Tiến bộ hơn với các hệ thống điều khiển dùng các mạch điện tử bán dẫn, không gian choán chỗ thiết bị điều khiển thu gọn lại; nhưng cũng chưa đáp ứng được yêu cầu thay đổi qui trình điều
Trang 13.1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ PLC:
Với những hệ thống điều khiển dùng khí cụ điện từ, hệ thống điều khiển có kích thước lớn; khó thay đổi qui trình điều khiển để đáp ứng các cải tiến qui trình sản xuất Tiến bộ hơn với các hệ thống điều khiển dùng các mạch điện tử bán dẫn, không gian choán chỗ thiết bị điều khiển thu gọn lại; nhưng cũng chưa đáp ứng được yêu cầu thay đổi qui trình điều khiển theo yêu cầu cải thiện các qui trình sản xuất
Vào năm 1968, các kỹ sư của General Motors Copration’s Hydramatic đã nghiên
cứu và phát triển một thiết bị có tên gọi là bộ điều khiển lập trình PLC (Programmable Logic
Controllers) Bộ điều khiển lập trình giúp người sử dụng có thể lập trình để thực hiện một qui
trình điều khiển theo trình tự định trước Các tín hiệu điều khiển trên ngõ ra PLC thường được kích hoạt bởi tác nhân kích thích bố trí trên ngọ vào; hơn nữa PLC cho phép thực thi quá trình
có thời gian trễ( định thì ) hay thực thi các đếm chu trình có lập lại; thu thập và xử lý các tín hiệu số Với thiết bị mới này, người vận hành có thể thay đổi qui trình điều khiển dễ dàng
mà không cần phải thay đổi cách liên kết các thiết bị động lực đang được kết nối
Qui trình vận hành toàn hệ thống được thay đổi dễ dàng theo các yêu cầu vận hành mới, theo các qui trình sản xuất cần cải tiến bằng cách lập trình lại nội dung chương trình bên trong PLC.Như vậy với PLC, con người có khả năng làm cho hệ thống điều khiển đạt đến các kết quả :
Vận hành ổn định
Giao tiếp được với máy tính
Dễ lập trình và bảo trì
Có thể tái sử dụng vào các ứng dụng khác; cũng như khả năng mở rộng hệ thống điều khiển
Các ưu điểm chính của PLC :
PLC có thể điều khiển nhiều tình huống xảy ra trong công nghiệp Từ việc thực hiện một hành động đơn giản cho đến nhiều hành động được tích hợp với nhau một cách phức tạp
Các chương trình trong PLC có thể được lập lại rất nhanh để điều khiển các công việc khác nhau trong một hệ thống, nghĩa là ta không cần phải đấu nối lại mạch điều khiển vốn rất phức tạp và tốn kém
Một chương trình PLC khi được viết hoàn chỉnh, ta có thể sao chép sang các PLC khác dễ dàng Khối lượng công việc lập trình và thiết kế của con người khi nhân bản các thiết bị của dây chuyền sản xuất
Đáp ứng công việc nhanh, chính xác, ổn định trong thời gian dài so với các thiết bị điều khiển khác, đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất và là thế mạnh của PLC
Khi xét tính kinh tế, với một hệ thống điều khiển cần dùng relay trung gian ; nhiều bộ định thì và bộ đếm nên thay thế bằng PLC
Khi dùng PLC, và kết nối mạng các PLC ; chúng ta có thể liên kết sử dụng được các thiết
bị giao tiếp khác: bộ chuyển đổi A/D, bộ đếm nhanh… Ngoài ra còn có thể dùng màn hình
1
Trang 2theo dõi hiển thị, nhập xuất ghi nhân các dữ liệu; đây chính là bước chuyển tiếp từ quá trình điều khiển dùng PLC sang hệ thống giám sát SCADA,
2.2
CẤU TRÚC CỦA PLC:
Cấu trúc của PLC bao gồm các thành phần sau:
Thiết bị giao tiếp ngõ vào (Input Interface)
Thiết bị giao tiếp ngõ ra (Output Interface)
Đơn vị xử lý trung tâm (CPU – Central Processing Unit)
Đơn vị lưu trữ (bộ nhớ - Memory )
Mối quan hệ giữa các thành phần trên được trình bày trong hình 3.1 :
Lưu đồ thông tin trong PLC được xử lí theo trình tự sau:
CPU sẽ đọc bộ nhớ
Kiểm tra trạng thái thiết bị giao tiếp ngõ vào – nhập dữ liệu
Cập nhật trạng thái CPU – xử lý dữ liệu
Cập nhật trạng thái thiết bị giao tiếp ngõ ra – xuất dữ liệu
2.2.1.THIẾT BỊ GIAO TIẾP TRÊN NGÕ VÀO ( INPUT INTERFACE )
Đây là nơi nhận tất cả các tín hiệu ngõ vào (thường dùng điện áp 24VDC hoặc 110VAC) Người thiết kế phải lựa chọn loại PLC tương thích với điện áp đang sử dụng Các tín hiệu nhận trên ngõ vào được chuyển đến bộxử lý trung tâm CPU, để phòng ngừa sự cố gây
hư hại cho CPU các nhà sản xuất sử dụng các linh kiện chuyển tín hiệu dùng phương pháp quang “Opto-Isolation” để tách biệt CPU với các tín hiệu điện áp cấp trực tiếp trên các ngõ vào
2.2.2.THIẾT BỊ GIAO TIẾP TRÊN NGÕ RA ( OUTPUT INTERFACE )
Đây là nơi xuất các tín hiệu điều khiển đến các thiết bị; linh kiện bố trí trên ngõ ra PLC Tín hiệu ngõ ra được cung cấp từ bộ xử lý trung tâm đến các ngõ ra thông qua các phần tử (trình bày trong bảng tóm tắt sau); tùy thuộc loại PLC và các yêu cầu điều khiển
LOẠI THIẾT BỊ ĐÓNG
CẮT
TẦM ĐIỆN ÁP VẬN HÀNH THỜI GIAN TÁC ĐỘNG TRUNGBÌNH
Tương tự như ngõ vào, Output Interface giao tiếp trực tiếp với CPU nên cũng cần sự tách
biệt dùng “Opto-Isolation” để tránh các sự số áp có thể gây thiệt hại cho CPU
Input Interface
Output Interface
HÌNH 3.1: các thành phần cơ bản của một PLC
Trang 3KHI CÁC NGÕ VÀO, RA LIÊN KẾT DẠNG LOGIC :
Module trên ngõ vào cho phép ghi nhận quá trình diển tiến các trạng thái , đồng thời chuyển đổi tín hiệu điện nhận được sang các trạng thái logic (0 hay 1)
Module trên ngõ ra cho phép tác động lên các cơ cấu khởi động được liên kết với nó; đồng thời các module ngõ ra có thể chuyển đổi các trạng thái logic (0 hay 1) sang các tín hiệu điện
KHI CÁC NGÕ VÀO, RA LIÊN KẾT DẠNG TRUYỀN DỮ LIỆU :
Trên các ngõ vào hay ra ta có thể thực hiện theo một trong hai phương án truyền dữ liệu song song hay nối tiếp Tương ứng với mỗi phương pháp truyền dữ liệu này, trên mỗi ngõ vào hay ra ta cần có bộ nối kết giữa thiết bị ngoại vi với bộ vi xử lý bên trong PLC
2.2.3.BỘ NHỚ – ( MEMORY ):
Có 2 loại bộ nhớ, tại một thời điểm chỉ sử dụng đến 1 loại
RAM (Random Access Memory) : thường tích hợp sẵn trong PLC.Đây là bộ nhớ không
cố định các dữ liệu ; các dữ liệu được đọc, ghi trong suốt quá trình PLC hoạt động Trên đó có sẵn khe cắm thêm ROM khi cần
ROM (Read Only Memory) : thường dùng gắn ngoài, đây là bộ nhớ có các dữ liệu cố
định; các dữ liệu này chỉ được đọc bởi bộ vi xử lý trong suốt quá trình PLC họat động Bản thân ROM có 3 loại :
PROM (Programmable ROM) : chỉ được lập trình 1 lần, không thể xoá được
EPROM (Erasable Programmable ROM) : có thể xoá bằng tia cực tím
EEPROM (Electronically Erasable Programmable ROM): có thể xoá bằng điện
2.2.4.ĐƠN VỊ XỬ LÝ TRUNG TÂM – ( CENTRAL PROCESSING UNIT )
Đơn vị xử lý trung tậm được xem là bộ não của PLC Chương trình được đưa từ bộ nhớ đến để xử lý bởi CPU Quá trình này được gọi là “vận hành chương trình” Thực sự là chương trình được “quét”, được kiểm tra từ điểm khởi đầu đến điểm kết thúc, và các thông tin mới được cập nhật Khái niệm “thời gian quét” của một PLC thường được xem là thời gian chạy một vòng chương trình Thời gian này thường là khoảng 70ms, nhưng còn tuỳ thuộc độ dài và độ phức tạp của chương trình Khi một “quá trình quét” này vừa kết thúc thì một “quá trình quét” khác được bắt đầu ngay lập tức
Ngoài ra, trong quá trình hoạt động PLC cũng cần đến bộ nguồn và các bus (trạm)
để có thể hoạt động
thông dụng 220V (hay 110V) thành nguồn áp DC 24V đưa đến các board mạch điện tử của PLC
có thể dưới dạng mạch in hay cáp nhiều sợi ruột) Số lượng dây dẩn cấu tạo nên BUS phụ thuộc vào tải lượng của các tín hiệu thông tin đến BUS (khi truyền dữ liệu 8 bits ta cần cáp có
8 sợi ruột; khi truyền dữ liệu 16 bits ta cần cáp 16 ruột) Ta có hai loại BUS : xoay chiều (AC)
và một chiều (DC)
2.3 MỘT SỐ YÊU CẦU ĐỐI VỚI PLC TRONG CÔNG NGHIỆP:
3
Trang 4Trong quá trình vận hành, một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng làm việc tin cậy của PLC :
ẢNH HƯỞNG VẬT LÝ: bao gồm các yếu tố về nhiệt độ, độ ẩm của môi trường không
khí và độ rung
ẢNH HƯỞNG ĐIỆN: bao gồm các tín hiệu nhiễu tia và các tín hiệu nhiễu truyền trong
dây dẫn Các tín hiệu nhiễu trong dây dẫn sinh ra do sự nối kết giữa nhiều thiết bị với nhau trong hệ thống PLC Muốn bảo vệ chống lại các ảnh hưởng này chúng ta cần các bộ lọc và dùng các biến áp cách ly khi cấp nguồn cho PLC
ĐIỀU KIỆN NGUỒN : bao gồm ảnh hưởng do nguồn điện lưới chính sinh ra: sự
cố mất nguồn thoáng qua, nhiễu truyền theo đường dây, hay biến đổi điện áp nguồn … Muốn bảo vệ cho PLC trong các trường hợp này, ta lắp đặt các bộ lọc nguồn trước khi cấp đến PLC, đồng thởi sử dụng kèm theo bộ UPS để ngăn ngừa điện áp mất đột biến hay thấp áp, quá áp dưới mức qui định
2.4 GIỚI THIỆU MỘT SỐ LOẠI PLC:
Hiện nay, trong thị trường nước ta có rất nhiều chủng loại PLC, đượcchế tạo do nhiều nhà sản xuất khác nhau: MITSUBISHI với họ PLC FX (FX2N, FX0N,FX0, FX…);
TÉLÉMÉCANIQUE với họ PLC TSX (NANO, PREMIUM, MICRO ); SIEMENS với họ PLC S7 (S7200, S7300,…)……
Trang 62.5 NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH CHO PLC:
2.5.1 CÁC ĐỊNH NGHĨA :
nào đó phải thực hiện
nối tiếp nhau, các hành động này được thực hiện bởi bộ vi xử lý
máy móc dùng lập trình có thể hiểu và xử lý được
tác vụ định trước Các chương trình này có thể được biễu diễn bằng từ ngữ hay hình vẽ, mà PLC có thể hiểu được các tác vụ yêu cầu trong chương trình
2.5.2 PHÂN LOẠI NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH:
Các ngôn ngữ lập trình cho PLC có thể là 1 trong các dạng sau :
TÉLÉMÉCANIQUE)
Hình 3.2 :một số hình ảnh của PLC
HÌNH 3.2: Hình dạng một số chủng loại PLC
Trang 7Như vậy tên gọi cho mỗi loại ngôn ngữ có thể thay đổi tuỳ theo nhà sản xuất Trong thực tế, đa số các chương trình PLC được viết theo ngôn ngữ LITTERAL hay LADDER
NGÔN NGỮ IL( INSTRUCTION LIST-DANH SÁCH LỆNH) :
Được phiên dịch là ngôn ngữ dòng lệnh hay danh sách lệnh, được xem là ngôn ngữ lập trình cơ bản dễ học, dễ dùng, nhưng phải mất nhiều thời gian kiểm tra đối chiếu để tìm ra mối quan hệ giữa một đọan chương trình lớn với chức năng nó thể hiện Ngôn ngữ Instruction của từng nhà chế tạo PLC có cấu trúc khác nhau
DẠNG LADDER :
Được phiên dịch là ngôn ngữ bậc thang, ngôn ngữ này trình bày theo dạng đồ họa cho phép nhập chương trình có dạng như một sơ đồ mạch điện dùng khí cụ điện Phần mềm lập trình sẽ biên dịch các ký hiệu logic trên thành mã máy và lưu vào bộ nhớ của PLC Sau đó, PLC sẽ thực hiện các tác vụ điều khiển theo logic thể hiện trong chương trình
2.6 GIỚI THIỆU HỌ PLC ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN:
Trong luận văn này, PLC được khảo sát để xây dựng chương trình (theo yêu cầu đề ra trong nhiệm vụ luận văn tốt nghiệp) thuộc họ EX1N của nhà sản xuất LIYAN (Đài Loan) PLC EX1N của nhà sản xuất LIYAN có cấu tạo và ngôn ngữ lập trình, phần mềm lập trình hoàn toàn giống với PLC họ FX của nhà sản xuất MITSUBISHI ; chúng ta có thể xem sản phẩm của LIYAN được chế tạo theo bản quyền của nhà sản xuất MITSUBISHI
Tuy nhiên tập lệnh ngôn ngữ lập trình của PLC họ EX1N không đầy đủ hoàn toàn như tập lệnh của PLC họ FX2N; hầu hết các lệnh khiếm khuyết chỉ liên quan đến các lệnh điều khiển hướng hoặc xử lý dữ liệu tốc độ cao; do đó với yêu cầu của luận văn này, các lệnh khiếm khuyết không ảnh hưởng đến yêu cầu thực hiện của luận văn Hình dạng của PLC họ EX1N của nhà sản xuất LIYAN trình bày trong hình 3.3; kết nối của PLC chủ (master) với khối mở rộng (expension block) trình bày trong hình 3.4
NX FG LX 24V S/
S 24 G X0 X1 X2 X3 X4 X5 X6 X7 X10 X11 X12 X13 X14 X15 X16 X17
24V 24 G C0 Y0 Y1 C1 Y2 Y3 C1 Y4 Y5 Y6 Y7 C2 Y10 Y11 Y12 C3 Y14 Y15 Y16 Y17
LYPLC
LIYAN ELECTRIC
0 1 2 3 4 5 6 7 RUN
10 11 12 13 14 15 16 17 PRG
0 1 2 3 4 5 6 7 ERR
IN
OUT
10 11 12 13 14 15 16 17 PWR
HÌNH 3.3: Hình dạng của PLC họ EX1N của nhà sản xuất LIYAN
7
Trang 8HÌNH 3.5: Kết nối giữa PLC chủ họ EX1N của nhà sản xuất LYAN
với khối mở rộng ngõ vào / ra
ĐẶC TÍNH KỸ THUẬT CỦA PLC HỌ EX1N (NHÀ SẢN XUẤT LIYAN):
NGÕ VÀO
X0 X177 ( 24VDC – 7mA cách ly với thiết bị ngoài bằng opto)
NGÕ RA (Y) Max Y0 Y177 (Dạng Relay: 250VAC/1A ; Dạng Transistor 30VDC/ 0,5A)
RƠ- LE
(M)
Chuyên dùng Số lượng : 256 M8000 M8255 RƠ-LE
TRẠNG
THÁI (S)
Chung Số lượng : 500 (tập con) S500 S999 Khởi tạo Số lượng : 10 (tập con ) S0 S9
THANH
GHI
(D)
Tập tin Số lượng : 2000 D1000 D2999
Chuyên dùng Số lượng : 256 D8000 D8255 Chỉ mục Số lượng : 8 (cho mỗi loại) V0 V7 Z0 Z7
BỘ ĐẾM
(C)
16 bit Chốt Khoảng đếm : 1 32.767 C0 C31
16 bit Chung Số lượng 100 (tập con) C32 C199 Chung 32 bit Khoảng đếm : -2.147.483.648
2.147.483.648 C200 C215 Chốt 32 bit Số lượng : 35 (tập con) C216 C255
BỘ ĐẾM
TỐC ĐỘ
CAO (C)
1 pha Tương ứng 6 ngõ vào từ X0 đến X5 X0 X1 : dạng 1 pha 60KHz ; X2 X5 : dạng 1 pha 10
KHz
2 pha X0 X1 : dạng 2 pha 30KHz ; X2 X5 : dạng 2 pha 5 KHz
BỘ ĐỊNH
THÌ (T)
100 mili giây Khoảng định thì : 0 3,276.7 giây
Số lượng : 200
T0 T199
10 mili giây Khoảng định thì : 0 327.67 giây Số lượng : 56 T200 T255 1mili giây
CON CHỎ
(POINTER)
P ; I , N
CON CHỎ P Tương ứng với lịnh : JUMP , CALL P000 P127
HẰNG SỐ
K: Thập
phân
H : Hexa
K 16 BITS Từ -32678 đến +32678
K 32 BITS Từ -2.147.483.648 đến +2.147.483.648
H 16 BITS 0000H đến FFFFH
H 32 BITS 00000000H đến FFFFFFFFH
2.7 GIỚI THIỆU TẬP LỆNH CƠ BẢN CỦA PLC HỌ EX1N:
Trang 9 PLC họ EX1N của nhà sản xuất LIYAN và PLC họ FX2N của nhà sản xuất Misubishi có cùng tập lệnh lập trình Tuy nhiên, tập lệnh PLC họ EX1N không đầy đủ hoàn toàn như tập lệnh của PLC họ FX2N
Phần mềm lập trình cho PLC họ EX1N là phần mềm FXGPWIN của nhà sản xuất Misubishi cho PLC họ FX
LỆNH CHỨC NĂNG KÝ HIỆU THIẾT BỊ SỐ BƯỚC
LD Tác vụ logic khởi tạo lọai công tắc NO
LD
X, Y,M, S, T, C 1
LDI Tác vụ logic khởi tạo lọai công tắc NC
LDI
X,Y,M,S,T,C 1
OUT Tác vụ logic cuối lọai điều khiển cuộn dây
OUT
Y,M,S,T,C Y,M:1; S,M:2, T:3 C(16 bit) : 3
C(32bit) : 5
AND Nối tiếp các công tắc NO
AND
X,Y,M,S,T,C 1
ANI Nối tiếp các công tắc NC
ANI
X,Y,M,S,T,C 1
OR Nối song song các công tắc NO X,Y,M,S,T,C 1
ORI Nối song song các công tắc NC X,Y,M,S,T,C 1
ORB Nối song song nhiều mạch công tắc Không có 1
ANB Nối nối tiếp nhiều mạch công tắc Không có 1
MC Chỉ ra các điểm bắt đầu của một khối điều khiển chính MC N YM
Y,M : cho phép thêm M lọai NO N: chỉ mức lồng(N0-N7)
3
MCR Chỉ ra các điểm bắt đầu của một khối điều khiển chính MCR N N:chỉ mức lồng (N0-N7) được đặt
SET Đặt một thiết bị (bit) lên ON vĩnh viễn SET Y,M Y,M,S Y,M :1 S M : 2
RST Đặt một thiết bị (bit) xuống OFF vĩnh viễn SET Y,M Y,M,S,D,V,Z D, thanh D Chuyên dùng
V,Z:3
OR B
AN B
9
OR I O R
Trang 10PLF Kích xung khi có cạnh xuống PLF Y,M Y,M 2
MPS Lưu kết quả hiện hành của tác vụ trong PLC Không có
MRD Đọc kết quả hiện hành của tác vụ trong PLC Không có
MPP Gọi ra và loại bỏ kết quả đã lưu Không có
NOP Không tác vụ hay bước rỗng Không có Không có 1
GIẢI THÍCH :
Các thiết bị (hay các toán hạng Operands):
X: Ngõ vào vật lý của PLC
Y: Ngõ ra vật lý của PLC
M,S: Là bit nội trong hệ thống dùng như các cờ hoạt động bên trong PLC như rơle hay cuộn dây
T: Thiết bị định thì trong PLC
C: Thiết bị đếm trong PLC
BẢNG TÓM TẮT CÁC LỆNH ỨNG DỤNG CƠ BẢN THÔNG DỤNG:
LỆNH VỀ ĐIỀU KHIỂN LƯU TRÌNH
CJ Lịnh nhảy có điều kiện (Conditional Jump) FNC 00
CALL Gọi chương trình con (Call Subroutine) FNC 01
LỆNH VỀ DI CHUYỂN VÙNG NHỚ VÀ SO SÁNH
BCD Chuyểnđổi sang số BCD (Binary Coded Decimal) FNC 18
BIN Chuyển đổi sang số nhị phân (Binary) FNC 19
LỆNH VỀ XỬ LÝ SỐ HỌC VÀ LOGIC (+,-,x,)
MPS
MRD
MPP
END
