BÀI tập NHÓM tìm HIỂU về HOẠT ĐỘNG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM

Trái chủ là người nắm giữ trái phiếu , có quyền đòi các khoản thanh toán theo cam kết về khối lượng và thời hạn nhưng không có quyền tham gia vào những vấn đề của bên phát hành + Lãi suấ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

- -BÀI TẬP NHÓM THỊ TRƯỜNG VÀ CÁC ĐỊNH

CHẾ TÀI CHÍNH

ĐỀ TÀI :

TÌM HIỂU VỀ HOẠT ĐỘNG PHÁT HÀNH TRÁI

PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Văn Hân Sinh viên thực hiện :Nhóm 9

Trịnh Xuân Vũ 42k11 Huỳnh Văn Công Luận 42k14 Trịnh Đình Trung

42k24.2

Trần Nguyên Huy 42k24.2

Đà Nẵng, tháng 04 năm 2018

MỤC LỤC

A LÝ THUYẾT

I Những vấn đề chung về trái phiếu chính phủ và phát hành trái phiếu

chính phủ

1 Tổng quan về Trái phiếu chính phủ

1.1 Khái niệm trái phiếu chính phủ

+) Trái phiếu chính phủ là một chứng nhận nghĩa vụ nợ của người phát hành phải trả cho người sở hữu trái phiếu đối với một khoản tiền cụ thể ( mệnh giá của trái phiếu ) trong một khoảng thời gian nhất định với một mức lợi tức quy định Trái phiếu chính phủ được nhà nước phát hành để vay nợ từ các đối tượng trong và ngoài nước Trái phiếu chính phủ trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này bao gồm cả trái phiếu do bộ tài chính phát hành , trái phiếu được chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương

1.2 Đặc điểm trái phiếu chính phủ

+) Một trái phiếu thông thường có 3 đặc trưng chính : Mệnh giá , lãi suất định kỳ ( coupon) , thời hạn

+) Trái phiếu thể hiện quan hệ chủ nợ - con nợ giữa nhà đầu tư và người phát hành Phát hành trái phiếu là đi vay vốn Mua trái phiếu là cho người phát hành vay vốn Trái chủ là người nắm giữ trái phiếu , có quyền đòi các khoản thanh toán theo cam kết

về khối lượng và thời hạn nhưng không có quyền tham gia vào những vấn đề của bên phát hành

+) Lãi suất của trái phiếu rất khác nhau , phụ thuộc vào các yếu tố : Cung, cầu vốn trên thị trường tín dụng và mức rủi ro của mỗi nhà phát hành của từng đợi phát hành

Ngoài ra trái phiếu chính phủ là loại trái phiếu không có rủi ro thanh toán và cũng là loại trái phiếu có tính thanh khoản cao Do đó lãi suất trái phiếu chính phủ được coi là lãi suất chuẩn để làm căn cứ ấn định lái suất của các công cụ nợ khác có cùng kì hạn

1.3 Phân loại trái phiếu chính phủ

:* Trái phiếu phát hành trong nước

+) Tín phiếu kho bạc

+) Trái phiếu kho bạc

+) Công trái xây dựng Tổ quốc

+) Trái phiếu công trình trung ương

+) Trái phiếu đầu tư

+) Trái phiếu đặc biệt

+) Trược chính phủ bảo lãnh

+)Trái phiếu chính quyền địa phương

*) Trái phiếu phát hành ra quốc tế

2 Tổng quan phát hành trái phiếu chính phủ

2.1 Mục đích phát hành trái phiếu chính phủ

* Đối với trái phiếu chính phủ do Bộ tài chính phát

+) Đầu tư phát triển kinh tế xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương +) Cơ cấu lại khoản nợ chính phủ , danh mục nợ chính phủ và nợ được chính phủ bảo lãnh

+) Bù đắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách nhà nước từ vay ngắn hạn

+) Cho doanh nghiệp , tổ chức tài chính , tín dụng , chính quyền địa phương vay lại theo quy định của pháp luật

+) Huy động vốn để tài trợ cho các công trình , dự án lớn và quan trọng quốc gia và các công trình thiết yếu để phục vụ sản xuất , đời sống , tạo cơ sở vật chất , kỹ thuật cho đất nước

+) Là một công cụ để chính phủ quản lí và điều tiết nền kinh tế vĩ mô

* Đối với Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh

+) Chương trình, dự án đầu tư được Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư

+) Chương trình, dự án ứng dụng công nghệ cao, dự án trong lĩnh vực năng lượng, khai thác, chế biến khoáng sản hoặc sản xuất hàng hoá, cung ứng dịch vụ xuất khẩu phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

+) Chương trình, dự án thuộc lĩnh vực, địa bàn được Nhà nước khuyến khích đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư và các quy định của pháp luật có liên quan +) Chương trình, dự án được tài trợ bằng khoản vay thương mại gắn với nguồn vốn ODA dưới dạng tín dụng hỗn hợp

* Đối với trái phiếu chính quyền địa phương

+) Đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương theo quy định của Luật ngân sách nhà nước

+) Đầu tư vào các dự án có khả năng hoàn vốn tại địa phương

2.2 Các phương thức phát hành trái phiếu chính phủ

2.2.1 Phát hành trực tiếp thông qua hệ thống kho bạc nhà nước

+) Đây là phương thức phát hành mà kho bạc nhà nước sẽ huy động lực lượng nhân

sự tại chỗ của đơn vị tổ chức tiêu thụ trái phiếu thông qua hệ thống của mình trong nước và thông qua hệ thống văn phòng đại diện ở nước ngoài

+) Ưu điểm : Lượng vốn huy động được chuyển ngay vào ngân sách nhà nước , kho bạc nhà nước trực tiếp kiểm soát được tiến độ huy động vốn, trực tiếp tiêu thụ trái phiếu , không qua thị trường chứng khoán hay thị trường tiền tệ

+) Nhược điểm : Gây xáo trộn cho hoạt động quản lí quỹ hang ngày của kho bạc nhà nước , chi phí tiêu thụ cao, tạo áp lực huy động vốn theo chỉ tiêu được phân bổ từng kho bạc nhà nước , tốc độ huy động vốn chậm , trái phiếu chính phủ chỉ được xem là một công cụ huy đọng vốn thông qua hệ thống kho bạc nhà nước chứ chưa phải là một hang hóa trên thị trường

Phương thức này là phương thức vay nơ chủ chốt khi chưa hình thành thị trường chứng khoán hoặc thị trường chúng khoán , thị trường tiền tệ chưa hoàn chỉnh , chưa

phát triển để giải quyết áp lực huy đọng vốn vay cần thiết cho ngân sách nhà nước thông qua phát hành trái phiếu

2.2.2 Đấu thầu trái phiếu chính phủ thông qua thị trường chứng khoán

Đây là phương thức tiêu thụ mới , tập trung vốn nhanh , trái phiếu chính phủ góp phần

đa dạng hang hóa trên thị trường , trở thành một trong những chứng khoán chủ lực góp phần thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển

+) Trái phiếu chính phủ đấu thầu qua trung tâm giao dịch chứng khoán có đặc điểm và hình thức như sau

Kì hạn và mệnh giá được quy định theo từng đợt phát hành và được trung tâm giao dịch chứng khoán công bố trong thông báo phát hành

Trái phiếu chính phủ phát hành dưới hình thức chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ

+) Đối tượng tham gia đấu thầu

Là thành viên tham gia đấu thầu qua trung tâm giao dịch chứng khoán

Có tài khoản kí quỹ tại ngân hang chỉ định và nộp tiề kí quỹ theo đúng quy định

Chấp hành đầy đủ quy định và thủ tục về đấu thầu trái phiếu chính phủ

Có đơn đăng kí đấu thầu gửi trung tam giao dich chứng khoán

Có tài khoản lưu kí tại trung tâm giao dịch chứng khoán hoặc thành viên lưu kí

+) Hình thức đấu thầu :

Việc thực hiện đấu thầu trái phiếu chính phủ thông qua trung tâ, giao dịch chứng khoán được thực hiện theo hình thức đấu thấu cạnh tranh lãi suất và không cạnh tranh lãi suất Mối thành viên tham gia đấu thầu có thể tham gia cả đấu thầu cạnh tranh và không cạnh tranh

+) Đối tượng tham gia đấu thầu :

Chỉ những đơn vị được công nhận là thành viên mới được tham gia đấu thầu

Nhược điểm : Vẫn còn mới mẻ với nhà đầu tư ở những thị trường mới mở của Nhà nước chưa thực sự mở rộng đối tượng tham gia đấu thầu , chưa đa dạng kì hạn trái phiếu với mức khác nhau tạo mức chênh lệch trái phiếu chính phủ ở những thời điểm

khác nhau nhằm khuyến khích hoạt động tham gia đấu thầu và mua , bán trái phiếu trên thị trường chứng khoán , những quy định chuẩn mực trong hoạt động đấu thầu nếu không phù hợp sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả đấu thầu

2.2.3 Phát hành trái phiếu dưới hình thức đại lí phát hành

+) Đại lí phát hành là việc tổ chức phát hành ủy thác cho tổ chức khác thực hiện bán trái phiếu cho nhà đầu tư Tổ chức được nhận là đại lí phát hành được nhận phí đại lí phát hành căn cứ theo khối lượng trái phiếu phát hành được Lượng trái phiếu tiêu thụ không hết , đại lí được quyền trả lại cho tổ chức phát hành

+) Quy trình đại lí phát hành trái phiếu :

Lựa chọn đại lí phát hành :

Căn cứ kế hoạch phát hành trái phiếu , tổ chức phát hành thông báo nội dung dự kiến của đợt phát hành trái phiếu cho các tổ chức đại lí để đăng kí làm đại lí phát hành Trên cơ sở kết quả đăng kí , tổ chức phát hành lụa chọn các đại lí phát hành có đủ điều kiện phân phối trái phiếu và có mức phí đại lí thấp trong phạm vi mức phí phát hành theo quy định để làm đại lí phát

2.2.4 Phát hành trái phiếu dưới hình thức bảo lãnh

Là việc tổ chức bảo lãnh giúp phát hành thực hiện các thủ tục trước khi phát hành trái phiếu chính phủ ra thị trường chứng khoán , phân phổi trái phiếu cho các nhà đầu tư, nhận mua trái phiếu để bán lại hoặc mua trái phiếu chưa phân phối hết trong toàn bộ đợt phát hành Tóm lại việc áp dụng bảo lãnh phát hành để phát hành trái phiếu chính phủ trong điều kiện thị trường chứng khoán mới đi vào hoạt động , đang gặp nhiều khó khăn sẽ làm ảnh hưởng xấu đến kết quả đấu thầu trái phiếu chính phủ trên thị trường chứng khoán

B NỘI DUNG

I Thực trạng phát hành trái phiếu chính phủ ở Việt Nam từ năm 2000 đến nay

1 Khái quát lịch sử và quá trình hoàn thiện khung pháp lí phát hành trái phiếu chính phủ Việt Nam

* Giai đoạn 1991 – 1994 :

+) Tháng 3/1991, Bộ Tài chính quyết định phát hành các loại tín phiếu và trái phiếu kho bạc để huy động vốn cho Ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển Đây là thời điểm đánh dấu sự ra đời của thị trường Trái phiếu Chính phủ Trái phiếu được phát hành trực tiếp qua hệ thống kho bạc nhà nước dưới các hình thức : tín phiếu KB ngắn hạn 3-6 tháng; Trái phiếu KB trung hạn 1-3 năm.Nguồn vốn huy động từ các tín phiếu, trái phiếu chủ yếu được sử dụng để bù đắp bội chi NSNN

* Giai đoạn 1995 – 1999 :

+) Thị trường trái phiếu CP có một bước phát triển đáng kể nhờ sự ra đời thị trường đấu thầu tín phiếu kho bạc qua sở giao dịch NHNN với các thành viên tham gia là các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính tín dụng.Tuy nhiên trong giai đoạn này, lãi suất trúng thầu luôn thấp hơn lãi suất cho vay của NHTM Việc tham gia đấu thầu trái phiếu chỉ là một giải pháp linh động của các NH khi ứ đọng vốn

* Giai đoạn từ 2000 – 2006 :

+) Thị trường trái phiếu CP đã bước sang một thời kỳ phát triển mạnh mẽ sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 01/2000/CP đổi mới cơ chế phát hành trái phiếu Chính phủ

Theo đó các hình thức phát hành trái phiếu mới đã bắt đầu vận hành: đấu thầu qua TT GDCK (TT GDCK TP.HCM ra đời), bảo lãnh phát hành và thí điểm bán trái phiếu theo giá chiết khấu Trong giai đoạn này TTTP Việt Nam đã có những khởi sắc Tuy nhiên vẫn được đánh giá là TT còn rất non trẻ, hàng hoá chủ yếu là Trái phiếu của CP

+) Tháng 8/2000: TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM, nay là HOSE Đây là sự kiện đầu tiên đánh dấu việc TPCP được giao

dịch trên thị trường chứng khoán và được coi như một loại hàng hóa trên thị trường chứng khoán

+) Tháng 11/2003: Chính phủ ban hành Nghị định 141/2003/NĐ-CP về việc phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương bằng đồng Việt Nam và ngoại tệ trong phạm vi cả nước.Theo đó, trái phiếu Chính phủ do Chính phủ phát hành bao gồm: Tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình Trung ương, trái phiếu đầu tư, trái phiếu ngoại tệ và công trái xây dựng Tổ quốc Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh có kỳ hạn từ 1 năm trở lên, do các doanh nghiệp phát hành để huy động vốn cho các dự án đầu tư theo chỉ định của Thủ tướng Chính phủ và được phát hành cho từng công trình cụ thể Tổng giá trị trái phiếu được phát hành cho một công trình không vượt quá tổng giá trị công trình và mức phát hành cụ thể cho từng công trình phải theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ Cũng

có kỳ hạn trên 1 năm, trái phiếu chính quyền địa phương do ủy ban nhân dân cấp tỉnh

ủy quyền cho Kho bạc Nhà nước hoặc tổ chức tài chính, tín dụng trên địa bàn phát hành nhằm huy động vốn cho các dự án, công trình thuộc nguồn vốn đầu tư của ngân sách địa phương đã có trong kế hoạch nhưng chưa được bố trí vốn ngân sách trong năm

+) Tháng 8/2005: TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm GDCK Hà Nội Sau 5 năm giao dịch trên Sở GDCK Tp.HCM, lần đầu tiên TPCP được đưa vào giao dịch trên Trung tâm GDCK Hà Nội sau khi Trung tâm này được thành lập Cũng kể từ thời điểm này, TPCP được giao dịch song song trên cả hai sàn Hà Nội và Tp.HCM

+) Tháng 6/2006: Ban hành quyết định số 2276/QĐ-BTC về tập trung đấu thầu TPCP tại Trung tâm GDCK Hà Nội Quyết định này quy định sẽ chỉ tập trung hoạt động đấu thầu trái phiếu Chính phủ, bao gồm trái phiếu kho bạc và trái phiếu đầu tư tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội kể từ ngày 01/07/2006.Chỉ sau 3 tháng kể từ ngày Quyết định này ra đời, Trung tâm GDCK Hà Nội đạt được những thành công bước đầu khi tổ chức thành công 4 phiên đấu thầu Trái phiếu Chính phủ theo kế hoạch huy động vốn của Kho bạc Nhà nước, huy động được 1.200 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 5 năm, đạt 80% khối lượng gọi thầu; đã có 38 loại trái phiếu đăng ký giao dịch với tổng giá trị đạt

7.027 tỷ đồng.Đây được xem là bước đệm để tạo tiền đề hình thành thị trường Trái phiếu Chính phủ chuyên biệt tại TTGDCK Hà Nội

+) Tháng 6/2006: Quyết định 46/2006/QĐ-BTC ban hành Quy chế về việc phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô lớn.Theo đó, khối lượng phát hành của một lô lớn trái phiếu tối thiểu là 1.000 tỷ đồng Kỳ hạn của trái phiếu lô lớn từ 5 năm trở lên Trái phiếu lô lớn được phát hành theo phương thức sau: đấu thầu trái phiếu hoặc bảo lãnh phát hành trái phiếu Thời hạn phát hành của một lô lớn trái phiếu tối đa không quá

365 ngày.Việc phát hành trái phiếu Chính phủ theo lô lớn nhằm mục đích tăng cường khả năng huy động vốn và cho đầu tư phát triển, đồng thời nâng cao tính thanh khoản của trái phiếu Chính phủ trên thị trường giao dịch và tạo khả năng hình thành lãi suất chuẩn cho các công cụ nợ

*

Giai đoạn 2007 – 2011:

Với tình hình thị trường cổ phiếu đang xuống dốc nhanh, Thị trường trái phiếu được nhìn nhận sẽ có sự tăng trưởng mạnh đặc biệt trong năm 2008.Ngày 05/01/2011 Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 01/2011/NĐ-CP về phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương, trong đó quy định rõ trái phiếu Chính phủ sẽ chính thức gồm 3 loại: Tín phiếu kho bạc; Trái phiếu kho bạc và Công trái xây dựng Tổ quốc.Như vậy, Chính phủ đã chính thức bỏ 03 loại: Trái phiếu công trình Trung ương; Trái phiếu đầu tư; Trái phiếu ngoại tệ ra khỏi danh sách các loại trái phiếu Chính phủ Cũng theo Nghị định thì chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ sẽ là Bộ Tài chính mà không phải là Chính phủ như quy định trước đây Trái phiếu Chính phủ được phát hành theo 04 phương thức là: đấu thầu; bảo lãnh phát hành; đại lý phát hành và bán lẻ trái phiếu

+) Năm 2010: Chính phủ đã phát hành 56.000 tỷ đồng vốn trái phiếu chính phủ.Và cũng trong năm này chính phủ đã quyết định giảm số lượng các loại trái phiếu chính phủ từ 6 loại xuống 4 loại là: tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc, trái phiếu ngoại tệ

và công trái xây dựng Tổ quốc; tức không còn loại trái phiếu đầu tư và trái phiếu công trình Trung ương

+) Năm 2011:

Theo Nghị quyết, tổng thu ngân sách nhà nước là 595.000 tỷ đồng, tương đương 26,2% tổng sản phẩm trong nước (GDP), nếu tính cả 10.000 tỷ đồng thu chuyển nguồn năm 2010 sang năm 2011 thì tổng số thu cân đối ngân sách nhà nước là 605.000 tỷ đồng Tổng số chi ngân sách nhà nước là 725.600 tỷ đồng, mức bội chi 120.600 tỷ đồng, tương đương 5,3% GDP.Từ đó, Chính phủ đã quyết định phát hành 45.000 tỷ trái phiếu Chính phủ

2 Thành tựu đã phát hành trái phiếu chính phủ của Việt Nam

* Tỉ trọng các loại trái phiếu :

Biểu đồ thể hiện tỉ trọng các loại trái phiếu Việt Nam ( Nguồn Tổng cục thống

kê )

* Tín phiếu kho bạc nhà nước :

+) Tín phiếu kho bạc được phát hành qua Kho bạc từ tháng 10/1992 đến tháng 3/1995 với tổng doanh số trên 13.000 tỷ đồng Lãi suất tín phiếu giảm dần qua các năm, từ 5%/tháng năm 1991 xuống còn 1,7%/tháng năm 1995

+) Từ tháng 6/1995 đến tháng 12/2004, Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức 392 đợt đấu thầu tín phiếu kho bạc với 63.718 tỷ đồng

+) Đến năm 2004 thị trường đấu thầu tín phiếu kho bạc bao g ồm gồm 48 thành viên với 5 ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước, 20 NHTM cổ phần, 4 ngân hàng liên doanh, 12 chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 6 công ty bảo hiểm, Quỹ tín dụng nhân