Tiểu luận HP4 Quốc phòng An ninh

Cụm từ “an ninh phi truyền thống” (ANPTT) được xuất hiện trong vốn từ chính trị quan hệ quốc tế từ những năm đầu thế kỷ XXI. Tuy nhiên, tùy theo cách tiếp cận cũng như những thách thức ANPTT nổi lên ở từng khu vực mà cách xem xét, tên gọi về những vấn đề ANPTT sẽ khác nhau.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TỔ GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

-THU HOẠCH GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

An ninh phi truyền thống và đấu tranh phòng chống các đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam

Sinh viên: Nguyễn Quỳnh Anh

Mã số sinh viên: 1756000240 Lớp: K37 – Phát thanh 37

Hà nội, tháng 05 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 4

1 Khái niệm 4

2 Một số đặc trưng nổi bật của an ninh phi truyền thống 5

3 Tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống 6

II THÁCH THỨC AN NINH PHI TRUYÊN THỐNG TỪ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐỐI VỚI VIỆT NAM 7

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ỨNG PHÓ VỚI VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG 10

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

Trong suốt chiều dài lịch sử, chưa có khi nào nhân loại đạt được những bước tiến dài trên con đường phát triển như ngày nay, nhưng cũng chưa bao giờ con người phải đối mặt với những nguy cơ đe dọa đến chính sự tồn vong của mình như bây giờ Cạn kiệt tài nguyên, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, thảm họa thiên tai, dịch bệnh, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia… đang đặt ra những yêu cầu bức thiết phải có sự nỗ lực chung của cả cộng đồng quốc tế để đối phó, vì sự an nguy của mỗi quốc gia dân tộc cũng như của toàn nhân loại

Cụm từ “an ninh phi truyền thống” (ANPTT) được xuất hiện trong vốn từ chính trị - quan hệ quốc tế từ những năm đầu thế kỷ XXI Tuy nhiên, tùy theo cách tiếp cận cũng như những thách thức ANPTT nổi lên ở từng khu vực mà cách xem xét, tên gọi về những vấn đề ANPTT sẽ khác nhau

Đối với Việt Nam, mối đe doạ ANPTT ngày càng trở nên nghiêm trọng Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định: “Các yếu tố đe dọa ANPTT, tội phạm công nghệ cao tiếp tục gia tăng Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp” [48, tr.28] Mối đe doạ ANPTT đã và đang thách thức nền độc lập của đất nước, đặc biệt là tính độc lập tự chủ và sự vững chắc của nền kinh tế, sự ổn định chính trị - xã hội, độc lập, chủ quyền quốc gia,

an ninh đất nước và cuộc sống của nhân dân Đảng và Nhà nước Việt Nam đã thực hiện nhiều chủ trương, biện pháp không chỉ để đối phó với mối đe doạ ANPTT, mà còn để bảo vệ, củng cố nền độc lập dân tộc, giữ vững chủ quyền quốc gia, thể chế chính trị, nền kinh tế đất nước trước các mối đe dọa đó

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

1 Khái niệm

Có thể khái quát, ANPTT là việc bảo đảm an toàn, không có hiểm nguy cho cá nhân con người, quốc gia dân tộc và toàn nhân loại trước các mối đe dọa

có nguồn gốc phi quân sự như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, khan hiếm nguồn lực, dịch bệnh lây lan nhanh, khủng hoảng tài chính, an ninh mạng, tội phạm nguy hiểm xuyên biên giới, chủ nghĩa khủng bố… Các mối đe dọa ANPTT thường lan tỏa nhanh, ảnh hưởng rộng mang tính khu vực hoặc toàn cầu, do tác động bởi mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, của sử dụng thành tựu khoa học - công nghệ

Bắt đầu được nói đến vào những năm 80 của thế kỷ XX, sử dụng nhiều trong thập niên đầu thế kỷ XXI, ANPTT trở thành một thuật ngữ phổ biến trong các hội nghị, diễn đàn khu vực, quốc tế, hợp tác song phương, đa phương giữa các quốc gia, các tổ chức cũng như các chủ thể khác trong quan hệ quốc tế đương đại Có rất nhiều những quan niệm phong phú, đa djang của giới nghiện cứu trong nước và quốc tế, nhưng tự trung, các quan niệm nêu trên có thể xếp theo hai trường phái:

Thứ nhất, quan niệm an ninh phi truyền thống là an ninh tổng hợp, bao

gồm an ninh quân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường An ninh phi truyền thống không đối lập với an ninh truyền thống mà là mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh truyền thống - vốn lấy an ninh quân sự làm trung tâm Căn cứ xuất

phát của quan niệm này là do tính tương đối của an ninh phi truyền thống, một mối đe dọa an ninh phi quân sự có thể chuyển hóa thành xung đột vũ trang, chiến tranh

Thứ hai, quan niệm an ninh phi truyền thống đối lập với an ninh truyền

thống, không bao hàm an ninh quân sự Trường phái thứ hai rõ ràng hơn về mặt ngữ nghĩa, nhưng cũng thừa nhận, các vấn đề an ninh phi truyền thống có thể dẫn tới xung đột, chiến tranh Ở Việt Nam, quan điểm chính thống và quan niệm của hầu hết các học giả theo cách tiếp cận của trường phái thứ hai, tức quan niệm

an ninh phi truyền thống là đối lập với an ninh truyền thống, tức không bao gồm các lĩnh vực an ninh quân sự

Theo Liên hợp quốc, ANPTT bao gồm bảy lĩnh vực là: kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, con người, cộng đồng và chính trị Ở cấp độ ASEAN – Trung Quốc, ANPTT được xác định là những vấn đề: tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế, tội phạm công nghệ cao

2 Một số đặc trưng nổi bật của an ninh phi truyền thống

Dù còn nhiều quan niệm rất đa dạng, song có thể định dạng những đặc điểm chủ yếu của ANPTT như sau:

Một là, an ninh phi truyền thống bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau liên

quan đến an ninh quốc gia và khó đối phó hay giải quyết đơn phương bằng biện pháp quân sự

Hai là, có thể chia các vấn đề an ninh phi truyền thống thành hai nhóm

bạo lực phi quân sự và phi bạo lực, trong đó nhóm bạo lực phi quân sự bao gồm

khủng bố, tội phạm có tổ chức…; còn nhóm các hoạt động phi bạo lực bao gồm kinh tế, văn hóa, môi trường và dịch bệnh…

Ba là, an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống là hai mặt của

khái niệm an ninh toàn diện Do vậy, trong những điều kiện nhất định các mối đe dọa an ninh phi truyền thống có thể bùng phát thành các vấn đề an ninh truyền thống Chủ nghĩa khủng bố là một ví dụ tiêu biểu có cả hai mặt an ninh truyền thống và phi truyền thống

Bốn là, các vấn đề an ninh phi truyền thống đều mang tính xuyên quốc gia

thậm chí là xuyên khu vực

Năm là, các vấn đề an ninh phi truyền thống ảnh hưởng và hủy hoại an

ninh quốc gia dần dần và lâu dài hơn so với các vấn đề an ninh truyền thống

3 Tác động của vấn đề an ninh phi truyền thống

Có một điểm cần nhấn mạnh là, không phải đến bây giờ, nhiều vấn đề được gọi là mối đe dọa đối với an ninh phi truyền thống, như giá lương thực tăng cao, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh…, mới gây cho con người những lo lắng về sự an nguy và tồn vong của mình

Tính chất nguy hiểm của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống không chỉ biểu hiện ở mức độ hủy hoại, sự tàn phá của nó đối với cuộc sống của con người, mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với sự ổn định xã hội, sự tồn vong của

cả cộng đồng, hiệu quả thực tế của hợp tác và hội nhập toàn cầu; thậm chí còn làm nảy sinh các vấn đề về an ninh quân sự Các thảm họa thiên nhiên, động đất, sóng thần, bão lụt, dịch bệnh, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên… ngày càng thách thức các thành tựu của khoa học, kỹ thuật hiện đại và khả năng, nỗ lực của con

người Khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, những vấn

đề tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực… đang thử thách nghiệt ngã năng lực điều hành của các chính phủ, sự vững chắc của các thể chế chính trị

và các nền kinh tế, kể cả nền kinh tế giàu mạnh nhất, cũng như tính khả thi, bền vững của các liên kết quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia tăng lên, thế giới dường như trở nên nhỏ bé hơn, nhưng lại khó kiểm soát hơn, kém an toàn hơn bởi các mối đe dọa an ninh phi truyền thống có mức độ nguy hiểm cao hơn, sức ảnh hưởng lớn hơn, tầm ảnh hưởng rộng hơn và tốc độ lây lan cũng nhanh hơn Chính vì vậy, để giải quyết và đối phó với những vấn đề này đòi hỏi phải có sự nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế, sự cố gắng của mỗi cộng đồng, quốc gia, con người, với những giải pháp và bước đi phù hợp, kết hợp tổng lực các biện pháp kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, pháp luật, khoa học, kỹ thuật, văn hóa, xã hội

II THÁCH THỨC AN NINH PHI TRUYÊN THỐNG TỪ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 được hiểu là sự hội tụ thành tựu khoa học và công nghệ Có thể nói, đây là cuộc cách mạng dựa trên nền tảng công nghệ kỹ thuật số, tích hợp tất cả công nghệ thông minh nhất, hiện đại nhất, tạo ra những khả năng mới nhất, tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, v.v Nó đang, sẽ không chỉ làm đảo lộn mọi mô thức truyền thống văn hóa, tinh thần vốn đã tồn tại trong đời sống xã hội mỗi quốc gia, mà còn làm thay đổi bản đồ kinh tế thế giới; suy giảm quyền lực của một số quốc gia

dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên; gia tăng sức mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào công nghệ, đổi mới và sáng tạo

Việt Nam đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình Do đó, cách mạng công nghiệp 4.0 là cơ hội thuận lợi để chúng ta thực hiện đi tắt, đón đầu, tiến thẳng vào lĩnh vực công nghệ mới, tranh thủ thành tựu khoa học và công nghệ, đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và thu hẹp khoảng cách phát triển Tuy nhiên, chúng ta đang và sẽ phải đối mặt với những hiểm họa từ thiên tai, sự cố, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, dịch bệnh cùng với những vấn đề toàn cầu, như: buôn lậu, buôn bán người, vận chuyển trái phép vũ khí, ma túy, cướp biển, khủng bố quốc tế, ô nhiễm môi trường, tội phạm kinh tế quốc tế, nhất là tội phạm công nghệ cao, v.v Những thách thức này đã tác động, đe dọa nghiêm trọng, trực tiếp đến quốc phòng,

an ninh của đất nước, nhất là vấn đề an toàn thông tin, an ninh mạng, kinh tế, chính trị, văn hóa, với tính chất ngày càng gay gắt, phức tạp, lâu dài; quy

mô, phạm vi ngày càng toàn diện, rộng lớn, xuyên quốc gia, khu vực và toàn cầu, đòi hỏi mọi cá nhân, tổ chức trong nước và các quốc gia, tổ chức quốc tế phải hợp tác, chung tay để ngăn chặn, ứng phó Dưới đây, là một số tác động

cơ bản của an ninh phi truyền thống từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với nước ta:

Thứ nhất, làm suy giảm sức mạnh quốc phòng, an ninh Sự phát triển

khoa học và công nghệ quá nhanh, trong khi cơ sở hạ tầng bảo đảm của chúng ta chưa đáp ứng kịp yêu cầu, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong thời

kỳ mới Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách quản lý vấn đề này thiếu đồng

bộ, nhất là việc kiểm soát, xử lý các thông tin trên mạng in-tơ-nét chưa chặt chẽ, kịp thời, hiệu quả, nên còn để các thế lực thù địch lợi dụng tuyên truyền, kích động, nói xấu Đảng, chế độ, hạ thấp vai trò của lực lượng vũ trang, chia

rẽ mối đoàn kết giữa Quân đội với Đảng và nhân dân, v.v Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh của quốc gia, dân tộc

Thứ hai, gây mất trật tự, an toàn xã hội Hiên nay, trên cơ sở ứng dụng

các thành tựu của cách mạng công nghiệp 4.0 đã, đang xuất hiện nhiều loại tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhất là các loại tội phạm rửa tiền, đánh bạc xuyên quốc gia,… gây mất trật tự, an toàn xã hội Không những thế, nó còn kìm hãm sự phát triển kinh tế; gia tăng đói nghèo; khủng hoảng xã hội, tạo kẽ

hở cho các thế lực thù địch xuyên tạc, chia rẽ đoàn kết nội bộ, làm giảm sút tiến tới mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa

Thứ ba, quá trình đấu tranh bảo vệ an toàn thông tin mạng trong lĩnh

vực quốc phòng, an ninh có thể hình thành nguy cơ xung đột vũ trang Các thế lực thù địch (cả trong nước và nước ngoài) luôn tìm cách tấn công phá hoại hệ thống mạng trung tâm dữ liệu quốc gia, nhằm đánh cắp thông tin, tài liệu bí mật quân sự, quốc phòng, an ninh của đất nước và việc phòng, chống

nó đòi hỏi phải sử dụng nhiều phương thức; trong đó, bao hàm cả biện pháp quân sự Điều đó cho thấy, nguy cơ xung đột vũ trang hình thành từ thách thức an ninh phi truyền thống trong cách mạng công nghiệp 4.0 là không thể xem thường

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ỨNG PHÓ VỚI VẤN ĐỀ AN NINH

PHI TRUYỀN THỐNG

Một là, quán triệt và hiện thực hoá quan điểm của Đảng “Chủ động xây

dựng, triển khai, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chương trình, kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng, chống thiên tai cho từng giai đoạn” Khắc phục triệt để sơ hở, thiếu sót trong việc kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh, văn hóa tại các địa bàn, nhất là địa bàn chiến lược, bảo đảm sự phát triển hài hòa

cả hai lĩnh vực Tăng cường bảo đảm an sinh, thực hiện công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, sức khỏe của nhân dân và tăng cường quốc phòng, an ninh,… là những vấn đề cơ bản, tạo nền tảng vững chắc cho việc đối phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống trước tác động của cách mạng công nghiệp 4.0

Hai là, nâng cao ý thức, trách nhiệm cho mọi tầng lớp nhân dân về bảo vệ

Tổ quốc, đáp ứng yêu cầu phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0 Quán triệt, giáo dục sâu rộng mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc theo Nghị quyết Đại hội XII của Đảng cho toàn xã hội, tập trung vào địa bàn trọng điểm, chiến lược về quốc phòng, an ninh, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo Tổ chức nghiên cứu, đề xuất, triển khai các giải pháp ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống từ tác động của cách mạng công nghiệp 4.0

để làm cơ sở giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho cả hệ thống chính trị

Ba là, tạo nền tảng vững chắc để phòng, chống hiệu quả với thách thức an ninh phi truyền thống Trên cơ sở nâng cao chất lượng công tác dự báo tình hình, nhất là việc cảnh báo thiên tai, giám sát biến đổi khí hậu; kiên quyết giữ vững ổn định chính trị, kinh tế - xã hội trong mọi tình huống; đẩy mạnh quan hệ với các nước láng giềng, xây dựng đường biên giới trên bộ hòa bình, hữu nghị, hợp tác cùng phát triển Đề cao trách nhiệm của cá nhân, tổ chức các ngành, các cấp, lực lượng vũ trang trong phòng, chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu và tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ Chủ động xây dựng kế hoạch, phương án phòng, chống, khắc phục hậu quả; tổ chức luyện tập, diễn tập theo các phương án đã được phê duyệt Chú trọng đầu tư, chuẩn bị cả về con người (lực lượng chuyên trách, kiêm nhiệm và rộng rãi) và phương tiện, sẵn sàng xử lý kịp thời các tình huống xảy ra

Bốn là, đẩy mạnh xã hội hóa việc đối phó với thách thức an ninh phi

truyền thống theo hướng huy động mọi tầng lớp nhân dân, các doanh nghiệp, nhà đầu tư,… tham gia Phân cấp, phân nhiệm rõ ràng cho các cấp, ngành, địa phương trong tổ chức lực lượng toàn dân và huy động cơ sở vật chất tại chỗ, kết hợp với cơ động lực lượng, phương tiện từ nơi khác đến, nhằm đối phó kịp thời, hiệu quả Phối hợp chặt chẽ các lực lượng ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trên từng địa bàn, khu vực, chú trọng vùng biên giới, hải đảo, dân tộc thiểu số Quá trình thực hiện, phải tập trung cao độ sự lãnh đạo, chỉ huy, điều hành, bảo đảm thống nhất, liên tục, coi đây là yếu tố tiên quyết thực hiện thắng lợi nhiệm vụ quan trọng này

Năm là, mở rộng quan hệ đối ngoại, tăng cường khả năng ứng phó với

thách thức an ninh phi truyền thống Tập trung đầu tư thích đáng, sử dụng hiệu quả sự giúp đỡ quốc tế cho các công trình trọng điểm quốc gia, các chương trình