: nhiều "lỗ hổng" về tri thức, kỹ năng tiếp thu chậm, phương pháp học tập chưa tốt Tôi không đồng nhất các em học kém với nhau mà phân kiểu học của từng học sinh kém Tiếng Việt để có phương pháp giúp đỡ Ở đối tượng học sinh có thành phần từ - logic nổi trội hơn thì tôi hình thành cho các em khái niệm từ lời nói, đi từ tư duy đến hình tượng Ở đối tựong học sinh có thành phần trực quan - hình tượng mạnh hơn thì tôi dùng con đường khái quát hóa trên cơ sở trực quan, đi từ hình tượng đến tư duy Đối với học sinh khá giỏi có năng lực học tập môn Tiếng Việt các em thường có khả năng học tốt môn Tiếng Việt thường có xu hướng thích đọc sách báo, đọc những bài văn hay, dùng từ, dùng câu có hình ảnh, nói năng lưu loát nhưng thường coi nhẹ các yêu cầu thông thường Do đó các em không nắm chắc kiến thức cơ bản Vì vậy, điều quan trọng nhất là hình thành ở các em lòng ham thích, hứng thú, say mê học Tiếng Việt, thường xuyên giáo dục đức tính kiên trì, tỉ mỉ, cẩn thận, khiêm tốn, sẵn sàng giúp

đỡ bạn cùng nhóm, cùng lớp tiến bộ Trong giờ học, tôi suy nghĩ tìm tòi để đề ra cho hoc sinh những câu hỏi đào sâu (chẳng hạn trả lời câu hỏi, yêu cầu trong tài liệu bằng cách khác

Ví dụ: Ở hoạt động thuộc về phân môn Tập đọc, trong khi các nhóm đều làm việc chung một hoạt động là đọc và giải nghĩa các từ đã cho sẵn trong tài liệu thì nhóm hoặc cá nhân trong các nhóm có nhịp độ làm việc nhanh, hoàn thành tốt yều cầu của hoạt động đó thì tôi cho các em tìm thêm từ khó trong bài để giải nghĩa cho nhau nghe hoặc tự chọn từ và đặt câu có hình ảnh so sánh hoặc nhân hóa với một trong các từ đó, phù hợp với nội dung kiến thức trong chuẩn kiến thức kĩ năng của thời điểm học tập hoặc khai thác khía cạnh khác nhau của các họat động đơn giản Với học sinh trung bình tôi cho các em nắm thật chắc kiến thức cơ bản theo bài tập yêu cầu; làm đầy đủ

và đạt yêu cầu các hoạt động với sự gợi ý ở mức độ hạn chế của giáo viên, có thể học sinh trung bình cũng có thể tiếp thu phần nào kiến thức nâng cao của học sinh khá giỏi.)

Biện pháp điều tra, phát hiện và phân loại đối tượng học sinh về khả năng lĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển thông qua quan sát, kiểm tra, tìm hiểu… có thể được tiến hành ngay trong những tuần đầu năm học và trong suốt quá trình dạy học, tôi thường xuyên theo dõi điều chỉnh lại nhân sự nhóm, chuyển lên nhóm trên hoặc xuống nhóm dưới nếu có thành viên nào trong nhóm tỏ ra tiến bộ hay thụt lùi Tuy nhiên, để đảm bảo mục đích và hiệu quả sư phạm, có thể tùy thuộc vào đặc điểm và số lượng học sinh trong lớp mà có thể phân thành nhiều nhóm (chẳng hạn phân thành 6 nhóm: 2 nhóm khá giỏi, 2 nhóm trung bình, 2 nhóm yếu kém) vừa khơi gợi niềm tin ở khả năng mỗi cá nhân, tránh mặc cảm, tự ti, vừa tạo nhu cầu thi đua học tập giữa các nhóm Trong trường hợp chia nhóm theo kiểu này tôi thường hay áp dụng ở các tiết dạy tăng cừờng ở buổi học thứ hai Bình thường thì vẫn áp dụng kiểu chia nhóm ngẫu nhiên hoặc nhóm đa trình độ để tạo điều kiện cho học sinh khá giỏi hỗ trợ học sinh yếu kém Hoặc để các em có cơ hội học hỏi lẫn nhau

+ Lập kế hoạch dạy học, thiết kế tiết dạy từ việc phân tích nhu cầu của HS

Ở mỗi tiết dạy Tiếng Việt, tôi nghiên cứu nắm vững nội dung và yêu cầu của bài học Đây là vấn đề trước tiên và đặc biệt quan trọng của giáo viên trong việc thiết

kế bài học có chất lượng theo kiểu phân hóa Có nắm vững nội dung kiến thức bài học thì mới có thể hình thành các phương pháp dạy học để vận dụng vào từng tình huống

cụ thể cho hiệu quả, đạt được mục đích dạy học của mình Tôi thực hiện cẩn thận và xem xét nhiều khía cạnh khác nhau của các bài tập trong tài liệu hướng dẫn học tập và những bài tập cho học sinh làm thêm Khi thiết kế các pha dạy học đồng loạt tôi sử dụng kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, …với các câu hỏi phân hóa Khi đưa các yếu tố phát hiện và giải quyết vấn đề kết hợp cùng hệ thống câu hỏi phân hóa vào bài học sẽ phát triển tư duy, tăng cường tính tự giác, chủ động, sáng tạo cho các đối tượng học sinh Những tri thức mới được kiến tạo nhờ quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh được khám phá, phân tích vấn đề, để đề xuất và thực hiện được phương pháp giải quyết Tạo ra các tình huống có vấn đề là thành phần quan trọng trong dạy học theo xu hướng tích cực hóa quá trình học tập của học sinh Tình huống có vấn đề là tình huống khó khăn đặt ra, để khắc phục nó phải tìm tòi suy nghĩ, phải có tri thức mới, những biện pháp mới, những cách giải quyết thích hợp hay

có thể là tình huống có mâu thuẫn Để phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh cần tạo ra các tình huống có vấn đề để học sinh khám phá ra tri thức mới Có nhiều biện pháp tạo ra tình huống Khai thác phần hoạt động ứng dụng ở gia đình hoặc khai thác phần kiến thức cơ bản, phần thực hành Chọn một ứng dụng của kiến thức mới Tôi đặt vấn đề mới đòi hỏi học sinh nghiên cứu, đặt học sinh trước mâu thuẫn chưa giải quyết được với kiến thức cũ Chọn kiến thức mới giải quyết nhanh hơn Gắn cho các yêu cầu với nội dung thực tế tạo cho học sinh hứng thú thực hiện yêu cầu đó

Ví dụ: Hoạt động ứng dụng ở bài 27 C yêu cầu tìm hiểu về con suối hoặc dòng sông gần nơi em ở

Có những học sinh nhà ở rất xa những con suối dòng sông đó Thêm nữa để các

em tự tìm hiểu về sông suối trong thực tế sẽ không phù hợp vì sự an toàn của các em Lúc này HS cảm thấy rất bối rối, lúng túng để hoàn thành bài tập ứng dụng khi mình không có điều kiện để đi đến tận nơi tìm hiểu về dòng sông hoặc con suối đó Giáo viên có thể gợi ý cho các em nhờ đến sự hỗ trợ, giúp đỡ của người thân hoặc thực hiện bằng cách tìm hiểu qua sách báo ở thư viện, qua truyền hình hoặc qua mạng Internet,

…Khi đó học sinh sẽ rất hứng thú và bản thân thấy mình là người có trách nhiệm các

em sẽ thấy vui hơn, có nhiều động lực mới để tiếp tục nhiệm vụ học tập

Hoặc ở bài 4C tập 1A ở phần thực hành hoạt động 6: Kể một kỉ niệm đẹp nhất

về ông hoặc bà của mình Khi quan sát các nhóm làm việc, tôi thấy có HS rất lúng túng, sau 15 phút nhưng em vẫn chưa viết ra được một câu nào nhưng đó không phải

là đối tượng HS yếu kém Sau khi tìm hiểu nguyên nhân tôi mới biết em không có ông

bà

Tình huống có vấn đề được xuất hiện khi giáo viên đặt ra các tình huống phải lựa chọn Trong dạy học, phát hiện và giải quyết vấn đề giáo viên đưa học sinh vào tình huống có vấn đề rồi giúp học sinh giải quyết vấn đề đặt ra bằng hệ thống câu hỏi dẫn dắt Bằng cách đó học sinh vừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp đi tới tri thức đó, lại vừa phát triển tư duy sáng tạo và có tiềm năng vận dụng tri thức vào những tình huống mới, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề xảy

ra Làm cho hệ thống câu hỏi trở thành một quá trình dẫn dắt học sinh suy luận Không lặp lại các câu hỏi một cách đơn điệu nên hỏi cùng nội dung dưới nhiều hình thức khác nhau Có như vậy các em vừa nắm được bản chất vấn đề, vừa biết vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau Hệ thống câu hỏi phân hóa song vẫn tác động đến học sinh yếu kém cũng có thể trả lời được vì nó đã có quá trình dẫn dắt và học sinh khá cũng phải theo dõi câu hỏi dễ dàng vì đằng sau nó là sự phát hiện mới

Khi thiết kế các hoạt động phân hóa ý đồ phân hóa của tôi là để cho học sinh khác nhau có thể tiến hành các hoạt động phù hợp với trình độ khác nhau của học sinh Tôi dựa vào đặc điểm và sự phân loại học sinh trong lớp để đề ra các yêu cầu thích hợp Có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách cho sử dụng mạch hoạt động phân bậc, giao cho học sinh giỏi những hoạt động có yêu cầu ở bậc cao hơn so với các đối tượng học sinh khác Đối với học sinh yếu kém, có thể giao các hoạt động có yêu cầu ở mức thấp hơn Cụ thể là khoảng cách giữa hai bậc liên tiếp không quá cao, quá xa Nhiều bậc học sinh yếu kém gộp lại thành một bậc của học sinh trung bình hoặc khá giỏi Hoặc ngay trong một hoạt động tôi cũng có thể tiến hành dạy phân hóa nếu như hoạt động đó đảm bảo yêu cầu cho cả ba nhóm đối tượng học sinh vừa bồi dưỡng lấp lỗ hổng cho học sinh yếu kém, vừa trang bị kiến thức chuẩn cho học sinh trung bình và vừa có kiến thức nâng cao cho học sinh khá, giỏi

Ví dụ: Với yêu cầu của những hoạt động thiên về phân môn Tập làm văn như:

Kể về một người hàng xóm mà em yêu quý nhất hoặc các yêu cầu tương tự của phân môn tập làm văn

Để cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp cùng thực hiện một yêu cầu, tạm thời chia lớp thành hai cấp độ: hứng thú mạnh và hứng thú trung bình Đối với nhóm hứng thú trung bình, tôi chỉ hướng dẫn học sinh kể theo 4 gợi ý như yêu cầu của hoạt động Theo dõi giúp đỡ các em cách dùng từ đặt câu đúng ngữ pháp, đúng chính tả Đối với nhóm hứng thú mạnh đặt thêm một số câu hỏi phụ để các em hình dung ra một người hàng xóm đã để lại trong tâm trí các em rất nhiều ấn tượng và tự kể lại không theo gợi ý trong hoạt động về người đó, đồng thời khuyến khích các em sáng tạo trong cách dùng từ đặt câu, đặt câu có hình ảnh nên sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa