Tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở việt nam hiện nay (khảo sát chương trình đối thoại chính sách (VTV1), sự kiện và bình luận TT

Nhiệm vụ nghiên cứu Thứ nhất, cần làm rõ được cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phân tích tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình; Thứ hai, cần nhận diện được biểu hi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN NGA HUYỀN

TÍNH CHÍNH LUẬN TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀM THOẠI

TRUYỀN HÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY (Khảo sát các chương trình Đối thoại Chính sách (VTV1), Sự kiện và Bình luận

(VTV1), 45 phút (HTV9) trong năm 2014 và 2015)

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC

Công trình được hoàn thành tại HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

Người hướng dẫn khoa học:

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong hệ thống phân chia các thể loại báo chí tại Việt Nam hiện nay, nhóm các

thể loại báo chí chính luận (hay còn gọi là nhóm báo chí chính luận, nhóm chính luận báo chí…) là nhóm nhận được nhiều sự thống nhất cao giữa các nhà nghiên cứu, lý

luận báo chí về mặt phân loại Đặc trưng của nhóm này là năng lực thông tin lý lẽ, tức

là việc sử dụng khả năng lập luận, phân tích, đánh giá để đưa ra quan điểm (của một

cá nhân hoặc tổ chức) về một thông tin, vấn đề, sự kiện, hiện tượng nào đó mà báo chí phản ánh Trong nhóm các thể loại báo chí chính luận, những thể loại cơ bản có thể kể đến là: bình luận, chuyên luận, xã luận, đàm luận, phiếm luận

Trong số nhiều hình thức thể hiện của chương trình chính luận trên truyền hình, hiện nay hình thức đàm thoại đã và đang trở nên phổ biến và chiếm giữ những

vị trí quan trọng trên các kênh thời sự - chính luận, ví dụ như các chương trình: Đối

thoại chính sách (VTV1), Sự kiện và Bình luận (VTV1), Toàn cảnh thế giới (VTV1), Những góc nhìn (Truyền hình Nhân Dân), Nhận diện sự thật (Truyền hình Quốc

phòng), Câu chuyện hôm nay (Truyền hình Quốc hội), Góc nhìn HTV (Truyền hình TP.HCM - HTV), Hà Nội – Những góc nhìn (Truyền hình Hà Nội - HaTV) v.v

Ở những kênh truyền hình hàng đầu thế giới, có thể kể tên các chương trình rất

nổi tiếng như: Larry King Live và Larry King Specials (những chương trình góp phần làm nên danh tiếng của kênh CNN do nhà báo huyền thoại Larry King phụ trách),

Amanpour (chương trình chuyên về các vấn đề thời sự quốc tế, do nữ nhà báo nổi

tiếng Amanpour phụ trách và dẫn trên kênh CNN), Hardtalk (chương trình phỏng vấn

các vấn đề thời sự của BBC) v.v

Dù là ở Việt Nam hay trên thế giới, bên cạnh những hình thức khác, thì hình thức đàm thoại của chương trình chính luận trên truyền hình vẫn luôn có một vị trí ổn định và thậm chí được nhiều kênh, đài truyền hình chú trọng Chính vì vậy, việc tìm hiểu, phân tích về đàm thoại trên truyền hình là một nghiên cứu cần thực hiện trong bối cảnh hiện nay

Bên cạnh đó, cũng cần phân tích thêm rằng về mặt khái niệm, thuật ngữ cũng như cách hiểu trong thực tế thì chương trình chính luận có hình thức đàm thoại cũng hoàn toàn có thể được hiểu thành chương trình đàm thoại mang tính chính luận Vì vậy, rõ ràng yếu tố “đàm thoại” ở đây thuộc về mặt hình thức và “chính luận” ở đây

là thuộc về tính chất, nội dung của chương trình truyền hình

Do vậy, trong luận án này tác giả nhìn nhận từ góc độ: nghiên cứu “tính chính luận” trong các chương trình đàm thoại truyền hình Theo đó, tác giả kỳ vọng sẽ rút

ra được kết luận về biểu hiện của tính chính luận trong từng loại đàm thoại trên truyền hình, từ đó quay ngược trở lại để đánh giá những yếu tố tác động đến tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình Việc này đặt ra đòi hỏi cần phải

hệ thống hoá các chương trình đàm thoại truyền hình cũng như phân tích được mức

độ của tính chính luận trong từng loại

Nếu làm rõ được những cơ sở lý luận và thực tiễn về tính chính luận trong các

Vì thế, việc nghiên cứu đề tài này cũng có thể góp phần bổ sung những vấn đề lý luận báo chí truyền hình

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, cần làm rõ được cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phân tích tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình;

Thứ hai, cần nhận diện được biểu hiện của tính chính luận thông qua các yếu tố cấu thành của đàm thoại truyền hình;

Thứ ba, cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm của các thành viên tham gia đàm thoại chính luận truyền hình, đặc biệt là người dẫn chương trình và khách mời;

Thứ tư, xác định các tiêu chí đánh giá tính chính luận trong đàm thoại truyền hình tại Việt Nam;

Thứ năm, nêu ra một số giải pháp, kiến nghị có tính khả thi cao nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức đàm thoại chính luận truyền hình tại Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận án là tính chính luận của chương trình đàm

thoại truyền hình ở Việt Nam hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng khảo sát chính của luận án này là một số chương trình đàm thoại

chính luận Đối thoại Chính sách, Sự kiện và Bình luận trên kênh VTV1, và 45 phút

trên kênh HTV9, trong đó, có những đối tượng cụ thể như: đề tài chương trình, câu hỏi trong chương trình, người dẫn chương trình, khách mời, và một số yếu tố cần thiết để hoạt động tổ chức đàm thoại được thực hiện

Ngoài ra, đối tượng khảo sát tham chiếu trong luận án này còn là hai chương

trình đàm thoại giải trí Chuyện đêm muộn (VTV3), 23 giờ (VTV2), hai chương trình đàm thoại chân dung Ghế đỏ (YanTV), Ghế không tựa (VTV6) của Việt nam, và hai

chương trình chính luận Amanpour (của kênh CNN và BBC trên thế giới

Thời gian khảo sát được chọn là hai năm 2014 và 2015 Đây cũng là khoảng thời gian nghiên cứu sinh chính thức bắt tay vào việc thực hiện đề tài

5 Giả thuyết nghiên cứu của luận án

- Một là, đàm thoại truyền hình là một chương trình có tính chính luận

- Hai là, trong thực tế không phải chương trình đàm thoại truyền hình nào cũng thể hiện tính chính luận do chất lượng các chương trình không đồng đều và do mục đích của từng dạng đàm thoại truyền hình

- Ba là, để nâng cao tính chính luận, sự hấp dẫn của tính chính luận trong đàm thoại truyền hình, cần phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kịch bản, người dẫn chương trình, khách mời… của đàm thoại truyền hình

6 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Cơ sở lý luận

Hệ thống các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí - truyền thông; các quan điểm và chính sách của Đảng, Nhà nước về báo chí - truyền thông nói chung, các vấn đề liên quan đến báo chí chính luận và quy trình tổ chức sản xuất đàm thoại truyền hình; các công trình khoa học đã được công bố về Lý thuyết báo chí và truyền thông; Lý thuyết về báo chí chính luận… những năm gần đây

- Cơ sở thực tiễn

Luận án dựa trên cơ sở thực tiễn vận hành sản xuất các chương trình đàm thoại truyền hình ở một số kênh truyền hình chuyên về chính luận ở Việt Nam hiện nay với những ưu điểm và hạn chế thể hiện qua các số liệu thống kê, kết quả điều tra khảo sát, phỏng vấn chuyên sâu do chính tác giả thực hiện và thu thập từ những kết quả nghiên cứu có liên quan

- Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận án, chúng tôi sẽ sử dụng một số phương pháp

nghiên cứu cụ thể sau đây: phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phỏng

vấn, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (an-két), phương pháp phân tích nội dung truyền thông, Phương pháp quan sát, phân tích

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa lý luận

Luận án là một trong số ít công trình khoa học nghiên cứu, hệ thống hoá những vấn đề liên quan đến tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở Việt Nam; đồng thời hệ thống khái niệm về báo chí chính luận, đàm thoại chính luận, và các khái niệm có liên quan đến đề tài nghiên cứu; làm rõ “tính chính luận” về phương diện nội dung, hình thức, các thành viên tham gia đồng thời nêu lên tác động của

truyền hình chính luận nói riêng đối với xã hội

- Ý nghĩa thực tiễn

Luận án là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà quản lý báo chí, đội ngũ phóng viên, biên tập viên; cung cấp cơ sở ban đầu về lý luận và thực tiễn khi cơ quan báo chí muốn xây dựng, nâng cao hiệu quả của các chương trình đàm thoại chính luận truyền hình Đồng thời, đây cũng là nguồn tham khảo hữu ích đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên về báo chí trong việc cung cấp những lý thuyết liên quan đến đàm thoại

truyền hình, các yếu tố về nội dung, hình thức, và thành viên đàm thoại

Luận án là công trình nghiên cứu đầu tiên hệ thống một cách tổng quát, chuyên sâu, cập nhật về tính chính luận trong đàm thoại truyền hình ở Việt Nam hiện nay

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Tổng quan, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, luận

án gồm 3 chương, 7 tiết

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1 Tài liệu liên quan đến chính luận báo chí và tính chính luận

1.1 Tài liệu tiếng nước ngoài liên quan đến chính luận báo chí và tính chính luận

Trong quá trình khảo sát các tài liệu quốc tế để tìm hiểu sự tương đồng và khác biệt về mặt lý luận, nghiên cứu sinh nhận thấy báo chí phương Tây nói chung phân biệt báo chí theo các lĩnh vực cụ thể: chính trị, kinh tế, xã hội, thể thao, giải trí v.v Điểm này khá tương đồng với cách gọi “báo chí chuyên biệt” như ở nước ta Nếu ở Việt Nam, khái niệm “chính luận báo chí” hoặc “báo chí chính luận” rất phổ biến, thì

ở các nền báo chí Tây phương, họ sử dụng khái niệm mà nghiên cứu sinh cho rằng là tương đương gần nhất bằng tiếng Anh là “political journalism” và “public affairs journalism” (tạm dịch lần lượt là “báo chí về chính trị” và “báo chí về các vấn đề công chúng quan tâm”) Chính vì vậy, trong quá trình nghiên cứu các tài liệu tiếng nước ngoài, nghiên cứu sinh tập trung vào những tài liệu liên quan đến hai khái niệm này

Theo đó, khái niệm tương đồng với quan điểm về “chính luận” trong nghiên cứu này của tác giả luận án là “public affairs journalism” do lĩnh vực mà các tác phẩm chính luận hiện nay phản ánh đa dạng chứ không chỉ khu biệt trong lĩnh vực

“chính trị”, dù rằng không thể phủ nhận sự chi phối, ảnh hưởng của chính trị tới các lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội

1.2 Tài liệu tiếng Việt và dịch sang tiếng Việt liên quan đến chính luận và tính chính luận

Số lượng các sách nghiên cứu, tài liệu… về lý luận báo chí hiện nay không phải là ít, nhưng trong phạm vi nghiên cứu của mình, nghiên cứu sinh liệt kê và phân tích những tài liệu có nội dung ít nhiều liên quan đến hoặc có tính chất tham khảo đối với đề tài tình chính luận trong đàm thoại truyền hình, trong đó không thể thiếu những tài liệu nghiên cứu về chính luận báo chí, chính luận truyền hình Trong các nghiên cứu nghiên cứu sinh tiếp cận, không có tài liệu nào đề cập đến “tính chính luận” ở góc độ nghiên cứu trực tiếp về nội hàm và ảnh hưởng của nó

2 Tài liệu liên quan đến chương trình đàm thoại truyền hình và kỹ năng sản xuất chương trình đàm thoại truyền hình

2.1 Tài liệu tiếng nước ngoài liên quan đến chương trình đàm thoại truyền hình và kỹ năng sản xuất chương trình đàm thoại truyền hình

Đối với khái niệm “chương trình đàm thoại truyền hình”, tác giả khó có thể tìm

ra một khái niệm tương đường bằng tiếng Anh phù hợp hơn “talk show” (tạm dịch là:

chương trình dạng trò chuyện), dù rằng về nội hàm hai khái niệm này không hoàn

toàn trùng khớp Việc phân biệt hai khái niệm này sẽ được làm rõ hơn trong chương 1 của luận án, còn ở phần Tổng quan này, tác giả luận án vẫn tìm hiểu những công trình nghiên cứu tiếng nước ngoài về “talk show” để đảm bảo tính tham khảo của nghiên cứu

2.2 Tài liệu tiếng Việt và dịch sang tiếng Việt liên quan đến chương trình đàm thoại truyền hình và kỹ năng sản xuất chương trình đàm thoại truyền hình

2.2.1 Tài liệu tiếng Việt và dịch sang tiếng Việt liên quan đến chương trình đàm thoại truyền hình

Trong tìm hiểu của nghiên cứu sinh, chưa có một công trình nghiên cứu được xuất bản thành sách nào nói về đàm thoại truyền hình một cách trực tiếp Tuy nhiên, cụm từ này được nhắc đến trong một số công trình nghiên cứu với sự xác nhận mang tính tương đương với một số cụm từ khác như: hội thoại, đối thoại, toạ đàm, đàm luận…

Mặc dù có thể dễ dàng hiểu ý nghĩa của khái niệm “đàm thoại truyền hình”, nhưng nghiên cứu sinh chưa khảo sát thấy nghiên cứu nào trực tiếp định nghĩa và sử dụng khái niệm này một cách chính thức Trong chương 1 của luận án, nghiên cứu sinh sẽ phân tích lý do sử dụng khái niệm này và phân biệt nó với các khái niệm có ý nghĩa tương đương

2.2.2 Tài liệu tiếng Việt và dịch sang tiếng Việt liên quan đến kỹ năng sản xuất chương trình đàm thoại truyền hình

Trong các nghiên cứu đã công bố, chưa có một công trình nào đề cập một cách

rõ ràng đến việc sản xuất chương trình đàm thoại truyền hình, tuy nhiên, đã xuất hiện những nghiên cứu về việc sản xuất các chương trình truyền hình nói chung và kỹ năng của người dẫn chương trình đàm thoại cũng đã được phân tích trong các nghiên cứu về kỹ năng người dẫn chương trình nói chung, và kỹ năng của người làm phỏng vấn

3 Một số nghiên cứu khác

Ngoài các nhóm tài liệu trên, trong những năm qua cũng đã có một số cuộc hội thảo khoa học đề cập đến những khía cạnh khác nhau của công tác tổ chức sản xuất các tác phẩm, chương trình truyền hình ở Việt Nam

Trong những năm gần đây một số tờ báo, trang web cũng có những bài viết đề cập đến những khía cạnh khác nhau của vấn đề sản xuất chương trình, tác phẩm truyền hình Tuy nhiên, về mặt học thuật các công trình này chưa đề cập đến các đàm thoại chính luận truyền hình tại Việt Nam và dó đó cũng chưa đưa ra được giải pháp, kiến nghị cụ thể, sát thực nhằm góp phần nâng cao chất lượng các các chương trình đàm thoại chính luận truyền hình, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập, phát triển hiện nay Như vậy, có thể nói đây vẫn là một khoảng trống về mặt lý luận cần phải được tiếp tục nghiên cứu sâu hơn

Tiểu kết Chương tổng quan

Có thể nói, sự hiện diện của đàm thoại chính luận đã và đang diễn ra ở nhiều kênh, đài truyền hình khác nhau từ trung ương đến địa phương, với nhiều mức độ thành công khác nhau Với vai trò to lớn trong việc làm cầu nối giữa những nhà quản

lý, nhà hoạch định chính sách với người dân, với đối tượng điều chỉnh của chính sách… thì đàm thoại chính luận truyền hình là một thành phần không thể thiếu trong

kế sách quản lý xã hội của chính phủ, cũng như trong “đội hình mũi nhọn” của các cơ quan báo chí truyền hình, và là điều mà công chúng luôn luôn dành sự quan tâm

Tuy không phải là thành tố mới trong thực tiễn của ngành truyền hình Việt Nam, nhưng về phương diện lý luận thì chương trình đàm thoại truyền hình mang tính chính luận vẫn đang đối mặt với những yêu cầu cấp bách, trong đó có những đòi hỏi về việc nâng cao chất lượng tính chính luận trong đàm thoại truyền hình, để chương trình ngày càng trở nên chuyên nghiệp, chuyên sâu hơn, đóng góp nhiều hơn vào sự ổn định và phát triển của xã hội…

Trong luận án này, chúng tôi sẽ kế thừa và phát triển ý tưởng và những thành quả của những công trình nghiên cứu đi trước Tuy nhiên, có thể khẳng định đề tài

“Tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở Việt Nam hiện nay”

(Khảo sát chương trình Đối thoại chính sách (VTV1), Sự kiện và Bình luận (VTV1),

45 phút (HTV9) trong năm 2014 và 2015) là một đề tài nghiên cứu mới, không trùng

lặp với những đề tài đã được công bố trước đây Trên tinh thần đó, đây sẽ là công trình đầu tiên đề cập một cách toàn diện, hệ thống về vấn đề này

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÍNH CHÍNH LUẬN TRONG

CHƯƠNG TRÌNH ĐÀM THOẠI TRUYỀN HÌNH

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Cơ sở lý luận của tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở Việt Nam

1.1.1 Những thuật ngữ, khái niệm cơ bản

Từ những nghiên cứu và khái niệm đã có, nghiên cứu sinh đã làm rõ một số

khái niệm cơ bản của đề tài nghiên cứu như: chính luận, tính chính luận, chương

trình đàm thoại truyền hình, tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình

1.1.2 Một vài vấn đề lý luận liên quan đến chính luận và tính chính luận

Trong phần này nghiên cứu sinh đã phân biệt chính luận văn học và chính luận báo chí Dù có chung yếu tố “chính luận”, nhưng chính luận văn học và chính luận báo chí có điểm khác nhau rõ rệt Sự khác nhau đó dựa trên chính đặc trưng của mỗi lĩnh vực, đó là báo chí dựa trên nền tảng sự thật khách quan, dữ kiện thực tế, còn văn học có thể được dựa vào trí tưởng tượng chủ quan, sự hư cấu

Bên cạnh đó, nghiên cứu sinh cũng phân tích tính chính luận trong các thể loại

cơ bản của báo chí như tin, phóng sự, phỏng vấn, và đi sâu phân tích tính chính luận

trong đàm thoại truyền hình Trong đàm thoại truyền hình, tính chính luận được biểu hiện qua các yếu tố cấu thành nên đàm thoại truyền hình như: đề tài chương

trình, câu hỏi trong chương trình, khách mời tham gia chương trình, người dẫn chương trình, phóng sự linh kiện trong chương trình, bối cảnh của chương trình

1.2 Cơ sở thực tiễn của tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở việt nam hiện nay

Tác giả khái quát bức tranh chung về các chương trình đàm thoại truyền hình ở Việt Nam hiện nay thông qua việc thống kê các chương trình đàm thoại chính luận truyền hình hiện vẫn đang được phát sóng (tính đến tháng 9 năm 2019) trên các đài, kênh tại Việt Nam hiện nay

Tiếp đó, tác giả giới thiệu về các chương trình đàm thoại truyền hình được lựa chọn cho khảo sát Ba chương trình đàm thoại chính luận: Đối thoại Chính sách (VTV1), Sự kiện & Bình luận (VTV1) và 45 phút (HTV9, FBNC) Hai chương trình đàm thoại chân dung: Ghế không tựa (VTV6) và Ghế đỏ (YanTV) đều được phát sóng trên hệ thống truyền hình cáp Việt Nam Hai chương trình đàm thoại giải trí: Chuyện đêm muộn (VTV3) và 23 giờ (VTV2)

Đồng thời phân tích một số tác động của truyền hình chính luận đối với xã hội, giới thiệu và khảo sát một số chương trình đàm thoại chính luận nổi tiếng của thế

giới, và thiết lập một số tiêu chí đánh giá tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình

Tiểu kết Chương 1

Về phương diện lý luận, chương này đã hệ thống hóa những thuật ngữ, quan

niệm liên quan đến đề tài luận án: chính luận, tính chính luận, chương trình đàm

thoại truyền hình, tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình hiện nay

Đồng thời, chương 1 đã trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu như so sánh chính luận văn học và chính luận báo chí, phân tích tính chính luận trong một số thể loại khác và trong đàm thoại truyền hình

Về phương diện thực tiễn, chương 1 đã tái hiện lại bức tranh về mảng đàm thoại chính luận truyền hình hiện nay tại Việt Nam, đồng thời giới thiệu và phân tích một số chương trình đàm thoại truyền hình có tính chính luận cao của truyền hình nước ngoài - như một thang đo về chất lượng và mang tính tham chiếu Ở cuối chương 1, nghiên cứu sinh đề xuất tiêu chí đánh giá tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình ở các phương diện đề tài, câu hỏi, khách mời, người dẫn

chương trình, các yếu tố bổ trợ cho chương trình…

Những kết quả đạt được trong chương 1 đã tạo ra cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc trình bày và phân tích thực trạng tính chính luận trong các chương trình đàm thoại truyền hình trong diện khảo sát ở chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG TÍNH CHÍNH LUẬN TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀM THOẠI TRUYỀN HÌNH THUỘC DIỆN KHẢO SÁT

2.1 Thực trạng tính chính luận trong chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

2.1.1 Tính báo chí và thời sự của đề tài trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Theo khảo sát của luận án, các chương trình đàm thoại chính luận đều thực hiện các đề tài mang tính báo chí và thời sự Trong ba chương trình đàm thoại chính luận của khảo sát, Sự kiện và Bình luận là chương trình có đề tài phong phú nhất, ít lặp lại, không mang nặng tính chuyên biệt, chuyên sâu, mà phổ thông, dễ hiểu cho đa

số công chúng

Đề tài của các chương trình đàm thoại chân dung và đàm thoại giải trí không

đa dạng bằng các chương trình đàm thoại chính luận Đồng thời, khu vực đề tài mà các chương trình này khai thác thường thiên về lĩnh vực gia đình, tình yêu, tính dục, văn hoá, giải trí… những đề tài gần gũi trong cuộc sống, dễ thu hút sự quan tâm của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, phụ nữ, những người có gia đình…

2.1.2 Sự liên quan của câu hỏi tới đề tài và mức độ sử dụng các dạng câu hỏi trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Nhìn chung, các chương trình đàm thoại chính luận, giải trí, và chân dung đều

sử dụng các câu hỏi có nội dung liên quan trực tiếp đến đề tài mỗi chương trình, nhằm làm rõ vấn đề đặt ra trong đề tài chương trình Thông qua tính chất, mục đích của các câu hỏi, đề tài chương trình được khai thác ở các góc độ khác nhau, mang tính đa chiều, vừa bao quát vừa chi tiết

Câu hỏi có mục đích muốn biết quan điểm hoặc có mục đích phản biện lại một quan điểm, câu hỏi có tính chất kiểm tra một nội dung thông tin, hay câu hỏi nhằm khiêu khích người được hỏi v.v đều tạo ra những góc độ khai thác thông tin rõ ràng

và mang lại sự nhất quán trong việc làm rõ đề tài của chương trình

Trong các chương trình truyền hình thuộc diện khảo sát, xuất hiện chủ yếu là các câu hỏi quan điểm, câu hỏi kiểm tra (có thể được chuẩn bị trước trong kịch bản chương trình) Còn các câu hỏi phản biện và câu hỏi phát sinh từ câu trả lời, hay câu hỏi khiêu khích… thì xuất hiện ít hơn do thường phát sinh trong quá trình trực tiếp đàm thoại giữa các thành viên, nhưng vai trò của các câu hỏi này thường tạo ra sự tranh luận, kịch tính cho đàm thoại nên khiến cho đàm thoại hấp dẫn

2.1.3 Số lượng khách mời, mức độ liên quan tới đề tài của khách mời và khả năng diễn đạt của khách mời trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Khách mời là yếu tố rất quan trọng của tính chính luận trong đàm thoại truyền hình Số lượng khách mời cũng có ý nghĩa tác động tới tính chính luận của chương trình đàm thoại ở góc độ đa chiều và khách quan Bên cạnh đó thì mức độ liên quan

quan điểm trong chương trình Những yếu tố này ở cả ba chương trình đàm thoại chính luận và bốn chương trình đàm thoại giải trí, chân dung đều được làm rõ

2.1.4 Kiến thức, kỹ năng và phong cách của người dẫn trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Phần này đi sâu phân tích những yêu cầu về mặt kiến thức và kỹ năng (như

giao tiếp, phỏng vấn, xử lý tình huống, kiểm soát nội dung) của những người dẫn

chương trình đàm thoại, đồng thời chỉ ra sự khác biệt về mặt phong cách giữa người dẫn đàm thoại chính luận với người dẫn chương trình đàm thoại giải trí và chân dung

Về phong cách giao tiếp, vì đàm thoại chính luận là chương trình có tính chất nghiêm túc, nên các thành viên tham gia đàm thoại đều có một phong cách giao tiếp chuẩn mực

Phong cách giao tiếp của chương trình đàm thoại giải trí và đàm thoại chân dung nhìn chung cũng tuân thủ những nguyên tắc về giao tiếp trên sóng truyền hình Tuy nhiên, do mục đích của chương trình, nên phong cách có phần thoải mái hơn, thể hiện ở cách giao tiếp, ngôn ngữ khá “gần gũi với văn nói” của người dẫn chương trình và khách mời

Về phong cách ăn mặc, trang phục của những thành viên đàm thoại chính luận đều rất trang trọng và lịch sự Ở cả người dẫn chương trình và khách mời, trang phục đều đơn giản, không rườm rà, không sặc sỡ Trang phục thường thấy của cả nam giới

và nữ giới là vest hoặc sơ mi Trong khi đó, trang phục của đàm thoại chân dung và giải trí có phần thoải mái hơn khi người dẫn chương trình có thể để lộ hình xăm, mặc những bộ váy ngắn, không tay, hoặc khách mời có thể mặc những chiếc váy gợi cảm như trong các đêm tiệc

Việc có phong cách giao tiếp ra sao, lựa chọn trang phục như thế nào là hoàn toàn dựa theo tính chất của chương trình

2.1.5 Số lượng, vị trí, tính chất phóng sự linh kiện trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Qua khảo sát, có thể nói các chương trình đàm thoại chính luận duy trì khá đều

sự tồn tại của phóng sự linh kiện trong chương trình với mục đích hết sức cụ thể liên quan đến vấn đề chủ đề của chương trình như: nêu lên chủ đề bàn luận, nêu một góc nhìn mới Trong khi đó, các chương trình đàm thoại chân dung và đàm hoại giải trí trong diện khảo sát không chú trọng đến việc thực hiện phóng sự linh kiện, mà tập trung nhiều thời lượng vào việc đàm thoại với nhân vật

2.1.6 Tính chất bối cảnh trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

Nhìn chung, các chương trình đàm thoại chính luận truyền hình có bối cảnh nghiêm túc, trang trọng, dù là thực hiện ở trường quay hay ngoại cảnh Các chương trình đàm thoại giải trí và chân dung thường có bối cảnh “bắt mắt” và thoải mái hơn như bố trí của một phòng khách ấm cúng (Chuyện đêm muộn), thậm chí là có hình thức như một “quầy bar” (23 giờ) Tính chất bối cảnh là một trong những biểu hiện

về mặt hình thức của tính chất của chương trình đàm thoại truyền hình

2.2 Nhận xét về thực trạng tính chính luận trong các chương trình đàm thoại truyền hình thuộc diện khảo sát

2.2.1 Đàm thoại truyền hình là chương trình có tính chính luận

Dựa vào cách hiểu về tính chính luận, về đàm thoại truyền hình, cũng như các khảo sát, phân tích ở trên, có thể kết luận rằng đàm thoại truyền hình là chương trình

có tính chính luận Tính chính luận của một chương trình đàm thoại truyền hình được thể hiện qua các yếu tố cấu thành nên chương trình đó, vì vậy để biết một chương trình đàm thoại truyền hình có tính chính luận như thế nào, cần phân tích các yếu tố

đó

Thêm vào đó, tính chính luận trong đàm thoại truyền hình thể hiện không đồng đều Sự không đồng đều này, thứ nhất, là bởi năng lực, trình độ của những người thực hiện, tham gia vào đàm thoại như người dẫn chương trình, khách mời Nguyên nhân thứ hai là do mục đích của từng chương trình đàm thoại, như để khắc hoạ chân dung nhân vật hay để giải trí, hoặc để phân tích một vấn đề thời sự dưới góc nhìn chuyên gia, nhà quản lý, người trong cuộc

2.2.2 Tính chính luận thể hiện nổi bật và nhất quán ở chương trình đàm thoại chính luận truyền hình so với đàm thoại chân dung và đàm thoại giải trí

Qua khảo sát các chương trình đàm thoại truyền hình, có thể thấy mặc dù cùng mang hình thức là trao đổi trò chuyện về một chủ đề nào đó giữa người dẫn chương trình và khách mời, nhưng về bản chất, cụ thể là về tính chính luận của các chương trình đàm thoại trong diện khảo sát, thì không giống nhau Theo đó, tính chính luận được thể hiện nổi bật và nhất quán ở chương trình đàm thoại chính luận nhất Từ đề tài chương trình đến nội dung câu hỏi đàm thoại, nhân vật tham gia (người dẫn chương trình và khách mời), cũng như phóng sự linh kiện, bối cảnh của chương trình đàm thoại chính luận… đều thể hiện rõ ràng tính chính luận

Trong khi đó, các yếu tố tương tự ở chương trình đàm thoại chân dung và đàm thoại giải trí không phải lúc nào cũng mang tính chính luận Hay nói cách khác, tính chính luận thể hiện không rõ ràng và nhất quán trong các chương trình đàm thoại chân dung và đàm thoại giải trí Đặc biệt, chương trình đàm thoại chân dung thường

có mục đích “khắc hoạ”, làm nổi bật chân dung của nhân vật khách mời, nên từ đề tài đến câu hỏi đều xoay quanh cá nhân nhân vật đó, vì vậy mà tính chính luận của chương trình này thấp nhất

2.2.3 Tính chính luận trong đàm thoại truyền hình phụ thuộc vào các yếu tố cấu thành chương trình

Các yếu tố cấu thành chương trình như: đề tài, câu hỏi, khách mời, người dẫn chương trình, phóng sự linh kiện, bối cảnh chương trình… đều có ảnh hưởng đến tính chính luận của chương trình đàm thoại truyền hình Tính chính luận thể hiện ở các yếu tố trên càng cao thì tính chính luận của cả chương trình đàm thoại càng cao

Riêng đối với đàm thoại chính luận, yếu tố khách mời rất quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến tính chính luận của chương trình Cụ thể hơn, số lượng khách mời và

vị trí khách mời có sự liên quan và tác động trực tiếp đến chất chính luận trong

chương trình Theo nghiên cứu sinh, việc mời được từ hai khách mời trở lên tham

gia chương trình sẽ khiến chương trình có lợi thế hơn về mặt nội dung so với việc