TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Quan điểm của Đảng và nhà nước về giáo dục thể chất và hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa trong trường học
Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Tổng cục Thể dục Thể thao đã ban hành Thông tư Liên bộ số 04/04/GDĐT – TDTT nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho sinh viên và học sinh, đồng thời khuyến khích hoạt động ngoại khóa thể dục thể thao trong trường học Mục tiêu là mỗi sinh viên, học sinh đều có khả năng chơi ít nhất một môn thể thao Chỉ thị 36/CT – TW ngày 24/03/1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng nhấn mạnh rằng phát triển thể dục thể thao là một phần quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế xã hội, nhằm nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục nhân cách và đạo đức lối sống lành mạnh, đồng thời làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần và nâng cao năng suất lao động xã hội.
Để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát triển mạnh mẽ lĩnh vực thể dục thể thao đến năm 2020 Vào ngày 01/12/2011, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 08 – NQ/ nhằm thúc đẩy mục tiêu này.
Nghị quyết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục thể chất cũng như hoạt động thể thao trong trường học Thể dục thể thao trong trường học không chỉ là một phần quan trọng của phong trào thể dục thể thao mà còn góp phần vào sự phát triển toàn diện nhân cách của học sinh, sinh viên Cần đầu tư đúng mức để thực hiện “Đề án tổng thể phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học”, nhằm phát triển mạnh mẽ các hoạt động thể thao, đảm bảo mục tiêu nâng cao thể lực và kỹ năng vận động cơ bản của học sinh, sinh viên Việc đẩy mạnh giáo dục thể chất và thể thao trong trường học sẽ góp phần nâng cao thể trạng và tầm vóc người Việt Nam, đồng thời xây dựng lối sống lành mạnh cho thanh thiếu niên Cần nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, đổi mới nội dung và chương trình giáo dục, đồng thời tổ chức các hoạt động ngoại khóa với tiêu chí đánh giá cụ thể và linh hoạt.
Luật Thể dục thể thao năm 2006, được Quốc hội thông qua theo quyết định số 77/2006/QH11, quy định rằng hoạt động thể dục thể thao trong nhà trường là tự nguyện, tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe của học sinh Điều này nhằm tạo điều kiện cho học sinh thực hiện quyền vui chơi, giải trí và phát triển năng khiếu thể thao Ngoài ra, điều 22 nêu rõ trách nhiệm của nhà trường trong việc tổ chức thực hiện chương trình giáo dục thể chất theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, quản lý hiệu quả cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giáo dục thể chất và thể thao, cũng như tổ chức các hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa cho học sinh.
Giảng viên thể dục thể thao có quyền và nghĩa vụ giảng dạy môn giáo dục thể chất theo chương trình, tổ chức hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa nhằm phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu thể thao Sinh viên có quyền thực hiện nhiệm vụ môn học giáo dục thể chất, tham gia hoạt động thể dục thể thao theo sở thích, và sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị trong trường Lực lượng công an nhân dân là một trong những lực lượng vũ trang trọng yếu của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Đảng, chính quyền và chế độ xã hội, đồng thời chăm lo cuộc sống bình yên cho nhân dân Hiến pháp năm 1992 khẳng định rằng Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, hiện đại dựa vào nhân dân, và Luật Công an Nhân dân năm 2005 xác định chính sách đào tạo, bồi dưỡng sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ để xây dựng lực lượng công an ngày càng tinh nhuệ và hiện đại.
VIII, IX, X và XI của Đảng Cộng Sản Việt Nam cũng đều xác định mục tiêu:
Quyết định số 53/2008, ký ngày 18/9/2008 bởi Bộ trưởng Bộ GDĐT, quy định việc đánh giá và xếp loại thể lực cho học sinh, sinh viên, nhằm nâng cao kết quả rèn luyện thể lực toàn diện trong nhà trường Nội dung và phương pháp giáo dục thể chất sẽ được điều chỉnh phù hợp với các cấp học và trình độ đào tạo, khuyến khích việc rèn luyện thân thể thường xuyên để nâng cao sức khỏe, phục vụ cho học tập và bảo vệ tổ quốc Việc đánh giá thể lực cần phải phù hợp với độ tuổi và giới tính của học sinh, sinh viên tại các cấp học và trình độ đào tạo khác nhau.
Thông tư số 24/2013/TT-BCA, được ban hành ngày 24/3/2013 bởi Bộ trưởng Bộ Công an, quy định tiêu chuẩn rèn luyện thể lực cho lực lượng Công an nhân dân Mục tiêu của thông tư này là tăng cường thể lực cho cán bộ, chiến sĩ, nhằm đáp ứng hiệu quả yêu cầu và nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia cũng như giữ gìn trật tự an toàn xã hội.
Nội dung kiểm tra thể lực bao gồm các bài thi chạy cự ly ngắn 100m và cự ly trung bình 1500m Đối với nam, bài kiểm tra còn có thêm phần bật xa tại chỗ và chống đẩy hoặc co tay xà đơn Đối với nữ, nội dung kiểm tra bao gồm chạy 100m, chạy 800m và bật xa tại chỗ.
Thông tư quy định rằng việc rèn luyện thể lực theo tiêu chuẩn là quyền và trách nhiệm của mỗi cán bộ, chiến sĩ công an Bộ yêu cầu cán bộ, chiến sĩ tích cực và tự giác luyện tập thể dục thể thao, dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho việc này và biết chơi một môn thể thao Đồng thời, các học viên trường Công an cần tích hợp nội dung rèn luyện thể lực vào chương trình giảng dạy môn thể dục thể thao cho học sinh, sinh viên.
Kiểm tra rèn luyện thể lực được tổ chức định kỳ hàng năm, chia thành nhiều đợt để tất cả cán bộ, chiến sĩ tham gia Ngày 19/08/2008, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ký quyết định về việc đánh giá và xếp loại thể lực học sinh, sinh viên nhằm đánh giá kết quả rèn luyện thể lực toàn diện của người học trong trường Mục tiêu là điều chỉnh nội dung và phương pháp giáo dục thể chất phù hợp với từng cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời khuyến khích việc rèn luyện thân thể thường xuyên để nâng cao sức khỏe cho việc học tập và bảo vệ tổ quốc trong bối cảnh hội nhập quốc tế Việc đánh giá phải phù hợp với lứa tuổi và giới tính của học sinh, sinh viên ở các cấp học và trình độ đào tạo.
Các khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu
Thể dục thể thao (TDTT) là một phần quan trọng của nền văn hóa xã hội, phản ánh những thành tựu trong việc sáng tạo và sử dụng hợp lý các phương tiện, phương pháp nhằm nâng cao sức khỏe và phát triển thể lực, trí lực của con người TDTT không chỉ góp phần giáo dục mà còn phát triển con người một cách toàn diện, với các bài tập thể lực là phương tiện cơ bản trong hoạt động này.
Thể chất đề cập đến chất lượng cơ thể con người, bao gồm các đặc điểm hình thái và chức năng tương đối ổn định Những đặc điểm này được hình thành và phát triển từ yếu tố di truyền bẩm sinh cũng như từ điều kiện sống, bao gồm giáo dục và rèn luyện.
Thể lực là năng lực vận động của cơ thể con người, bao gồm sức mạnh, sức nhanh, sức bền, linh hoạt và mềm dẻo Thể lực chung phản ánh tố chất thân thể cần thiết cho các hoạt động hàng ngày, trong khi thể lực chuyên môn liên quan đến tố chất phù hợp cho một môn thể thao cụ thể Ngoài năng lực vận động, thể lực còn bao gồm các yếu tố hình thái như chiều cao, thể trọng, chu vi và kích thước cơ thể.
Phát triển thể chất là một quá trình liên tục trong suốt cuộc đời, bao gồm những biến đổi về hình thái, chức năng sinh lý và tố chất vận động Để đánh giá sự phát triển thể chất, cần xem xét sự tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và xã hội, trong đó các yếu tố xã hội có ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến sự phát triển thể chất của con người.
Phát triển thể chất là quá trình và kết quả của sự biến đổi hình thái và khả năng chức phận của cơ thể con người, chịu ảnh hưởng từ di truyền, môi trường sống và mức độ vận động cá nhân Để đánh giá sự phát triển thể chất, cần sử dụng các chỉ số nhân trắc như cân nặng, chiều cao, vòng đầu, vòng cánh tay, chỉ số khối cơ thể (BMI) và dung tích sống.
Giáo dục thể chất là quá trình giáo dục nhằm phát triển thể chất và nhân cách của thế hệ trẻ, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ Trong quá trình này, các cơ quan trong cơ thể được hoàn thiện, hình thành và phát triển các tố chất thể lực, kỹ năng và kiến thức chuyên môn Vai trò của giáo dục thể chất rất quan trọng trong việc nâng cao năng lực vận động của con người, với nội dung chủ yếu là dạy học vận động và phát triển có chủ định các tố chất vận động.
Giáo dục thể chất là một quá trình giáo dục có tổ chức, mục đích và kế hoạch, nhằm truyền thụ tri thức, kỹ năng và kỹ xảo từ thế hệ này sang thế hệ khác Nó mang đầy đủ đặc điểm của một hình thức giáo dục, bao gồm vai trò chủ đạo của nhà sư phạm và việc tổ chức hoạt động phù hợp với học sinh, sinh viên theo nguyên tắc sư phạm.
Giáo dục thể chất là một hình thức giáo dục quan trọng, giúp trang bị kỹ năng vận động và kiến thức chuyên môn, đồng thời phát triển thể lực và nâng cao sức khỏe cho người học.
Giáo dục thể chất được chia thành hai khía cạnh độc lập: dạy học động tác và giáo dục các tố chất thể lực Dạy học động tác là phần cốt lõi của giáo dục thể chất, nhằm trang bị kỹ năng và kỹ xảo vận động cơ bản, thiết yếu cho cuộc sống cùng với những kiến thức chuyên môn cần thiết.
Thành phần thứ hai trong Giáo dục thể chất đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tố chất vận động, giúp nâng cao các năng lực vận động như sức nhanh, sức mạnh và sức bền.
Giáo dục thể chất là một hình thức giáo dục đặc biệt, tập trung vào việc dạy học động tác và phát triển các tố chất vận động của con người Việc giảng dạy động tác và nâng cao thể lực có mối liên hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, nhưng chúng không hoàn toàn đồng nhất Mối quan hệ này có sự khác biệt rõ rệt trong từng giai đoạn phát triển thể chất và các chương trình giáo dục thể chất khác nhau.
Trong hệ thống giáo dục, Giáo dục thể chất đóng vai trò quan trọng, liên kết chặt chẽ với trí dục, đức dục, mỹ dục và giáo dục lao động Quá trình giáo dục thể chất trong nhà trường là sự kết hợp đồng thời giữa giảng dạy, học tập và rèn luyện, nhằm phát triển toàn diện cho học sinh.
Giảng dạy là quá trình mà giáo viên truyền đạt kiến thức kỹ thuật và phương pháp vận động cơ bản, giúp học sinh phát triển khả năng tự vận động và tự rèn luyện.
Học tập rèn luyện là quá trình tự giác và chủ động của học sinh, nơi họ áp dụng và vận dụng kiến thức đã học để phát triển bản thân Quá trình này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn biến giáo dục thành một hành trình tự rèn luyện sáng tạo và hiệu quả.
Giáo dục thể chất có đặc thù riêng, nhưng lại liên kết chặt chẽ với các hoạt động và rèn luyện khác, nhằm phát triển toàn diện con người.
Đặc điểm tâm lý, sinh lý và tố chất thể lực sinh viên lứa tuổi 19-22
1.3.1.1 Đặc điểm tự ý thức của sinh viên
Một trong những đặc điểm tâm lý quan trọng của sinh viên là sự phát triển tự ý thức, bao gồm ý thức và tự đánh giá về hành động, kết quả, tư tưởng, tình cảm, và đạo đức của bản thân Điều này giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện về chính mình và vị trí của họ trong cuộc sống.
Tự ý thức là khả năng tự quan sát, tự phân tích, tự trọng, tự đánh giá và tự kiểm tra hoạt động cùng nhân cách của bản thân Đây được coi là một dạng đặc biệt của ý thức trong cuộc sống cá nhân, giúp điều chỉnh hành động và thái độ của mỗi người đối với chính mình.
1.3.1.2 Hoạt động học tập và nghiên cứu của sinh viên
Hoạt động học tập tại đại học là quá trình tâm lý độc đáo của sinh viên, nhằm mục đích chuẩn bị cho họ trở thành những chuyên gia phát triển toàn diện với trình độ nghiệp vụ cao.
Hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời giúp sinh viên tiếp cận và giải quyết các vấn đề khoa học và thực tiễn.
1.3.1.3 Động c học tập của sinh viên
Mọi hoạt động đều được thúc đẩy bởi động cơ, và trong học tập, động cơ là yếu tố quan trọng giúp sinh viên đạt được mục tiêu Động cơ học tập không chỉ kích thích sinh viên trong việc tiếp thu tri thức và kỹ năng nghề nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển nhân cách của họ.
Những sự vật hiện tƣợng có thể trở thành động cơ học tập, bắt nguồn từ hai nguồn gốc:
Nguồn gốc bên ngoài của sinh viên bao gồm ảnh hưởng từ gia đình, nhà trường và xã hội, cũng như địa vị cá nhân của họ Những mong đợi từ gia đình, kỳ vọng của xã hội và sự chú ý từ người thân đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành động lực và định hướng phát triển của sinh viên.
- Nguồn gốc bên trong: Xuất phát từ nhu cầu hiểu biết hoàn thiện tri thức, hứng thú học tập,…
Động cơ học tập của sinh viên là sự kết hợp của nhiều yếu tố tác động, kích thích quá trình học tập Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tùy theo mục đích học tập, sinh viên hiện nay có nhiều loại động cơ khác nhau, có thể phân thành năm loại chính: động cơ xã hội, động cơ nghề nghiệp, động cơ nhận thức, động cơ tự khẳng định và động cơ vụ lợi.
Động cơ xã hội là yếu tố quan trọng trong việc hình thành ý thức của sinh viên về nhu cầu và lợi ích của xã hội, cũng như các mục tiêu và chuẩn mực xã hội mà họ cần tuân thủ.
Động cơ nghề nghiệp là yếu tố quan trọng đối với sinh viên, bao gồm sự mong muốn nắm bắt một nghề cụ thể, niềm hứng thú với lựa chọn nghề nghiệp và khả năng sáng tạo trong công việc.
Động cơ nhận thức của sinh viên thể hiện qua nhu cầu học tập để nâng cao hiểu biết và hoàn thiện bản thân, cũng như khám phá nhiều điều mới mẻ trong cuộc sống.
Động cơ tự khẳng định bản thân là yếu tố quan trọng đối với sinh viên, giúp họ nhận thức rõ ràng về năng lực và khả năng của mình Trong quá trình học tập, những sinh viên này luôn mong muốn thể hiện và phát huy tối đa tiềm năng của bản thân.
- Động cơ vụ lợi: Đó là những SV học tập để có địa vị xã hội, có lương cao,…
Những động cơ này kích thích, thúc đẩy SV tích cực học tập, ở những
SV khác nhau thì thể hiện các động cơ này ở những mức độ cũng khác nhau
1.3.1.4 Động c tham gia thể thao của con người
Vận động là nhu cầu thiết yếu của sự sống, phản ánh bản chất của sự sống chính là sự vận động Do đó, việc bảo vệ và tăng cường sức khỏe, kéo dài tuổi thọ trở thành ước muốn tiềm ẩn trong mỗi con người, đặc biệt là ở người cao tuổi và những người gặp vấn đề về sức khỏe.
Mong muốn có một thể hình đẹp là một ƣớc muốn của mọi cá nhân, điều này đặc biệt rõ ở nam và nữ thanh niên
Nhu cầu thưởng thức sự hấp dẫn, vẻ đệp của môn thể thao, thỏa mãn cảm giác dễ chịu do môn thể thao mang lại
Sở thích và động cơ tập luyện của quần chúng rất đa dạng, phụ thuộc vào giới tính, lứa tuổi, và điều kiện kinh tế Người lớn tuổi thường lựa chọn tập dưỡng sinh, thái cực quyền, trong khi thanh niên ưa chuộng các môn võ và bóng Đối với nữ thanh niên, các hoạt động như nhảy múa và khiêu vũ được ưa thích hơn.
Sở thích của thiếu niên rất đa dạng, nhưng nhìn chung, họ không ưa chuộng những môn thể thao mang tính đơn điệu Động cơ tham gia thể thao phản ánh tư tưởng và cảm xúc của người tập, thúc đẩy họ tham gia vào quá trình rèn luyện Động cơ này thể hiện trạng thái kích thích bên trong, điều khiển và định hướng hành vi của các em.
Theo Schiffman & Kanuk (2001), động cơ tham gia thể thao có thể được định nghĩa qua 5 giai đoạn chính: nhu cầu được công nhận, giảm bớt căng thẳng, trạng thái nỗ lực, sự mong muốn, và mục tiêu hướng tới hành vi.
Thể dục thể thao ngoại khoá trong nhà trường
Hoạt động thể dục thể thao ngoại khoá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khoẻ và thể lực cho học sinh, sinh viên, đồng thời giáo dục phẩm chất ý chí và nhân cách Đây cũng là môi trường tiềm năng để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thể thao cho quốc gia Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, thể dục thể thao ngoại khoá mang lại ý nghĩa tích cực cho cộng đồng, hướng thế hệ trẻ đến các hoạt động thể thao lành mạnh Do đó, nghiên cứu về hoạt động này trong các trường học ở Việt Nam là cần thiết để phát triển phong trào thể dục thể thao cho sinh viên trên toàn quốc.
Theo quyết định số 72/2008/QĐ-BGD&ĐT, hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa cho học sinh, sinh viên được tổ chức tự nguyện, phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe Mục đích của các hoạt động này là tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi giải trí và phát triển năng khiếu thể dục thể thao Những hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa không chỉ nâng cao thể trạng mà còn góp phần cải thiện tầm vóc của người Việt Nam.
Hoạt động thể dục thể thao ngoại khoá là những hoạt động tự nguyện của sinh viên ngoài giờ học chính khoá, do nhà trường tổ chức và quản lý Những hoạt động này không chỉ bổ sung cho chương trình học mà còn nâng cao chất lượng đào tạo, tạo môi trường học tập thực tiễn cho sinh viên Hoạt động ngoại khoá thực chất là sự tiếp nối và mở rộng những gì đã học trên lớp, giúp sinh viên phát triển toàn diện.
Hoạt động thể dục thể thao ngoại khoá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khoẻ và phát triển thể lực cho sinh viên, học sinh, đồng thời rèn luyện phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh Đây không chỉ là một hình thức thi đấu mà còn là cơ hội để phát triển tài năng thể thao, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cho đất nước Để đạt được hiệu quả, hoạt động này cần được tổ chức thường xuyên, liên tục, với cơ sở vật chất và trang thiết bị đầy đủ, cùng việc thành lập các câu lạc bộ và tổ chức các hoạt động giao lưu, thi đấu.
1.4.1 Vai trò và nguyên tắc tổ chức thể dục thể thao ngoại khoá
Hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa đóng vai trò quan trọng trong giáo dục và thể dục thể thao tại trường học, kết hợp với các hoạt động dạy học để tạo nên một cấu trúc giáo dục hoàn chỉnh Thể dục thể thao ngoại khóa và giáo dục thể chất chính khóa là hai phần không thể tách rời, hỗ trợ và bổ sung cho nhau Qua việc tổ chức các hoạt động thể thao, chúng ta có thể nâng cao sức khỏe, phát triển toàn diện, giáo dục tố chất thể lực và hình thành kỹ năng vận động cần thiết cho cuộc sống hàng ngày Đồng thời, hoạt động này cũng giúp trang bị kiến thức về thể dục thể thao, hình thành thế giới quan duy vật, nâng cao ý thức chính trị và giáo dục chủ nghĩa yêu nước, từ đó đào tạo nguồn nhân lực cho các đội tuyển thể thao.
Tác giả Trịnh Trung Hiếu đã nêu rõ ba nguyên tắc quan trọng trong giáo dục thể dục thể thao, bao gồm việc kết hợp giáo dục thể dục thể thao với thực tiễn lao động và chiến đấu, phát triển con người một cách toàn diện, và nâng cao sức khỏe cho mọi người.
Theo V.P Philin, việc tổ chức giáo dục thể chất ngoài trường học được thực hiện trên các cơ sở luận điểm: phù hợp với các mục tiêu, nhiệm vụ và nguyên tắc giáo dục thể chất; có sự liên hệ phối hợp chặt chẽ của tất cả các ngành, cơ quan, tổ chức quan tâm trực tiếp đến hoạt động này, cũng nhƣ của gia đình và xã hội; kế thừa kết quả giáo dục thể chất trong trường học, giúp cho trường học tăng cường, nâng cao và mở rộng kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo thể dục thể thao, tổ chức nghỉ ngơi lành mạnh cho học sinh, sinh viên; sử dụng các hình thức hoạt động đa dạng, phù hợp với sự ham thích, đặc điểm lứa tuổi và trình độ thể lực của người tập; thường xuyên dựa trên kỷ luật tực giác, sự ham thích và lợi ích của đối tƣợng tập luyện; bảo đảm sự chỉ đạo về phương pháp và việc kiểm tra y học có chất lượng đối với tất cả các hình thức cơ bản về tập luyện thể dục thể thao ngoài trường học
Trong quá trình tổ chức và hướng dẫn các hoạt động thể dục thể thao ngoại khoá, cần chú trọng đến đặc điểm phát triển tâm sinh lý của sinh viên, bao gồm độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khoẻ, chuyên ngành học, cũng như nhu cầu và sở thích thể thao của họ.
…), các điều kiện cần và đủ để thực hiện công tác này Cần lưu ý một số nguyên tắc cơ bản sau đây:
- Phù hợp với xu hướng phát triển chung và đạt hiệu quả thực tiễn
- Đáp ứng nhu cầu, sở thích của đối tƣợng
- Có chương trình, kế hoạch cụ thể và có thể lồng ghép khoa học giữa tập luyện và thi đấu phong trào
- Xã hội hoá công tác thể dục thể thao ngoại khoá, đảm bảo tính phổ thông đại chúng.[45]
1.4.2 Mục đích của tổ chức hoạt động thể dục thể thao ngoại khoá
Tổ chức thể dục thể thao ngoại khoá cho học sinh, sinh viên là việc làm thiết thực Việc làm này, thể hiện rõ qua các mục đích sau:
1.4.2.1 Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên
Trong suốt quá trình học phổ thông, học sinh chỉ có khoảng 3 giờ học thể dục chính khóa, trong khi thời gian tập luyện thể dục thể thao ngoại khóa lại nhiều hơn Vận động là nhu cầu cơ bản của học sinh, do đó, việc có đủ sân bãi và phòng tập thể dục thể thao là điều kiện thiết yếu để đảm bảo chất lượng của một trường học Đáp ứng nhu cầu vận động cũng là tiêu chí quan trọng mà phụ huynh xem xét khi lựa chọn trường học cho con em mình.
Từ năm học 1994-1995, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường đại học, cao đẳng thực hiện theo hướng dẫn số 904/ĐH về giáo dục thể chất, với tổng khối lượng toàn khóa là 150 tiết chia thành 2 giai đoạn Tuy nhiên, đến nay, rất ít trường thực hiện đúng yêu cầu này Thực tế cho thấy, việc học giáo dục thể chất chính khóa chỉ diễn ra một buổi mỗi tuần (2-3 tiết) và hoàn thành trong 2-3 học kỳ không đủ để đáp ứng nhu cầu vận động và rèn luyện thể chất của học sinh, sinh viên.
Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo về xu hướng giảm hoạt động thể chất và chương trình giáo dục thể chất trong trường học, điều này đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại toàn cầu Vì vậy, việc tổ chức thêm các hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu này.
1.4.2.2 Hình thành chế độ học tập, nghỉ ng i hợp lý
Khi bắt đầu cuộc sống đại học, sinh viên sẽ phải tham gia nhiều hoạt động đa dạng, yêu cầu họ ưu tiên lựa chọn và sắp xếp thời gian một cách hợp lý và khoa học Điều này giúp họ thích nghi và đạt hiệu quả cao trong quá trình học tập.
Thể dục thể thao ngoại khoá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe sinh viên Tham gia thường xuyên giúp sinh viên rèn luyện thân thể, thư giãn và nghỉ ngơi tích cực Qua đó, họ hình thành thói quen học tập và nghỉ ngơi hợp lý.
1.4.2.3 Phát triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh, sinh viên
Phát triển toàn diện về thể chất và nhân cách bao gồm đức dục, trí dục, mỹ dục và thể dục Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhấn mạnh rằng đức dục là tư tưởng, trong khi trí dục liên quan đến sự hiểu biết về văn hóa, khoa học và kỹ thuật.
Mỹ dục là sự hiểu biết về cái hay, cái đẹp, đóng vai trò quan trọng trong giáo dục Thể dục là một mục tiêu thiết yếu, giúp tiếp thu tốt đức dục và trí dục Vì vậy, bên cạnh giáo dục thể chất chính khóa, thể dục thể thao ngoại khóa cũng thể hiện rõ mục đích này.
1.4.2.4 Rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp
Đặc điểm về thể chất của nam sinh viên Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II
Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II, được thành lập vào năm 2012, là tiền thân của Trường Trung cấp Cảnh sát Nhân dân II Hàng năm, nhà trường được Bộ Công an giao chỉ tiêu đào tạo 400 sinh viên, với điều kiện tham gia là học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông và vượt qua kỳ thi tuyển sinh Đối với sinh viên nam, yêu cầu về thể chất bao gồm chiều cao tối thiểu 1m62 và cân nặng từ 50kg đến 75kg Tất cả sinh viên nam đều phải kiểm tra sức khỏe trước khi nhập học Những tiêu chí này giúp nhà trường xây dựng chương trình giáo dục thể chất và các môn học khác một cách thuận lợi, bởi đa số sinh viên đều có sức khỏe tốt và khả năng tham gia nhiều môn thể thao, đặc biệt là những môn yêu cầu chiều cao như bóng chuyền và bóng rổ.
Quá trình đào tạo tại trường yêu cầu sinh viên phải có nền tảng thể lực tốt, đặc biệt trong các môn thể thao như chạy và nhảy Sau khi tốt nghiệp, sinh viên sẽ đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ an ninh Quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội Điều này giúp họ thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ trong công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm cũng như các vi phạm pháp luật khác.
Tình hình thực tế về hoạt động thể dục thể thao ngoại khóa trong Trường
Hoạt động thể dục thể thao trong trường học là một phần quan trọng nhằm phát triển năng khiếu thể thao của sinh viên, được tổ chức theo sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II cam kết thúc đẩy phong trào thể dục thể thao, góp phần vào môi trường giáo dục và quản lý sinh viên Sinh viên phải tham gia các hoạt động thể dục thể thao bắt buộc, bao gồm tập thể dục và võ thuật, bên cạnh các môn thể thao tự chọn như bóng đá, bóng chuyền và cầu lông Nhà trường cũng tổ chức các hội thao và phong trào luyện tập nhân dịp lễ kỷ niệm Để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên, trường đã phân bố thời gian học tập và sinh hoạt hợp lý, khuyến khích thành lập các nhóm, câu lạc bộ thể thao, từ đó tuyển chọn năng khiếu thể dục thể thao và tham gia các giải đấu trong ngành và địa phương.
Các công trình nghiên cứu có liên quan
1.7.1 Một số công trình nghiên cứu liên quan đến thể thao ngoại khóa trong trường học trên thế giới
Vấn đề giáo dục về TTNK trong các trường học đã thu hút sự chú ý và nghiên cứu từ nhiều quốc gia trên thế giới trong thời gian dài Dưới đây là một số nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến vấn đề này.
Với đề tài “Thúc đẩy lối sống năng động trong trường học” (1998)
WHO nhấn mạnh rằng việc tham gia các hoạt động thể chất từ sớm là thiết yếu để phát triển sự sẵn sàng, kỹ năng cần thiết và kinh nghiệm để duy trì thói quen tập thể dục suốt đời Tham gia vào các hoạt động này không chỉ giúp duy trì sức khỏe mà còn góp phần vào quá trình lão hóa lành mạnh Đặc biệt, WHO khẳng định rằng trách nhiệm tạo cơ hội cho hoạt động thể chất thuộc về cha mẹ, cộng đồng địa phương, hệ thống giáo dục và toàn xã hội.
Theo nghiên cứu của WHO về "Sức khỏe và sự phát triển thể chất thông qua hoạt động thể thao" (2008), hoạt động thể chất mang lại nhiều lợi ích và cần được đưa vào chính sách y tế và xã hội Chính phủ và các cơ quan chức năng cần hành động khẩn cấp để thúc đẩy hoạt động thể chất, vì nó không chỉ cải thiện sức khỏe mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội.
Nghiên cứu của Don J Webber và Andrew Mearman tại ĐH West of England (2009) về “Sự tham gia của sinh viên vào các hoạt động thể thao” đã chỉ ra rằng các trường đại học cần triển khai nhiều chính sách nhằm khuyến khích sinh viên tham gia thể dục thể thao Những chính sách này nên bao gồm việc tổ chức nhiều hoạt động thể thao hơn và thay đổi nhận thức của sinh viên về thể thao, đặc biệt là tập trung vào việc cung cấp các môn thể thao mang tính xã hội, cạnh tranh và được tổ chức một cách chặt chẽ.
Trong bài viết "Các hoạt động ngoại khóa trong trường đại học - Tác động đến sinh viên" (2008), Amy M.Tenhouse đã nêu rõ các loại hình hoạt động ngoại khóa phổ biến và hiệu quả tại các trường đại học Mỹ, bao gồm tổ chức sinh viên, các tổ chức thể thao, tổ chức học tập và nghề nghiệp, hoạt động tình nguyện, các hoạt động đa văn hóa, nghệ thuật và nhiều hoạt động khác Tham gia vào các hoạt động ngoại khóa giúp sinh viên tương tác với bạn bè có chung sở thích, tạo điều kiện cho họ hội nhập xã hội trong môi trường đại học Kết quả là sinh viên cảm nhận những năm tháng học tập của mình như một trải nghiệm tích cực, từ đó họ cảm thấy mình là một phần quan trọng của trường và duy trì sự gắn bó lâu dài với nhà trường.
Nghiên cứu của Kimiko Fujita (2005) cho thấy hoạt động ngoại khóa có ảnh hưởng tích cực đến thành tích học tập của học sinh trung học tại Walnut Creek Christian Academy Cụ thể, tham gia thể thao, xem truyền hình và các hoạt động xã hội giúp cải thiện thành tích học tập, trong khi việc tham gia biểu diễn âm nhạc không mang lại sự cải thiện tương tự.
1.7.2 Một số công trình nghiên cứu liên quan đến thể thao ngoại khóa trong trường học trong nước
Hoạt động thể thao ngoại khóa (TTNK) đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe và thể lực của học sinh, sinh viên (HSSV), đồng thời giáo dục phẩm chất ý chí và nhân cách TTNK cũng là môi trường thuận lợi để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thể thao cho đất nước Hơn nữa, hoạt động này có ý nghĩa cộng đồng, giúp thế hệ trẻ tham gia vào các hoạt động thể thao lành mạnh, tránh xa tệ nạn xã hội Gần đây, đã có nhiều nghiên cứu trong nước về TTNK cho HSSV, với một số đề tài tiêu biểu đáng chú ý.
Tác giả Lê Hồng Cường (2002) trong nghiên cứu về phát triển phong trào tập luyện thể dục thể thao ngoại khóa tại các trường cao đẳng Thành phố Nam Định đã đề xuất 5 giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất cho sinh viên.
Tác giả Trần Thị Xoan (2006) trong nghiên cứu của mình về việc phát triển các hình thức thể thao ngoại khóa phù hợp với nữ sinh viên đã chỉ ra rằng việc này không chỉ nâng cao sức khỏe mà còn góp phần phát triển kỹ năng xã hội và tinh thần đồng đội cho nữ sinh.
Tại ĐH Cần Thơ, sinh viên nữ chủ yếu tập luyện các môn thể thao ngoại khóa như điền kinh (29.31%), phối hợp nhiều môn (26.72%), thể dục (16.68%), bóng đá (4.2%), bóng chuyền (6.7%), bóng bàn (6.51%) và cầu lông (8.05%) Nhu cầu tập luyện thể thao của sinh viên nữ thường theo hình thức có tổ chức, bao gồm sự hướng dẫn, kế hoạch và quy định cụ thể Họ tham gia tập luyện theo nhiều hình thức như tự tập, theo nhóm, câu lạc bộ, hoặc thể dục sáng, tùy thuộc vào nguyện vọng cá nhân Thời gian tập luyện được tổ chức 3 buổi mỗi tuần, với mỗi buổi kéo dài từ 60 đến 90 phút.
Tác giả Trần Kim Cương (2008) với đề tài “Thực trạng tập luyện thể thao ngoại khóa trong các trường học tỉnh Ninh Bình” đã đƣa ra nhận định:
Hình thức tổ chức CLB trong trường học là một giải pháp hiệu quả cho việc tập luyện ngoại khóa của học sinh Nghiên cứu cho thấy, 80% các trường có nhu cầu tổ chức tập luyện cầu lông, 38% cho bóng đá, 30% cho cờ vua và 26% cho đá cầu Cụ thể, nhu cầu tổ chức CLB thể dục thể thao ở khối tiểu học là 79%, khối THCS 77%, khối THPT 89%, và khối cao đẳng dạy nghề 80%, trung bình đạt 79% Điều này chứng tỏ nhu cầu tổ chức hoạt động thể dục thể thao trong trường học là rất lớn.
Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đức Thành (2013) về tổ chức hoạt động thể thao ngoại khóa (TTNK) cho sinh viên tại một số trường đại học ở TP.HCM đã đưa ra các giải pháp hiệu quả Nội dung tập luyện bao gồm các môn thể thao phổ biến như bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, cầu lông và võ thuật, phù hợp với sở thích và điều kiện cơ sở vật chất của các trường Các hình thức tập luyện cho sinh viên nam và nữ được tổ chức dưới dạng câu lạc bộ, nhóm lớp và đội tuyển trường, với sự hướng dẫn theo chương trình cụ thể từ giảng viên Mỗi tuần có từ 2-3 buổi tập, kéo dài 60-90 phút, chủ yếu diễn ra vào buổi chiều và tối.
Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Gắng (2015) về mô hình liên kết thể dục thể thao (TDTT) giữa Đại học Huế và các tổ chức TDTT tại thành phố Huế đã chỉ ra 7 môn thể thao quan trọng để lựa chọn liên kết, bao gồm bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, karatedo, võ cổ truyền, thể hình, thể dục thẩm mỹ và bóng bàn cho sinh viên chuyên ngành Mô hình CLB TDTT liên kết được xây dựng là một thiết chế mới, kết hợp giữa trường học và các tổ chức TDTT bên ngoài, nhằm khắc phục nhược điểm nội tại và huy động tiềm năng xã hội Mô hình này tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động TDTT ngoại khóa, nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho sinh viên.
SV theo quy trình khoa học [26]
Nghiên cứu của Trần Hữu Hùng (2015) về cải tiến hình thức và nội dung tập luyện thể dục thể thao cho học sinh trung học cơ sở tại khu vực cao nguyên Gia Lai – Kon Tum đã chỉ ra rằng nội dung hoạt động thể thao ngoại khóa (TTNK) bao gồm các môn thể thao yêu thích như đá cầu mini, bóng đá, Võ Vovinam, bóng chuyền mini, cùng với các trò chơi vận động dân gian như kéo co, nhảy dây và nhảy bao bố Hình thức tổ chức TTNK được lựa chọn là tập luyện trong các câu lạc bộ thể dục thể thao tại trường học, tổ chức các giải thi đấu thể thao nội bộ và tham gia thi đấu ngoài trường, cùng với hoạt động thể thao trong các buổi sinh hoạt đội và tập luyện ngoại khóa có người hướng dẫn một lần mỗi tuần (60 phút) và tự tập tại các câu lạc bộ thể thao theo nhóm một lần mỗi tuần (60 phút).
Nghiên cứu của tác giả Phạm Duy Khánh (2015) về "Nghiên cứu biện pháp tổ chức hoạt động TDTT ngoại khoá nâng cao thể lực cho sinh viên trường đại học Tây Bắc" cho thấy phần lớn sinh viên chọn cầu lông và bóng chuyền là các môn thể thao ưa thích trong hoạt động TDTT ngoại khóa Sinh viên có nhu cầu tập luyện TDTT ngoại khóa chủ yếu thông qua các hình thức như câu lạc bộ và nhóm - lớp, với mong muốn có người hướng dẫn trong 2 buổi mỗi tuần, mỗi buổi kéo dài 90 phút vào buổi chiều sau giờ học.