chuong 6 KHUÔN KHỔ PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH THUẾ

người sản xuất sẽ gánh chịu toàn bộ gánh nặng thuế Hoàn toàn chịu toàn bộ gánh nặng thuế người tiêu dùng phải gánh chịu toàn bộ gánh nặng thuế Tác động kinh tế của thuế phụ thuộc vào độ

CHƯƠNG 6:

KHUÔN KHỔ PHÂN TÍCH

CHÍNH SÁCH THUẾ

TÀI CHÍNH CÔNG

Nội dung chính

 Thuế và sự phân phối thu nhập

 Thuế và hiệu quả kinh tế

 Phân tích thuế tối ưu

2

“ Thuế là một dạng cưỡng bức quan trọng Tất cả mọi người đều phải chịu theo luật Sự thật là toàn bộ công dân tự mình đặt gánh nặng thuế lên mình và mỗi công dân cũng được hưởng phần hàng hóa công cộng do chính phủ cung cấp” (Paul A Samuelson)

07/06/21 4

TÍNH CHẤT CƠ BẢN

Tính chất cơ bản của thuế:

 Tính bắt buộc

 Tính không ngang giá (không đối giá)

 Tính không hoàn trả trực tiếp

PHÂN LOẠI THUẾ

PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH THUẾ

Phân tích chính

sách thuế

Phân tích phạm vi tác động của thuế

THUẾ VÀ SỰ PHÂN PHỐI THU NHẬP

THUẾ VÀ SỰ PHÂN PHỐI THU NHẬP

Tác động

THUẾ VÀ SỰ PHÂN PHỐI THU NHẬP

P = $1

Gánh nặng người tiêu dùng

Gánh nặng người sản xuất

Gánh nặng người tiêu dùng

Gánh nặng người sản xuất

 Trường hợp cung hoàn toàn co giãn

07/06/21 18

MÔ HÌNH CẦN BẰNG CỤC BỘ

Thuế đơn vị

 Tác động kinh tế của thuế đơn vị không phụ thuộc vào việc thuế đánh vào người bán hay người mua Cả hai cùng chịu gánh nặng thuế

Gánh nặng của người tiêu dùng: (giá cân bằng sau thuế - giá cân bằng trước thuế) + tiền thuế nộp bởi người tiêu dùng

Gánh nặng của người sản xuất: (giá cân bằng trước thuế - giá cân bằng sau thuế) + tiền thuế nộp bởi người sản xuất

người sản xuất sẽ gánh chịu toàn bộ gánh nặng thuế

Hoàn toàn

chịu toàn bộ gánh nặng thuế

người tiêu dùng phải gánh chịu toàn bộ gánh nặng thuế

Tác động kinh tế của thuế phụ thuộc vào độ co giãn của cung và cầu hàng hóa

MÔ HÌNH CẦN BẰNG CỤC BỘ

Thuế đơn vị

Nguyên tắc xác định ảnh hưởng của thuế

1. Trách nhiệm pháp lý của thuế không phân định rõ

ai là người gánh chịu thuế thực sự

2. Khía cạnh thị trường mà thuế đánh vào (sản xuất hay tiêu dùng) không phản ánh thích hợp sự phân phối gánh nặng thuế

3. Các đối tượng có cung hoặc cầu hoàn toàn co

giãn thì không gánh chịu thuế (những yếu tố co giãn giúp tránh thuế)

 Tác động lên đường cầu

D’f

s

m n Pn

MÔ HÌNH CẦN BẰNG CỤC BỘ Thuế đối với các yếu tố sản xuất

MÔ HÌNH CẦN BẰNG CỤC BỘ

Thuế đối với các yếu tố sản xuất

 Tác động của thuế tiền lương (thuế BHXH) với cung lao động hoàn toàn không co giãn

Cung lao động không co giãn

Người lao động chịu toàn bộ gánh nặng thuế

MÔ HÌNH CẦN BẰNG CỤC BỘ

Kết luận

Nguyên tắc xác định ảnh hưởng của thuế

1. Trách nhiệm pháp lý của thuế không phân định rõ

ai là người gánh chịu thuế thực sự

2. Khía cạnh thị trường mà thuế đánh vào (Sản xuất hay tiêu dùng) không phản ánh thích hợp sự phân phối gánh nặng thuế

3. Các đối tượng có cung hoặc cầu hoàn toàn co

giãn thì không gánh chịu thuế

(những yếu tố co giãn giúp tránh thuế)

MÔ HÌNH CÂN BẰNG TỔNG THỂ

 Khi thuế đánh vào một khu vực có quy mô tương đối lớn so với nền kinh tế, để nghiên cứu những ảnh hưởng này đến các thị trường có liên quan, chúng ta cần phân tích cân bằng tổng thể.

 Ảnh hưởng cân bằng tổng thể là xem xét ảnh

hưởng của thuế không chỉ đến một bộ phận thị trường mà liên quan đến các thị trường khác

07/06/21 28

MÔ HÌNH CÂN BẰNG TỔNG THỂ

hóa là ngô và thịt

tiêu dùng có khuynh hướng chuyển sang ngô.

ngành thịt chuyển sang sản xuất ngô  giá cả của vốn của thị trường thịt giảm xuống  giá cả lượng vốn trong thị trường ngô cũng giảm

 Ở mức cân bằng mơí, toàn bộ vốn của xã hội bị thiệt hại tương đối.

28

30

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

Thuế tác động đến giới hạn ngân sách và tiêu dùng Tối thiểu gánh nặng phụ trội

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

 Khi đánh thuế vào thị trường dẫn đến gánh nặng phụ trội hay tổn thất xã hội (deadweight loss: DWL).

 Gánh nặng phụ trội là một trong những đặc tính cơ bản để các nhà kinh tế đánh giá tính hiệu quả của thuế

trội do thuế tạo ra phải ở mức thấp nhất

 Gánh nặng phụ trội là phần mất đi phúc lợi xã hội vượt quá số thuế mà chính phủ thu được

 Chứng minh: Xét trường hợp đánh thuế vào lương thực (hình bên)

07/06/21 34

 Tác động của thuế đến đường ngân sách

TÁC ĐỘNG CỦA THUẾ ĐẾN ĐƯỜNG GIỚI

 Tác động của thuế đến tiêu dùng

TÁC ĐỘNG CỦA THUẾ ĐẾN ĐƯỜNG GIỚI

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

(Gánh nặng phụ trội – Deadweight loss)

 Đo lường gánh nặng phụ trội của thuế đánh vào hàng hóa

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

h

f

S’ b

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

Đo lường gánh nặng phụ trội

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

Đo lường gánh nặng phụ trội

Nếu t là thuế tỉ lệ = t.P, thì tổn thất xã hội được

tính theo công thức:

DWL = 1/2 x ηDx t2 x Q x P

 Tổn thất gia tăng theo độ co giãn đường cầu nD trong trường hợp cung co giãn vô cùng; gia tăng theo độ co giãn của đường cung trong trường hợp cầu co giãn vô cùng.

 Tổn thất gia tăng theo bình phương thuế suất t.

 Tổn thất gia tăng khi chi tiêu ban đầu cho hàng hóa

A C

DWL (a) Cầu co giãn ít (b) Cầu co giãn nhiều

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

Độ co giãn quyết định tổn thất xã hội

 Đo lường gánh nặng phụ trội của thuế đánh vào thu nhập

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ Gánh nặng phụ trội của thuế đánh vào thu nhập

 Là độ co giãn giờ lao động

L L

Mức lương/

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

K ết luận

 Độ co giãn cung và cầu quyết định sự thay đổi số lượng hàng hóa khi đánh thuế và sự phân phối gánh nặng thuế, thì chúng cũng quyết định tính không hiệu quả của việc đánh thuế Thuế càng làm bóp méo những quyết định tiêu dùng, giá cả càng thay đổi thì gánh nặng phụ trội càng lớn.

 Chi tiêu ban đầu cho hàng hóa bị đánh thuế càng lớn thì gánh nặng phụ trội càng nhiều.

 Khi thuế suất tăng thì gánh nặng phụ trội tăng theo

số bình phương

THUẾ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

 Có loại thuế nào không gây ra gánh nặng tăng thêm?

 Thuế tổng (sum tax): là khoản thuế nhất định phải trả không phụ thuộc vào hành vi của người đóng thuế là như thế nào Loại thuế này buộc mỗi cá nhân phải nộp cho chính phủ một khoản tiền như nhau không phân biệt khả năng thu nhập, tích lũy, tiêu dùng của

họ. 

 Thuế tổng không phụ thuộc vào hành vi của người nộp thuế  không gây ra sự thay đổi về giá cả tương đối giữa các sản phẩm nên nó không gây ra sự mất hiệu quả (gánh nặng phụ trội)

PHÂN TÍCH THUẾ TỐI ƯU

PHÂN TÍCH THUẾ TỐI ƯU

 Thuế tối ưu (Optimal taxation): là cơ cấu thuế

đến sự cân đối nguồn thu ngân sách nhà nước.

 Đánh thuế hàng hóa tối ưu (Optimal commodity taxation) là chọn thuế suất giữa các hàng hóa để

làm tối thiểu gánh nặng phụ trội với mức yêu cầu nguồn thu nhất định.

PHÂN TÍCH THUẾ TỐI ƯU

 Thuế hàng hóa tối ưu

 Giả sử Ô A tiêu thụ 2 loại hàng hóa X & Y và có thời gian nhàn rỗi Giá của X là Px, Y là Py và của tiền lương là w ( đó là giá của thời gian nhàn rỗi) Số giờ tối đa/năm Ô A có thể làm việc là

Số giờ làm việc Thu nhập của Ô A : Giả sử Ô A dùng hết TN của mình để tiêu dùng X&Y thì giới hạn NS của Ô A được xác định như sau:

Phương trình trên có thể biến đổi như sau:

PHÂN TÍCH THUẾ TỐI ƯU

 Thuế hàng hóa tối ưu

Giả sử CP đánh thuế vào hàng hóa X, Y và với thuế suất tỷ lệ Thuế làm tăng giá của các hàng hóa trên nên phương trình giới hạn

NS của Ô A bây giờ là:

PHÂN TÍCH THUẾ TỐI ƯU

 Thuế hàng hóa tối ưu

Từ (*) và (**) ta thấy thuế đánh vào các loại hh bao gồm cả thời gian nhàn rỗi với thuế suất t như nhau thì không tạo ra gánh nặng phụ trội Nhưng trên thực tế CP không đánh thuế vào thời gian nhàn rỗi nên gánh nặng phụ trội là không thể tránh khỏi.

Chính sách thuế hàng hóa tối ưu là lựa chọn các mức thuế suất đánh vào các loại hh sao cho gánh nặng phụ trội từ việc tăng sô thu thuế là ít nhất có thể

l

 Tối thiểu hóa gánh nặng phụ trội => lý thuyết thuế tối ưu của Ramsey.

Phân tích thuế tối ưu

Quy Tắc Ramsey

 Để tối thiểu hóa gánh nặng phụ trội tổng thể thì gánh nặng phụ trội biên trên một đôla cuối cùng của thu nhập thuế phải giống nhau cho mỗi loại hàng hóa:

X X

đánh thuế vào các hh với mức thuế giống nhau)



Hai yếu tố phải được cân bằng khi đánh thuế hàng hóa

tối ưu :

 Quy luật co giãn: Thuế đánh vào hàng hóa có độ co giãn

thấp.

o Hàng hóa ít co giãn nên đánh thuế với thuế suất cao hơn.

o Hàng hóa co giãn nhiều nên đánh thuế với thuế suất thấp hơn.

 Quy luật sở đánh thuế trên diện rộng: Sẽ tốt hơn khi đánh

thuế trên tất cả các loại hàng hóa với thuế suất vừa phải hơn là đánh vào một nhóm hàng hóa với mức thuế suất

cao do tổn thất xã hội gia tăng theo bình phương thuế suất.

Quy tắc Ramsey

Kết luận

 Tính công bằng trong mô hình Ramsey

 Hệ thống thuế nên có tính công bằng theo chiều dọc

Ví dụ: với hai mặt hàng bánh mì và trứng cá hồi, người nghèo chi tỷ phần thu nhập cho bánh mì lớn hơn so với người giàu và ngược lại Như vậy, cho dù bánh mì có cầu không co giãn bằng trứng cá hồi nhưng thuế tối ưu đòi hỏi mức thuế suất đánh vào cá hồi cao hơn bánh mì Xã hội

chấp nhận gánh nặng phụ trội cao hơn để đổi lấy sự phân phối thu nhập công bằng hơn

Quy tắc Ramsey

Kết luận

Phân tích thuế tối ưu

Từ các giả thiết trên,

để tối đa hóa phúc

lợi XH thì mức thỏa

dụng biên thu nhập

của mỗi người phải

như nhau Khi hàm

vì mức thỏa dụng biên của họ bị mất đi ít hơn

độ thỏa dụng biên của người nghèo Chính sách thuế lũy tiến là phù hợp

tối ưu

Government and Optimal Taxation

When there are many families,

often a government is

established

How do you tax to

provide the efficient

quantity of public

goods?

Proportional Taxation

Regressive Taxation

Progressive Taxation

What about practical