PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN...3 PHẦN NỘI DUNG...4 CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ LIÊN MINH GIAI CẤP, TẦNG LỚP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA X
Trang 31 ĐỀ TÀI CỦA NHÓM ĐÃ CHỌN 1
2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2
3 MỤC TIÊU NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 2
4 MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI 3
5 PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN 3
PHẦN NỘI DUNG 4
CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ LIÊN MINH GIAI CẤP, TẦNG LỚP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 4
1 1 Cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 4
1.1.1 Khái niệm cơ cấu xã hội và cơ cấu xã hội – giai cấp 4
1.1.2 Vị trí của cơ cấu xã hội – giai cấp trong cơ cấu xã hội 4
1.1.3 Sự biến đổi có tính quy luật của cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 5
1.1.4 Cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 7
1.2 Liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 7
1.2.1 Xét dưới góc độ chính trị 8
1.2.2 Xét dưới góc độ kinh tế 9
1.2.3 Liên minh giai cấp – tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 9
1.2.3.1 Nội dung của liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 9
1.2.3.2 Phương thức cơ bản để xây dựng cơ cấu xã hội – giai cấp và tăng cường liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 12
CHƯƠNG II: VAI TRÒ CỦA CÁC GIAI CẤP, TẦNG LỚP TRONG SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 14
2.1 Vai trò của các giai cấp – tầng lớp nói chung ở Việt Nam nói riêng 14
2.2 Vai trò của liên minh Công - Nông 15
PHẦN KẾT LUẬN 16
TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 4PHẦN MỞI ĐẦU
1 ĐỀ TÀI CỦA NHÓM ĐÃ CHỌN
“ Từ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ cấu xã hội – giai cấp và
liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đến vai
trò của các giai cấp, tầng lớp trong sự phát triển của nền kinh tế - xã hội ”.
2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cơ cấu xã hội - giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội biếnđộng và phát triển trong mối quan hệ vừa có mâu thuẫn, vừa có mối quan hệliên minh với nhau, nhằm tiến tới xoá bỏ hiện tượng bất bình đẳng trong xãhội, đưa đến sự xích lại gần nhau giữa các giai cấp, tầng lớp cơ bản trong xãhội, đặc biệt là giữa công nhân, nông dân, trí thức
Đồng thời mức độ và quá trình biến đổi này phụ thuộc vào điều kiện kinh
tế - xã hội của đất nước ở mỗi giai đoạn cụ thể Mâu thuẫn và liên minh thểhiện tính độc lập tương đối và tính phát triển đa dạng của các giai tầng xã hộitạo nên sự hợp tác, xích lại gần nhau giữa các giai tầng cơ bản trong xã hội,xoá dần những quan hệ bóc lột giữa người với người
Từ vấn đề trên nhóm thấy việc nghiên cứu quan điểm quan điểm của chủnghĩa Mác – Lênin về cơ cấu xã hội – giai cấp và liên minh giai cấp, tầng lớptrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đến vai trò của các giai cấp, tầnglớp trong sự phát triển của nền kinh tế - xã hội là vô cùng cần thiết cho sựphát triển triển của bản thân, gia đình và đất nước
3 MỤC TIÊU NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI
3.1 Mục tiêu:
Làm rỏ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ cấu xã hội – giai
cấp và liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội đến vai trò của các giai cấp, tầng lớp trong sự phát triển của nền kinh tế
- xã hội
3.2 Đối tượng
Trang 5“Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ cấu xã hội – giai cấp vàliên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đếnvai trò của các giai cấp, tầng lớp trong sự phát triển của nền kinh tế - xãhội”.
3.3 Nhiệm vụ:
Dựa vào đối tượng nghiên cứu mà nhóm chia thành các nhiện vụ sau:
Nhiệm vụ thứ nhất là: Phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lê Nin
về cơ cấu xã hội,giai cấp và liên minh giai cấp tầng lớp trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội
Nhiệm vụ thứ hai là: Xác định được vai trò của các giai cấp, tầng lớp
trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội
4 MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
Thứ nhất, truyền đạt cho mội người những kiến thức kiến thức của chủnghĩa Mác – Lênin về cơ cấu xã hộ - giai cấp và liên minh giai cấp trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hộ
Thứ hai, vận dụng những tài liệu và các phương pháp phù hợp để phân tích vai trò của các giai cấp, tầng lớp trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ ba, từ những kiến thức chung để liên hệ, truyền đạt cho mội ngườihiểu về cơ cấu xã hội – giai cấp và liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội ở đến vai trò của giai cấp, tầng lớp trong sự pháttriển kinh tế ở Việt Nam
5 PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
Dựa vào đề tài nhóm đề xuất một số phương pháp thực hiện như sau:
Thu thập, phân loại các tài liệu mà nhóm đã tìm ra
Phân tích tài liệu để chọn ra những kiến thức phù hợp, sau đó tổng hợp lại
để hoàn thành bài tiểu luận
Chủ động thuyết trình hàng tuần đề ghi nhận lại ý kiến, nhận xét của cô
Trang 7PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ CƠ CẤU XÃ HỘI – GIAI CẤP VÀ LIÊN MINH GIAI CẤP, TẦNG LỚP TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1 1 Cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
1.1.1 Khái niệm cơ cấu xã hội và cơ cấu xã hội – giai cấp
Cơ cấu xã hội là những cộng đồng người cùng toàn bộ những mối quan hệ
xã hội do sự tác động lẫn nhau của cộng đồng ấy tạo nên
Cơ cấu xã hội có nhiều loại: cơ cấu xã hội – dân cư, cơ cấu xã hội – nghềnghiệp, cơ cấu xã hội – giai cấp, cơ cấu xã hội – dân tộc, cơ cấu xã hội – tôngiáo, v.v… Dưới góc độ chính trị, cơ cấu xã hội – giai cấp là một trong những
cơ sở nghiên cứu về liên minh giai cấp, tầng lớp trong một chế độ xã hội nhấtđịnh
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ cấu xã hội – giai cấp là tổngthể các giai cấp, tầng lớp, các nhóm xã hội có mối quan hệ hợp tác và gắn bóchặt chẽ với nhau Yếu tố quyết định mối quan hệ đó là họ cùng chung sức cảitạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.Các giai cấp, tầng lớp và các nhóm xã hội cơ bản trong cơ cấu – xã hội củathời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bao gồm: giai cấp công nhân, nông dân,tầng lớp trí thức, doanh nhân, tiểu chủ, thanh niên, phụ nữ,… Mỗi giai cấp,tầng lớp giữ một vị trí, vai trò nhất định dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản– đội tiền phong của giai cấp công nhân cùng hợp sức, tạo sức mạnh tổng hợp
để thực hiện những mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội
Trang 81.1.2 Vị trí của cơ cấu xã hội – giai cấp trong cơ cấu xã hội.
Trong hệ thống cơ cấu xã hội, mỗi loại hình thái cơ cấu xã hội đều có vị trí,vai trò xác định và giữa chúng có mối quan hệ, phụ thuộc lẫn nhau Song vịtrí, vai
Trang 9trò của các loại cơ cấu xã hội không ngang nhau, trong đó: cơ cấu xã hội - giaicấp có vị trí quan trọng hàng đầu, chi phối các loại hình cơ cấu xã hội khác vìcác lý do cơ bản sau:
Sự biến đổi của cơ cấu xã hội – giai cấp sẽ ảnh hưởng đến sự biến đổi của
cơ cấu xã hội khác và tác động đến toàn bộ cơ cấu xã hội Những đặc trưng và
xu hướng biến đổi của cơ cấu xã hội – giai cấp tác động đến tất cả các lĩnhvực của đời sống xã hội, mọi hoạt động xã hội và mọi thành viên trong xã hội,qua đó thấy rõ thực trạng, qui mô, vai trò, sứ mệnh và tương lai của các tầnglớp giai cấp, tầng lớp trong sự biến đổi cơ cấu xã hội và phát triển xã hội
1.1.3 Sự biến đổi có tính quy luật của cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Cơ cấu xã hội – giai cấp của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội thường
có những biến đổi mang tính quy luật sau:
Một là, cơ cấu xã hội – giai cấp biến đổi gắn liền và bị quy định bởi cơ cấu kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Trong một hệ thống sản xuất nhất định, cơ cấu xã hội – giai cấp thườngxuyên biến đổi do tác động của nhiều yếu tố, đặc biệt là những thay đổi vềphương thức sản xuất, về cơ cấu ngành nghề, thành phần kinh tế, cơ cấu kinh
tế, cơ chế kinh tế,…
Ph.Ăngghen chỉ rõ: “Trong mọi thời đại lịch sử, sản xuất kinh tế và cơcấu xã hội – cơ cấu này tất yếu phải do sản xuất kinh tế mà ra, - cả hai cái đócấu thành cơ sở của lịch sử chính trị và lịch sử tư tưởng của thời đại ấy…”[1]
Sau thắng lợi của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo củaĐảng Cộng sản, giai cấp công nhân cùng toàn thể các giai cấp, tầng lớp xãhội, các nhóm xã hội bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trongthời kỳ mới, cơ cấu kinh tế tất yếu có những biến đổi dẫn đến những thay đổitrong cơ cấu xã hội theo hướng phục vụ thiết thực lợi ích của giai cấp công
[1] C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, Nsb CTQG, H.1995, tập 21, tr.11
Trang 10nhân và nhân dân lao động do Đảng Cộng sản lãnh đạo Cơ cấu kinh tế trongthời kỳ quá độ
[1] C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, Nsb CTQG, H.1995, tập 21, tr.11
Trang 11tuy vận động theo cơ chế thị trường, song có sự quản lý của Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa.
Ở những nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội với xuất phátđiểm thấp, cơ cấu kinh tế biến đổi đa dạng: từ một một cơ cấu kinh tế chủ yếu
là nông nghiệp và công nghiệp ở trình độ sơ khai chuyển sang cơ cấu kinh tếtheo hướng tỉ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỉ trọng nông nghiệp;chuyển từ cơ cấu vùng lãnh thổ chưa được định hình thành các vùng, trungtâm kinh tế lớn; chuyển từ cơ cấu lực lượng sản xuất không cân đối sang pháttriển lực lượng sản xuất với trình độ cao, tiên tiến theo xu hướng ứng dụngcác thành tựu khoa học - kỹ thuật của các cuộc cách mạng khoa học - côngnghệ (đỉnh cao là cuộc cách mạng khoa học là thứ tư)
Hai là, cơ cấu xã hội – giai cấp biến đổi phức tạp, đa dạng, làm xuất hiện các tầng lớp mới.
Chủ nghĩa Mác – Lenin chỉ ra rằng, hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủnghĩa đã được hình thành trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa Bên cạnh nhữngdấu vết của xã hội cũ, xuất hiện những yếu tố của xã hội mới Ngoài giai cấpcông nhân, nông dân, tầng lớp trí thức, giai cấp tư sản đã xuất hiện các tầnglớp mới như: doanh nhân, tiểu chủ, tầng lớp người giàu có và trung lưu trong
Trang 121.1.4 Cơ cấu xã hội – giai cấp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Sau thắng lợi của cuộc cách mạng dân tộc đánh đuổi thực dân đế quốc vàthống nhất đất nước cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Trong thời kì này, cơ cấu xã hội – giai cấp ở Việt Nam có những đặt điểm nổibật sau:
Thứ nhất, sự biến đổi , cơ cấu xã hội – giai cấp vừa đảm bảo tính quy luật
phổ biến, vừa mang tính đặc thù của xã hội Việt Nam
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, cơ cấu xã hội – giaicấp cũng vận động, biến đổi theo quy luật của nó: đó là sự biến đổi của cơ cấu
xã hội – giai cấp bị chi phối bởi những biến đổi trong cơ cấu kinh tế Từ đạihội lần VI (1986), dưới sự lãnh đạo của Đảng, Việt Nam chuyển mạnh sang
cơ chế thị trường phát triển kinh tế thị trường nhiều thành phần định hướng xãhội chủ nghĩa Sự chuyển đổi trong cơ cấu kinh tế đã dẫn đến những biến đổitrong cơ cấu xã hội – giai cấp với việc hình thành một cơ cấu xã hội – giai cấp
đa dạng thay thế cho cơ cấu xã hội đơn giản của thời kỳ trước đó
Thứ hai, Trong sự biến đổi của cơ cấu xã hội – giai cấp thì vị trí, vai trò
của các giai cấp, tầng lớp xã hội ngày càng được khẳng định Cơ cấu xã hội –giai cấp của Việt Nam ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bao gồm nhữnggiai cấp, tầng lớp sau: giai cấp công nhân, nông dân, đội ngũ tri thức, doanhnhân, phụ nữ, thanh niên
1.2 Liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Khi nghiên cứu phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân dưới sự bóc lột,
áp bức của giai cấp tư sản châu âu ở Anh và Pháp từ giữa thế kỉ XIX, C.Mác vàPh.Ăngghen đã nêu ra những lý luận nền tảng định hướng cho cuộc đấu tranhcủa giai cấp công nhân đi đến thắng lợi Trong đó, lý luận về liên minh công –nông được khái quát thành vấn đề mang tính nguyên tắc Hai ông cũng chỉ ra
Trang 13rằng các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân ở Anh và Pháp đều thất bại chủyếu do giai
Trang 14cấp công nhân quá “đơn độc” vì đã không liên minh với “người bạn đồng minh
tự nhiên” của mình là giai cấp nông dân Do đó, các cuộc đấu tranh này đã trởthành những “bài cơ đơn điếu” [1]
1.2.1 Xét dưới góc độ chính trị
Vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của C.Mác và Ph.Angghentrong giai đoạn tư bản đã phát triển cao chuẩn bị bước sang đế quốc chủnghĩa Đỉnh cao là thắng lợi cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, V.I.Leninchỉ rõ: “ nếu không liên minh với nông dân thì không thể có được chínhquyền của giai cấp vô sản, không thể nghĩ đến việc duy trì chính quyền đó…Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp
vô sản và giai cấp nông dân để giai cấp vô sản có thể giữ vai trò lãnh đạo vàchính quyền nhà nước” [2]
Trên thực tế, trong bước đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội,V.I.Lenin đã chủ trương mở rộng khối liên minh công – nông Ông xem đây
là hình thức liên minh đặc biệt không chỉ trong giai đoạn giành chính quyền
mà còn phải đảm bảo duy trì trong suốt quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.V.I.Lenin chỉ rõ: “chuyên chính vô sản là một hình thức đặc biệt của liênminh giai cấp vô sản, đội tiền phong của những người lao động, với đông đảonhững tầng lớp lao động không phải vô sản (tiểu tư sản, tiểu chủ, trí thức,thanh nhiên, phụ nữ, v.v…), hoặc phần lớn những tầng lớp đó, liên minhnhằm chống lại tư bản, liên minh nhằm lật đổ hoàn toàn tư bản, tiêu diệt hoàntoàn sự chống cự của giai cấp tư sản nhằm thiết lập và cũng cố vĩnh viễn chủnghĩa xã hội” [3]
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân, nông dân
và các tằng lớp khác vừa là lực lượng sản xuất cơ bản vừa là lực lực chính trị
- xã hội to lớn Khẳng định vai trò của tri thức trong khối liên minh, V.I.Leninviết: “Trước sự liên minh của các đại biểu khoa học, giai cấp vô sản và giới
kỹ thuật, không một thế lực đen tối nào đứng vững được” [4]
[1] C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, H.1995, tập 8, tr.762
[2] V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1978, tập 44, tr.57
[3] V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1978, tập 38, tr.452
[4] V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M.1978, tập 40, tr.218
Trang 151.2.2 Xét dưới góc độ kinh tế
Trong thời kỳ quá độ chủ nghĩa nghĩa xã hội – tức cách mạng đã chuyểnsang giai đoạn mới, liên minh công – nông được hình thành xuất phát từ yêucầu khách quan của quá trình đẩy nhanh công nghiệp hóa – hiện đại hóa vàchuyển dịch cơ cấu kinh tế từ một nên sản xuất nhỏ nông nghiệp là chính sangsản xuất hàng hóa lớn, phát triển công nghiệp dịch vụ và khoa học – côngnghệ,…Mỗi lĩnh vực của nền kinh tế chỉ phát triển được khi gắn bó chặt chẽ,
hỗ trợ cho nhau để cùng hướng tới phục vụ phát triển sản xuất và tạo nên nền
cơ cấu kinh tế quốc dân Chính những biến đổi này đã làm tăng khối liênminh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và các tầng lớp khác.Việc hình thành khối liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
và tầng lớp tri thức cũng xuất phát từ chính nhu cầu, lợi ích kinh tế của họ vìthế tất yếu các chủ thể trong các lĩnh vực phải gắn bó, liên kết với nhau đểthực hiện những nhu cầu và mục đích chung của mình Song bên cạnh cùngnhau bảo vệ lợi ích chung thì việc xảy ra những mâu thuẫn lợi ích là điềukhông thể tránh khỏi, điều này có ảnh hưởng nhất định đến sự đoàn kết, thốngnhất của khối liên minh Do đó, quá trình liên minh giai cấp, tầng lớp cần cógiải pháp kịp thời giải quyết các mâu thuẩn phát sinh nhằm tạo sự đồng thuận,tăng cường khối liên minh ngày càng bền chặt dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản của giai cấp công nhân
1.2.3 Liên minh giai cấp – tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
1.2.3.1 Nội dung của liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Thứ nhất, về kinh tế của liên minh
Đây là nội dung cơ bản quyết định nhất, là cơ sở vật chất – kỹ thuậtcủa liên minh trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Khi bước vào thời