Vẽ theo mẫu- Mẫu có dạng hình trụ và hình cầu Giáo viên có thể sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học trong bài học như phương pháp quan sát, trực quan, giảng giải - minh hoạ, thực hà[r]
Trang 1MỤC LỤCPhần1: Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài .Trang 2
2 Mục đích nghiên cứu .Trang 2
3 Nhiệm vụ nghiên cứu .Trang 2
4 Phương pháp nghiên cứu .Trang 2
5 Phạm vi nghiên cứu .Trang 3
6 Đối tượng nghiên cứu .Trang 3
1 Bài học kinh nghiệm Trang 24
2 Hướng phổ biến và áp dụng đề tài Trang 24
3 Hướng nghiên cứu Trang 25
4 Tài liệu tham khảo Trang 26
Trang 21 Lý do chọn đề tài:
* Trong chương trình Mĩ thuật ở bậc trung học cơ sở, vẽ theo mẫu có vị tríquan trọng Vẽ theo mẫu giúp cho học sinh nắm được đặc điểm hình dáng, cấutrúc của đồ vật, thông qua việc so sánh, phân tích, tổng hợp khái quát hố Họcsinh được rèn luyện kĩ năng miêu tả đồ vật bằng đường nét, hình khối, đậm nhạt,màu sắc Kiến thức và kĩ năng của vẽ theo mẫu hỗ trợ rất nhiều cho các phânmôn khác như: kiến thức, kĩ năng sắp xếp bố cục, vẽ hình, tỉ lệ, tương quan đậmnhạt, màu sắc, không gian, ánh sáng được vận dụng trong các phân môn vẽtranh, vẽ trang trí
* Vẽ theo mẫu nhằm trang bị, cung cấp cho học sinh một số kiến thức kĩnăng cơ bản về “nghệ thuật tạo hình” Trên cơ sở những kĩ năng cơ bản đó,người học Mĩ thuật nói chung, học sinh trung học cơ sở nói riêng có khả năngcảm thụ vẻ đẹp của đồ vật, hình thành ở học sinh biểu tượng trọn vẹn về đồ vật(hình dáng, cấu trúc, chất liệu, màu sắc) Những biểu tượng đó là cơ sở hết sứccần thiết cho sự phát triển khả năng sáng tạo ở các phân môn khác…
2 Mục đích của đề tài:
Giúp học sinh nhận biết về phát triển kĩ năng vẽ theo mẫu, và thực hànhvào bài làm một cách có hiệu quả
3 Nhiệm vụ của đề tài:
Hướng dẫn học sinh khối 6 cách vẽ cách vẽ theo mẫu trong phân môn vẽtheo mẫu
4 Phương pháp nghiên cứu đề tài:
Qua nghiên cứu đề tài này tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học nhưsau:
Trang 35 Phạm vi nghiên cứu đề tài.
Các kĩ năng vẽ theo mẫu của học sinh khối 6
6 Đối tượng nghiên cứu đề tài:
Học sinh khối 6 trường trung học cơ sở Trần Hưng Đạo
Trang 4Phần 2 NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
Theo tinh thần chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của ngành cùng vớiviệc thay sách giáo khoa, chương trình trung học cơ sở nói chung môn mĩ thuậtnói riêng và việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy phùhợp với đặc trưng bộ môn là một vấn đề bức thiết Như chúng ta đã biết nộidung và phương pháp giảng dạy bao giờ cũng gắn bó với nhau, mỗi nội dung đòihỏi một phương pháp thích hợp, các kỹ năng không thể được hình thành và pháttriển bằng con đường truyền giảng thụ động Muốn phát triển kỹ năng này, họcsinh phải được hoạt động trong môi trường thực tế dưới sự hướng dẫn của giáoviên Vì mục đích của môn mĩ thuật ở trường phổ thông nói chung và lớp 6 nóiriêng chủ yếu là giáo dục thẩm mĩ, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen
và thưởng thức vẻ đẹp của mẫu vật sẵn có quanh các em, cung cấp cho các emmột lượng kiến thức cơ bản nhất định giúp các em hiểu được cái đẹp của đườngnét, mảng hình, đậm nhạt, màu sắc, bố cục
bình nhi u h n khá K t qu kh o sát ch t l ng c a bài v theo m u đ u tiên đ c th ng kê ề ơ ế ả ả ấ ượ ủ ẽ ẫ ầ ượ ố
Trang 5- Vẽ hình quá nhỏ so với khổ giấy, không dám vẽ lớn
- Mặt khác, học sinh chưa biết vận dụng các kiến thức của bài trước: luật
xa gần, cách vẽ theo mẫu…
1.2 Về phía giáo viên :
Giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, phương tiện phục vụ cho
vẽ theo mẫu còn thiếu và mẫu vẽ chưa có quy chuẩn Do vậy chưa khai thácđược vẻ đẹp về bố cục, hình mảng, đậm nhạt, tương quan chung, nên chưa khích
lệ được tinh thần hăng say học tập của học sinh
Từ những thực tiễn trên, tôi đã bắt tay vào nghiên cứu đề tài :
* Hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng vẽ theo mẫu môn Mĩ thuật lớp 6.
ở trường trung học cơ sở
2 Vấn đề đặt ra:
2.1 Khi dạy phương pháp vẽ theo mẫu: giáo viên cần khắc sâu cho họcsinh thế nào là vẽ theo mẫu Cần giải thích thêm để các em phân biệt được: vẽtheo mẫu khác với vẽ kĩ thuật
2.2 Vẽ kĩ thuật yêu cầu vẽ đúng, chính xác đến từng milimét, nét thẳngphải thẳng băng, đều đều; hình tròn, hình ôvan phải thật chính xác, tròn trịa, đềuđặn Nét, hình ở vẽ kĩ thuật phải dùng thước, compa…để vẽ
2.3 Ngược lại: vẽ theo mẫu chỉ yêu cầu tả lại, mô phỏng lại mẫu, không đòihỏi chính xác, đúng như mẫu Nét vẽ, hình vẽ ở vẽ theo mẫu tuyệt nhiên khôngđược dùng thước, compa, mà chỉ dùng tay tả lại nét thẳng nét cong của mẫu 2.4 Phương pháp vẽ theo mẫu là cách vẽ, cách tiến hành bài vẽ từ
QUAN SÁT, NHẬN XÉT MẪU CÁC BƯỚC DỰNG HÌNH VẼĐẬM NHẠT, cuối cùng HÒAN CHỈNH BÀI VẼ
Phương pháp vẽ theo mẫu sẽ giới thiệu những gì làm trước, những gì làmsau, cách vẽ khoa học, có logic- tư duy khoa học, làm việc khoa học
2.4.1 Trong phân môn vẽ theo mẫu, cần hình thành và phát triển cho họcsinh những kĩ năng sau:
- Quan sát (so sánh, phân tích, tổng hợp đặc điểm của mẫu)
- Xác định bố cục
Trang 62.4.3 Kĩ năng xác định bố cục: Giúp học sinh biết chọn mẫu vẽ, biết sắpxếp mẫu có bố cục đẹp, biết sắp xếp hình vẽ trên giấy cân đối, thuận mắt Kĩnăng bố cục hình vẽ được sử dụng trong tất cả các phân môn của mĩ thuật như:
vẽ trang trí, vẽ tranh và thường thức mĩ thuật
2.4.4 Kĩ năng vẽ hình: Trên cơ sở kết quả quan sát nắm được đặc điểm hìnhdáng của mẫu, học sinh sắp đặt bố cục hình vẽ trên giấy và phác hình từ kháiquát, tổng thể đến chi tiết Nếu không biết cách phác hình thì bài vẽ không đạtđược hiệu quả như mong muốn Có thể phải tẩy xóa nhiều, bài vẽ bẩn và hình vẽ
có thể xộc xệch không vững chắc Kĩ năng này cũng được sử dụng nhiều trongtrang trí, vẽ tranh…
2.4.5 Kĩ năng chỉnh hình, trên cơ sở hình vẽ đã được xác định, học sinh biếtcách so sánh hình vẽ với mẫu để điều chỉnh hình cho đúng tỉ lệ, hình dáng, đặcđiểm của mẫu, kỹ năng này cũng được sử dụng trong vẽ trang trí và vẽ tranh 2.4.6 Kĩ năng vẽ đậm nhạt: Sau khi hình vẽ được hoàn chỉnh, học sinh cầnquan sát mẫu để xác định các mảng đậm, nhạt trên cơ sở ánh sáng chiếu vào vậtmẫu Học sinh biết cách vẽ đậm nhạt, thể hiện đúng các độ đậm nhạt trên mẫu
2 THỰC TRẠNG
Trang 7- Tổng số học sinh của của khối 6 là 327 học sinh.
- Phú Giáo là một huyện nằm ở phía bắc của tỉnh Bình Dương, đời sốngcủa nhân dân ở đây còn khó khăn, nên việc phụ giúp gia đình của các em là điềukhó tránh khỏi là vùng sâu, vùng xa của tỉnh là vùng có dân tộc nên việc xemmôn học mĩ thuật nói chung và môn vẽ theo mẫu nói riêng cũng còn hạn chếtrong cách nghĩ và học của học sinh, bên cạnh đó một số giáo viên và không ítnhững bậc phụ huynh học sinh còn xem việc học môn mĩ thuật là môn học phụ
- Một số học sinh còn chưa chủ động trong việc học và thực hành bài vẽtheo mẫu
-Để thấy việc học của các em có tiến bộ hay không, tôi đã thực hiện cuộcthăm dò như sau:
1 Thuận lợi và khó khăn:
1.1 Thuận lợi
+ Với nhiều năm liền được sự quan tâm của Sở giáo dục và Đào tạo BìnhDương, Phòng giáo dục Phú Giáo và Ban giám hiệu trường trung học cơ sở TrầnHưng Đạo về cơ sở vật chất, trang thiết bị hỗ trợ đắc lực cho việc giảng dạy ởtrường
+ Sở giáo dục cũng thường xuyên tổ chức cho giáo viên tham dự chuyên đề
và bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ môn mĩ thuật có ứng dụng công nghệthông tin vào trong các tiết dạy
trong vẽ theo mẫu
112 học sinh chưa phân biệt được các mảngđậm nhạt trên mẫu
Trang 8+ Với tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy, việc giáo viên tựlàm đồ dùng dạy học để giảng dạy là hết sức quan trọng.
+ Giáo viên giảng dạy, là người tốt nghiệp đại học mĩ thuật và đã trực tiếpgiảng dạy bộ môn mĩ thuật 6, nên rất thích nghiên cứu đề tài, nhằm giúp họcsinh học tốt môn mĩ thuật
1.2 Khó khăn:
+ Trong những năm gần đây trên địa bàn huyện Phú Giáo dân nhập cư cóphần đông và có một số học sinh nơi khác chuyển đến nên nhu cầu về trườnglớp có tăng, vì vậy phòng học chưa đáp ứng được nhu cầu phòng bộ môn
+ Môn mĩ thuật hiện nay chưa được coi trọng, nhiều người cho rằng ai dạy
mà chẳng được, học sinh đa phần thuộc vùng sâu, vùng xa, các em mới từ cấp Ilên nên nhiều khi phương pháp, kĩ năng vẽ chưa tiếp thu kịp, phòng thực hành,
đồ dùng dạy học còn thiếu thốn, mặt khác với đặt điểm bộ môn
( 1 lớp 1 tiết / 1 tuần), nên học sinh cũng không chú ý nhiều, phụ huynh thìxem thường, chỉ hướng nghiệp cho con em mình những tư tưởng thực dụng hơnnhiều so với trước, là cho con em minh học thêm các môn Toán, Lí, Hóa, Anhvăn vv…
Trước những vấn đề trên, tôi đã suy nghĩ tìm tòi, và rút ra một số kinhnghiệm và biện pháp trong quá trình giảng dạy, nhằm hướng dẫn những kĩ năng
vẽ theo mẫu cho học sinh khối 6
3 GIẢI PHÁP
1.1 Để phát triển những kĩ năng trên cho học sinh, giáo viên cần :
- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học để xác định mục tiêu cụ thể Trong bàihọc đó giáo viên cần hình thành ở học sinh những kĩ năng nào và mức độ đếnđâu?
Ví dụ : những bài đầu vẽ theo mẫu ở lớp 6, giáo viên cần kiểm tra lại
những kĩ năng học sinh đã có ở tiểu học trên cơ sở cần phát triển các kĩ năng chohọc sinh như chọn mẫu, bày mẫu, quan sát, vẽ hình, chỉnh hình, vẽ đậm nhạt Ởbài này giáo viên có thể tập trung vào kĩ năng quan sát: chọn mẫu, bày mẫu ,nhận xét mẫu, phác hình
Trang 9- Kĩ năng sắp xếp bố cục và phác hình: những bài sau, kĩ năng này sẽ đượccủng cố từng bước và phát triển những kĩ năng chỉnh hình và vẽ đậm nhạt Quanhiều bài luyện tập các kĩ năng trên được hình thành từng bước và phát triển.
- Cuối mỗi bài học qua đánh giá kết quả học tập của học sinh giáo viên nắmđược mức độ, kĩ năng đã phát triển ở từng học sinh và từ đó giáo viên có thể có
kế hoạch bồi dưỡng cho cả lớp và từng cá nhân học sinh
1.2 Để hình thành và phát triển những kĩ năng trên cho học sinh, giáo viênnên sử dụng một số phương tiện dạy học như:
-Yêu cầu học sinh cùng tham gia chuẩn bị mẫu vẽ Học sinh phân côngtrong nhóm mang theo đồ vật, hoa quả để bày mẫu tuỳ theo nội dung của bài học(có thể bày 3 hoặc 4 nhóm mẫu để học sinh vẽ theo nhóm) Các nhóm mẫu cóthể giống hoặc khác nhau tùy theo yêu cầu của bài Tuy nhiên phải đảm bảo yêucầu chung của bài
- Bài vẽ của học sinh năm trước (cả bài tốt và bài chưa tốt)
- Các bước tiến hành bài vẽ (có thể trình bày trên giấy khổ rộng hoặc giấytrong để trình bày trên máy chiếu qua đầu)
1.3 Dưạ vào các giải pháp trên tôi thử vận dụng các phương pháp vào dạyhọc một số bài vẽ theo mẫu trong chương trình sách giáo khoa mĩ thuật 6như sau :
Bài 15, 16- tiết 15, 16 Vẽ theo mẫu- Mẫu có dạng hình trụ và hình cầu
Giáo viên có thể sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học trong bài họcnhư phương pháp quan sát, trực quan, giảng giải - minh hoạ, thực hành…
- Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm, các nhóm tựchọn và bày mẫu (mẫu đã được phân công chuẩn bị trước)
- Sau khi các nhóm bày mẫu xong, giáo viên phân tích cái được và chưađược cần điều chỉnh lại cho đẹp Qua đó học sinh hiểu được để có mẫu đẹp cầnphải chọn mẫu như thế nào? Có mẫu đẹp chưa đủ mà cần phải đặt như thế nào
để có bố cục đẹp?
Trang 10sự khác nhau giữa các vật mẫu về hình dáng, màu sắc, tỉ lệ (quan sát nhóm mẫu
mà học sinh sẽ thực hiện bài vẽ)
? Những đồ vật hình trụ là những vật có hình dạng như thế nào? Kể tên một
số đồ vật có dạng hình trụ
? Hãy kể tên một số đồ vật có dạng hình cầu ?
? Miêu tả những màu sắc , chất liệu sẵn có trên mẫu?
? So sánh tỉ lệ của hình cầu và hình trụ
Ở bước này giáo viên cần hướng học sinh quan sát từ tổng thể đến chi tiết
- Sau khi quan sát nhận ra đặc điểm riêng của từng mẫu vật, giáo viênhướng dẫn học sinh quy nhóm mẫu vào khung hình chung theo tỉ lệ chiềungang, chiều cao (lấy chiều cao của đồ vật cao nhất, chiều ngang tính từ vật nằmbên trái qua phải), sắp đặt khung hình chung lên giấy vẽ sao cho cân đối đẹp mắt(không quá to, quá nhỏ, lệch lên, lệch xuống hoặc lệch sang trái, sang phải).Giáo viên có thể dùng đồ dùng trực quan để minh hoạ cho các dạng bố cục đó đểhọc sinh nhận ra thế nào là bố cục đẹp và chưa đẹp
Trang 11- Sau khi xác định được khung hình chung, giáo viên cần hướng học sinhtiến hành phác khung hình riêng của từng vật mẫu Quan sát, so sánh tỉ lệ củatừng vật mẫu để có hình vẽ chính xác với đặc điểm của mẫu
Ví dụ: hình cầu có chiều cao gần bằng ¼ chiều cao của hình trụ , chiều
ngang của hình cầu gần bằng ½ chiều ngang của hình trụ
Dùng chì phác nhẹ tay (nét mờ để dễ điều chỉnh, tẩy xoá) Khi khung hìnhchung và khung hình riêng của mẫu đã được xác định tương đối chính xác, cầnquan sát mẫu để xác định tỉ lệ các bộ phận trên mẫu Để phác hình cho cân cầnxác định các đường trục đứng và trục ngang, trên từng mẫu vật Dựa trên cácđường trục, xác định vị trí các bộ phận và phác hình từng mẫu vật (các bộ phậncủa từng mẫu vật)
- Khi hình dáng chung của từng mẫu vật đã được xây dựng, tiến hành chỉnhhình cho đúng với đặc điểm của mẫu Quan sát, so sánh đặc điểm của các bộphận trên mẫu để điều chỉnh hình vẽ cho đúng Chú ý đến nét vẽ có chỗ đậm,chỗ nhạt dựa trên cơ sở ánh sáng chiếu vào mẫu vật Không nên viền chu vi củahình vẽ bằng nét có độ đậm đều nhau làm cho hình vẽ trở nên khô cứng
Trang 12- Khi hình vẽ được chỉnh sửa, tiếp tục quan sát, so sánh độ đậm nhạt lớntrên mẫu để phân chia các mảng đậm nhạt trên hình vẽ và gợi đậm nhạt bằngbằng các nét đan xen nhau, chồng lên nhau Trên cơ sở các mảng đậm nhạt lớnđiều chỉnh, đẩy sâu, nhấn đậm, nhạt một số chi tiết cần thiết để bài vẽ hoànchỉnh Vẽ đậm nhạt cần chú ý đến nguồn ánh sáng chiếu vào mẫu để diễn tả chođúng
Ánh sáng
- Sau phần hướng dẫn chung giáo viên cho học sinh thực hành bài vẽ.Trong khi thực hành giáo viên đến từng nhóm để hướng dẫn cá nhân thực hiệnbài vẽ theo đúng các bước tiến hành
1 Kết quả đạt được:
Qua nghiên cứu và thực nghiệm vận dụng các các kĩ năng vào dạy học ởmột số bài vẽ theo mẫu, đạt được những kết quả khả quan, từng bước nâng caochất lượng học sinh qua từng giai đoạn
Kết quả cụ thể như sau:
Trang 13Các giai đoạn Khối học sinh Tổng số Chưa đạt Đạt
1 Kiến thức: Học sinh biết được đặc điểm của mẫu và nắm bắt phương
pháp vẽ hai vật mẫu
Học sinh biết được cấu trúc, hình dáng của các đồ vật xung quanh
2 Kỹ năng: Học sinh vẽ được mẫu gần giống mẫu thực về hình dáng, đậm
nhạt, thể hiện bài vẽ đúng tỷ lệ, mềm mại và nổi bật hình khối cơ bản của mẫu
3 Thái độ: Học sinh yêu thích môn học, cảm nhận được vẻ đẹp của đồ vật
và bài vẽ theo mẫu
II/ CHUẨN BỊ:
1/ Giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, vật mẫu, bài vẽ của học
sinh năm trước
2/ Học sinh: Đọc trước bài, vật mẫu, chì, tẩy, vở bài tập.
III/ TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY
1/ Ổn định tổ chức: Giáo viên kiểm tra sĩ số và sự chuẩn bị của học
sinh
2/ Kiểm tra bài cũ: Giáo viên kiểm tra bài tập: Kẻ chữ nét thanh nét
đậm
3/ Bài mới:
Trang 14+ Giới thiệu bài: Các em đã làm quen với phân môn vẽ theo mẫu qua một
số bài tập từ đơn giản đến phức tạp Để các em ngày càng thành thạo hơn trongviệc diễn tả một đồ vật hay một sự vật nào đó, hôm nay thầy và các em lại cùngnhau nghiên cứu bài “Vẽ theo mẫu : Mẫu có 2 đồ vật – Tiết 1: Vẽ hình”
Giáo viên bổ sung:
Cái chai và cái cốc có hình dáng dài
hình trụ quả cam, quả táo có hình trụ
và hình cầu, lọ hoa có cả hình trụ và
hình trụ cầu gắn vào nhau…
Các mẫu vật được xếp gần nhau có
to, có nhỏ, có cao, có thấp
Màu sắc đa dạng có đậm, có nhạt
Sau đó giáo viên sẽ gợi ý cho học
sinh bày 2 mẫu vật để vẽ vật phẩm
Ấm pha trà và cái cốc, bình thủy và
quả hoặc lọ hoa và quả…
Giáo viên lưu ý cho học sinh cần
chọn vật mẫu có hình dáng cao, thấp,
to nhỏ, màu đậm, màu nhạt khác nhau
Sau khi có 2 vật mẫu hợp lý, giáo viên
gợi ý cho học sinh cách bày mẫu vật
HS quan sát
HS trả lời câu hỏi
- HS thảo luận và nêu nhận xét chi tiết vật mẫu về:
+ Hình dáng
+ Vị trí
+ Tỷ lệ
+ Đậm nhạt