• Bằng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, cách dùng từ hán-việt độc đáo, tác giả dân gian đã thể hiện thành công và xúc đông công lao trời biển của cha mẹ, đồng thời giáo dục chúng ta 1 bài [r]
Trang 1Bài tập thảo luận liên quan đến
lịch sử văn học đại cương.
Chủ đề 2: Giới thiệu về ca dao-dân ca Việt Nam Phân tích một chùm ca dao
hoặc một làn điệu dân ca
( có minh họa)
Trang 2Ca dao-dân ca
Việt Nam
Trang 3• Mục lục:
A/ Khái niệm về ca dao-dân ca
B/ Phân biệt ca dao-dân ca
C/ Nội dung của ca dao-dân ca
D/ Phân loại ca dao-dân ca
1 Đồng dao 2 Ca dao lao động 3 Ca dao ru con
4 Ca dao nghi lễ-phong tục 5 Ca dao trào phúng- bông đùa
Trang 4A/ Khái niệm chung về ca dao/dân ca
• Ca dao là những bài có hoặc không có
chương khúc, được sáng tác bằng thể văn vần dân tộc( thường là thể thơ lục bát) để miêu tả,
tự sự, ngụ ý và diễn đạt tình cảm.
Dân ca là những bài hát có hoặc không có
chương khúc do nhân dân sáng tác được lưu truyền và phổ biến ở nhiều vùng miền có nội dung trữ tình và có giá trị đặc biệt về nhạc
Trang 5B/ Phân biệt ca dao-dân ca
• Thông thường khi nói đến ca dao, người ta thường nghĩ tới những lời thơ dân gian, còn khi nói đến dân ca là
chúng ta sẽ nghĩ ngay đến những làn điệu, những thể hát nhất định
- Một đàn cò trắng bay tung,
Bên nam, bên nữ ta cùng cất lên.
Cất lên một tiếng linh đình,
Cho loan sánh phượng, cho mình sánh ta
Ơi ông chồng, chồng mình ơi ! Chi mà tệ, tệ lắm chàng !
Chi mà bạc, bạc lắm chàng !
( Lý vọng phu)
Trang 6• Trong ca dao, đại đa số là tác phẩm trữ tình Đối tượng của nó
là những sáng tác phản ánh hiện thưc đời sống không phải
thông qua cốt truyện, sự xung đột hành động của các nhân vật
mà thông qua sự thể hiện tâm trạng của các nhân vật trữ tình.
- Trâu ơi ta bảo trâu này, Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta….
- Bướm vàng đậu đọt mù u, Lấy chồng càng sớm tiếng ru càng buồn
- Còn duyên kẻ đón người đưa, Hết duyên đi sớm về trưa mặc lòng.
- Thân cò lặn lội bờ sông, Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non….
Trang 7C/ Nội dung của ca dao- dân ca
• Có 5 nội dung cơ bản:
+ Phản ánh lịch sử
+ Phản ánh nếp sống, phong tục, tập quán truyền thống
+ Phản ánh đời sống tình cảm của nhân dân
+ Phản ánh đời sống của xã hội cũ
+ Chứa đựng tiếng cười trào phúng
Trang 8D/ Phân loại ca dao- dân ca
• Ca dao- dân ca có 6 loại cơ bản:
+ Đồng dao
+ Ca dao lao động
+ Ca dao ru con
+ Ca dao nghi lễ, phong tục
+ Ca dao trào phúng, bông đùa
+ Ca dao trữ tình
Trang 91.Đồng dao: là loại thơ ca dân gian truyền miệng trẻ em,
Trang 10Đồng dao được chia thành 2 loại nhỏ:
• -Loại gắn với trò chơi của trẻ em:
• Chi chi chành chành,
• Cái đanh thổi lửa
• Con ngựa đứt cương
• Ba vương ngũ đế
• Cấp kế đi tìm
• Ù à ù ập
- Loại gắn với công việc của trẻ em:
Thằng cuội ngồi gốc cây
đa,
Để trâu ăn lúa gọi cha ới ời
Cha còn cắt cỏ trên trời,
Mẹ còn cưỡi ngựa đi mời
quan viên.
Ông thì cầm bút, cầm
nghiên, Ông thì cầm tiền đi chuột
lá đa …
Trang 112.Ca dao lao động: là phần lời cốt lõi của dân ca lao
động, là sự kết hợp hài hòa giữa nhịp điệu lao động và
xúc cảm của con người trong lao động Có 2 loại:
-Hò lao động: nảy sinh trên cơ sở có
sự lặp đi lặp lại của các động tác lao
động có tính chất nhịp điệu.
“Ra đi sóng biển mịt mù,
Trời cho lưới nặng dô hò kéo lên”
“Trời mưa trời gió đùng đùng
Bố con ông Nùng đi gánh phân trâu
“Tháng chạp là tiết trồng khoai, Tháng giêng trồng đậu, tháng hai
Trang 123.Ca dao ru con có từ lâu đời và rất phổ biến, lời hát ru phần nhiều là những câu ca dao có sẵn
-Cái ngủ mày ngủ cho lâu
Mẹ mày đi cấy ruộng sâu chưa về
-Con cối đá nằm trong cối đá,
Con chim đa đa đậu nhánh đa đa,
Chồng gần bậu không lấy, bậu lấy chồng xa.
Mai sau cha yếu mẹ già.
Chén cơm, đôi đũa, bộ kỷ trà ai dâng?
Trang 134.Ca dao nghi lễ, phong tục có nhiều trong các bài tế thần, biểu hiện sức mạnh của đời sống hiện thực trong các hình thức sinh hoạt tôn giáo của người dân.
-Dập dìu cánh hạc chơi vơi Tiễn thuyền Vua Lý đang dời kinh đô
Khi đi nhớ cậu cùng cô
Khi về lại nhớ cá rô Tổng Trường.
-Lạy trời mưa xuống.
Lấy nước tôi uống.
Lấy ruộng tôi cày…
Trang 145.Ca dao trào phúng nói lên tiếng cười mang đậm nét hài hước, bông đùa, hóm hỉnh, dí dỏm.
-Lỗ mũi mười tám gánh lông Chồng yêu chồng bảo râu rồng trời cho
Đêm nằm thì ngáy o o Chồng yêu chồng bảo ngáy cho vui nhà
Đi chợ thì hay ăn quà Chồng yêu chồng bảo về nhà đỡ cơm
Trên đầu những rác cùng rơm Chồng yêu chồng bảo hoa thơm rắc đầu.
Trang 156.Ca dao trữ tình: là những câu hò, điệu hát của những nam nữ thanh niên đối đáp nhau khi họ ra đồng làm việc hay trong những buổi hội hè, đình đám.
-Hỡi cô tát nước bên đàng,Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi
-Bây giờ mận mới hỏi đào:
Vườn hồng đã có ai vào hay chưa ?
Mận hỏi thì đào xin thưa:
Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào
-Anh đi đằng ấy xa xa
Ðể em ôm bóng trăng tà năm canh
Nước non một gánh chung tình Nhớ ai, ai có nhớ mình chăng ai?
Trang 16E/Tính nghệ thuật của ca dao-dân ca
• Thể thơ: Ca dao sử dụng nhiều thể thơ khác nhau:
- Thể lục bát (rất phổ biến trong ca dao)
- Thể song thất lục bát (được sử dụng không nhiều)
- Thể văn thường: (gồm một câu có bốn hoặc năm chữ,được dùng nhiều trong đồng dao)
- Hợp thể: là thể thơ gồm từ bốn, năm chữ thường kết hợp với lục bát biến thể.
• Cấu tứ:
- Cấu tứ theo lối ngẫu nhiên không có chủ đề nhất định.
- Cấu tứ theo lối đối thoại
- Cấu tứ theo lối phô diễn về thiên nhiên
Trang 17F/ Phân tích một chùm ca dao hoặc một
làn điệu dân ca
Ca dao dân ca như cây đàn muôn điệu của người dân
Việt Nam Những khúc hát tâm tình về tình yêu quê
hương đất nước con người,về tình cảm gia đình… đã
thấm sâu vào tâm hồn của mỗi chúng ta qua lời ru ngọt ngào của mẹ đó là:
Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao ca ngợi công cha nghĩa mẹ là vô cùng to lớn, không có
gì đo đếm được, đồng thời nhắc nhở đạo làm con phải làm tròn chữ hiếu.
Trang 18Hai câu đầu là lời ru êm ái của mẹ được nhân dân viết theo cấu trúc song hành nói về công cha nghĩa mẹ Công cha được so sánh với núi ngất trời, ngọn núi cao đến tận tầng mây xanh không thước gì đo đếm được Nghĩa mẹ được so sánh với nước ở ngoài biển Đông, đó là nguồn nước bao la,vô tân không bao giờ cạn.
Núi, biển, trời, nước là hình ảnh vĩnh hằng vĩ đại được
so sánh với công cha, nghĩa mẹ nhằm khẳng định và ca ngợi công cha nghĩa mẹ là vô cùng to lớn, không thể nào
kể xiết
Trang 19• Hai câu cuối là lời nhắn nhủ ân tình, thiết tha Hai tiếng con ơi làm cho lời ru ngọt ngào,thấm thía biết bao:
“Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!”
Câu “Núi cao biển rộng mênh mông” là hình ảnh ẩn dụ
nhắc lại công cha, nghĩa mẹ vô cùng to lớn, bao la như
núi cao, như biển rộng Còn câu “Cù lao chín chữ ghi
lòng con ơi!” tác giả dân gian đã sử dụng 4 chữ hán:"cù
lao chín chữ"để nói lên công sinh thành, dưỡng dục, dạy bảo con cái khó khăn, vất vả nhiều bề của cha mẹ Qua
đó, bài ca dao nhắc nhở chúng ta phải ghi lòng, tạc dạ công lao của cha mẹ và đó cũng chính là thực hiện đạo hiếu làm con
Trang 20• Bằng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, cách
dùng từ hán-việt độc đáo, tác giả dân gian đã thể hiện thành công và xúc đông công lao trời biển của cha mẹ, đồng thời giáo dục chúng ta
1 bài học về đạo lí làm con vô cùng thấm thía
và đầy ý nghĩa.
Trang 21G/ Lý Ngựa Ô- Dân ca Nam Bộ
• Khớp con ngựa ngựa ô
Khớp con ngựa ngựa ô
Ngựa ô anh khớp, anh khớp cái kiệu vàng
(ư )
Anh tra khớp bạc, lục lạc đồng đen
Búp sen lá dặm, giây cương nhuộm thắm
Cán roi anh bịt đồng thòa
Là đưa ý a đưa nàng, đưa nàng
Anh đưa nàng về dinh
Là đưa ý a đưa nàng, đưa nàng
Anh đưa nàng về dinh
Khớp con ngựa ngựa ô
Khớp con ngựa ngựa ô
Ngựa ô anh khớp đi khắp các nẻo xa
Đi qua núi mộng, trở lại đồi mơ
Đi bên suối đợi, đi sang rừng nhớ Dắt nhau trông biển hẹn hò (ơ)
Là theo í a theo nàng, anh theo nàng Anh theo nàng một phen (ơ)
Là theo í a theo nàng, anh theo nàng Anh theo nàng một phen
Khớp con ngựa ngựa ô Khớp con ngựa ngựa ô Ngựa ô anh khớp duyên bén ta thành đôi
Trong sân pháo nổ, cả họ mừng vui
Em mang áo đỏ, chân đi hài tía Thắt lưng dây lụa màu vàng (ơ) Cùng nhau í a tơ hồng, lễ tơ hồng
Trang 22Xin chân thành cảm
ơn!
Trang 23• Họ và tên những sinh viên tham gia thuyết trình:
2/ Huỳnh Thi Lệ Hoa
3/ Nguyễn Quỳnh Hoa
4/ Trần Thị Thu Hằng
5/ Huỳnh Mỹ Linh
6/ Võ Thị Phượng
7/ Lê Phạm Thùy Trang
8/ Huỳnh Thị Phương Trang
Văn Bằng 2-Khóa 6 ( 2011-2013)