Luận án tiến sĩ nâng cao thể chất cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh trung du bắc bộ bằng ngoại khoá môn võ

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH, SƠ ĐỒ Thể luyện ngoại khóa của trường THCS các tỉnh TDBB Sau tr.79 3.5 Thực trạng trình độ đẳng cấp màu đai môn VCT của học sinh THCS các tỉnh TDBB

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ , THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

TRẦN DŨNG

NÂNG CAO THỂ CHẤT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ CÁC TỈNH TRUNG DU BẮC BỘ BẰNG NGOẠI KHOÁ MÔN VÕ

CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hà Nội, 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ , THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận án

Trần Dũng

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG

bit/s: bít/giây cm: centimet kg: kilogam lực kg: kilogam (trọng lượng) kg/m2: kilogam/ mét bình phương

ms: miligiây

MỤC LỤC

Trang bìa

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Danh mục từ viết tắt

Danh mục bảng, biểu đồ

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 7

1.1 Quan điểm của Đảng v Nh nước về giáo dục v thể dục thể thao trường học 7

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục 7

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể dục thể thao trường học 11 1.2 Khái quát về hoạt động TDTT ngoại khóa 17

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa 17

1.2.2 Vai trò của hoạt động TDTT ngoại khóa 20

1.2.3 Mục đích của tổ chức TDTT ngoại khóa 22

1.2.4 Nội dung tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường 25

1.2.5 Hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa 26

1.2.6 Các điều kiện đảm bảo cho công tác tổ chức TDTT ngoại khóa 29

1.3 Đặc điểm GDTC v hoạt động TDTT ngoại khóa của học sinh TDBB 30

1.4 Khái quát về VCT Việt Nam 32

1.4.1 Nguồn gốc ra đời của môn VCT Việt Nam 32

1.4.2 Quá trình phát triển của môn VCT Việt Nam 34

1.4.3 Vai trò của tập luyện VCT Việt Nam 36

1.4.4 Đặc điểm VCT Việt Nam 41

1.5 Đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi học sinh THCS 45

1.6 Một số công trình nghiên cứu có liên quan 49

1.6.1 Một số công trình nghiên cứu về phát triển thể chất 50

1.6.2 Một số công trình nghiên cứu về hoạt động TDTT ngoại khóa 52

1.6.3 Một số công trình nghiên cứu về môn VCT 55

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

59

2.1 Đối tượng v khách thể nghiên cứu 59

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu: 59

2.1.2 Khách thể nghiên cứu: 59

2.2 Phương pháp nghiên cứu 60

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu 60

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn - toạ đàm 61

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm 62

2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm 62

2.2.5 Phương pháp kiểm tra Y học: 65

2.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm: 67

2.2.7 Phương pháp toán thống kê: 68

2.3 Tổ chức nghiên cứu 69

2.3.1 Phạm vi nghiên cứu: 69

2.3.2 Thời gian nghiên cứu 70

2.3.3 Địa điểm nghiên cứu 70

2.3.4 Cơ quan phối hợp nghiên cứu 71

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 72

3.1 Đánh giá thực trạng công tác GDTC v thể chất v thể thao trường học của học sinh THCS các tỉnh TDBB 72

3.1.1 Đánh giá về dạy học nội khóa và hoạt động thể thao ngoại khóa 72

3.1.2 Đánh giá về đôi ngũ giáo viên, huấn luyện viên, cơ sở vật chất, 84

3.1.3 Đánh giá thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB 87

3.1.4 Bàn luận về thực trạng công tác GDTC, một số yếu tố, điều kiện đảm bảo và năng lực thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB 97

3.2 Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 105

3.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 105

3.2.2 Nguyên tắc xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 114

3.2.3 Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh

THCS các tỉnh TDBB 116

3.2.4 Bàn luận về chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 119

3.3 Ứng dụng v xác định hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 121

3.3.1 Tổ chức thực nghiệm 121

3.3.2 Đánh giá hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 126

3.3.3 Bàn luận về hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 143

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147

Kết luận 147

Kiến nghị: 148

DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH, SƠ ĐỒ Thể

luyện ngoại khóa của trường THCS các tỉnh TDBB

Sau tr.79 3.5 Thực trạng trình độ đẳng cấp (màu đai) môn VCT

của học sinh THCS các tỉnh TDBB

Sau tr.83 3.6 Đánh giá thực trạng giáo viên dạy môn thể dục của

các trường THCS các tỉnh TDBB (tại các trường là địa điểm nghiên cứu)

84

3.7 Thực trạng đội ngũ HLV, hướng dẫn viên dạy môn

VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

85

3.8 Thực trạng cơ sở vật chất - trang thiết bị dụng cụ tập

luyện môn VCT học sinh THCS các tỉnh TDBB

với thể chất người Việt Nam cùng lứa tuổi

Sau tr.90 3.13 So sánh thể lực theo từng chỉ tiêu của nam học sinh

THCS với phân loại thể lực của BGD-ĐT quy định

Sau tr.90 3.14 Kết quả kiểm tra thực trạng thể chất của nữ học sinh Sau

Thể

3.15 Kết quả so sánh thể chất của nữ học sinh THCS các

tỉnh TDBB với thể chất người Việt Nam cùng lứa tuổi

Sau tr.90

3.16 Kết quả so sánh thể lực của nữ học sinh THCS các tỉnh

TDBB với phân loại thể lực của BGD-ĐTquy định

Sau tr.90 3.17 Kết quả phỏng vấn thực trạng và mong muốn tập

môn VCT của học sinh THCS các tỉnh TDBB

107

3.18 Phỏng vấn lựa chọn tiêu chí đánh giá động cơ tập

luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB (n=25)

Sau tr.110

3.19 Thực trạng mức độ đáp ứng động cơ tập luyện ngoại

khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

Sau tr.112 3.20 Kết quả phỏng vấn lựa chọn nội dung, các nguyên

tắc, tiêu chí xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

Sau tr.114

3.21 Kết quả đánh giá chương trình tập luyện ngoại khóa

môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB (n=8)

119

3.22 Xác định đối tượng thực nghiệm chương trình tập

luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh trường THCS tại các tỉnh TDBB thời điểm bắt đầu – kết thúc

122

3.23 Kết quả phỏng vấn lựa chọn test đánh giá hiệu quả

chuyên môn của môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB (n=15)

124

3.24 Kết quả phỏng vấn lựa chọn tiêu chí đánh giá mức

độ đáp ứng mục tiêu TDTT trong nhà trường của hình thức tập luyện môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB (n=25)

125

Thể

3.25 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 6 thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126 3.26 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 7 thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126 3.27 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 8 thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126 3.28 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 9 thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126 3.29 Kết quả phân loại trình độ thể lực của học sinh

THCS các tỉnh TDBB theo quy định của BGD-ĐT thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126

3.30 Kết quả đánh giá hạnh kiểm của học sinh THCS các

tỉnh TDBB năm học 2015-2016 thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.126

3.31 Kết quả kiểm tra đánh giá trình độ chuyên môn VCT

của nam nhóm thực nghiệm thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.129

3.32 Kết quả kiểm tra đánh giá trình độ chuyên môn VCT

của nữ nhóm thực nghiệm thời điểm trước thực nghiệm

Sau tr.129

3.33 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 6 thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.131 3.34 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 7 thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.131 3.35 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 8 thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.131 3.36 Kết quả kiểm tra thể chất của học sinh THCS các

tỉnh TDBB - Khối lớp 9 thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.131 3.37 So sánh nhịp tăng trưởng của các nhóm nghiên cứu Sau

a

So sánh tăng trưởng của các nhóm sau 1 năm (Lớp 6

và 7) thông qua chỉ số dấu hiệu

Sau tr.135 3.38

b

So sánh tăng trưởng của các nhóm sau 1 năm (Lớp 8

và 9) thông qua chỉ số dấu hiệu

Sau tr.135

3.39 Kết quả phân loại trình độ thể lực của học sinh

THCS các tỉnh TDBB theo quy định của ĐTthời điểm sau thực nghiệm

BGD-Sau tr.137

3.40 Kết quả đánh giá hạnh kiểm năm học 2016-2017 của

học sinh THCS các tỉnh TDBB thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.137

3.41 Kết quả kiểm tra đánh giá trình độ chuyên môn VCT

của nam nhóm thực nghiệm thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.139

3.42 Kết quả kiểm tra đánh giá trình độ chuyên môn VCT

của nữ nhóm thực nghiệm thời điểm sau thực nghiệm

Sau tr.139

3.43 Số học sinh nhóm thực nghiệm đạt đẳng cấp đai

VCT sau 12 tháng thực nghiệm

Sau tr.140 3.44 Tỷ lệ học sinh năng khiếu được phát hiện, bồi dưỡng

và đạt thành tích thể thao của nhóm thực nghiệm sau

1 năm (n=484)

141

3.45 Kết quả phỏng vấn mức độ đáp ứng nhu cầu của

chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB – sau thực nghiệm

Sau tr.142

BIỂU 3.1 Tỷ lệ mức độ tham gia hoạt động ngoại khóa TDTT 75

3.6 Tỷ lệ nguyên nhân học sinh không tham gia hoạt

động TDTT ngoại khóa của học sinh THCS các tỉnh TDBB

nghiệm khối lớp 7

Sau tr.135 3.12 So sánh nhịp tăng trưởng của nhóm tham gia thực

nghiệm khối lớp 8

Sau tr.135 3.13 So sánh nhịp tăng trưởng của nhóm tham gia thực

nghiệm khối lớp 9

Sau tr.135

MỞ ĐẦU

Trong các văn kiện Đại hội và Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII của

Đảng về giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ đã khẳng định: “Giáo dục đào tạo với khoa học và công nghệ phải trở thành quốc sách hàng đầu, chuẩn

bị tốt hành trang cho thế hệ trẻ đi vào thế kỷ XXI” [1] Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI một lần nữa khẳng định: "Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân" [5]

Giáo dục và phát triển giáo dục trong Nhà trường có ý nghĩa to lớn trong việc phát huy và bồi dưỡng nhân tố con người Đồng thời góp phần nâng cao thể lực giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa và phát huy tinh thần dân tộc của con người Việt Nam, tăng cường và giữ vững an ninh quốc phòng cho đất nước Trong những năm qua, chất lượng giáo dục trong trường học các cấp nói chung đã có những chuyển biến rõ rệt Toàn ngành đã tập trung vào thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa mà cơ bản là đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục đại trà và giáo dục mũi nhọn Chất lượng đội ngũ giáo viên được đặc biệt quan tâm Kiến thức kỹ năng sư phạm

và trách nhiệm giảng dạy được nâng cao đáng kể

Trong hệ thống giáo dục nội dung đặc trưng của giáo dục thể chất được gắn liền với giáo dục trí dục, đức dục, mỹ dục và giáo dục lao động Giáo dục thể chất là một trong những nội dung quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh trong nhà trường

Giáo dục thể chất trong nhà trường là môn học bắt buộc, thuộc chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em, học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quen luyện tập thể dục, thể thao để rèn luyện sức khỏe, phát triển toàn diện các tố chất thể lực, tầm vóc, tiến tới hoàn thiện đến mức cần thiết các kỹ năng,

kỹ xảo quan trọng cho cuộc sống, đồng thời giáo dục văn hóa thể chất, nâng

cao sức khỏe tinh thần, biết cách thích ứng và hài hòa với các điều kiện sống, điều kiện môi trường học tập, lao động của bản thân và hoàn cảnh xã hội

Công tác Giáo dục thể chất (GDTC) đã được quan tâm hơn về cơ sở vật chất, trang thiết bị cho quá trình đào tạo và đã có những kết quả nhất định như: 100% các trường Trung học cơ sở (THCS) đều có giờ học thể dục nằm trong chương trình quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (BGD&ĐT) Các trường đều tham gia các hoạt động TDTT do địa phương, Phòng giáo dục, Phòng Văn hoá - Thể thao tổ chức Phong trào Thể dục thể thao (TDTT) nói chung và rèn luyện thể chất nói riêng của học sinh các cấp ngày càng phát triển rộng rãi

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt mạnh đạt được của giáo dục trong trường học các cấp nói chung, giáo dục thể chất trong các trường THCS vẫn còn những hạn chế, tồn tại và thiếu hụt nhất định Chất lượng GDTC trong trường học cũng còn nhiều bất cập, một phần do sự đầu tư cho GDTC chưa đúng mức, do cơ sở vật chất còn nghèo nàn, trang thiết bị phục vụ công tác giáo dục thể chất trong trường học các cấp còn lạc hậu và ít được đầu tư mới, phần nữa, trong tư tưởng của nhiều trường thì GDTC là môn phụ nên không

có giáo viên chuyên trách, hoạt động ngoại khoá cho học sinh cũng chưa được chú trọng phát triển… Từ những thực tế trên mà GDTC trong trường học còn

bị xem nhẹ, chất lượng giáo dục chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra

Do các điều kiện kinh tế - xã hội, cũng như các đặc điểm vùng miền của các trường THCS các tỉnh trung du Bắc bộ (TDBB), tính đa dạng của thành phần học sinh trong các trường cùng các đặc điểm tâm, sinh lý riêng biệt của học sinh vùng TDBB đòi hỏi phải có những nội dung giáo dục, cách thức tiến hành các hoạt động GDTC phù hợp nhằm nâng cao chất lượng GDTC của các trường

Hiệu quả của công tác GDTC trong các trường hiện nay còn nhiều hạn chế, yếu kém do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau Trong đó: Công tác giảng dạy TDTT trong các trường học vẫn còn

mang nặng tính hình thức, thực trạng năng lực thể chất của học sinh còn nhiều hạn chế, một phần do: Điều kiện trang thiết bị, sân bãi dụng cụ tập luyện còn thiếu; quá trình quản lý, chỉ đạo, tổ chức vận dụng nội dung hình thức tập luyện trong các nhà trường còn nhiều nơi chưa hợp lý; chương trình môn học thể dục chưa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, nên kết quả học tập chưa đạt chất lượng cao

Hiện nay, chương trình GDTC cho học sinh đã được phổ cập, tuy nhiên vẫn chưa tạo ra một chế độ vận động thân thể tích cực thường xuyên

và có hệ thống, dẫn tới hiệu quả giáo dục thể chất chưa được như mong muốn Do đó, cần thiết phải xây dựng chế độ vận động thân thể tích cực cho học sinh tiểu học, nhằm tạo ra sự biến đổi về thể chất, góp phần nâng cao thể lực và tầm vóc con người Việt Nam Mặc dù vậy, chiều cao thân thể và tố chất thể lực của người Việt Nam còn thua kém nhiều so với các nước trong khu vực Để nhận biết những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này và có những giải pháp điều chỉnh kịp thời, cần có nhiều công trình nghiên cứu về thể chất con người Việt Nam

Chính vì vậy, hoạt động TDTT trong trường học đòi hỏi phải tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác GDTC nói chung và nâng cao thể chất cho học sinh nói riêng trong các trường học, đó là vấn đề cấp thiết đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội Giáo dục thể chất trong trường học, trong đó có THCS, là một biện pháp quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục con người toàn diện, cung cấp nhân lực đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc

VCT Việt Nam, trước hết nó là một môn thể thao, bởi vì cũng như các môn thể thao khác, toàn bộ kỹ thuật và quyền pháp của võ đều xây dựng trên nền tảng các nguyên lý về tâm sinh lý và vật lý; nó giúp phát triển toàn diện con người, giúp con người có được “một tinh thần minh mẫn trong một thân thể tráng kiện” [29], [30], [52] Tập luyện võ thuật cổ truyền không chỉ là hoạt động của chân tay mà còn là hoạt động của toàn cơ thể, khiến cho cơ bắp

ngày càng cứng cáp và dẻo dai hơn, các hệ tim mạch, hô hấp, hệ bài tiết, hệ tiêu hóa và hệ thần kinh cũng nhờ đó mà hoạt động tốt hơn Đối với lứa tuổi học sinh THCS, tập luyện võ thuật cổ truyền không những giúp phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần, mà còn dạy cho các em cách làm người, rèn luyện cho các em cách sống có khuôn khổ, tập được nhiều đức tính tốt, giúp các em hiểu rõ hơn lịch sử của dân tộc Việt Nam, đặc biệt hơn là giúp cho các

em tránh xa vào các tệ nạn xã hội hiện nay

Đưa Võ cổ truyền vào trường học là việc làm thiết thực, thực hiện Nghị quyết Trung ương 7, khóa IX về công tác dân tộc; Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII; Kết luận Hội nghị Trung ương 10, khóa IX về xây dựng và phát triển một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thực hiện Quyết định số 47/2002/QĐ-BGD&ĐT, ngày 19/11/2002 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chương trình (thí điểm) trong đó có môn Thể dục; đồng thời thực hiện các giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa TDTT đến 2010 là: chú trọng phát triển các môn thể thao dân tộc và các môn thể thao được quần chúng ưa thích; hình thành các chương trình và kế hoạch thích hợp phát triển TDTT, trò chơi vận động ngoại khóa trong các trường mẫu giáo và phổ thông [2],[3],[4],[7]

Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 đã chỉ

rõ: “ bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc Việt Nam; lựa chọn một số trò chơi vận động dân gian để đề xuất đưa vào thi đấu trong hệ thống thi giải thao quốc gia; chú trọng bảo tồn và phát triển các môn VCT dân tộc”[16] Để thực hiện mục tiêu đó, Ngành TDTT đã tiến hành

xây dựng Đề án bảo tồn và phát triển VCT Việt Nam đến năm 2020, với lộ trình được chia làm 2 giai đoạn chính: Giai đoạn 1, từ 2013 - 2016 sẽ tập trung vào việc bảo tồn VCT Việt Nam, thành lập Liên đoàn thế giới VCT Việt Nam, thành lập 30 Hội, Liên đoàn VCT cấp tỉnh, thành, ngành cũng như đào tạo từ 30 đến 50 HLV VCT có trình độ chuyên môn giỏi ; Giai đoạn 2, từ

2017 - 2020 tập trung bảo tồn và phát triển VCT Việt Nam, tiếp tục thành lập thêm 10 đến 15 Hội, Liên đoàn VCT cấp tỉnh, thành, ngành; tiến hành nghiên

cứu xây dựng hệ thống các bài tập để đưa việc giảng dạy VCT vào các trường đào tạo chuyên ngành TDTT và tiến tới đưa VCT vào chương trình học ngoại khóa trong các trường phổ thông các cấp trên toàn quốc

Ngày 11/8/2015, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số 6311/VPCP-KGVX [88]; Thực hiện công văn trên Bộ GD&ĐT ban hành công văn số 4775/BGD&ĐT-CTHSSV ngày 16/9/2015 về việc triển khai thống nhất nội dung tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ và bài VCT Việt Nam trong các trường phổ thông [11] Trước đó, tại một hội nghị Phó Thủ tưởng Vũ Đức Đam nhấn mạnh: "Phát triển giáo dục toàn diện đối với học sinh phổ thông không thể thiếu vai trò của giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong nhà trường, trong đó việc duy trì đều đặn hoạt động tập thể dục, tập luyện các bài VCT là hết sức cần thiết, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa góp phần xây dựng lối sống lành mạnh, có kỷ cương, nền nếp, ý thức trách nhiệm, phát huy tinh thần thượng võ của dân tộc"

Xuất phát từ những lý do nêu trên, nhằm mục đích góp phần bảo tồn và phát triển môn võ thuật cổ truyền Việt Nam trong thời gian tới, đặc biệt hướng tới mục tiêu gần là phát triển môn võ thuật cổ truyền trong chương trình ngoại khoá tại các trường phổ thông, trong đó có các trường THCS, tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Nâng cao thể chất cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh Trung du Bắc bộ bằng ngoại khoá môn Võ Cổ truyền Việt Nam”

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác GDTC, thực trạng thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB và các yếu tố, điều kiện đảm bảo cho phổ cập môn VCT, luận án tiến hành ứng dụng thí điểm chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam tại một số trường THCS các tỉnh TDBB, đồng thời xác định mức độ phù hợp, tính khả thi và hiệu quả của chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam trong việc nâng cao và đáp ứng các yêu cầu

cơ bản về năng lực thể chất cho học sinh trung học cơ sở vùng TDBB

Mục tiêu nghiên cứu

Để đạt được mục đích đề ra, đề tài giải quyết các mục tiêu sau:

Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng công tác GDTC, một số yếu tố, điều

kiện đảm bảo và năng lực thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB

Mục tiêu 2: Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT

Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

Mục tiêu 3: Ứng dụng và xác định hiệu quả chương trình tập luyện

ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

Giả thuyết khoa học:

Giả thuyết rằng, nếu áp dụng chương trình tập luyện ngoại khóa môn

võ Cổ truyền Việt Nam cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh Trung du Bắc

bộ phù hợp với các điều kiện đảm bảo (cơ sở vật chất, sân bãi, đội ngũ giảng dạy) thì thể chất của học sinh sẽ được nâng cao, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục thể chất và thể thao trường học ở các trường trung học cơ sở

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Quan điểm của Đảng v Nh nước về giáo dục và thể dục thể thao trường học

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục

Xu hướng phát triển giáo dục trên thế giới

Bước sang thế kỷ XXI thế giới có nhiều biến đổi, khoa học và công nghệ có bước tiến nhảy vọt, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của GD&ĐT và

xu hướng toàn cầu hóa, đại chúng hóa giáo dục nên số người lao động có trình

độ cao ngày càng tăng, nền kinh tế tri thức có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển ở nhiều quốc gia [94], [95]

Để đáp ứng nhu cầu về lực lượng lao động cho nền kinh tế luôn biến đổi, giáo dục cũng luôn phải bám sát thực tiễn, thích nghi với những thay đổi về cơ cấu của nền kinh tế Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, do vậy hiện nay hệ thống các nền giáo dục trên thế giới cũng đang đứng trước xu hướng toàn cầu hóa, đại chúng hóa, quốc tế hóa giáo dục, liên kết mở rộng qui mô với các

cơ sở giáo dục ở nước ngoài Trong khi quá trình toàn cầu hóa đã đem đến quá trình thương mại hóa song song với quốc tế hóa các trường học, việc liên kết về chương trình và mở rộng các cơ sở đào tạo giữa các trường trên thế giới đã trở thành một trào lưu thì quá trình đại chúng hóa giáo dục cũng cho phép việc mở rộng phạm vi giáo dục, gia tăng các trung tâm, cơ sở giáo dục, làm cho nhiều người có cơ hội tiếp cận, lựa chọn một hình thức giáo dục phù hợp hơn Cùng với các xu thế giáo dục trên còn có một xu thế mới gắn liền với sự phát triển của công nghệ thông tin đó là môi trường dạy và học trực tuyến Nhờ có những bước tiến trong hệ thống mạng Internet và viễn thông, cũng như khả năng tái sử dụng nguồn tài liệu giáo dục được các nước tiên tiến đang và sẽ không ngừng phát triển trên các website, viễn cảnh giáo dục từ xa thắp sáng niềm hi vọng về một quá trình toàn cầu hóa, khi gắn với sự phát triển, có thể đem đến cho con người

khả năng giải quyết hầu hết các thiếu sót về kiến thức cơ bản chỉ trong vòng một

thế hệ [71], [95]

Gắn liền với các xu thế giáo dục trên thế giới hiện nay là sự ĐMGD, đổi mới về tầm nhìn, về định hướng giáo dục, đổi mới về chương trình, về phương pháp… và một trong những định hướng quan trọng trong việc ĐMGD, đổi mới phương pháp dạy học ở nhiều nước được thể hiện ở tính phân hóa trong giáo dục Tăng cường tính phân hóa trong giáo dục nhằm hướng tới sự phát triển năng lực ở mỗi cá nhân và dành cho người học nhiều

hơn các cơ hội lựa chọn các hình thức và nội dung học tập… [71], [95]

Quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển giáo dục

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011 xác định một trong ba mũi đột phá chiến lược để phát triển kinh tế xã hội đất nước đến năm

2020 là phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao và tập trung vào việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân, trong đó phát triển đội ngũ giáo viên được coi là một yếu tố quan trọng, là khâu then chốt trong đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục [99]

Nghị quyết hội nghị lần 8 BCH TW Đảng khóa XI (Nghị quyết số

29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH -

HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc

tế đã đưa ra quan điểm chỉ đạo [99]:

- GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

- Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện, đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học

- Phát triển GD&ĐT là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang

phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

- Phát triển GD&ĐT phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc

- Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo Chuẩn hoá, hiện đại hoá GD&ĐT

- Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển GD&ĐT u tiên đầu tư phát triển GD&ĐT đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách

- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển GD&ĐT, đồng thời GD&ĐT phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước

Định hướng ĐMGD và các giải pháp phát triển giáo dục giai đoạn

2011 - 2020

GD&ĐT có vị trí quan trọng để phát triển nguồn nhân lực, quyết định thành công công cuộc CNH - HĐH đất nước do vậy, đổi mới căn bản và toàn diện nền GD&ĐT được Đảng, Nhà nước coi là một yêu cầu cấp thiết với định hướng về các nhiệm vụ, giải pháp và mục tiêu [99]:

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với đổi mới GD&ĐT, quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nền GD&ĐT trong hệ thống chính trị, ngành GD&ĐT và toàn xã hội, tạo sự đồng thuận cao coi GD&ĐT là quốc sách hàng đầu Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng GD&ĐT của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

- Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của GD&ĐT theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát

huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực

- Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan

- Hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục

mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập Đẩy mạnh phân luồng sau THCS; định hướng nghề nghiệp ở THPT Tiếp tục nghiên cứu đổi mới hệ thống GDPT phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước và xu thế phát triển giáo dục của thế giới

- Đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục, đào tạo; coi trọng quản lý chất lượng

- Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới GD&ĐT Xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo Tiến tới tất cả các giáo viên tiểu học, THCS, giáo viên, giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm Đổi mới mạnh mẽ mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của nhà giáo theo yêu cầu nâng cao chất lượng, trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp

- Nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là khoa học giáo dục và khoa học quản lý

- Chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo

Mục tiêu đến năm 2020 nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện Đến năm 2020, tỷ lệ

đi học đúng độ tuổi ở tiểu học là 99%, THCS là 95% và 80% thanh niên trong

độ tuổi đạt trình độ học vấn THPT và tương đương Phấn đấu đến năm 2030, nền

giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể dục thể thao trường học

TDTT trường học bao gồm hoạt động GDTC bắt buộc và hoạt động TDTT tự nguyện của HS, SV trong trường học các cấp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, là bộ phận cơ bản và quan trọng của nền TDTT nước ta Vấn

đề này đã được làm rõ trong các văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực GDTC và TDTT trường học Cụ thể:

Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 1992 tại Điều 41 đã quy định: "Nhà nước và xã hội phát triển nền thể dục, thể thao dân tộc, khoa học và nhân dân Nhà nước thống nhất quản lý sự nghiệp phát triển thể dục, thể thao; quy định chế độ GDTC bắt buộc trong trường học; khuyến khích và giúp đỡ phát triển các hình thức tổ chức thể dục, thể thao tự nguyện của nhân dân, tạo các điều kiện cần thiết để không ngừng mở rộng các hoạt động thể dục, thể thao quần chúng [58]; Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam sửa đổi năm 2013 tại Điều 37 đã quy định: "Thanh niên được Nhà nước, gia đình và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân; đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc"

Chỉ thị số 36/CT/TW ngày 24-03-1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa VII) đã giao trách nhiệm cho Bộ GD-ĐT và Tổng cục TDTT thường xuyên phối hợp chỉ đạo tổng kết công tác GDTC, cải tiến chương trình giảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo GV TDTT cho trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về CSVC để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học, làm cho việc tập luyện TDTT trở

thành nếp sống hàng ngày của hầu hết HS, SV, qua đó phát hiện và tuyển chọn được nhiều tài năng thể thao cho quốc gia [2]

Các Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, XI của Đảng đã xác định những quan điểm cơ bản và chủ trương lớn trong công tác TDTT của thời kỳ đổi mới Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân luôn được coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước ta Nhiệm

vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khỏe dồi dào, thể chất cường tráng, tinh thần phấn khởi Tập luyện TDTT là một biện pháp hiệu quả để tăng cường lực lượng sản xuất và lực lượng quốc phòng của nước nhà Đó chính là những quan điểm của Đảng ta về phát triển sự nghiệp TDTT ở Việt Nam [3], [4]

Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, năm 1960 đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, năm 2016, trong các văn kiện và nghi quyết Đại hội, Đảng ta đều nêu quan điểm chỉ đạo công tác TDTT trong cả nhiệm kỳ Đồng thời trong một số nhiệm kỳ, Ban chấp hành Trung ương đảng đã ban hành chỉ thi, nghi quyết chuyên đề về công tác TDTT

Hoạt động TDTT lần đầu tiên được luật hóa thông qua là Pháp lệnh TDTT được ban hành năm 2000 [55] Sau một thời gian dài chuẩn bị, năm

2006 Luật TDTT được Quốc hội thông qua, ghi dấu ấn mới cho sự phát triển TDTT của nước nhà Luật TDTT đã dành riêng một mục gồm 6 điều để quy định về công tác GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường, đây là cơ sở pháp lý để tăng cường trách nhiệm đối với công tác TDTT nói chung, công tác TDTT trong trường học nói riêng [57]

Không chỉ lãnh đạo TDTT và GD&ĐT bằng đường lối, chính sách, mà Nhà nước còn đề ra những giải pháp chỉ đạo thực hiện hiệu quả Một trong những giải pháp là đẩy mạnh công tác xã hội hóa (XHH) GD và TDTT Với quan điểm GD và TDTT là sự nghiệp của toàn dân, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP về việc đẩy mạnh XHH các lĩnh vực giáo dụcy tế, văn hoá và TDTT (2005) về chính sách XHH đối với các hoạt động

trong lĩnh vực GD, dạy nghề, văn hóa, thể thao nhằm huy động nguồn lực của toàn xã hội cho sự nghiệp GD và TDTT Các văn bản này đã tạo cơ sở pháp

lý để các ngành đẩy mạnh công tác XHH, làm cho mọi thành phần trong xã hội đổi mới quan điểm, nhận thức và giải pháp thực hiện XHH, tạo điều kiện

để toàn xã hội tham gia và đầu tư các nguồn lực để phát triển công tác GDTC

và phong trào thể thao cho mọi người, nâng cao thành tích thể thao đỉnh cao

và hội nhập quốc tế [67]

Theo Luật Thể dục Thể thao được ban hành ngày 29 tháng 11 năm

2006 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

Giáo dục thể chât và thể thao trong nhà trường bao gồm 2 nội dung chính:

“GDTC là môn học chính khoá thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập

và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” Đây còn được gọi là Thể dục nội khóa;

“Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khoá phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao”, còn được gọi là thể dục, thể thao ngoại khóa [57]

Nghị định số 11/2015/NĐ-CP ngày 31/01/2015 của Thủ tướng Chính phủ Quy định về GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường nhấn mạnh

“GDTC trong nhà trường là nội dung giáo dục, môn học bắt buộc, thuộc chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em, HS, SV các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quen luyện tập thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, phát triển thể lực, tầm vóc, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” [ 71]

Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2020 đã dành riêng một phần quan trọng cho GDTC và hoạt động thể thao trường học Đề cập

đến những yếu kém, tồn tại của công tác GDTC, Chiến lược đã nêu: “Công tác GDTC trong nhà trường và các hoạt động thể thao ngoại khóa của HS, SV chưa được coi trọng, chưa đáp ứng yêu cầu duy trì và nâng cao sức khỏe cho

HS, là một trong số các nguyên nhân khiến cho thể lực và tầm vóc người Việt Nam thua kém rõ rệt so với một số nước trong khu vực Chương trình chính khóa cũng như nội dung hoạt động ngoại khóa còn nghèo nàn, chưa hợp lý, không hấp dẫn HS tham gia các hoạt động thể thao ngoại khóa” [68] Trong

đó đã nêu ra các chỉ tiêu đến năm 2015 có 100% số trường phổ thông thực hiện đầy đủ chương trình GDTC nội khóa, 45% số trường phổ thông có CLB TDTT, có CSVC đủ phục vụ cho hoạt động TDTT, có đủ GV và hướng dẫn viên TDTT, thực hiện tốt hoạt động thể thao ngoại khóa, 75% số HS được đánh giá và phân loại thể lực theo tiêu chuẩn rèn luyện thân thể [68]

Nhằm phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH, Thủ tướng đã phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030; trong đó có chương trình phát triển thể lực, tầm vóc bằng giải pháp tăng cường GDTC Một trong những nội dung chủ yếu của chương trình này là: “Đảm bảo chất lượng dạy và học TD chính khóa, các hoạt động thể thao ngoại khóa cho HS, xây dựng chương trình GDTC hợp lý ” và “Tận dụng các công trình TDTT trên địa bàn để phục vụ cho hoạt động GDTC trong trường học” [69]

Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 01 tháng 12 năm 2011

về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về TDTT đến năm 2020 đã có nêu: “Mục tiêu của ngành TDTT là "nhằm tiếp tục hoàn thiện bộ máy tổ chức, đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ thể dục, thể thao; tăng cường CSVC, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công nghệ làm nền tảng phát triển mạnh mẽ và vững chắc sự nghiệp TDTT” [5]; Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 08NQ/TW ngày 01/12/2011 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI

về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020 (Ban hành kèm theo Nghị quyết số 16/NQ-CP ngày 14/01/2013 của Chính phủ) đã khẳng định: “Đổi mới chương trình và phương pháp GDTC, gắn GDTC với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của HS, SV Mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động TDTT quần chúng: Nâng cao chất lượng phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”, vận động và thu hút đông đảo nhân dân tham gia tập luyện thể dục, thể thao ; Các cấp uỷ Đảng, chính quyền, mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng về công tác thể dục, thể thao” [70]

Tóm lại, các văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nước đã thể hiện tư

tưởng nhất quán: Coi trọng và đề cao vai trò của TDTT trong xã hội, trong đó

có TDTT trong trường học các cấp; đồng thời, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là một yêu cầu khách quan và cấp bách tại nước ta trong giai đoạn hiện nay GDTC vừa là một môn học thuộc chương trình giáo dục quốc dân,vừa là một mặt giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước nhằm đào tạo cho đất nước một thế hệ phát triển cao về trí tuệ, cường tránh về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH đất nước Chính vì vậy, đổi mới công tác GDTC và TDTT trong trường học các cấp cũng là vấn đề cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục vùng TDBB

Trong nhiều năm qua, Đảng và Chính phủ đã chú trọng đến công tác giáo dục ở các vùng khác nhau trong cả nước và thu được nhiều kết quả Hệ thống giáo dục từ mầm non đến trung học phổ thông được củng cố và phát triển, đáp ứng cơ bản nhu cầu học tập của học sinh cũng như phụ huynh Tuy nhiên, tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa XI đánh giá: chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; kết quả phổ cập giáo dục

ở nhiều huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp Do vậy, để

nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh vùng TDBB, công tác GDTC cũng phải được tăng cường, áp dụng những biện pháp, giải pháp đổi mới GDTC cho phù hợp với học sinh TDBB và cả nước [5], [6], [7], [11], [58], [75], [76], [77], [79]

Đảng và Nhà nước luôn coi trọng công tác giáo dục, với quan điểm

“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu”, "đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển" [5] Từ quan điểm đó, công tác giáo dục ở các tỉnh trung du miền núi càng được coi trọng một cách đặc biệt Nhiều chính sách của các ngành các cấp được ban hành cho công tác giáo dục và GDTC vùng trung du và miền núi

Quyết định số 1379/QĐ-TTg ngày 12 tháng 8 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển, đào tạo và dạy nghề các tỉnh vùng trung du, miền núi phía Bắc và các huyện phía Tây tỉnh Thanh Hóa, tỉnh Nghệ An giai đoạn 2013-2020 Trong đó, mục tiêu được xác định là [78]: “Mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo và dạy nghề các tỉnh vùng trung du, miền núi phía Bắc và các huyện phía Tây tỉnh Thanh Hóa, tỉnh Nghệ An giai đoạn 2013 - 2020 nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở các cấp học, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ và nguồn nhân lực chất lượng cao; chú trọng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” [78]

GDTC luôn là một bộ phận không tách rời trong chính sách giáo dục của Nhà nước, vì vậy hoàn thiện nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh TDBB là góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh, đáp ứng mục tiêu đề ra Nhiệm vụ của giáo dục phổ thông được xác định là: “Các tỉnh trong vùng hoàn thành quy hoạch mạng lưới trường, lớp học phù hợp với đặc thù của từng địa phương và yêu cầu phát triển giáo dục của giai đoạn 2013 - 2020, bảo đảm tạo thuận lợi cho học sinh đến trường và tăng tỷ lệ huy động học sinh đi học, học sinh học 2 buổi/ngày;

Tiếp tục thực hiện Chương trình kiên cố hóa trường, lớp học và nhà công vụ giáo viên; huy động, lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự án giáo dục khác để tăng hiệu quả đầu tư, từng bước chuẩn hóa cơ sở vật chất trường học; đầu tư phát triển hệ thống trường trung học phổ thông chuyên theo Đề án đã được Thủ tương Chính phủ phê duyệt; đảm bảo các điều kiện

để triển khai thực hiện Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 - 2020;

Củng cố hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú theo quy hoạch phù hơp với nhu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc thiểu số của các địa phương, nhân rộng mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú có dạy nghề; thành lập trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp trung học cơ sở - trung học phổ thông; đảm bảo điều kiện sinh hoạt cho học sinh các trường phổ thông dân tộc bán trú; xây dựng nhà ở bán trú cho học sinh dân tộc thiểu số học trung học phổ thông ở những địa bàn đặc biệt khó khăn, giao thông cách trở” [78]

1.2 Khái quát về hoạt động TDTT ngoại khóa

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa

Khái niệm:

Hoạt động TDTT ngoại khoá còn gọi là Thể thao ngoại khóa là hoạt động thể thao trong nhà trường, là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức ngoài giờ học chính khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi, sức khoẻ và điều kiện của cơ sở đào tạo nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao [36], [41]

Cùng với giờ học GDTC nội khóa, TDTT NK có vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục phẩm chất ý chí, nhân cách cho học sinh, đồng thời là môi trường thuận lợi, đầy tiềm năng để phát hiện

và bồi dưỡng năng khiếu thể thao Trong thời kỳ khoa học, công nghệ phát triển, TDTT NK còn có ý nghĩa tích cực về mặt cộng đồng, hướng thế hệ trẻ vào các sinh hoạt thể thao lành mạnh, tránh xa tệ nạn xã hội

TDTT ngoại khóa là hoạt động TDTT tự nguyện là chính, diễn ra theo hình thức tổ chức có người hướng dẫn hoặc tự tập, thường được tiến hành ngoài giờ học nội khóa, có nội dung phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi, điều kiện CSVC của cơ sở đào tạo và điều kiện sức khỏe của học sinh [31]

Hoạt động TDTT NK có vị trí quan trọng trong giáo dục Các hoạt động ngoại khóa kết hợp cùng với các hoạt động dạy học cấu thành một cấu trúc giáo dục trường học hoàn chỉnh, góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục TDTT NK cùng với GDTC nội khóa là một thể thống nhất của TDTT trường học và song song tồn tại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau không thể thiếu mặt nào [41], [63]

Đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa

Theo Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn [80], các buổi tập ngoại khóa (không chính khóa) thường có cấu trúc đơn giản và nội dung hẹp hơn so với buổi tập nội khóa (chính khóa) Hình thức tập luyện này đòi hỏi ý thức kỷ luật, tinh thần độc lập và sáng tạo cao Nhiệm vụ cụ thể và nội dung buổi tập ngoại khóa chủ yếu phụ thuộc vào sở thích và hứng thú cá nhân

TDTT ngoại khóa vừa bổ sung kiến thức thực hành cho giờ nội khóa nhưng nó cũng có những đặc thù riêng mà GDTC nội khóa không có được TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa hình thành nên một thể thống

nhất của TDTT trường học;

Tập luyện ngoại khóa là hình thức tập luyện tự nguyện nhằm củng cố sức khỏe, duy trì và nâng cao khả năng hoạt động thể lực, rèn luyện cơ thể và chữa bệnh, giáo dục các tố chất thể lực và ý chí, tiếp thu các kỹ năng, kỹ xảo vận động [80]

Cũng như buổi tập chính khóa, cấu trúc buổi tự tập phải đảm bảo phát động cơ thể dần dần, tạo điều kiện tốt cho thực hiện hoạt động chính và kết thúc hợp lý

Theo Lê Văn Lẫm và Phạm Xuân Thành khi tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa cần lưu ý đến các mặt [43]:

Tính chất hoạt động mềm hóa giữa bắt buộc và tự nguyện;

Nội dung phong phú, linh hoạt không bị hạn chế;

Không gian địa điểm tiến hành rộng lớn (trong trường hoặc ngoài trường);

Hình thức đa dạng có thể tiến hành theo cá nhân, nhóm, khóa, trường; Thời gian hoạt động có thể tiến hành bất kỳ lúc nào trong ngày tùy theo điều kiện thời gian của học sinh, sinh viên;

Cán bộ, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tư vấn, định hướng; còn học sinh, sinh viên phát huy vai trò chủ thể, tích cực chủ động phát huy lòng đam

mê, hứng thú TDTT năng khiếu, năng lực sáng tạo của mình;

Quy mô hoạt động TDTT ngoại khóa thể hiện qua số lượng học sinh, sinh viên, cán bộ, giáo viên GDTC, cán bộ Đoàn, Công đoàn, phụ huynh, học sinh, sinh viên cùng tham gia Số môn thể thao tổ chức được cho học sinh, sinh viên tập luyện, số giải thi đấu tham gia các cấp trong năm;

Với đa số học sinh, sinh viên TDTT ngoại khóa có tính phổ cập, chủ yếu biết chơi một môn thể thao nào đó để rèn luyện sức khỏe là đã tốt rồi Nhưng trong số hàng ngàn đến hàng vạn học sinh, sinh viên (tùy theo trường),

sẽ có những em có năng khiếu đặc biệt nổi trội thì đây chính là những nhân tố tích cực để hình thành nên các đội tuyển, đội tiêu biểu thể thao của trường Đối tượng này cần có chế độ tập luyện chuyên biệt để nâng cao trình độ chuyên môn, sẵn sàng tham gia thi đấu các giải ngoài trường Đây cũng là lực lượng hướng dẫn viên tích cực mà giáo viên GDTC cần phải chú tâm lựa chọn, đào tạo để hỗ trợ hướng dẫn cho nhóm sinh viên ở trình độ phổ cập; TDTT ngoại khóa vừa bổ sung kiến thức thực hành cho giờ nội khóa nhưng

nó cũng có những đặc thù riêng mà GDTC nội khóa không có được TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa hình thành nên một thể thống nhất của

TDTT trường học

1.2.2 Vai trò của hoạt động TDTT ngoại khóa

Hoạt động TDTT ngoại khóa có vị trí quan trọng trong GDTC và thể thao trong trường học Các hoạt động ngoại khóa kết hợp cùng với các hoạt động dạy học cấu thành một cấu trúc giáo dục trường học hoàn chỉnh, góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa là một thể thống nhất của TDTT trường học và song song tồn tại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau không thể thiếu mặt nào Trong quá trình tổ chức tập luyện thể thao còn có thể giải quyết có hiệu quả các nhiệm vụ: tăng cường sức khỏe, phát triển toàn diện và hài hòa; giáo dục tố chất thể lực và hình thành các kỹ năng, kỹ xảo vận động cần thiết trong sinh hoạt và lao động; trang bị những tri thức cần thiết để thực hành TDTT trong lao động và đời sống hàng ngày; hình thành thế giới quan duy vật, sự giác ngộ về chính trị, giáo dục chủ nghĩa yêu nước, ý thức tập thể…, đào tạo lực lượng hậu bị cho đội tuyển [37],[43],[52],[58],[59],[79],[80]

Thực hiện chủ trương đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, chúng ta đang trong quá trình tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong sự nghiệp đó, nhân tố con người giữ vai trò quyết định cho sự thành công Với vai trò quan trọng như vậy nên đòi hỏi đội ngũ nhân lực trong thời kỳ mới phải khỏe mạnh cả về thể chất và tinh thần Vì vậy, việc tăng cường giáo dục thể chất và thể thao trong trường học trong thời kỳ đất nước đổi mới hiện nay là rất cần thiết

Hoạt động thể thao ngoại khóa có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc rèn luyện sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần cho học sinh sau những giờ học tập căng thẳng Bên cạnh đó, những hoạt động này còn tạo cho học sinh

có một đời sống tinh thần lành mạnh, tạo hứng thú và niềm đam mê trong học tập nghiên cứu

Cùng với giờ học GDTC nội khóa, TDTT ngoại khóa có vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục phẩm chất ý chí, nhân cách cho học sinh TDTT ngoại khóa còn là môi trường thuận lợi, đầy tiềm

năng để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thể thao cho quốc gia Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu như hiện nay, TDTT ngoại khóa càng có ý nghĩa tích cực về mặt cộng đồng, hướng thế hệ trẻ vào các sinh hoạt thể thao lành mạnh, tránh xa tệ nạn xã hội Do đó, nghiên cứu hoạt động TDTT ngoại khóa trong các trường học ở nước ta làm cơ sở phát triển chung cho phong trào TDTT cả nước là rất cần thiết

TDTT ngoại khóa là hoạt động TDTT tự nguyện là chính, diễn ra theo hình thức tổ chức có người hướng dẫn hoặc tự tập, thường được tiến hành ngoài giờ học nội khóa, phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe của học sinh, sinh viên TDTT ngoại khóa có lịch sử gần 100 năm nay, cụ thể

là vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, nhằm mục đích tổ chức giao lưu trong giáo hội, các cộng đồng dân cư, giữa các trường chủ yếu ở các môn điền kinh, thể dục và các môn bóng [80]

Theo V.P.Philin, việc tổ chức GDTC ngoài trường học được thực hiện trên các cơ sở luận điểm: Phù hợp với các mục tiêu, nhiệm vụ và nguyên tắc GDTC; Có sự liên hệ phối hợp chặt chẽ của tất cả các ngành, cơ quan, tổ chức quan tâm trực tiếp đến hoạt động này cũng như của gia đình và xã hội; Kế thừa kết quả GDTC trong trường học, giúp cho trường học tăng cường, nâng cao và mở rộng kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo TDTT, tổ chức nghỉ ngơi lành mạnh cho học sinh, sinh viên; Sử dụng các hình thức hoạt động đa dạng, phù hợp với sự ham thích, đặc điểm lứa tuổi và trình độ thể lực của người tập; Thường xuyên dựa trên kỷ luật tự giác, sự ham thích và lợi ích của đối tượng tập luyện; Bảo đảm sự chỉ đạo về phương pháp và việc kiểm tra y học có chất lượng đối với tất cả các hình thức cơ bản về tập luyện TDTT ngoài trường học [57]

Như vậy, có thể đúc kết lại, khâu tổ chức, hướng dẫn TDTT ngoại khóa cần nắm rõ đặc điểm phát triển tâm sinh lý đối tượng học sinh (lứa tuổi, giới tính, sức khỏe, chuyên ngành, nhu cầu, sở thích thể thao…), các điều kiện cần

và đủ để thực hiện công tác này Cần lưu ý một số nguyên tắc cơ bản sau đây:

Phù hợp với xu hướng phát triển chung và đạt hiệu quả thực tiễn

Đáp ứng nhu cầu, sở thích của đối tượng

1.2.3 Mục đích của tổ chức TDTT ngoại khóa

Tổ chức các hoạt động TDTT ngoại khóa cho học sinh nhằm đạt được những mục đích sau: Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên; Hình thành chế độ học tập - nghỉ ngơi hợp lý; Tạo môi trường vận động, vui chơi, giải trí lành mạnh, hướng học sinh, sinh viên vào các hoạt động tích cực, tránh

xa các tệ nạn xã hội; Phát triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh, sinh viên; Rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp [37], [43], [52], [77], [82]

Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên:

Trong suốt những năm học phổ thông, học sinh chỉ được có khoảng

700 giờ học TDTT nội khóa, trong khi đó thời gian tập luyện TDTT ngoại khóa nhiều gấp bội [7] Vận động là nhu cầu cơ bản nhất của học sinh, sinh viên vì thế, phải có đủ sân bãi, phòng tập TDTT là điều kiện không thể thiếu

để thành lập một trường học đủ chuẩn Thỏa mãn nhu cầu vận động cũng là tiêu chí tiên quyết khi phụ huynh lựa chọn trường học cho con em họ Thực tế cho thấy, việc học GDTC nội khóa mỗi tuần chỉ một buổi (2 - 3 tiết) và thực hiện nhanh chóng trong 2 - 3 học kỳ là chưa đáp ứng nhu cầu vận động, rèn

luyện thể chất của học sinh, sinh viên Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) [94] ước tính:

Tổ chức Y tế Thế giới cũng cảnh báo: “Giảm hoạt động thể chất và chương trình GDTC trong trường học là một xu hướng đáng báo động trên toàn thế giới” [94] Do đó, tổ chức thêm hoạt động TDTT ngoại khóa để thỏa mãn nhu cầu này là điều rất cần thiết

Hình thành chế độ học tập - nghỉ ngơi hợp lý:

Khi bước vào môi trường đại học, sinh viên sẽ phải đối mặt với hàng loạt các hoạt động đa dạng mà đòi hỏi họ phải có sự ưu tiên lựa chọn, sắp xếp thời gian hợp lý và khoa học để thích nghi và đạt hiệu quả tốt trong suốt quá trình đào tạo Theo A.D.Nôvicôp - L.P.Matvêep: Sự phát triển của khoa học

kỹ thuật và lượng thông tin mới ngày càng nhiều làm cho lao động học tập của sinh viên càng trở nên nặng nhọc, căng thẳng TDTT là phương tiện để hợp lý chế độ hoạt động, nghỉ ngơi tích cực, giữ gìn và nâng cao năng lực hoạt động trong tất cả các thời kỳ học tập ở trường, cho nên tầm quan trọng

của TDTT cũng tăng lên tương ứng [53]

Tạo môi trường vận động, vui chơi, giải trí lành mạnh, hướng học sinh, sinh viên vào các hoạt động tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội:

Bước vào thời kỳ hội nhập toàn cầu, kinh tế xã hội phát triển thì đời sống học sinh, sinh viên càng cao và các điều kiện để thỏa mãn các loại nhu cầu này càng đa dạng Thực chất họ có những nhu cầu rất lành mạnh và chính đáng như: nhu cầu được vận động, tập luyện TDTT, vui chơi giải trí…nhưng hiện nay, do các trường còn nhiều khó khăn về sân bãi, cơ sở vật chất nên chưa thỏa mãn đầy đủ các yêu cầu này Trong khi đó, môi trường xã hội bên ngoài thì phức tạp và luôn cám dỗ giới trẻ đi chệch hướng Theo Chủ nhiệm

Uỷ ban Tư pháp Quốc hội, Lê Thị Thu Ba: “Tình trạng thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên phạm tội có chiều hướng gia tăng Trong số 24.608 đối tượng phạm tội có 2.333 là đối tượng học sinh, sinh viên chiếm 9,48%, 2.904 đối tượng phạm tội dưới 18 tuổi, chiếm 11,8% ” [96] Số liệu thống kê của Ủy

ban Quốc gia Phòng chống AIDS, phòng chống ma túy và tệ nạn xã hội cũng chỉ ra, từ năm 2001 - 2007, số lượng học sinh, sinh viên nghiện ma túy mỗi năm vào khoảng trên dưới 1.000 em Ma túy đã gây ảnh hưởng xấu đến việc học tập, rèn luyện của những chủ nhân tương lai của đất nước [95] Qua đó,

dễ nhận thấy việc tạo môi trường TDTT ngoại khóa lành mạnh, hướng sinh viên vào các hoạt động tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội là rất quan trọng và

vô cùng cấp thiết

Phát triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh, sinh viên:

Phát triển toàn diện về thể chất lẫn nhân cách là phát triển cả đức dục, trí dục, mỹ dục và thể dục Nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Đức dục là tư tưởng Trí dục là sự hiểu biết về văn hóa, khoa học, kỹ thuật Mỹ dục là sự hiểu biết về những cái hay, cái đẹp Cuối cùng là thể dục một mục tiêu không thể thiếu theo quan điểm giáo dục của chúng ta, là cơ sở để tiếp thu tốt đức dục, trí dục, mỹ dục” [25] Do đó, cùng với GDTC thể chất nội khóa, TDTT ngoại khóa thể hiện rõ mục đích này

Rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp:

Quan hệ giao lưu, giao tiếp ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển tâm lý, nhân cách của học sinh, sinh viên Trong xã hội ngày nay, nếu không được sống, không được hoạt động, giao lưu, giao tiếp với người khác thì học sinh, sinh viên không thể tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, những kinh nghiệm lịch sử, xã hội để tạo nên “chất người”

Qua tham gia hoạt động TDTT ngoại khóa, học sinh, sinh viên sẽ có cơ hội cùng gặp gỡ, tập luyện, giao tiếp với một nhóm người, một tập thể, một cộng đồng…, qua đó sẽ hình thành ở họ các kỹ năng sống như: giao tiếp, ứng

xử, quyết định, thay đổi hành vi, lập mục tiêu, sự tự tin, giảm căng thẳng, sự thành công cũng như học tập tinh thần đoàn kết và sự công bằng Những tác động tích cực này cũng giúp chống lại những nguy cơ và tác hại do lối sống tĩnh tại, căng thẳng, cạnh tranh và nhiều áp lực gây ra khá phổ biến trong cuộc sống giới trẻ ngày nay

Một số nghiên cứu cho thấy rằng trong số các thanh thiếu niên, thường xuyên tham gia vào các hoạt động thể chất ít có khả năng sử dụng thuốc lá Tương tự, các trẻ em có nhiều hoạt động thể chất thì kết quả học tập cao hơn Nhóm các môn thể thao và trò chơi tập thể thúc đẩy hội nhập xã hội tích cực

và tạo thuận lợi cho việc phát triển các kỹ năng xã hội ở trẻ

1.2.4 Nội dung tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường

Ở Việt Nam, trước đây việc tập thể dục giữa giờ được tiến hành gần như bắt buộc ở các công sở, các đơn vị hành chính sự nghiệp, nhưng về sau

do chỉ mang tính hình thức nên dần mai một và hiện nay không có cơ quan nào tập thể dục giữa giờ nữa Bộ GD&ĐT đã thể hiện quyết tâm chỉnh đốn và phục hồi lại giờ tập giữa giờ của học sinh, sinh viên qua việc yêu cầu tất cả các trường học trên toàn quốc nghiêm túc thực hiện: “Tổ chức cho học sinh, sinh viên tập luyện các bài thể dục, thể dục nhịp điệu, khiêu vũ thể thao trong giờ nghỉ giải lao ở giữa các tiết học (đối với học sinh phổ thông); thời gian ít nhất là 10 phút, thực hiện 01 lần trong 01 ngày” [7], [17], [18], [77]

Cũng tương tự như giờ học nội khóa, nhưng cấu trúc các buổi tập Ngoại khóa thường đơn giản, tinh gọn hơn Nội dung TDTT ngoại khóa thì đi sâu về chuyên môn hẹp nhưng phong phú và đa dạng, vượt ra ngoài những qui định của chương trình GDTC, không bị chương trình hạn chế so với buổi tập nội khóa Nội dung hoạt động TDTT ngoại khóa bao gồm: các bài tập phát triển chung, hoạt động tập luyện và các hoạt động thi đấu các môn thể thao riêng lẻ hoặc phối hợp đa dạng nhiều môn…

Bên cạnh đó, có thể tổ chức nhiều môn thể thao để học sinh, sinh viên lựa chọn tập luyện theo sở thích như: bóng rổ, bóng chuyền, bóng đá, bóng bàn, cầu lông, aerobic, bơi lội, điền kinh, võ thuật…Ngoài ra, nên thành lập duy trì, tập luyện thường xuyên các đội năng khiếu thể thao theo câu lạc bộ (CLB) để thu hút học sinh, sinh viên tham gia Sau nữa là tổ chức thi đấu giao

lưu, thi đấu giải từ cấp cơ sở đến cấp toàn thành, toàn quốc Tùy theo đặc tính

có thể phân thi đấu TDTT trường học thành nhiều loại: Thi đấu trong trường

và ngoài trường (không gian); Thi đấu đơn môn, đa môn (nội dung); Thi đối kháng, thi đấu giao lưu hữu nghị, thi kiểm tra, thi tuyển chọn, thi biểu diễn, thi đẳng cấp, thi thông tin, Đại hội TDTT (tính chất, nhiệm vụ, trình độ)…

1.2.5 Hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa

Hình thức TDTT ngoại khóa:

Có thể khái quát hình thức các hoạt động TDTT ngoại khóa là các phương thức rèn luyện ngoài giờ của cá nhân, nhóm hay tập thể nhằm mục đích duy trì và phát triển sức khỏe tâm thể Hình thức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường rất đa dạng, phương pháp linh hoạt, có thể tiến hành nhiều cấp độ, qui mô toàn trường, toàn khóa, ngành, lớp hoặc theo đội, nhóm

và cá nhân nên thỏa mãn yêu cầu khác nhau của học sinh, sinh viên

Phân loại chương trình TDTT ngoại khóa:

Theo Vũ Đức Thu và cộng sự [74], các chương trình tổ chức tập luyện tăng cường sức khỏe bao gồm các bài tập cá nhân, tập thể áp dụng các phương tiện theo hướng vệ sinh tập luyện, hồi phục khả năng làm việc, thực dụng và chữa bệnh Các chương trình này có thể mang tính chất cá nhân (thể dục vệ sinh buổi sáng, chế độ giờ giấc hàng ngày, các chương trình rèn

luyện)… và theo nhóm, lớp với sự giúp đỡ của GV bộ môn TDTT tiến hành

Còn theo các tác giả Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn [80], căn cứ tính chất hướng dẫn, có thể chia các buổi tập ngoại khóa thành: các buổi tự tập cá nhân, các buổi tập theo nhóm tự nguyện, các buổi tập theo nhóm có tổ chức

Các buổi tập cá nhân:

Các buổi tập TDTT cá nhân thường được thực hiện với nhiều dạng phong phú mà mọi người ai cũng có thể tham gia, cụ thể như là: thể dục vệ sinh (thể dục buổi sáng), TD giữa giờ, dạo chơi hàng ngày, các buổi tự tập theo xu hướng huấn luyện chung và huấn luyện thể thao

Thể dục buổi sáng làm cho cơ thể thích nghi với một ngày làm việc mới Nó có tác dụng thúc đẩy nhanh việc chuyển cơ thể từ trạng thái ngủ sang trạng thái tỉnh táo, kích thích mọi hoạt động của cơ thể, tạo nên cảm giác sảng khoái, vui vẻ Chương trình này ai cũng có thể tham gia, nhất là những người lớn tuổi Ngủ sớm - dậy sớm và sinh hoạt điều độ là thói quen tốt mà khoa học đã chứng minh là rất có lợi cho sức khỏe Lợi ích rõ nhất của chương trình tập này là không khí tập luyện trong lành, môi trường thân thiện, không phân biệt lứa tuổi, giới tính, địa vị xã hội Địa điểm tập tốt nhất là được tiến hành ngoài trời, thường là các nơi công cộng như ký túc xá, công viên, vỉa hè, đường phố Tập luyện trong điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng tốt hơn là trong nhà tập, vì tia cực tím của ánh sáng mặt trời có ảnh hưởng tốt đến sự phát triển năng lực Chương trình tập luyện cá nhân này được phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng (đài phát thanh, vô tuyến truyền hình) và chúng có vị trí rất quan trọng trong phong trào TDTT [37], [81]

Thể dục giữa giờ là loại bài tập được biên soạn theo đặc điểm giải phẫu

- sinh lý lứa tuổi nhi đồng - thanh thiếu niên và thường được tiến hành vào giờ nghỉ giải lao các buổi học nhằm giải trừ mệt mỏi các nhóm cơ cục bộ của học sinh, sinh viên do tập trung cao, ngồi lâu trên lớp trong giờ học các môn học khác Bài thể dục giữa giờ có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả học tập Cần chú ý chọn nội dung bài tập thích hợp, hạn chế lượng vận động, không nên tập quá nhiều làm ảnh hưởng đến giờ học kế tiếp, chỉ cần đạt mục tiêu nghỉ ngơi tích cực là đủ

Tự tập thể lực cá nhân có cấu trúc tương đối phức tạp hơn bao gồm: tập thể lực chung, thể lực cho thể thao, thể lực thực dụng Loại hình tập này đòi hỏi khá cao ý chí người tập cùng một sự am hiểu tối thiểu về nguyên tắc, phương pháp tập luyện, tính hệ thống chặt chẽ trong xác định nhiệm vụ và lựa chọn bài tập, đòi hỏi nhiều thời gian, tuân thủ chế độ dinh dưỡng cũng như lối sống đặc biệt