VN là một quốc gia có quyền tác giả nói chung và quyền tác giả nước ngoài bị xâm phạm ở mức độ cao. Điều này cho thấy hệ thống pháp luật về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài ở VN vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần xem xét, hoàn thiện.
Trang 1A – LỜI MỞ ĐẦU
Công ước Berne là công ước quốc tế đa phương đầu tiên về bảo hộ quyền tác giả và
là công ước quan trọng nhất trong hệ thống bảo hộ quốc tế về quyền tác giả của Tổ chức
sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) Việt Nam (VN) tham gia công ước này từ năm 2004 Như vậy, công ước này mới có hiệu lực tại VN chưa lâu (7 năm) Song có thể nhận thấy, công ước đã tạo nên những chuyển biến đáng được ghi nhận trong việc bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài tại VN Tuy nhiên cũng phải nhìn nhận một cách khách quan rằng: VN
là một quốc gia có quyền tác giả nói chung và quyền tác giả nước ngoài bị xâm phạm ở mức độ cao Điều này cho thấy hệ thống pháp luật về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài ở VN vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần xem xét, hoàn thiện
B – NỘI DUNG
I BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ NỘI DUNG CÔNG ƯỚC BERNE 1886
1.1 Bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài theo pháp luật Việt Nam
Pháp luật VN về bảo hộ quyền tác giả nói chung và quyền tác giả có yếu tố nước ngoài nói riêng được quy định tại phần 6, phần 7 BLDS 2005 Đây là bộ luật tổng hợp các quy định hết sức cơ bản về quyền tác giả nói chung (Điều 736 – Điều 743) và quyền tác giả có yếu tố nước ngoài nói riêng (Điều 758,759 và 774) Vấn đề bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài được quy định cụ thể tại Luật SHTT 2005 sửa đổi 2009 gồm các nội dung sau:
1.1.1.Chủ thể bảo hộ quyền tác giả là: Chủ sở hữu quyền tác giả là người VN; Chủ
sở hữu quyền tác giả là người nước ngoài phải: có tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam mà chưa được công bố ở bất kỳ nước nào hoặc được công bố đồng thời tại Việt Nam trong thời hạn ba mươi ngày, kể từ ngày tác phẩm đó được công bố lần đầu tiên ở nước khác hoặc có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo điều ước quốc tế về quyền tác giả mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên
1.1.2 Đối tượng được bảo hộ là: Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo
trình … (Điều 14 LSHTT)
Trang 21.1.3 Tiêu chuẩn bảo hộ: theo quy định Điều 774 BLDS 2005 thì tác phẩm được
bảo hộ tại VN là tác phẩm lần đầu tiên được công bố, phổ biến tại VN hoặc được sáng tạo
và thể hiện dưới một hình thức nhất định tại VN
1.1.4 Nội dung quyền bảo hộ: các quyền nhân thân và tài sản quy định tại điều 19
và Điều 20 Luật SHTT sửa đổi 2009 như quyền đặt tên cho tác phẩm; quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; quyền làm tác phẩm phái sinh; quyền sao chép tác phẩm…
1.1.5 Nguyên tắc bảo hộ:
- Tác giả là công dân VN có tác phẩm, công trình chưa công bố ở trong nước mà đc
sử dụng lần đầu tiên dưới bất kỳ hình thức nào ở nước ngoài cũng sẽ được hưởng quyền tác giả ở nước sử dụng tác phẩm đó Việc công bố tác phẩm của công dânVN ở nước ngoài phải được cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản có thẩm quyền cho phép và phải tuân theo các quy định của pháp luật VN
- Tác giả là người nước ngoài, pháp nhân nước ngoài được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của pháp luật VN có các quyền tác giả được quy định tại Luật SHTT Nghĩa là
họ được hưởng quyền nhân thân và quyền tài sản trong lĩnh vực quyền tác giả như tác giả
là công dân VN
1.1.6 Thời hạn bảo hộ: quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn trừ quyền công bố
tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm và quyền tài sản có thời hạn bảo hộ như sau: Tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh có thời hạn bảo hộ
là bảy mươi lăm năm, kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên; đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng chưa được công bố trong thời hạn hai mươi lăm năm, kể từ khi tác phẩm được định hình thì thời hạn bảo hộ là một trăm năm, kể từ khi tác phẩm được định hình Tác phẩm không thuộc loại trên có thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết; trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ năm mươi sau năm đồng tác giả cuối cùng chết
1.1.7 Giới hạn bảo hộ: Luật SHTT quy định một số trường hợp sử dụng tác phẩm
đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao như: Tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của cá nhân; Trích dẫn hợp lý
Trang 3tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận hoặc minh họa trong tác phẩm của mình;… (khoản 1 Điều 25 Luật SHTT sửa đổi năm 2009) và một số trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao như: Tổ chức phát sóng sử dụng tác phẩm đã công bố để phát sóng có tài trợ, quảng cáo hoặc thu tiền đồng thời không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm, không gây phương hại đến các quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả; phải thông tin
về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm ( Điều 26 Luật SHTT)
1.2 Nội dung cơ bản của Công ước Berne về bảo hộ quyền tác giả
1.2.1 Nguyên tắc cơ bản của Công ước:
- Nguyên tắc đối xử quốc gia: Theo quy định Công ước Berne, những tác phẩm (văn học, nghệ thuật) được bảo hộ thì tác giả của chúng được hưởng các quyền tương tự như công dân của nước đó hiện được hưởng theo quy định của luật pháp quốc gia sở tại
- Nguyên tắc bảo hộ tự động Nghĩa là, tại các quốc gia đã tham gia Công ước thì việc hưởng và thực hiện các quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật không phải làm bất kỳ thủ tục nào Việc bảo hộ được thực hiện kể cả trong trường hợp tác phẩm không được bảo hộ ở quốc gia gốc
- Nguyên tắc bảo hộ độc lập Luật pháp của quốc gia đã tham gia công ước sẽ quy định về mức độ và các thủ tục, phương thức bổ cứu nhằm thực hiện sự bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm được yêu cầu bảo hộ
1.2.2 Đối tượng được bảo hộ: là các tác phẩm văn học và các tác phẩm nghệ thuật.
Theo Điều 2 Công ước “các tác phẩm văn học và nghệ thuật” được hiểu là tất cả các sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật được biểu hiện dưới bất kỳ hình thức nào, theo bất kỳ phương thức nào như: Sách, tập in nhỏ, các ấn phẩm khác …
1.2.3 Chủ thể được bảo hộ quyền tác giả: là công dân của quốc gia đã tham gia
công ước cho dù tác phẩm của họ đã hoặc chưa công bố; là công dân của quốc gia chưa tham gia công ước nhưng tác phẩm của họ đã được công bố lần đầu tiên tại một nước đã tham gia công ước hoặc công bố đồng thời ở một số quốc gia trong đó có 1 nước đã tham gia công ước; Tác giả không mang quốc tịch của quốc gia đã tham gia công ước nhưng
Trang 4thường xuyên cư trú tại nước đó thì cũng được xem như công dân của quốc gia đó và tác phẩm của họ cũng được bảo hộ theo Công ước Berne
1.2.4 Thời hạn bảo hộ: được quy định tại Điều 7 và Điều 7 bis của Công ước Berne
là suốt cuộc đời của tác giả và 50 năm tiếp theo, sau khi tác giả mất Riêng đối với tác phẩm điện ảnh thì thời hạn bảo hộ là 50 năm sau khi tác phẩm được phổ biến tới công chúng với sự đồng ý của tác giả hoặc có thế được tính kể từ khi tác phẩm được thực hiện Những tác phẩm khuyết danh hoặc sử dụng bút danh, thời hạn bảo hộ cũng là 50 năm kể
từ khi tác phẩm được phổ biến tới công chúng Riêng đối với tác phẩm sử dụng bút danh sau khi đã rõ tên thật của tác giả thì sẽ được bảo hộ suốt cả cuộc đời của tác giả và 50 năm sau khi tác giả mất Thời hạn bảo hộ đối với tác phẩm nhiếp ảnh và tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, mỹ thuật tạo hình là 25 năm Đối với những tác phẩm có đồng tác giả thì việc bảo hộ sẽ được thực hiện tương tự như tác phẩm có 1 tác giả Thời hạn bảo hộ tiếp theo sẽ được tính kể từ khi đồng tác giả cuối cùng chết
1.2.5 Các quyền tối thiểu được bảo hộ theo Công ước Berne
Những quy định về các quyền cơ bản (quyền tối thiểu) cũng có thể coi là một nguyên tắc của Công ước Berne - nguyên tắc bảo hộ quyền tối thiểu Điều đó có nghĩa, các quốc gia thành viên có thể quy định về những sự bảo hộ cao hơn các quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật Một số quyền cơ bản của tác giả được Công ước Berne
bảo hộ: Quyền về tinh thần (Điều 6 bis); Quyền dịch thuật (Điều 8); Quyền về sao chép
(Điều 9); Quyền của tác giả đối với việc cho phép biểu diễn công cộng và truyền phát việc biểu diễn đó tới công chúng (Điều 11)… Ngoài ra, Công ước còn thừa nhận sự bảo
hộ đối với việc phóng tác điện ảnh, ghi âm tác phẩm âm nhạc và lời kèm theo; Bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm mỹ thuật, bản thảo viết tay, bản sao, việc trình bày, triển lãm tác phẩm.v.v
1.2.6 Giới hạn bảo hộ: Công ước Berne cũng giới hạn sự bảo hộ, thể hiện qua
những quy định về một số trường hợp được sử dụng tự do tác phẩm:
Một là, trích dẫn các tác phẩm đã được phổ cập tới công chúng một cách hợp pháp,
trích dẫn để minh hoạ phục vụ việc giảng dạy Khi trích dẫn phải ghi rõ nguồn gốc của tác phẩm và tên của tác giả nếu nguồn gốc của tác phẩm có ghi tên của tác giả
Trang 5Hai là, luật pháp các quốc gia có thể quy định cho phép in lại trên báo chí, phát lại
trên các phương tiện thông tin đại chúng những bài báo có tính chất thời sự về kinh tế, chính trị hay tôn giáo đã đăng tải trên báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng, nếu tác giả không giành quyền sử dụng
II THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TỪ KHI THAM GIA CÔNG ƯỚC BERNE
2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật Việt Nam từ khi tham gia Công ước Berne 2.1.1 Thành tựu
7 năm thực hiện công ước Berne, VN đã đạt được một số thành tựu đáng ghi nhận sau:
2.1.1.1 Gia nhập Công ước Berne, VN đã tạo cho mình những tiền đề đáng kể từng bước hội nhập nền kinh tế quốc tế Sau khi gia nhập Công ước, VN đã lần lượt
tham gia các điều ước quốc tế về quyền tác giả như Công ước Gionever bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm, Công ước Brussls, Hiệp định TRIPs, Công ước Rome… Việc trở thành thành viên chính thức của Liên hiệp Berne cũng là động lực thúc đẩy quá trinh gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO
2.1.1.2 Hoạt động tuyên truyền giáo dục pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan được tăng cường có hiệu quả Từ năm 2001 đến năm 2010 đã có trên 100 chương
trình hội nghị, tập huấn, hội thảo quốc gia và quốc tế được thực hiện với gần 10 nghìn lượt người tham dự Website quyền tác giả Việt Nam ra đời từ năm 2004, đến cuối năm
2010 đã có trên 40 triệu lượt truy cập Điều đó có nghĩa là công chúng đã ý thức hơn đến vấn đề bản quyền trong việc khai thác, sử dụng các tác phẩm văn học nghệ thuật và khoa học và cũng có ý thức chấp hành tốt các quy định liên quan đến vấn đề này, ví dụ: năm
2009 Cục bản quyền đã thụ lý hồ sơ, cấp 4560 giấy chứng nhận cho 4560 tác giả, chủ sở hữu miền Bắc Càng ngày số lượng chủ thể nộp đơn đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tại Cục bản quyền tác giả càng nhiều Tính đến 15/12/2010 Cục bản quyền đã cấp
3629 Giấy chứng nhận quyền tác giả, Giấy chứng nhận quyền liên quan
Trang 62.1.1.3 Về mặt tổ chức, sau khi gia nhập Liên hiệp Berne hệ thống tổ chức quản lý
quyền tác giả bao gồm: Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc (VCPMC), Trung tâm quyền tác giả văn học (VLCC), hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV)… đã được thành lập và hoạt động rất hiệu quả, góp phần quan trọng trong việc tự bảo vệ quyền
và tạo niềm tin cho các văn sỹ, tri thức và nhà đầu tư trong lĩnh vực này Năm 2008 VCPMC đã thu được 15 tỷ đồng tiền tác quyền cho các nhạc sỹ và tác giả Đến năm 2010 thu hơn 32 tỷ trong đó có gần 3 tỷ đồng thu từ dịch vụ karaoke –đây được coi là thành công nhất năm này
2.1.1.4 Công tác kiểm tra, xử lý của các cơ quan thực thi được tăng cường đảm
bảo cho Công ước Berne được thực hiện nghiêm túc ở Việt Nam Các cơ quan có thẩm quyền đã kết hợp với các ban ngành có liên quan về tổ chức kiểm tra nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ liên quan đến quyền tác giả, phát hiện và xử lý nhiều cơ sở vi phạm như việc UBND TP.HCM đã ký quyết định xử phạt vi phạm hành chính 500 triệu đồng đối với Công ty TNHH phát hành sách Sài Gòn đã sử dụng, sao chép bất hợp pháp tác phẩm của người khác Từ năm 2001 đến nay, đã có trên 20 vụ án về quyền tác giả và quyền liên quan được các tòa dân sự, kinh tế xem xét va xử lý
2.1.2 Hạn chế
2.1.2.1 Tình trạng vi phạm quyền tác giả xảy ra phổ biến ở hầu hết các lĩnh vực
- Trong lĩnh vực xuất bản: Hiện nay, ở nhiều nơi trên thị trường, sách dịch vi phạm
bản quyền tràn lan với giá bán giảm 20-70% so với giá bán trên bìa sách gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh thu và sự tồn tại của các nhà xuất bản Tại Hội thảo về sách vi phạm bản quyền tổ chức tại Tp.HCM, ông Võ Đại phúc, đại diện NXB Oxford, khẳng định: “Tổng số đầu sách của chúng tôi cấp phép chỉ ở mức độ chưa đến 100, nhưng số liệu thống kê sơ bộ thì hiện nay trên thị trường có đến hàng chục nghìn và có đến 90% những sách này vi phạm, tức là không được cấp bản quyền từ NXB nước ngoài”, cũng theo đại diện của 6NXB thì sách vi phạm thường được sử dụng ở các trung tâm ngoại ngữ Tại hội thảo, hàng nghìn đầu sách vi phạm bản quyền cũng được trưng bày cùng với sách gốc để đối chiếu Trong số các sách vi phạm thì có tới gần 350 đầu sách là của NXB Đồng Nai liên kết với Công ty phát hành sách Sài Gòn sản xuất
Trang 7- Trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh băng, đĩa: Hoạt động nhập lậu, in lậu, lưu
hành, kinh doanh băng, đĩa lậu thường xuyên diễn ra trên thị trường và tại khu vực cửa khẩu, biên giới Cũng giống như sách in lậu, băng đĩa in lậu được bán với giá rất rẻ, chỉ bằng 1/10 so với giá băng đĩa sản xuất hợp pháp Thị trường băng đĩa hiện nay phát sinh, biến tướng nhiều hình thức và kiểu cách mới tinh vi khó lường Vừa qua, cơ quan công an
đã triệt phá tận gốc nhiều ổ băng đĩa phim đồi trụy với số lượng hành ngàn đĩa và hàng ngàn tập tin trong máy tính
Nghị định 75/2010/NĐ-Cp về xử phạt hành chính trong hoạt động văn hóa (thay thế các quy định tại Chương II Nghị định 56/2006) có hiệu lực từ đầu tháng 9/2010, nhưng tình trạng sao chép đĩa lậu vẫn tràn lan Điểm mới là ngoài các quy định xử phạt những người in, sao chép, bán và cho thuê băng đĩa lậu, Nghị định này còn quy định xử phạt người mua băng đĩa lậu Theo quy định, khi đi kiểm tra các cửa hàng nếu gặp người mua đĩa không tem, nhãn hoặc dán nhãn giả từ 10 cái trở lên sẽ phạt tiền với những mức phạt khác nhau Nhưng trên thực tế, rất khó gặp người mua một lúc 10 đĩa
- Trong lĩnh vực phần mềm máy tính: Cùng với sự phát triển của công nghệ thông
tin, những vi phạm quyền tác giả trong lĩnh vực này cũng tăng đáng kể Nhiều phần mềm của tác giả nước ngoài và tác giả VN bị các tổ chức, cá nhân sao chép, sử dụng không được phép của tác giả Tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm (BQPM) tràn lan không chỉ gây tổn thất cho ngành phần mềm máy tính nước nhà mà còn ảnh hưởng tới uy tín của quốc gia Theo báo cáo gần đây của Liên minh phần mềm doanh nghiệp VN và IDC, tỷ lệ
vi phạm BQPM của VN là 85% Thiệt hại xử lý vi phạm BQPM của VN tăng lên tới 353 triệu USD, đứng thứ 24 trong số 30 quốc gia có giá trị vi phạm BQPM cao nhất, khối người tiêu dùng, là nơi có tốc độ tăng số máy tính cá nhân mua mới rất cao (52%), đi kèm với các phần mềm “lậu”, đã làm giảm tác dụng của các nỗ lực kéo tỷ lệ vi phạm BQPM xuống
- Trong lĩnh vực âm nhạc: Hiện nay, rất nhiều tổ chức, cá nhân chưa thực hiện nghĩa
vụ trả tiền bản quyền tác giả tác phẩm âm nhạc trong các hoạt động văn hóa, kinh doanh,
du lịch và hoạt động thông tin – truyền thông Cụ thể:
Trang 8+ Trong hoạt động biểu diễn thường xuyên: rất nhiều đoàn nghệ thuật chưa thực hiện
ký kết hợp đồng và trả tiền bản quyền tác giả âm nhạc cho VCPMC Tính đến ngày 28/8/2010, tại khu vực phía Bắc chỉ có 9/40 (chiếm 22,5%) đoàn ca múa nhạc chuyên nghiệp thực hiện việc ký kết hợp đồng và trả tiền bản quyền tác giả âm nhạc cho VCPMC
+ Trong hoạt động biểu diễn không thường xuyên: hầu hết các cá nhân và tổ chức sử dụng âm nhạc trong lĩnh vực kinh doanh dễ dàng trốn tránh nghĩa vụ luật pháp sau khi có giấy phép Trong 7 tháng đầu năm 2010, có 354 buổi biểu diễn được cấp phép tại Sở Văn hóa truyền thông du lịch Hà Nội nhưng chỉ có 2-3% tổ chức biểu diễn thực hiện nghĩa vụ bản quyền tác giả âm nhạc
+ Trong hoạt động kinh doanh du lịch: Hiện nay trên cả nước có 1447 khách sạn từ 1 sao đến 5 sao do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý và cấp phép hoạt động, nhưng mới có 40 đơn vị đăng ký hợp đồng bản quyền tác giả âm nhạc Theo thống kê sơ
bộ, hiện nay trên cả nước có 78 khu vui chơi giải trí và khu nghỉ mát lớn nhưng mới chỉ
có 5 đơn vị xin phép bản quyền tác giả cho các tác phẩm âm nhạc được sử dụng
+ Trong lĩnh vực phát thanh và truyền hình: Trong năm 2010, hầu hết các đài phát thanh và truyền hình trên cả nước đã nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ trả tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc cho các tác giả, chủ sở hữu tác phẩm Tuy nhiên, vẫn còn một số Đài vẫn định không thực hiện
- Trong lĩnh vực mỹ thuật: Hiện tượng nổi bật nhất trong việc về vi phạm bản quyền
trong mỹ thuật là vấn đề sao chép tác phẩm để bán ở thị trường trong nước và nước ngoài Việc sao chép này chủ yếu đối với các tác giả nổi tiếng như Bùi Xuân phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Tô Ngọc Vân Gần đây, có thể kể đến vụ vi phạm bản quyền giữa tranh của tác giả Nguyễn Tấn Khởi –tác phẩm tranh cổ động giải A duy nhất trong cuộc thi sáng tác tranh với chủ đề phòng chống HIV/AIDS cho thanh niên với tác phẩm của họa sĩ Rewais Hanna
2.1.2.2 Mức độ vi phạm quyền tác giả ngày càng nghiêm trọng
Cùng với việc sao chép đơn thuần một tác phẩm, ngày nay những tác phẩm này còn được cắt xén, bổ sung… nhiều sản phẩm băng đĩa cũng sử dụng hình thức này để sao
Trang 9chép, làm giả Thậm chí, số lượng lớn băng đĩa mang nội dung xấu, đồi trụy cũng tràn lan khắp trên thị trường khó có thể kiểm soát được Những đầu sách nước ngoài ngập các vỉa
hè, chất lượng giấy in xấu được bán với giá rẻ vẫn đáp ứng được nhu cầu đọc của độc giả Thậm chí là tự tiện dịch sách, chụp, sao chép những sách học ngoại ngữ, sách chuyên ngành…
Trong năm 2007, Thanh tra Văn hóa–Thể thao, Du lịch đã kiểm tra 31.477 cơ sở kinh doanh, dịch vụ phát hiện và xử lý 10.559 cơ sở vi phạm, phạt cảnh cáo 786 cơ sở, đình chỉ hoạt động 437 cơ sở, tạm giữ 204 giấy phép kinh doanh…
2.1.2.3 Việc xử lý vi phạm quyền tác giả còn nhiều khó khăn và bất cập
Vai trò của Tòa án rất mờ nhạt so với các cơ quan hành chính Trong khi các vi phạm xảy ra ngày một gia tăng nhiều hơn nhưng khó bị phát hiện và khi bị phát hiện thì thường chỉ bị xử lý bằng các biện pháp dân sự hoặc hành chính Mỗi năm lực lượng quản
lý thị trường kiểm tra và xử lý hàng ngàn vụ vi phạm SHTT nhưng chủ yếu do Cảnh sát Kinh tế, Quản lý thị trường và Thanh tra Văn hóa Thông tin phụ trách giải quyết, số vụ được đưa ra xét xử tại tòa án không quá 10 vụ Chưa kể đến trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ trong các lĩnh vực liên quan đến SHTT của phần lớn đội ngũ cán bộ làm công tác bảo
vệ pháp luật còn hạn chế, mức xử phạt nhìn chung còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe Ngoài ra, chính những người mà quyền lợi của họ bị xâm phạm lại tỏ ra e ngại khi tốn thời gian, công sức và tiền bạc cho việc hầu tòa trong khi vi phạm quyền tác giả đang trở thành một vấn nạn Điều đó đặt ra câu hỏi cho các nhà làm luật về một cơ chế tạo điều kiện thuận lợi nhất để tác giả bảo vệ được tác phẩm của mình
2.1.2.4 Các cơ quan có thẩm quyền còn gặp nhiều vướng mắc trong quá trình thực thi quyền tác giả
Hiện nay có nhiều loại cơ quan cũng có thẩm quyền quản lý hành chính quyền tác giả: UBND các cấp, thanh tra văn hóa, cảnh sát kinh tế, quản lý thị trường, hải quan… pháp luật chưa phân định rạch ròi thẩm quyền của từng cơ quan Cho nên, trong thực tế,
có vụ việc nhiều cơ quan cùng giải quyết, có vụ việc không thuộc thẩm quyền của cơ quan nào Sự phối hợp thiếu đồng bộ và chồng chéo, nhiều tầng nấc xử lý giữa các cơ
Trang 10quan trong bộ máy quản lý nhà nước về quyền tác giả khiến hiệu lực thực thi bị phân tán, phức tạp
Bên cạnh đó, các văn bản pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể các hành vi xâm phạm quyền tác giả Chính điều này gây khó khăn cho các cơ quan có thẩm quyền Có những hành vi xâm phạm quyền tác giả một cách rõ ràng, nhưng cũng có những hành vi phải phân tích, xem xét kỹ lưỡng mới kết luận được có hành vi vi phạm hay không Cho nên, dẫn đến hai hệ quả là: Bỏ sót người vi phạm hoặc xử lý người chưa vi phạm
2.1.2.5 Chưa quan tâm đúng mức đến các ưu đãi mà Việt Nam được hưởng
Trong văn kiện xin gia nhập Công ước Berne, VN tuyên bố áp dụng chế độ ưu đãi, dành cho các nước đang phát triển theo Điều II và Điều III của phụ lục Công ước Là quốc gia đang phát triển gia nhập Liên hiệp nên VN sẽ được hưởng những ưu đãi về quyền dịch thuật và quyền làm bản sao đối với một số tác phẩm theo những điều kiện nhất định theo quy định của Công ước Thời hạn VN được hưởng ưu đãi này ít nhất đến năm 2014 Ưu đãi là vậy, và thời gian được hưởng ưu đãi cũng không phải là dài nhưng dường như chúng ta chưa mấy quan tâm đúng mức đến vấn đề này
2.2 Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả từ khi tham gia công ước Berne
2.2.1 Sự chưa tương thích của pháp luật Việt Nam khi VN chưa tham gia Công ước
Trước khi tham gia Công ước Berne, các vấn đề về quyền tác giả được quy định tại phần I chương 6 BLDS 1995 và một số văn bản Nhìn chung các quy định này tương đối phù hợp với công ước nhưng vẫn còn một số quy định chưa tương thích như:
Thứ nhất, về tác phẩm văn học được bảo hộ: Công ước Berne không quy định các
tác phẩm không được bảo hộ mà dành quyền chủ động cho các quốc gia thành viên khi
“trong khi tác phẩm được ấn định trên một hình thái vật chất nhất định” Hầu hết các quốc gia thành viên trong Liên hợp Berne không quy định tác phẩm không được bảo hộ Trong khi đó pháp luật VN lại quy định loại trừ các tác phẩm khỏi sự bảo hộ vào nội dung chính tác phẩm đó Những nội dung không được bảo hộ như: chống phá nhà nước VN, phá hoại