nguyên lý chủ nghĩa xã hội

Lịch sử phát triển của xã hội loài người thường được đo bằng những thiên niên kỷ, thế kỷ, thập kỷ, năm tháng, ngày giờ. Nhưng còn một cách đo khác sâu sắc hơn và có ý nghĩa hơn nhiều là xác định sự phát triển xã hội bằng những chuyển biến, những thay đổi có tính bước ngoặt được bắt đầu từ những sự kiện đặc biệt báo hiệu sự chuyển hóa về chất của đời sống xã hội. Đó là cách phân định xã hội bằng thời đại, là việc dựa vào những tiêu chí nhất định để phân kỳ lịch sử và đặt tên cho nó. Việc nhận thức rõ và xác định đúng thời đại có ý nghĩa cực kỳ quan trọng vì nó giúp ta biết được những nấc thang phát triển của xã hội, nắm được yếu tố có tính ổn định trong một thế giới đầy biến động, tìm thấy xu hướng tất yếu trong vô vàn những hiện tượng phức tạp mang tính ngẫu nhiên của đời sống xã hội. Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, đặc biệt là mỗi Đảng Cộng sản Mácxít Lêninnít rất cần phải biết mình đang sống ở thời đại lịch sử nào với những đặc điểm, tính chất, nội dung, xu thế phát triển của nó ra sao. Biết được như vậy cũng là hiểu rõ ta đang sống ở đâu và sẽ đi tới đâu, giúp ta nhìn xa trông rộng, nắm bắt khuynh hướng phát triển và quy luật xoay vần của nhân loại để vừa có thể lựa chọn được hướng đi phù hợp với sự phát triển của lịch sử; vừa dự báo, và đoán định tới mức lường trước được những thách đố phức tạp, tránh được những vấp váp sai lệch trên đường đi, từ đó sẽ không bị chao đảo hoặc bị cuốn trôi trước phong ba bão táp của đời sống chính trị quốc tế. Có như vậy, đất nước sẽ phát triển mạnh mẽ, thoát được khó khăn nghèo đói; bình yên cho đất nước, hạnh phúc cho nhân dân.

MỞ ĐẦU

Lịch sử phát triển của xã hội loài người thường được đo bằng những thiênniên kỷ, thế kỷ, thập kỷ, năm tháng, ngày giờ Nhưng còn một cách đo khác sâu sắchơn và có ý nghĩa hơn nhiều là xác định sự phát triển xã hội bằng những chuyểnbiến, những thay đổi có tính bước ngoặt được bắt đầu từ những sự kiện đặc biệt báohiệu sự chuyển hóa về chất của đời sống xã hội Đó là cách phân định xã hội bằngthời đại, là việc dựa vào những tiêu chí nhất định để phân kỳ lịch sử và đặt tên chonó

Việc nhận thức rõ và xác định đúng thời đại có ý nghĩa cực kỳ quan trọng vì

nó giúp ta biết được những nấc thang phát triển của xã hội, nắm được yếu tố có tính

ổn định trong một thế giới đầy biến động, tìm thấy xu hướng tất yếu trong vô vànnhững hiện tượng phức tạp mang tính ngẫu nhiên của đời sống xã hội

Mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, đặc biệt là mỗi Đảng Cộng sản Mác-xít nít rất cần phải biết mình đang sống ở thời đại lịch sử nào với những đặc điểm, tínhchất, nội dung, xu thế phát triển của nó ra sao Biết được như vậy cũng là hiểu rõ tađang sống ở đâu và sẽ đi tới đâu, giúp ta nhìn xa trông rộng, nắm bắt khuynh hướngphát triển và quy luật xoay vần của nhân loại để vừa có thể lựa chọn được hướng điphù hợp với sự phát triển của lịch sử; vừa dự báo, và đoán định tới mức lườngtrước được những thách đố phức tạp, tránh được những vấp váp sai lệch trên đường

Lê-nin-đi, từ đó sẽ không bị chao đảo hoặc bị cuốn trôi trước phong ba bão táp của đờisống chính trị quốc tế Có như vậy, đất nước sẽ phát triển mạnh mẽ, thoát được khókhăn nghèo đói; bình yên cho đất nước, hạnh phúc cho nhân dân

NỘI DUNG

1 Quan niệm về thời đại

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, đã có nhiều nhà tư tưởng đưa ra quan điểmcủa mình về thời đại và phân chia lịch sử xã hội loài người thành những thời đại từthấp đến cao

Nhà Triết học Cổ điển Đức (Hêghen), căn cứ vào địa chính trị, địa kinh tếphân chia lịch sử xã hội thành 3 thời kỳ chủ yếu: Phương Đông, Cổ đại và Giécmanh

Nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng Pháp (Phuriê), căn cứ vào sự tiến bộ củalực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất giữa người với người trong quá trình sảnxuất, đã phân chia lịch sử xã hội loài người thành 4 thời kỳ: Mông muội, dã man,gia trưởng và văn minh

Nhà nhân chủng học người Mỹ (Moóc – Gan), căn cứ vào tình trạng hônnhân, phân chia lịch sử xã hội thành các thời đại: Mông muội, dã man và văn minh

Khi nghiên cứu sự phát triển của lịch sử loài người, đặc biệt là nhìn vào lịch

sử phát triển nhảy vọt về chất của lực lượng sản xuất qua mỗi giai đoạn, AlvinToffler chia nền văn minh làm ba phần, hay còn gọi là ba làn sóng Làn sóng thứnhất với giai đoạn văn minh nông nghiệp, làn sóng thứ hai với giai đoạn văn minhcông nghiệp, làn sóng thứ ba với giai đoạn văn minh hậu công nghiệp

Sự phân chia các thời đại trong lịch sử nhân loại là một công việc không đơngiản, xuất phát từ những cơ sở, tiêu chí khác nhau Có nhiều cách phân chia và cáchhiểu về thời đại

Cách phân chia thời đại dựa trên những tiêu chí kỹ thuật như thời đại đồ đá,thời đại đồ đồng, thời đại cối xay gió, thời đại máy móc hơi nước, thời đại tên lửa,

vũ trụ và thời đại tin học…

Nhìn chung, những cách phân chia nêu trên đều có sự khái quát cao, đều cónhững căn cứ và có những yếu tố hợp lý nhất định, nhưng tất cả đều là cách nhìnhphiến diện, mới chỉ nhấn mạnh được một vài khía cạnh của sức sản xuất, không chỉ

ra được tính chất tổng hòa của đời sống xã hội và đặc biệt là không nêu được độnglực chính của sự phát triển lịch sử xã hội

Thời đại là một khái niệm khoa học dùng để phân kỳ lịch sử xã hội, phân biệtnhững nấc thang phát triển của xã hội loài người Tuy nhiên ở mỗi ngành khoa học,mỗi phương diện công tác khác nhau có cách gọi tên và phân chia thời đại khácnhau

Dưới góc độ của môn CNXHKH, chúng ta chỉ nghiên cứu thời đại về mặtchính trị - xã hội chứ không nghiên cứu những lĩnh vực khác Do vậy, việc phânchia lịch sử xã hội loài người thành các thời đại dựa trên các cơ sở, tiêu chí:

Thứ nhất, căn cứ vào sự xuất hiện của một hình thái kinh tế - xã hội mới

Lúc nào có một hình thái kinh tế - xã hội mới ra đời, nó sẽ mở ra một thờiđại mới cho loài người Loài người có 5 hình thái kinh tế - xã hội tương ứng với nó

có 5 thời đại lịch sử

Thứ hai, căn cứ vào sự thay đổi của vị trí trung tâm của giai cấp trong xã hội

Trong xã hội có giai cấp và đối kháng giai cấp, một hình thái kinh tế - xã hội

có một giai cấp giữ vai trò thống trị đứng ở vị trí trung tâm của thời đại đó Giaicấp ở vị trí trung tâm phải là giai cấp tiên tiến, đại diện cho xu hướng vận động củalịch sử, có khả năng tập hợp quần chúng nhân dân đấu tranh xóa bỏ chế độ cũ, thiếtlập chế độ mới và mở ra thời đại mới

Dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử đểphân tích xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lê-nin đã xem xét vấn đềthời đại một cách khoa học, phù hợp với sự vận động phát triển của lịch sử loàingười Các ông đã coi hình thái tồn tại của thực tế xã hội là hình thái kinh tế - xãhội và quá trình phát triển của xã hội là sự thay thế hình thái kinh tế - xã hội từ thấpđến cao Theo Mác và Ăng-ghen, lịch sử phát triển xã hội loài người cho đến thế kỷXIX là các hình thái: cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến và tư bảnchủ nghĩa Từ đó, các ông đã rút ra kết luận là hình thái kinh tế -xã hội cộng sảnchủ nghĩa tất yếu sẽ thay thế hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa.

Như vậy, có thể hiểu thời đại theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng,thời đại là một khái niệm chính trị - kinh tế - xã hội khái quát tiến trình phát triển củalịch sử loài người, là thời gian rất dài để chỉ sự phân kỳ lịch sử xã hội và để phân biệtnhững nấc thang phát triển của hình thái kinh tế xã hội mà theo đó nấc thang caohơn, tiến bộ hơn sẽ phủ định nấc thang cũ, lạc hậu để mở đường cho sự phát triểnmột thời đại mới Sau Cách mạng Tháng Mười Nga, nhân loại bắt đầu một thời đạimới, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thếgiới

Thời đại theo nghĩa hẹp là khái niệm về thời gian để chỉ xu thế và nội dungphát triển trên các phương diện kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật, công nghệ…

2 Nội dung thời đại ngày nay

Theo quan điểm của Lê-nin, nội dung thời đại mới - thời đại ngày nay, là xóa

bỏ chủ nghĩa tư bản đồng thời thiết lập những cơ sở của xã hội là hội chủ nghĩa vàcộng sản chủ nghĩa Đây là một quá trình lịch sử lâu dài, được bắt đầu từ nước Ngasau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, và sau đó là nhiều nước khác trên thế giới

Vào những năm 1957 và 1960, Hội nghị đại biểu các Đảng cộng sản và côngnhân họp ở Mátxcơva, trên cơ sở tiếp thu ánh sáng tại di huấn của Lê-nin, đúc rútkinh nghiệm từ thực tiễn sinh động của cách mạng thế giới, đã xác định: Nội dung

căn bản của thời đại chúng ta là sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội,

mở đầu bằng cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười vĩ đại ở nước Nga

Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã làm rung chuyển thế giới, đã phátung một khâu yếu nhất của sợi dây chuyền đế quốc chủ nghĩa, mở đầu cho mộtthời đại mới, hình thành một hình thái kinh tế - xã hội mới, khác với hình thái kinh

tế - xã hội tư bản chủ nghĩa Đồng thời cũng là bước ngoặt đánh dấu vai trò trungtâm lịch sử của giai cấp công nhân đã thay thế giai cấp tư sản lỗi thời lạc hậu

Nội dung thời đại có hai vấn đề mấu chốt Một là, thời đại hiện nay là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Hai

là, thời đại được mở ra từ Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 Nhận định về nội

dung thời đại như vậy là sự khái quát mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc, đầy tínhthuyết phục, đã được sự nhất trí cao trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

Tại sao lại khẳng định nội dung thời đại hiện nay là sự quá độ từ chủ nghĩa

tư bản lên chủ nghĩa xã hội Bởi vì, nói đến thời đại mới ra đời thay thế thời đại cũ,được thể hiện tập trung ở nội dung bản chất của quá trình thay thế hình thái kinh tế

- xã hội cũ bằng một hình thái kinh tế xã hội mới tiến bộ hơn

Thực tế chứng minh, khi cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 giành thắnglợi, đánh dấu sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hội mới, chế độ xã hội chủ nghĩatuy chưa hoàn thiện nhưng tỏ rõ tính ưu việt và hơn hẳn chủ nghĩa tư bản Song,hình thái kinh tế xã hội mới ra đời thay thế hình thái kinh tế xã hội cũ đã lỗi thời lạchậu là quá trình lâu dài, trải qua thời kỳ quá độ và các giai đoạn phát triển từ thấpđến cao Đó là thể hiện một quá trình tiến hóa, nấc thang phát triển của một thời đạimới so với thời đại cũ, mà cái mới ra đời còn non yếu và cái mới chưa mất đi hoàntoàn

Tuy nhiên, sau khi thể chế xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và Liên Xôsụp đổ, các thế lực thù địch lợi dụng sự kiện này để dấy lên một chiến dịch công

kích, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, bài bác những luận điểm cơ bản nhất vềthời đại hòng làm tiêu tan lý tưởng cộng sản trong tâm trí nhân loại.

Luận điểm của họ về nội dung không có gì mới mẻ, nhưng cách diễn đạt cókhác đi

*Về vấn đề thứ nhất của nội dung thời đại: Họ lập luận rằng, nếu nói thời đại

hiện nay là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, thì nay chủnghĩa xã hội sụp đổ rồi, thời đại này đương nhiên là của chủ nghĩa tư bản; rằng chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa công sản đã tàn lụi thì dù có trăm năm sau cũng khôngthể gượng dậy được nữa

Cách nhìn nhận của họ rõ ràng là thiếu kiến thức lịch sử và là cách nhìn thiểncận Quá trình chuyển biến và thay thế một thời đại này bằng thời đại khác khôngthể diễn ra nhanh chóng được, mà phải qua một chặng đường dài Quá trình đó làmột xu thế tất yếu của xã hội loài người, nhưng diễn ra quanh co, phức tạp chứađựng nhiều biến cố, có cả bước tiến mạnh mẽ và cũng có cả những bước tụt lùi Sự

đổ vỡ của xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô đương nhiên là tổn thất nặng nềđối với phong trào cộng sản Đồng thời ai cũng biết rằng, sự sụp đổ ấy có nhiềunguyên nhân, nhưng nó không thuộc về bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, càngkhông phải vì thế mà làm mất đi nội dung thời đại Lịch sử đã cho thấy thời đại tưbản chủ nghĩa thay thế thời đại phong kiến đâu phải dễ dàng Quá trình chuyển biến

đó diễn ra hàng mấy trăm năm, trải qua biết bao phức tạp bởi sự chống trả quyếtliệt của các thế lực phong kiến Tình hình hiện nay cũng tương tự như vậy Thế lực

đế quốc không từ một thủ đoạn nào để mưu toan chặn đứng phong trào cộng sản.Điều đó càng thể hiện tính chất phức tạp của thời đại ngày nay

* Về vấn đề thứ hai của nội dung thời đại: Kẻ thù tư tưởng của chúng ta

công khai tuyên bố rằng, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đã sụp đổ thì giá trị của Cáchmạng Tháng Mười cũng chấm hết

Đây đúng là kết luận vội vã và hồ đồ Đành rằng thành quả mà Cách mạngTháng Mười đem lại đã bị đổ vỡ tại ngay quê hương của nó, nhưng đó quyết khôngphải là sự chấm dứt lý tưởng cao đẹp của Cách mạng Tháng Mười Vả chăng, lịch

sử đã tỏ rõ, không có một cuộc cách mạng nào, kể cả các cuộc cách mạng vĩ đạinhất, lại đủ khả năng kết thúc ngay công việc xóa bỏ xã hội cũ và xây dựng xongngay xã hội mới Quá trình chuyển từ xã hội phong kiến lên xã hội tư bản chủ nghĩa

đã phải trải qua hàng trăm năm với nhiều cuộc cách mạng tư sản: Cách mạng Tưsản Anh (1640 -1648), cách mạng tư sản Pháp1789…

Sự phát triển của xã hội loài người từ sau Cách mạng Tháng Mười đã chứng

tỏ rằng, lý tưởng Tháng Mười đã không chỉ là ngọn đèn pha dẫn đường tỏa sáng,

mà còn có những đóng góp thực tế to lớn Cách mạng Tháng Mười là tiếng chuôngđánh thức lịch sử, báo hiệu một trang sử mới của thế giới Thế giới trước Cáchmạng Tháng Mười là một thời kỳ u mê, an phận, là thời đại của chủ nghĩa tư bản

Sự đột phá Tháng Mười làm cho chủ nghĩa tư bản bị đổ vỡ một mảnh lớn Thế giớibừng tỉnh, bung ra với sức mạnh mới của sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa

xã hội làm sụp đổ hoàn toàn hệ thống thuộc địa, giải phóng xã hội, giải phóng conngười Thành quả của cách mạng Tháng Mười đã tạo cho loài người có khả năngkìm giữ sự lộng hành của chủ nghĩa tư bản, làm thay đổi cả những yếu tố bên trongcủa chủ nghĩa tư bản Chủ nghĩa tư bản đã không thể sống tự nó nữa mà đã phải cốgắng vì sự tồn tại của nó Những thay đổi trong chiến lược kinh tế, chính trị đểthích nghi, những thay đổi trong các chính sách phúc lợi xã hội, đảm bảo xã hội…

ở các nước tư bản phát triển hiện nay đều do kết quả của xã hội đấu tranh củanhững người lao động và sâu xa hơn là được ảnh hưởng của Cách mạng ThángMười…

Từ những phân tích trên đây, chúng ta càng thống nhất với nhận định rằng,mặc dù tình hình thế giới trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới có nhiều thayđổi, có khi là thay đổi khôn lường nhưng bản chất của thời đại không thay đổi Tình

hình cụ thể trong từng thời kỳ của thế giới có những biến động nhưng điều đókhông làm thay đổi nội dung của thời đại; loài người vẫn đang trong thời đại quá

độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới vẫntồn tại và phát triển, có mặt sâu sắc hơn, nội dung và hình thức biểu hiện có nhiềunét mới Đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức

3 Những vấn đề hiện nay

Nhịp độ chuyển biến của thế giới nhanh chóng đến mức khó hình dung Quátrình đó làm cho tính chất của thời đại càng phức tạp thêm bởi những biểu hiện mớicủa nó

Sau khi Liên Xô tan rã, chủ nghĩa tư bản thay đổi chiến lược ra sức lợi dụngquá trình quốc tế hóa và toàn cầu hóa để tư bản hóa toàn thế giới Đó là sự áp đặtgiá trị, đồng hóa thế giới theo màu sắc tư bản chủ nghĩa; là sự đe dọa, chà đạp, phá

vỡ các giá trị truyền thống của các dân tộc và các quốc gia có chủ quyền Vì thế,vấn đề nổi bật trên đời sống chính trị quốc tế hiện nay là các tầng lớp, giai cấp bị ápbức, bóc lột và các dân tộc, các quốc gia độc lập quyết tâm chống lại sự áp đặt vàcan thiệp, bảo vệ chủ quyền, bảo vệ giá trị truyền thống và định hướng phát triển xãhội của mình Trong bối cảnh ấy, định hướng xã hội chủ nghĩa là xu hướng pháttriển tất yếu của xã hội loài người

Quá trình toàn cầu hóa, một mặt, tạo điều kiện cho sự hội nhập và vươn lêncủa tất cả các nước, nhưng mặt khác, nó cũng là sự phân chia thành hai thái cựcgiàu ngèo, tạo thế độc quyền chưa từng thấy của các trung tâm công nghiệp pháttriển trong các lĩnh vực tài chính, kỹ thuật công nghệ Do đó, một số nước “sinh sau

đẻ muộn” khi bước vào quá trình công nghiệp hóa gặp rất nhiều khó khăn

Bản thân các nước tư bản phát triển cũng gặp nhiều thách thức lớn Do tưbản tập trung cao độ, do sự phụ thuộc lẫn nhau trong quá trình “toàn cầu hóa” ngàycàng đi vào chiều sâu, trong khi đó các thể chế thuộc kiến trúc thượng tầng vẫnchưa vượt khỏi phạm vi các quốc gia, dân tộc tư sản, nên mâu thuẫn vốn có giữa

lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội tư bản không hề giảm, mà ngàycàng tăng Các công ty xuyên quốc gia sáp nhập, liên kết chặt chẽ với nhau về tổchức, vốn đầu tư, kỹ thuật, quản lý để chi phối thị trường quốc tế, làm cho các đạoluật, quy tắc, trật tự của các quốc gia tư bản chủ nghĩa bị phá vỡ, không kiểm soátđược Trong khi đó, ngay trong lòng các nước tư bản giàu có nhất vẫn chứa đựng

sự nghèo đói và đặc biệt là sự bất công Tất cả những điều đó thực sự là những quảbom nổ chậm, đe dọa xã hội của các nước tư bản phát triển Cuộc khủng hoảng tàichính - kinh tế toàn cầu diễn ra từ 2008 đến nay bắt đầu từ Mỹ và lan ra toàn thếgiới đã chứng tỏ những mâu thuẫn nội tại của nền kinh tế các nước tư bản chủnghĩa không hề dịu đi mà có phần sâu sắc hơn, khủng hoảng kinh tế là căn bệnh

“trầm kha” không thể thoát được của các thể chế kinh tế tư bản chủ nghĩa

Quá trình toàn cầu hóa khi được gắn với việc tập trung tư bản thì đồng thờicũng làm cho quy mô bóc lột của chủ nghĩa tư bản mở rộng, làm cho mâu thuẫnthời đại thêm sâu sắc Vì thế việc giải quyết những mâu thuẫn thời đại đòi hỏi phải

có sự tự giác cao, đồng thời cần có sự phối hợp khu vực và quốc tế, cần có nộidung, phương pháp thích hợp

Chính trong bối cảnh thế giới phức tạp như vậy, các dân tộc càng phải độclập, tự chủ và không ngừng sáng tạo, càng hội nhập thì càng cần phải phát huy bảnsắc dân tộc, giá trị chuẩn mực của dân tộc “hội nhập mà không hoà tan” Đúng làthế giới phát triển theo quy luật của nó, nhưng cách thức phát triển và bước đi là vôcùng phong phú, đa dạng Mỗi nước phải tìm ra định hướng phát triển cho mìnhtrên cơ sở những xu hướng vận động của thời đại

Đảng Cộng sản Việt Nam và nhân dân Việt Nam đang ra sức phát huy nhữngthành tựu đã đạt được, tiếp tục đưa sự nghiệp đổi mới có bước phát triển mới, sángtạo mô hình phát triển kinh tế- xã hội đậm nét Việt Nam, đưa nước ta tiến bướcvững chắc trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, phù hợp với xu thế thời đại

4 Thời cơ và thách thức đối với cách mạng Việt Nam giai đoạn hiện nay

a) Những thời cơ, vận hội

Thực tiễn vận động, phát triển của những xu thế lớn trên thế giới, đặc biệt là

xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển, hội nhập quốc tế tạo cơ hội cho Việt Nam giữvững ổn định để phát triển đất nước

Bối cảnh mới làm xuất hiện nhiều xu thế mới đan xen nhau và có tác độngsâu sắc đến đời sống chính trị - xã hội thế giới Có thể thấy, những xu thế đó là: 1-

Xu thế hoà bình, hợp tác, hội nhập quốc tế lôi cuốn nhiều nước tham gia; 2- Cáchmạng khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, nhất là cuộc Cách mạng côngnghiệp lần thứ tư tạo điều kiện hình thành và phát triển kinh tế tri thức ở nhiều quốcgia, khu vực; 3- Xu thế đa dạng hoá, đa phương hoá các quan hệ quốc tế và khuvực; 4- Những xung đột sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp tài nguyên biển, đảo ngàycàng phức tạp; 5- Xu thế dân chủ hoá rộng rãi đời sống xã hội thế giới; 6- Sự tồn tại

và khủng hoảng của chủ nghĩa tư bản hiện đại; 7- Sự nổi lên của chủ nghĩa bảo hộ,chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa nước lớn, chiến tranh thương mại…; 8- Xu thế nêucao ý thức độc lập, bảo vệ lợi ích dân tộc của các nước; 9- Sự xuất hiện đa dạng,phong phú các mô hình xã hội xã hội chủ nghĩa như là xu thế tất yếu khách quan,tạo ra dấu hiệu khôi phục của xã hội xã hội chủ nghĩa ở một số quốc gia, khu vực

Trong những xu thế trên thì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác vàphát triển vẫn là xu thế lớn và tạo cơ hội cho Việt Nam mở rộng hợp tác, tập hợplực lượng tiến bộ vì hòa bình, dân chủ và chủ nghĩa xã hội Xu thế hướng đến hòabình và phát triển thúc đẩy các quốc gia xích lại gần nhau, cùng nhau hợp tác nhằmtìm kiếm những cơ chế kiểm soát, kiềm chế xung đột, giảm thiểu nguy cơ chiếntranh Vì vậy, vấn đề quan trọng đặt ra hiện nay chính là việc nhận thức sâu sắc vàtận dụng có hiệu quả những thời cơ ấy trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ởViệt Nam, giữ vững hòa bình và ổn định để phát triển, đồng thời tranh thủ sự ủng

hộ của các lực lượng tiến bộ vì hòa bình, dân chủ trong xây dựng và bảo vệ Tổquốc