CƠ sỡ lý LUẬN và THỰC TIỄN TUYỂN CHỌN NĂNG KHIẾU vđv BÓNG CHUYỀN

Những năm gần đây, lực lượng vận động viên đạt thành tích cao ở đại đa số các môn thể thao đang lần lượt “từ dã đài” và để lại khoảng trống lớn trong khi lực lượng VĐV kế cận còn quá mỏn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CHUYÊN ĐỀ: TUYỂN CHỌN TÀI NĂNG THỂ THAO

NĂNG KHIẾU VĐV BÓNG CHUYỀN ”

Giảng viên: PGS TS Nguyễn Quang Vinh

Tên Học Viên: Nguyễn Mai Đỉnh Lớp Cao Học Khóa 6 (Đợt I)

TP Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 6 năm 2019

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thể dục thể thao (TDTT) là một bộ phận không thể thiếu của nền giáo dục Xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhằm phát triển cân đối về mặt thể chất, đạo đức, nhân cách sự sáng tạo của thế hệ trẻ

Được sự quan tâm chỉ đạo đúng đắn của Đảng và nhà nước, ngành TDTT đã tạo được những bước tiến đáng kể và khẳng định vị trí của mình trên đấu trường khu vực cũng như đấu trường quốc tế

TDTT là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống, khoa học, kinh tế, xã hội được phát triển rộng khắp mọi nơi từ nông thôn đến thành thị, phù hợp với mọi lứa tuổi, giới tính, trình độ văn hoá…đồng thời là phương tiện tốt để các dân tộc xích lại gần nhau, hiểu biết nhau hơn, là biểu tượng hoà bình hợp tác hữu nghị góp phần tích cực vào công tác đối ngoại, giới thiệu và nâng cao uy tín của đất nước trên trường quốc tế

Cùng với thể thao thành tích cao, TDTT cho mọi người cần đảm bảo phát triển một cách cân đối, đồng bộ, nhanh chóng hoà nhập và đua tranh với các quốc gia trên thế giới Để thực hiện mục tiêu chiến lược đó, một trong những yếu tố hàng đầu là phải có đội ngũ cán bộ TDTT đựoc đào tạo toàn diện, có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng đòi hỏi của thời kỳ mới đặt ra

Bên cạnh đó, Bóng bàn cũng nhận được nhiều sự quan tâm từ quần chúng nhân dân,có lịch sữ phát triển mạnh mẽ.Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác huấn luyện và tuyển chọn,dẫn đến việc không đạt được thành tích tốt nhất Vì thành tích không chỉ phụ thuộc vào năng lực huấn luyện của HLV, các phương tiện, phương pháp huấn luyện, điều kiện

tập luyện tiên tiến và hiện đại mà còn phụ thuộc vào các công tác tuyển chọn ban đầu Tuyển chọn cần phải tìm được những người thực sự có năng khiếu đầy đủ tư chất về giải phẫu, tâm sinh lý cũng như các tố chất vận động khác và khả năng đạt thành tích cao trong tương lai Vì vậy việc định hướng cơ sở khoá học cho công tác giảng dạy và huấn luyện, đặc biệt là công tác tuyển chọn vận động viên (VĐV) là bước đi ban đầu hết sức quan trọng và cầu thiết

1 NHỮNG LUẬN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ TUYỂN CHỌN TÀI NĂNG THỂ THAO.

Những năm gần đây, lực lượng vận động viên đạt thành tích cao ở đại đa số các môn thể thao đang lần lượt “từ dã đài” và để lại khoảng trống lớn trong khi lực lượng VĐV kế cận còn quá mỏng và thiếu đồng bộ Ngành nghề TDTT đang đứng trước một thực tế là phải tìm nguồn dự trữ

bổ xung nhằm đáp ứng kịp thời được nhu cầu giao lưu quốc tế ngày càng

mở rộng (trước mắt là khu vực Đông Nam Á) Do đó công tác tuyển chọn

và đào tạo tài năng thể thao trẻ - lực lượng kế cận cho các môn thể thao đang trở thành một nhu cầu cấp thiết Và trong nhiều năm gần đây tuyển chọn đã trở thành vấn đề trọng tâm của lý luận và phương pháp thể thao thanh thiếu niên và là một hướng nghiên cứu độc lập trong khoa học thể dục thể thao

Tuyển chọn là một vấn đề có nhiều mặt: Kinh tế, xã hội, triết học đạo đức, sư phạm, tâm sinh lý, y học,… Chính vì vậy đã có nhiều chuyên gia đầu ngành của lĩnh vực tham gia vào nghiên cứu như: Y – sinh học, sư phạm, kinh tế,… nên đã có nhiều quan điểm khác nhau về cơ sở lý luận trong tuyển chọn tài năng thể thao

Xuất phát từ tính cấp bách, sự quan trọng và có vai trò quyết định các nhà khoa học đã đưa ra một hệ thống cơ sở lý luận trong việc tuyển chọn VĐV

1.1 Phát hiện, đánh giá những phẩm chất tương đối ổn định và

có sự thích hợp nghề nghiệp hoặc thể thao cá nhân hay còn gọi là năng khiếu.

+ Không thể phủ nhận rằng năng khiếu xuất phát từ cơ sở là những

tư chất có tính tự nhiên và có nguồn gốc di truyền

+ Dưới tác động của xã hội, gia đình, năng khiếu tiếp tục được phát triển, ngoài ra năng khiếu còn tiếp tục được phát triển trong quá trình vận động

+ Năng khiếu là một hoạt động nhất định, là một phẩm chất phức tạp

1.2 Tuyển chọn tài năng thể thao là một quá trình liên tục nhiều năm, nhiều chu kỳ huấn luyện trong suốt quá trình đào tạo VĐV.

- Bản chất của quá trình này là việc xác định và đánh giá khả năng thích nghi cho từng loại hình hoạt động riêng biệt

- Khả năng thích nghi tập luyện: Là tổ hợp các đặc tính chức năng của cơ thể đáp ứng được đòi hỏi của loại hình vận động đặc thù của môn chuyên sâu Các đặc tính này bao gồm: Yếu tố tâm – sinh lý, thể lực yêu cầu đối với các năng lực về nhanh, mạnh, bền, khéo léo, khả năng phối hợp vận động

- Đặc tính di truyền của cá thể phải mang tính duy trì ổn định (gen trội), các chỉ số này luôn luôn di truyền ổn định qua nhiều thế hệ

- Các loại hình vận động về: Cường độ, khối lượng, thời gian,… phải có tác dụng nâng cao năng lực

Đối với các yếu tố không mang tính di truyền, nhất thiết phải được xem xét thông qua nhịp tăng trưởng của chúng dưới tác động của quá trình huấn luyện rồi mang so sánh với các chỉ số khởi điểm ban đầu

Khả năng thích nghi tập luyện ở mỗi môn thể thao là khác nhau và khả năng này phải xem xét tổng thể dưới các góc độ, tâm lý, sư phạm, y học,…

1.3 Các chỉ số cơ bản trong tuyển chọn là chức năng cơ thể tố chất vận động, hình thức cơ thể, hay nói cách khác chính là khả năng

và loại hình.

Ngoài ra còn có những luận điểm khác nhau về tuyển chọn VĐV + Độ tin cậy trong tuyển chọn - Plattrienco và Bludovmov NXB TDTT 1983

+ Vấn đề khả năng - Plattrienco và Bludovmov NXB TDTT 1972 + Tuyển chọn và dự báo thành tích thể thao – Atremio và Moc 1977 Các nhà nghiên cứu đã xây dựng 3 nhân tố cơ bản trong tuyển chọn VĐV

- Năng lực thể thao của trẻ từ tuổi nhi đồng

- Tiềm năng phát triển thành tích trong tương lai

- Điều kiện huấn luyện tiếp theo

Hiện nay trong thực tiễn thường sử dụng 2 phương pháp tuyển chọn: + Cho VĐV thi đấu với nhau, theo dõi hoạt động của trẻ trong quá trình thi đấu với nhau, rồi tìm ra những em có động tác: Thông minh, khéo léo, linh hoạt, sau đó có sự chọn lọc một cách tự nhiên và bổ xung thêm nhóm tập luyện

+ Để bổ xung thêm nhóm giám định hành động thi đấu người ta dùng các test: Tập chạy trên các đoạn dường ngắn khác nhau,test chạy 40m, test

đánh giá sức bật, test con thoi, các bài tập nhảy, những động tác kỹ thuật đơn giản (vụt phải,vụt trái, giật phải )

Kết quả tuyển chọn những VĐV có nhiều triển vọng cho các môn thể thao phụ thuộc và những chỉ số được sử dụng mang tính tiêu chuẩn, tuyển chọn và độ chính xác của việc đo lường được, tiến hành thường xuyên trong quá trình giáo dục, học tập và tập luyện thể thao, được tổ chức trong quá trình huấn luyện, được tổ chức trong những giai đoạn đầu của quá trình tuyển chọn

Các test tuyển chọn cần phù hợp với những yêu cầu sau: Có giá trị thông tin mang tính dự báo: có độ tin cậy, có hệ thống đo lường đã được chuẩn hóa, kết quả trong các test cần phải có hệ thống đánh giá

Ngoài ra còn quy định rõ động cơ nhằm đạt được kết quả tối đa và bắt buộc, vì trẻ em biết được là bằng kết quả thực hiện các test thì có được chơi các môn bóng hay không; tinh thần thi đấu vốn có của trẻ cũng là cơ

sở tốt cho động cơ

Sau quá trình nghiên cứu những lý luận và các phương pháp tuyển chọn VĐV, cũng như việc xác định các nhân tố cơ bản trong quá trình tuyển chọn VĐV thì ta có thể phân chia cho thành giai đoạn cụ thể trong quá trình tuyển chọn VĐV như sau

Các giai đoạn trong quá trình tuyển chọn VĐV

Giai đoạn Nhiệm vụ chính Các chỉ tiêu chủ yếu

Sơ tuyển

Tìm hiểu sơ bộ những điều kiện cơ bản cơ thể tham gia tập luyện thể thao

Các đặc trưng di truyền về hình thái, cơ năng, tâm lý, mức phát dục Quá trình hoạt động TDTT của đối tượng và gia đình

chọn lại

Kiển nghiệm và xác định khả năng tập luyện thể thao hệ thống của đối phương

Những biến đổi đặc trưng về sinh học và tâm lý học qua tập luyện thử nghiệm

Định

hướng

Xác định (chọn) tập luyện ở một môn thể thao chuyên sâu

Đặc trưng của cá nhân qua các nhân tố quyết định năng lực thể thao cùng mức thích hợp với yêu cầu của môn thể thao chuyên sâu

Tuyển

chọn

Chính thức

Cuối cùng

Phán định triển vọng trên môn thể thao chuyên sâu và khả năng tham gia tập luyện hệ thống

Năng lực chịu đựng lượng vận động, xu hướng tăng tiến tốt qua các giai đoạn; triển vọng tập luyện và tiềm lực thể thao

Như vậy, qua phân tích tổng hợp nhiều công trình nghiên cứu cho phép nêu ra những luận điểm chủ yếu của tuyển chọn thể thao như sau:

- Tuyển chọn thể thao là quá trình nhiều năm, nhiều cấp độ khác nhau, bao quát các thời kỳ huấn luyện thể thao Nó dựa trên nghiên cứu toàn diện các khả năng của VĐV và tạo ra những tiền đề cần thiết thận lợi

để thực hiện khả năng này Những khả năng này cho phép hoàn thiện có kết quả trong môn thể thao lựa chọn

Tuy nhiên chúng ta cần lưu ý rằng: Sự tồn tại rất đa dạng của các môn thể thao khác nhau cho phép một cá nhân đạt được tài nghệ điêu luyện

ở trong các môn thể thao Sự yếu kém của các đặc tính được coi là không thuận lợi, coi trọng trong môn thể thao nào đó có thể là thuận lợi và đảm bảo cho các môn thể thao khác Vì vậy, tuyển chọn VĐV dự bị năng khiếu thể thao có thể chỉ thích hợp với một hay một nhóm môn thể thao nào đó

Năng khiếu thể thao phụ thuộc rất lớn vào những tư chất mang tính

di truyền có đặc điểm ổn định, thời gian thay đổi Vì vậy, khi dự báo năng khiếu thể thao cần chú ý trước hết đến những dấu hiệu có tác dụng chi phối thành công của thể thao trong tương lai Vì vai trò của các dấu hiệu mang tính di truyền sẽ được bộc lộ ở mức độ tối đa khi có những đòi hỏi cao đối với người tập, nên để đánh giá hoạt động của VĐV trẻ cần dùng vào mức thành tích cao nhất

Cùng với việc nghiên cứu các dấu hiệu có tính ổn định, việc tuyển chọn – dự báo năng khiếu thể thao đòi hỏi phải làm rõ những chỉ số có ảnh hưởng nhiều đến quy trình tập luyện Để nâng cao độ chính xác của dự báo cần chú ý đến cả nhịp độ tăng trưởng của các chỉ số cũng như mức khởi điểm của chúng Do có sự phát triển không đồng thời của các chức năng cơ thể và các tố chất, nên có sự khác nhau trong cấu trúc biểu hiện năng khiếu của VĐV, ở các thời kỳ năng khiếu khác nhau Nhưng những khác nhau đó

có thể đặc biệt thấy rõ ở các học sinh tập luyện các môn thể thao có kỹ thuật phức tạp Những môn có thể đạt được thành tích cao ngay ở lứa tuổi nhi đồng, thiếu niên và toàn bộ việc huấn luyện VĐV từ lúc mới tập đến khi đạt trình độ kiện tướng quốc tế diễn ra trên nền quá trình hình thành phức tạp trong cơ thể VĐV trẻ

2 NHỮNG LUẬN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ HUẤN LUYỆN VÀ TUYỂN CHỌN VĐV NĂNG KHIẾU BÓNG BÀN

2.1 Quá trình huấn luyện nhiều năm các môn thể thao.

Theo DietricH Harre (Đông Đức cũ), quá trình huấn luyện dài hạn được chia thành hai giai đoạn đào tạo khác nhau là: Giai đoạn huấn luyện VĐV trẻ và giai đoạn huấn luyện viên cấp cao Giai đoạn huấn luyện viên trẻ bao gồm 2 giai đoạn là giai đoạn huấn luyện ban đầu (giai đoạn huấn

luyện VĐV mới tham gia tập luyện) và giai đoạn huấn luyện chuyên sâu hóa (giai đoạn huấn luyện VĐV chuyển tiếp)

Trên quan điểm thể thao có những quy luật đặc thù riêng Nabotnhicova MIA (Liên xô cũ) đã đề ra chương trình đào tạo VĐV trẻ từ

8 – 10 năm và cho ra 4 giai đoạn đào tạo

- Giai đoạn đào tạo ban đầu (tối thiểu 2 năm)

- Giai đoạn bắt đầu chuyên môn hóa (2 năm)

- Giai đoạn chuyên môn hóa sâu môn thể thao lựa chọn (2-3 năm)

- Giai đoạn huấn luyện thể thao (2 – 3 năm)

Còn ở Trung Quốc cho đến nay vấn chưa có ý kiến nhất trí về sự phân chia các giai đoạn trong quá trình huấn luyện nhiều năm Sự phân chia này trong các môn thể thao cũng không giống nhau, ví dụ: Ở sự phân chia các giai đoạn huấn luyện xuất bản năm 1993 là: giai đoạn huấn luyện

cơ sở, giai đoạn huấn luyện chuyên môn hoá, giai đoạn duy trì và kéo dài thành tích thể thao

2.2 Quá trình đào tạo nhiều năm tại các cường quốc Bóng Bàn

và tại Tp Hồ Chí Minh.

Tại Trung Quốc quá trình đào tạo nhiều năm được chia làm 4 giai đoạn:

- Giai đoạn huấn luyện sơ bộ (3-4 năm) từ 7-11 tuổi

- Giai đoạn chuyên môn hoá ban đầu (3 năm) từ 12-14 tuổi

- Giai đoạn chuyên môn hoá sau (3 năm) từ 15 – 17 tuổi

- Giai đoạn hoàn thiện thể thao

Tại Tp Hồ Chí Minh quy trình đào tạo VĐV Bóng Bàn cũng bắt đầu được tổ chức theo định hướng 4 giai đoạn

- Giai đoạn huấn luyện sơ bộ: Tuyển năng khiếu ban đầu và năng khiếu ở các trung tâm thể thao

- Giai đoạn huấn luyện chuyên môn hoá ban đầu: dự bị tập trung

- Giai đoạn huấn luyện chuyên môn hoá sâu: năng khiếu tập trung

- Giai đoạn huấn luyện nâng cao

2.3 Đặc điểm huấn luyện nhiều năm.

Do yêu cầu từng môn thể thao đối với chức năng cơ thể và sự phát triển của con người (chủ yếu là giai đoạn thanh thiếu niên) không đồng đều nên lứa tuổi đạt thành tích cao nhất cũng không như nhau

Trong hệ thống huấn luyện nhiều năm cần quán triệt nguyên tắc “ Bồi dưỡng từ nhỏ, đặt nền móng tích cực nâng cao” các nhà huấn luyện phải tuân thủ chặt chẽ theo nguyên tắc này vì huấn luyện viên chuyên môn sớm cho lứa tuổi thanh thiếu niên còn phải căn cứ vào các đặc điểm sinh lý giải phẫu để sự phát triển tự nhiên của các em đi đúng hướng, tránh sự sai lệch và để lại hậu quả xấu

Kinh nghiệm cuả Trung Quốc và các nước khác cho thấy muốn huấn luyện cho các em thiếu niên nhi đồng đạt tới đỉnh cao Bóng Bàn thể giới phải trải qua huấn luyện từ 10 – 16 năm

Sự phát triển của trẻ từ nhi đồng, thiếu niên trở đi cũng có những đặc điểm rõ rệt theo từng giai đoạn Vì vậy muốn đạt được đỉnh cao phải từng bước đào tạo VĐV phù hợp với quy luật đặc điểm đó Nên phải phân chia quá trình huấn luyện ra làm một số giai đoạn, mỗi giai đoạn phải giải quyết những nhiệm vụ, nội dung phương tiện

Phương pháp khác nhau và phải đảm bảo giai đoạn này làm nền tảng, làm cơ sở cho giai đoạn tiếp theo tiếp tục phát triển, tuy nhiên vẫn đảm bảo tính phong phú của mỗi giai đoạn

Trong quá trình huấn luyện nhiều năm đối với thiếu niên nhi đồng có

nhiều câu hỏi đặt ra: có thể đào tạo VĐV Bóng Bàn ở lứa tuổi nào? Huấn

luyện trong bao nhiêu năm? Đó là những bộ phận cấu thành một hệ thống quá trình, khâu nọ nối tiếp khâu kia đồng thời có tính quy luật nội tại Vì vậy, trong huấn luyện ta phải nắm vững quy luật đó

2.4 Đặc điểm môn Bóng Bàn

Bóng Bàn là môn cá nhân mang tính đối kháng trực tiếp Bóng Bàn

mang tính kỹ năng,kỹ xảo, nghệ thuật Bàn bóng nhỏ nhẹ,tác dụng của lực

vào bóng phải thông qua vợt sao cho bóng chuyển động nhiều hướng, với

tốc độ khác nhau,độ xoáy khác nhau Để dành được chiến thắng trong trận đấu, VĐV phải có sự khéo léo, khôn ngoan trong từng pha bóng, tĩnh táo

xữ lý tính huống, cuối cùng để đạt điểm 11 trước trong mỗi ván, 4 ván

trong 7 ván để dành phần thắng Ngoài khả năng khéo léo phối hợp kỹ năng

kỹ xảo, Bóng bàn còn là một môn đấu trí cao, đòi hỏi VĐV phải suy nghĩ,

phán đoán, quyết định liên tục trong khoảng thời gian tích tắc

Bảng 1.1 Tỷ lệ được tuyển chọn và thời lượng phát dục của thiếu niên trong trường

thể thao trẻ.

Thời gian phát dục

Tỷ lệ % trong học sinh TT trẻ

Tỷ lệ % được chuyển tiếp

Tỷ lệ trong những nhà vô địch Bắt đầu

phát dục sớm

-Bình thường 1.0 - -Kéo dài 4.1 7.4 11.1 Bắt đầu

phát dục

bình thường

Thu ngắn 31.6 14.8 11.1 Bình thường 26.5 18.6 11.1 Kéo dài 28.6 51.3 66.7 Bắt đầu Thu ngắn 3.1 3.77