NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Các khái niệm cơ bản
Theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6705 –2000
Chất thải rắn là vật chất có trạng thái rắn hoặc sệt được loại ra trong sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hoặc trong các hoạt động khác.
Theo GSTS Trần Hiếu Nhuệ và các cộng sự
Chất thải rắn bao gồm tất cả các loại vật chất mà con người thải bỏ trong quá trình hoạt động kinh tế và xã hội Đặc biệt, chất thải này chủ yếu phát sinh từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt hàng ngày.
Theo George Tchobanoglous và các cộng sự
Chất thải rắn là toàn bộ chất thải được tạo ra từ các hoạt động của con người và động vật, bao gồm cả chất thải thông thường và các chất thải không còn hữu dụng nữa, cần được quản lý và xử lý đúng cách để bảo vệ môi trường.
Luật bảo vệ môi trường 2005 định nghĩa chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt Trong đó, chất thải rắn, hay còn gọi là rác thải, là loại chất thải ở thể rắn phát sinh từ những quá trình này.
Chất thải rắn sinh hoạt là loại chất thải phát sinh từ hoạt động cá nhân, hộ gia đình và nơi công cộng Trong khi đó, chất thải rắn công nghiệp là sản phẩm thải ra từ các hoạt động sản xuất công nghiệp và làng nghề.
Chất thải rắn sinh hoạt bao gồm nhiều thành phần như kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm thừa hoặc quá hạn sử dụng, xương động vật, tre, gỗ, lông gà vịt, vải, giấy, rơm rạ, xác động vật, cũng như rau quả thừa.
Quản lý chất thải bao gồm các hoạt động như phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý và tiêu hủy chất thải, theo quy định của Luật bảo vệ môi trường 2005.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Theo nghị định 59/2007/NĐ-CP, quản lý chất thải rắn bao gồm quy hoạch, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải Mục tiêu của các hoạt động này là ngăn ngừa và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.
Thu gom chất thải rắn (CTR) là quá trình tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu giữ tạm thời chất thải rắn tại các điểm thu gom, sau đó chuyển đến địa điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.
Vận chuyển chất thải rắn là quá trình chuyên chở chất thải từ điểm phát sinh đến các địa điểm như thu gom, lưu giữ, trung chuyển, và cuối cùng là xử lý, tái chế hoặc chôn lấp.
Xử lý chất thải rắn là quá trình áp dụng công nghệ và kỹ thuật nhằm giảm thiểu, loại bỏ và tiêu hủy các thành phần có hại trong chất thải Đồng thời, quá trình này cũng tập trung vào việc thu hồi, tái chế và tái sử dụng các thành phần có ích từ chất thải rắn.
Chi phí xử lý chất thải rắn bao gồm nhiều yếu tố như chi phí giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng, mua sắm phương tiện và trang thiết bị, đào tạo lao động, cũng như chi phí quản lý và vận hành Tất cả các chi phí này được tính toán dựa trên thời gian hoàn vốn và quy đổi theo một đơn vị khối lượng chất thải rắn được xử lý.
Chi phí thu gom và vận chuyển chất thải rắn bao gồm các khoản đầu tư cho phương tiện, trang thiết bị, đào tạo nhân lực, cũng như chi phí quản lý và vận hành cơ sở thu gom Những chi phí này được tính toán dựa trên thời gian hoàn vốn và quy đổi theo một đơn vị khối lượng chất thải rắn được thu gom và vận chuyển.
1.2 Nguồn gốc, phân loại, thành phần chất thải rắn
Có nhiều nguồnphát sinh CTR khác nhaunhư:
- Khu dân cư: hộ gia đình, chung cư, biệt thự.
- Khu thương mại: Nhà hàng, chợ, khách sạn, các trạm sửa chữa.
- Cơ quan công sở: Trường học, bệnh viện, văn phòng cơ quan nhà nước.
- Công trình xây dựng: Khu nhà xây dựng mới, sửa chữa hoặc nâng cấp mở rộng, đường phố, cao ốc.
Trường Đại học Kinh tế Huế
- Khu công cộng: Đường phố, công viên, khu vui chơi, khu giải trí, cống rãnh.
- Khu công nghiệp: Công nghiệp xây dựng, chế tạo, công nghiệp nặng, nhẹ, lọc dầu, hóa chất, nhiệt điện.
- Nông nghiệp: Đồng cỏ, đồng ruộng, vườn rau, vườn cây ăn quả, nông trại.
Bảng 1: Nguồn phát sinh chấtthảirắn
Nguồn phát sinh Các loại chấtthảirắn
Khu dân cư Thực phẩm dư thừa và bao bì hàng hóa như vải, da, cao su, thiếc, nhôm, thủy tinh, cùng với tro và đồ dùng điện, bao gồm các vật dụng hư hỏng như đồ gia dụng, bóng đèn và đồ nhựa, cần được quản lý và xử lý đúng cách để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Khu thương mại Giấy, nhựa, thực phẩm thừa, thủy tinh, kim loại, chất thải nguy hại
Cơ quan công sở Giấy, nhựa, thựcphẩm thừa, thủy tinh, kim loại
Công trình xây dựng Sắt thép vụn, vôi vữa, gạchvỡ, bê tông, gỗ, ống dẫn
Khu công cộng Cành cây cắt tỉa, chất thải chung tại các khu vui chơi, giải trí, bùn cống rãnh.
Khu công nghiệp Nhữngphần nguyên vật liệu dư thừa, bụi, gạch ngói vỡ, cát, đá.
Nông nghiệp sử dụng các nguyên liệu như lá cây, cành cây, xác gia súc, thức ăn gia súc thừa hoặc hư hỏng, rơm rạ, chất thải từ lò giết mổ, phân bón, thuốc trừ sâu và bao bì thuốc bảo vệ thực vật.
Nguồn: Homer A.Neal, J.R Schubel,1993 1.2.2 Phân loại chấtthảirắn
Phân theo tính chất nguy hạibao gồm chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại:
Chất thải rắn nguy hại là loại chất thải rắn có chứa các chất hoặc hợp chất mang một trong những đặc tính nguy hiểm như phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc các đặc tính độc hại khác.
ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP
3.1 Định hướng phát triển công tác quản lý, thu gom và xử lý CTRSH của huyện Trực Ninh nói chung và thị trấn Cổ Lễ nói riêng
Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, lượng chất thải rắn (CTR) thải ra môi trường ngày càng gia tăng, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khi vượt quá khả năng chịu đựng của môi trường Do đó, vấn đề bảo vệ môi trường, đặc biệt là quản lý chất thải rắn, đang nhận được sự quan tâm lớn trên toàn cầu Huyện Trực Ninh, cùng với thị trấn, đang nỗ lực giảm thiểu tác động tiêu cực của CTR để bảo vệ môi trường sống.
Cổ Lễ đang định hướng phát triển bền vững, phù hợp với các mục tiêu bảo vệ môi trường toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam Năm 2012, huyện sẽ triển khai dự án mới về quản lý, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) và chất thải rắn công nghiệp (CTRCN), với mục tiêu đến năm 2015, tất cả các xã trong huyện sẽ có bãi chôn lấp hợp vệ sinh và đội ngũ vệ sinh môi trường được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải.
3.2 Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, thu gom và xử lý CTRSHtại thị trấn
Dự báo lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) gia tăng trong thời gian tới đặt ra yêu cầu cấp bách trong quản lý, thu gom và xử lý CTRSH tại thị trấn Do đó, cần thiết phải áp dụng những giải pháp phù hợp để thực hiện hiệu quả các công tác này.
3.2.1 Các giải pháp về mặt quản lý
Hiện nay, để quản lý môi trường và quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) hiệu quả, chúng ta có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau, bao gồm công cụ pháp lý, công cụ kinh tế và giáo dục cộng đồng Những phương pháp này nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường cho toàn thể cư dân trong thị trấn.
Thành lập một bộ máy quản lý môi trường bao gồm các chuyên viên có năng lực, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ để nắm bắt tình hình môi trường chung của thị trấn, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.
Trường Đại học Kinh tế Huế
+ Mỗi tổ khu phố (xóm) có người phụ trách quản lý về môi trường
Tổ chức các buổi tập huấn cho đội thu gom chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) nhằm nâng cao kỹ năng thu gom và phân loại rác Đội ngũ này cần có trách nhiệm trong công việc và sẽ chịu sự giám sát, kiểm tra từ cán bộ môi trường tại từng tổ khu phố.
+ Tổ chức tập huấn cho các cán bộ môi trường để nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý.
Thị trấn đã triển khai chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích các cơ sở thu mua phế liệu phát triển và mở rộng quy mô hoạt động Mục tiêu là tăng cường lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) được thu mua và tái chế, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả quản lý chất thải.
Tăng cường ngân sách nhà nước cho hoạt động tuyên truyền bảo vệ môi trường là cần thiết, đồng thời thành lập quỹ môi trường để hỗ trợ chi phí cho các hoạt động khuyến khích và giải quyết sự cố môi trường tại địa phương.
Công nhân trực tiếp thu gom CTRSH được phân loại vào ngành lao động độc hại, do đó cần có chế độ tiền lương và phụ cấp độc hại hợp lý để đảm bảo quyền lợi cho họ.
Giáo dục và tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về việc thực hiện nếp sống văn minh, đặc biệt là không đổ rác và vứt rác bừa bãi Đối tượng chính của công tác này bao gồm thanh niên, trẻ em, chủ doanh nghiệp, cửa hàng, trung tâm thương mại, hành chính công cộng và toàn thể người dân trong thị trấn.
Cần đôn đốc kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm vệ sinh môi trường, đặc biệt là hành vi vứt rác bừa bãi từ các hộ dân xung quanh thị trấn Nghiêm cấm việc vứt rác dọc đường ở những khu vực vắng dân cư, và áp dụng hình thức xử phạt hành chính đối với những đối tượng vi phạm nhằm răn đe và nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.
Để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, chúng tôi thường xuyên tổ chức các hoạt động phát động phong trào làm vệ sinh môi trường và thu gom chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) cho cán bộ, công nhân viên chức và học sinh Các hoạt động này diễn ra tại khu vực dân cư, khuôn viên cơ quan, đặc biệt là ở những nơi công cộng như chợ, bến xe, khu vui chơi giải trí, nơi tập trung đông người Ngoài ra, chúng tôi còn thực hiện nạo vét kênh mương, phát quang đường làng ngõ xóm và thu gom toàn bộ CTRSH còn tồn đọng ở ao hồ, cũng như trên các tuyến đường vắng.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Các đoàn thể cần tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về môi trường và thu gom chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) nhằm nâng cao nhận thức và ý thức của người dân Việc bảo vệ môi trường và quản lý CTRSH đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, không chỉ là nỗ lực của một vài cá nhân Để đạt được môi trường trong sạch, cần sự quan tâm và hợp tác từ mọi người.
3.2.2 Giải pháp cho công tác thu gom
- Củng cố bộ máy tổ chức của HTXMT thị trấn: nâng cao năng lực quản lý của ban chủ nhiệm và chuyên môn cho đội vệ sinh môi trường.
Xây dựng và quy định mức phí thu gom CTRSH hợp lý, phù hợp với khả năng chi trả của các hộ dân trong thị trấn Việc áp dụng hình thức thu phí dựa trên số nhân khẩu trong từng hộ gia đình sẽ giúp đảm bảo tính công bằng hơn trong việc thu phí.
Để nâng cao hiệu quả trong công tác thu gom và vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), cần đầu tư vào các phương tiện và trang thiết bị phù hợp Cụ thể, xe thu gom và thùng chứa rác phải đảm bảo tiêu chuẩn kín và có nắp đậy Đồng thời, nước bẩn cần được lưu trữ tại các khu vực quy định để tránh tình trạng tràn ra đường.
- Cần bố trí hệ thống thùng rác ít nhất là trên các tuyến đường chính của thị trấn.