Bao cao thuong nien gao 2013 trien vong

Kính gửi: Quý Khách hàng Công ty cổ phần phân tích và dự báo thị trường Việt Nam AgroMonitor là nhà cung cấp hàng đầu những phân tích và dự báo chuyên sâu ngành Lúa gạo, Thuỷ sản, Thức

BÁO CÁO NGÀNH LÚA GẠO

VIỆT NAM 2013 VÀ TRIỂN VỌNG 2014

Công ty Cổ phần Phân tích và Dự báo thị trường Việt Nam - AgroMonitor

P.1604, tòa nhà số 101 Láng Hạ, Phườ ng Láng Hạ, Quận Đống Đa, Hà Nội Tel: +84 4 35627684

Phạm Quang Diệu – Kinh tế trưởng

AgroMonitor Ông Phạm Quang Diệu từng là Giám đốc Trung tâm Thông tin (AgroInfo), Viện Chính sách và Chiến lược PTNNNT Ông và các đồng nghiệp trước đây ở Agroinfo đã tách ra và sáng lập AgroMonitor, công ty tiên phong trong lĩnh vực phân tích và dự báo thị trường nông sản của Việt Nam

Kính gửi: Quý Khách hàng

Công ty cổ phần phân tích và dự báo thị trường Việt Nam (AgroMonitor) là nhà cung cấp hàng đầu những phân tích và dự báo chuyên sâu ngành Lúa gạo, Thuỷ sản, Thức ăn chăn nuôi, Thịt thực phẩm, Phân bón, Cao su và các ngành Nông sản Việt Nam cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước và quốc tế Ngòai

ra, AgroMonitor còn tiến hành các dịch vụ tư vấn chuyên biệt về chuỗi giá trị hay đánh giá tác động

Khách hàng của AgroMonitor gồm có

 Các doanh nghiệp hàng đầu trong kinh doanh nông sản như Acecook, Tigifood, Kigitraco, Proconco, CP, Cargill, Lương thực Vĩnh Long, Vĩnh Hoàn, Vinamilk, Bayer, Syngenta, Navico…

 Các Quỹ đầu tư (Dragon Capital, Vinacapital, Mirae Asset, Jaccar…), Công ty chứng khoán (SSI, TNHH Chứng khoán BIDV, CP chứng khoán Saigonbank Berjaya…),

 Các Ngân hàng (Vietcombank, HDbank, Techcombank, Maritime Bank, BIDV, ANZ, Eximbank…),

Với một đội ngũ chuyên gia có kiến thức và kỹ năng phân tích về kinh tế thương mại, cơ sở dữ liệu chuyên sâu, chúng tôi tin tưởng những ấn phẩm: bản tin hàng tuần cập nhật diễn biến thị trường, các báo cáo chuyên sâu dự báo hàng tháng, thường niên cũng như các báo cáo chuyên đề đặc biệt sẽ cung cấp những thông tin thực sự hữu ích góp phần cho sự thành công của quý doanh nghiệp

Trân trọng,

Phạm Quang Diệu

Kinh tế trưởng – AgroMonitor

MỤC LỤC

TỔNG LƯỢC: 10

PHẦN 1: PHÂN TÍCH SWOT NGÀNH LÚA GẠO 12

1 Điểm mạnh 12

2 Điểm yếu 12

3 Cơ hội 12

4 Thách thức 13

PHẦN 2: PHÂN TÍCH CẤU TRÚC NGÀNH 14

1 Chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo 14

1.1 Nông dân 14

1.2 Thương lái 15

1.3 Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu 15

1.4 VFA (Hiệp hội Lương thực Việt Nam) 15

1.5 Bộ Công thương 15

1.6 Bộ Nông nghiệp 16

1.7 Ngân hàng 16

2 Các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 16

2.1 Top doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 16

2.2 Sự chi phối của các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 18

2.3 Thay đổi xếp hạng top 10 doanh nghiệp xuất khẩu 19

3 Các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu 19

3.1 Top doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu 19

3.2 Sự chi phối của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu 22

3.3 Thay đổi xếp hạng top 10 doanh nghiệp nhập khẩu 22

4 Bản đồ dịch chuyển cạnh tranh xuất khẩu gạo 23

5 Cập nhật các sự kiện quan trọng của ngành 30

5.1 Điều chỉnh giá sàn 30

5.2 Mua tạm trữ gạo 31

5.3 Hapro khởi công kho gạo 32

5.4 Doanh nghiệp Võ Thị Thu Hà xây dựng nhà máy xay xát 33

5.5 Liên doanh VNF2 và Auro Capital, Phoenix xây nhà máy 33

5.6 Angimex phát triển kênh bán gạo ở TP HCM 33

5.7 UBND tỉnh Đồng Tháp đề nghị cấp giấy phép xuất khẩu cho 6 doanh nghiệp33

5.8 Tigifood chuyển hướng kinh doanh 34

5.9 Công ty cổ phần thương mại tạp phẩm Sài Gòn ký hợp đồng bao tiêu cánh đồng mẫu lớn ở Tân Thuận 34

5.10 Khai trương liên doanh VNF1 và LDC 34

5.11 Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo 35 5.12 Ký MoU với Comoros 35

5.13 Xuất khẩu gạo đi Trung Quốc - Một số nhận định về xuất khẩu đi Trung Quốc theo tiểu ngạch 36

PHẦN III: TRIỂN VỌNG THỊ TRƯỜNG GẠO THẾ GIỚI VÀ XUẤT KHẨU GẠO VIỆT NAM 41

6 Sản xuất và thương mại gạo thế giới 41

7 Giá gạo thế giới 43

8 Triển vo ̣ng xuất khẩu Viê ̣t Nam 45

PHẦN IV: THỊ TRƯỜNG LÚA GẠO VIỆT NAM 52

9 Tình hình sản xuất trong nước 52

10 Thị trường lúa gạo trong nước 55

10.1 Kênh tiêu thụ nội địa 55

10.2 Kênh tiêu thụ gạo xuất khẩu 56

11 Thị trường gạo xuất khẩu của Việt Nam 61

11.1 Khối lượng và kim ngạch xuất khẩu gạo 61

11.2 Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam 61

12 Xuất khẩu gạo Việt Nam theo chủng loại 71

13 Xuất khẩu gạo Việt Nam theo thị trường 73

13.1 Xuất khẩu gạo đi các thị trường lớn 73

Danh mục các biểu đồ

Biểu 1: Chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo 14

Biểu 2: Thị phần doanh nghiệp xuất khẩu của 11T 2013 và 11T 2012 25

Biểu 3: Top 30 doanh nghiệp xuất khẩu 11 tháng 2013 không kể VNF2 26

Biểu 4: Thị phần doanh nghiệp xuất khẩu của 11T 2013 và 11T 2012 28

Biểu 5: Top 20 doanh nghiệp nhập khẩu không kể NFA, Bernas, Alimport Empresa Com – top 20 exclusive NFA, Bernas, Alimport Empresa 29

Biểu 6: Chu trình hàng đi Bắc 37

Biểu 7: Giá gạo Thái Lan từ T1/2011 – T12/2013 (USD/tấn, FOB) 43

Biểu 8: Giá gạo Ấn Độ, Pakistan từ T1/2012 – T12/2013 (USD/tấn, FOB) 44

Biểu 9: Giá gạo thị trường nội địa từ T1/2012 – T12/2013 (đồng/kg) 55

Biểu 10: Giá lúa, gạo nguyên liệu xuất khẩu từ T1/2012– 12/2013 (đồng/kg) 56

Biểu 11: Giá gạo thành phẩm ở một số địa phương từ T1/2012 – T12/2013 (đồng/kg) 60

Biểu 12: Lượng và kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam tháng 1/2012 – 12/2013 61

Biểu 13: Giá gạo 5% xuất khẩu của Việt Nam; Ấn Độ và Thái Lan 2012 – T12/2013 (USD/tấn, FOB) 64

Biểu 14: So sánh cơ cấu xuất khẩu gạo theo chủng loại 11 tháng 2012 và 11 tháng 2013 72

Biểu 15: So sánh cơ cấu xuất khẩu gạo theo thị trường 11 tháng 2012, 11 tháng 2013 75

Danh mục các bảng

Bảng 1: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 11 tháng 2013 theo lượng 16

Bảng 2: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu Quý 3/2013 theo lượng 17

Bảng 3: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu Quý 2/2013 theo lượng 17

Bảng 4: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 2012 theo lượng 18

Bảng 5: Tỷ trọng xuất khẩu của top 10 doanh nghiệp hàng đầu năm 2012, Q2/2013, Q3/2013, 11 tháng 2013 theo lượng 18

Bảng 6: Bảng thứ tự xếp hạng của các doanh nghiệp hàng đầu năm 2012, 11 tháng 2013 theo lượng 19

Bảng 7: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng 11 tháng 2013 theo lượng 20

Bảng 8: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu Quý 3/2013 theo lượng 20

Bảng 9: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu Quý 2/2013 theo lượng 21

Bảng 10: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu 2012 theo lượng 21

Bảng 11: Tỷ trọng nhập khẩu của top 10 doanh nghiệp hàng đầu 2012, 11T/2013, 6T/2013, Q3/2013 theo lượng 22

Bảng 12: Bảng thứ tự xếp hạng của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu năm 2012, 6T/2013, Q3/2013, 11 tháng 2013 theo lượng 22

Bảng 13: Bảng thay đổi thị phần các doanh nghiệp xuất khẩu 11T 2013 so với 11T 2012 26

Bảng 14: Bảng thay đổi thị phần các doanh nghiệp nhập khẩu 11T 2013 so với 11T 2012 29

Bảng 15: Bảng điều chỉnh giá sàn của VFA năm 2013 30

Bảng 16: Xuất khẩu gạo đi Trung Quốc theo tháng từ 2011-2013 (tấn) 36

Bảng 17: Xuất khẩu gạo đi Trung Quốc qua biên giới Phía Bắc 2011-2013 (tấn) 36 Bảng 18: So sánh hàng tàu cảng Hài Phòng, VFA, Hải quan theo tuần tháng 11 và tháng 12/2013 38

Bảng 19: Chi tiết hàng tàu cập cảng theo cảng tháng 11 và tháng 12/2013 38

Bảng 20: So sánh giá gạo kho tư nhân và kho nhà nước (giá mua tại kho) ngày 10/10/2013 40

Bảng 21: Giá gạo IR 50404 tại ĐBSCL - Hải Phòng – Tà Nùng 40

Bảng 22: Sản xuất và thương mại gạo toàn cầu năm 2012 – 2014(Triệu tấn) 41

Bảng 23: Bảng dự báo nhập khẩu năm 2013-14 của USDA tháng 12/2013 (triệu tấn) 42

Bảng 24: Bảng dự báo xuất khẩu năm 2013-14 của USDA tháng 12/2013 (triệu tấn) 42

Bảng 25: Bảng dự lượng gạo dữ trữ năm 2012-13 của USDA tháng 12/2013 (triệu

tấn) 43

Bảng 26: Sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam 2008-2013 (nghìn tấn) 46

Bảng 27: Tồn kho và hợp đồng đăng ký năm 2012 (nghìn tấn) 46

Bảng 28: Tồn kho và hợp đồng đăng ký năm 2013 (nghìn tấn) 47

Bảng 29: Xuất khẩu gạo 2012 và 2013 (nghìn tấn) 47

Bảng 30: Tiến độ thu hoạch, gieo cấy năm 2012 48

Bảng 31: Tiến độ thu hoạch, gieo cấy năm 2013 48

Bảng 32: Kế hoạch sản xuất lúa năm 2014 các tỉnh Nam Bộ 49

Bảng 33: Kế hoạch sản xuất lúa đông xuân 2013-2014 các tỉnh Nam Bộ 49

Bảng 34: Kế hoạch diện tích, năng suất, sản lượng lúa hè thu 2014 các tỉnh Nam Bộ 49

Bảng 35: Kế hoạch diện tích, năng suất, sản lượng lúa thu đông 2014 các tỉnh Nam Bộ 49

Bảng 36: Kế hoạch diện tích, năng suất, sản lượng lúa mùa 2014 các tỉnh Nam Bộ 50

Bảng 37: Dự kiến thu hoạch vụ Đông Xuân 13 tỉnh ĐBSCL 50

Bảng 38: Kế hoạch sản xuất lúa vụ Đông Xuân 2013 – 2014 các tỉnh miền Bắc 50

Bảng 39: Nhập khẩu của các thị trường chính của Việt Nam 2012 – 2013 (Nghìn tấn) 51

Bảng 40: Thống kê diện tích, năng suất, sản lượng lúa gạo năm 2013 52

Bảng 45: Kết qua ̉ sản xuất lúa năm 2013 ở Nam Bộ 53

Bảng 41: Kết quả sản xuất lúa vụ đông xuân 2012-2013 ở Nam Bộ 53

Bảng 42: Kết quả sản xuất lúa vụ thu đông 2013 ở Nam Bộ 53

Bảng 43: Kết quả sản xuất lúa vụ hè thu 2013 ở Nam Bộ 53

Bảng 44: Kết quả sản xuất lúa vụ mùa 2013 ở Nam Bộ 54

Bảng 46: Diện tích, năng suất, sản lượng lúa vụ Mùa miền Bắc 2013 54

Bảng 47: Thống kê diện tích gieo sạ - thu hoạch vụ Đông Xuân 13 tỉnh ĐBSCL 54

Bảng 48: Giá một số đơn hàng gạo thành phẩm 5% trong năm 2013 (FOB) 65

Bảng 49: Giá một số đơn hàng gạo thành phẩm 15% trong năm 2013 (FOB) 66

Bảng 50: Giá một số đơn hàng gạo thành phẩm 100% năm 2013 (FOB) 68

Bảng 51: Giá một số đơn hàng gạo thơm trong năm 2013 (FOB) 68

Bảng 52: Giá một số đơn hàng gạo tấm thơm trong năm 2013 (FOB) 70

Bảng 53: Giá một số đơn hàng gạo nếp năm 2013 (FOB) 71

Bảng 54: Lượng ga ̣o xuất khẩu phân theo chủng loại của Viê ̣t Nam theo Qúy năm

2013 72 Bảng 55: So sánh lượng (ngàn tấn) và thị phần (%) gạo xuất khẩu đi các thị trường 11 tháng năm 2013 và 11 tháng năm 2012 75 Bảng 56: Thay đổi xếp hạng top 10 thị trường năm 2013 76 Bảng 57: Lượng gạo xuất khẩu đi các thị trường 11 tháng 2013 76 Bảng 58: Lượng xuất khẩu gạo theo thị trường và chủng loại tháng Qúy 3/2013 (tấn) 78 Bảng 59: Lượng xuất khẩu gạo theo thị trường và chủng loại tháng Qúy 2/2013 (tấn) 78 Bảng 60: Lượng xuất khẩu gạo theo thị trường và chủng loại 11 tháng 2013 (tấn) 79

TỔNG LƯỢC

Năm 2013 xuất khẩu gạo của Việt Nam giảm sút và không đạt kế hoạch do thiếu nhu cầu từ các thị trường truyền thốngnhư Philippines, Malaysia, Indonesia Xuất khẩu đi Trung Quốc và Châu Phi tăng so với cùng kỳ năm 2012 tuy nhiên không

bù đắp được xuất khẩu giảm từ Philippines và Indonesia Năm 2013, đăng ký xuất khẩu hợp đồng tập trung 1,297 triệu tấn, chiếm 16,71%, hợp đồng thương mại 6,463 triệu tấn, chiếm 83,29% So với năm 2012, hợp đồng tập trung giảm 519 ngàn tấn về lượng và 6,82% về tỷ lệ

Xuất khẩu gạo của Việt Nam theo số liệu của VFA đạt 6,681 triệu tấn trong năm

2013, thấp hơn nhiều so với kế hoạch của VFA lần lượt đưa ra trước đó Trong năm 2013, VFA lần lượt đưa ra mức dự báo khoảng 7,6-7,7 triệu tấn trong đầu năm 2013 và mức 7,2 triệu tấn dự báo trong Quý 2 và mức 7 triệu tấn trong Qúy 3/2013 Trong khi đó, Bộ nông nghiệp Mỹ (USDA) ngày 13/12/2013 giữ nguyên mức dự báo xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2013 là 7,2 triệu tấn

Mặc dù xuất khẩu chính ngạch đạt mức 6,68 triệu tấn tuy nhiên xuất khẩu tiểu ngạch đi Trung Quốc lại tăng lên rất mạnh Khó có được con số chính xác, song theo ước tính của lãnh đạo VFA, xuất khẩu tiểu ngạch năm 2013 có thể đạt đến 1,5 triệu tấn Nếu gộp cả ước tính xuất khẩu tiểu ngạch và chính ngạch thì tổng xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2013 sẽ đạt trên 8 triệu tấn

Theo báo cáo Makets & Trade tháng 12/2013 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), USDA điều chỉnh lượng gạo thương mại trong năm 2013 toàn cầu giảm 75 ngàn tấn xuống còn ở mức 38,372 triệu tấn, sản lượng gạo toàn cầu không đổi mức 468,961 triệu tấn, lượng gạo dữ trữ tăng nhẹ 106 ngàn tấn lên mức 106,552triệu tấn Tiêu thụ giảm 213 ngàn tấn xuống mức 466,818 triệu tấn USDA dự báo sản lượng gạo toàn cầu năm 2014 ở mức 470,559 triệu tấn, tăng 1,598 triệu tấn so với năm 2013 Thương mại toàn cầu ở mức 39,827 triệu tấn, tiêu thụ ở mức 472,879 triệu tấn

VNF1 và VNF2 tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu trong các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hàng đầu trong năm 2013.Tính chung 11 tháng đầu năm 2013 VNF1 vượt VNF2 vươn lên đứng số 1 do VNF1 xuất khẩu lớn trong quý 1 năm 2013 và VNF2 xuất khẩu rất ít trong quý này do sự thiếu vắng nhu cầu của Indonesia và Philippines Một số cái tên đáng chú ý như Quốc Tế Gia, Phan Minh, Phương Quân đã vươn lên mạnh mẽ trong năm 2013 lần lượt đứng thứ 3, thứ 4 và thứ 5 trong 11 tháng 2013

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT ngày 26/12/2013, sản lượng lúa năm 2013 đạt 44 triệu tấn, tăng khoảng 300 ngàn tấn so với 2012 Trong đó nhu cầu tiêu thụ nội địa là 27,8 triệu tấn, sản lượng lúa hàng hoá còn khoảng 16,2 triệu tấn tương đương khoảng 8,1 triệu tấn gạo Dự báo sản lượng lúa năm 2014 ở mức 42,7 triệu tấn lúa Trong đó, tiêu dùng nội địa ở mức 27,8 triệu tấn lúa Sản lượng lúa hàng hoá ước đạt 14,9 triệu tấn lúa, tương đương 7,5 triệu tấn gạo

PHẦN 1: PHÂN TÍCH SWOT NGÀNH LÚA GẠO

1 Điểm mạnh

 Năm 2013 là năm khó khăn với rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, số lượng doanh nghiệp thua lỗ và có khả năng phá sản tăng cao Đây có thể đang là một quá trình “thanh lọc” thị trường với sự hình thành một lực lượng doanh nghiệp

có số lượng ít hơn nhưng hiệu quả hơn Xu thế này có thể giúp cho một môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh hơn và bền vững hơn, góp phần giảm

đi sự rủi ro và biến động mạnh của giá đầu vào và hỗ trợ cho tiêu thụ đầu ra

 Xuất khẩu gạo thơm tiếp tục là xu hướng hứa hẹn cho một số doanh nghiệp tập trung vào chất lượng và chủng loại gạo này Thị trường đầu ra cho gạo thơm cũng cho thấy sự ổn định và khả năng có lợi nhuận bền vững

2 Điểm yếu

 Tồn kho sẽ mỏng gây áp lực lên giá nội địa cao đến khi vào vụ Đông Xuân

2014 Dự kiến tháng 11/2013, tháng 12/2013, tháng 1/2014 lượng thu hoạch mới không đủ đáp ứng lượng cung ứng xuất khẩu do đó sẽ phải lấy từ tồn kho

ra để cung ứng Nếu giao hàng hết theo cam kết thì giả sử có 1 triệu tấn gạo tồn kho vào đầu tháng 11, thì đến hết tháng 12 và đầu tháng 1/2014 sẽ hết tồn kho để cung ứng Nguồn thu hoạch mới chỉ bắt đầu bổ xung từ tháng 2, áp lực giao hàng mới giảm xuống, và cung ứng dư thừa từ tháng 3 trở đi

 Áp lực về giá cao sẽ gây ra khả năng sẽ nhiều hợp đồng thương mại không được triển khai, hiện tượng hủy hợp đồng sẽ diễn ra mạnh trong tháng 12/2013 và 1/2014 đối với các hợp đồng đã đăng ký và sẽ giao

 Triển vọng xuất khẩu đi các thị trường tập trung được cho là không khả quan trong năm 2014 Có thể xuất khẩu của Việt Nam đi các thị trường tập trung sẽ phải đối mặt áp lực cạnh tranh nhiều hơn từ phía Thái Lan xả hàng tồn kho chấp nhận giá cạnh tranh Ngoài ra, các thị trường tập trung có khả năng giảm lượng gạo nhập khẩu trong năm 2014

3 Cơ hội

 Trung Quốc đang nổi lên thành 1 nhà nhập khẩu rất mạnh nhưng cũng khó lường được các kịch bản của Trung Quốc trong tương lai Năm 2014, nhiều khả năng Trung Quốc sẽ là nhà nhập khẩu lớn nhất thế giới

4 Thách thức

 Một số thị trường châu Á đang trong xu thế giảm nhập khẩu như Indonesia, Malaysia và Philippines, điều này sẽ ảnh hưởng mạnh đến Việt Nam khi các thị trường này là truyền thống (thị trường tập trung)

 Gạo đi tiểu ngạch sang Trung Quốc: Không Ai có thể ước tính CHÍNH XÁC con số xuất khẩu đi theo con đường này là bao nhiêu, nhưng con số được cho là rất lớn Lượng gạo đi tiểu ngạch đã giúp cho giá gạo Việt Nam tăng lên, các nhà kho có tồn kho được hưởng lợi Tuy nhiên cũng gây ra những khó khăn cho những doanh nghiệp thiếu tồn kho phải giao hàng Đi tiểu ngạch với Trung Quốc có tiềm ẩn rủi ro về thanh toán và cả giấy tờ

 Thị trường xuất khẩu gạo ngày càng cạnh tranh hơn với sự tham gia trở lại cuả

Ấn Độ, những nỗ lực của những nước mới nổi và có nhiều tiềm năng như Campuchia hay Miến Điện nhằm tăng cường vị thế xuất khẩu gạo

 Chính sách mua thế chấp của Chính phủ Thái Lan nhằm hỗ trợ nông dân tạo nên lượng tồn kho lớn gây áp lực cho ngân sách và xu hướng giải phóng tồn kho trong tương lai sẽ ảnh hưởng mạnh đến mặt bằng giá thế giới cũng như cán cân cung cầu lương thực quốc tế

PHẦN 2: PHÂN TÍCH CẤU TRÚC NGÀNH

1 Chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo

Chuỗi giá trị xuất khẩu gạo ở các tỉnh ĐBSCL khá phức tạp với sự tham gia của nhiều tác nhân khác nhau như: nông dân, thu gom/thương lái, chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu bao gồm cả các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước (gồm các doanh nghiệp trực thuộc VINAFOOD và các doanh nghiệp địa phương)

Về cơ bản, chuỗi giá trị xuất khẩu lúa gạo có thể được mô tả trong sơ đồ sau đây

Biểu 1: Chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo

1.1 Nông dân

Nông dân chủ yếu sản xuất quy mô nhỏ, vốn ít, phải vay vốn mua vật tư đầu vào của các đại lý Lúa được nông dân bán chủ yếu qua thương lái và phần lớn lúa được bán ngay tại ruộng Vụ Hè Thu năm 2013, diện tích canh tác lúa IR 50404 tăng lên rõ rệt so với vụ Đông Xuân do lúa IR 50404 vụ Đông Xuân chênh lệch giá

ít so với lúa dài trong khi đó canh tác lúa IR 50404 ngắn này và năng suất cao Chất lượng lúa IR 50404 vụ Hè Thu chất lượng kém rõ rệt so với mọi năm Nguyên nhân do mưa nhiều trong giai đoạn lúa trổ bông Có một số thông tin khác cho biết nông dân sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng, lúa trữ nước lại do đó chất lượng gạo giảm

1.2 Thương lái

Các thương lái thu mua lúa (chủ yếu lúa tươi) của nông dân, đem về kho tại các nhà máy xay xát để xay ra gạo lức, họ bán gạo lức cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo

1.3 Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu

VNF1 và VNF2 là hai tổng công ty lớn nhất, đóng vai trò chủ chốt trong giao dịch với các thị trường tập trung (G-G) Ngoài ra có các doanh nghiệp cổ phần và tư nhân cạnh tranh mạnh trong giao dịch thương mại Bên cạnh các doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp có rất nhiều các doanh nghiệp cung ứng theo đơn hàng cho các doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp hoặc họ cũng tham gia xuất khẩu trực tiếp khi có hợp đồng Mua gạo lức từ thương lái và chế biến gạo xuất khẩu Việc vận chuyển gạo xuất khẩu chủ yếu bằng đường thủy lên cảng Sài Gòn, hoặc cảng Mỹ Thới ở

An Giang Một số ít được vận chuyển bằng đường bộ

Đầu năm 2013, sự thiếu vắng các hợp đồng Chính phủ đã làm cho xuất khẩu của VNF2 không mạnh như trước đây, trong khi VNF1 vươn lên mạnh trong xuất khẩu thương mại Bên cạnh đó, có các doanh nghiệp đã tăng trưởng rất nhanh trong xuất khẩu thương mại như Quốc Tế Gia, Phương Quân

1.4 VFA (Hiệp hội Lương thực Việt Nam)

Hiệp hội đóng vai trò rất quan trọng trong các can thiệp chính sách về xuất khẩu gạo Tham gia điều tiết xuất khẩu gạo thông qua các công cụ: (i), Doanh nghiệp đăng ký hợp đồng xuất khẩu; (ii), áp giá sàn xuất khẩu; (iii), tham gia phân bổ chỉ tiêu thu mua tạm trữ lúa gạo Ngoài ra, các doanh nghiệp khi ký hợp đồng xuất khẩu phải đăng ký với Hiệp hội mới được thông quan

1.5 Bộ Công thương

Chủ trì trong điều tiết xuất khẩu khi cần thiết, và cùng vớicác Bộ Nông nghiệp kiến nghị Chính phủ triển khai thu mua tạm trữ

1.6 Bộ Nông nghiệp

Đề xuất Chính phủ trong các chương trình thu mua tạm trữ lúa gạo Trong năm

2013, Bộ Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng đề xuất chính phủ về mua tạm trữ

vụ Đông Xuân cũng như vụ Hè Thu Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp được Chính phủ giao đề xuất phương án mua tạm trữ mới

1.7 Ngân hàng

Các ngân hàng thương mại tham gia các chương trình mua tạm trữ thông qua cung ứng vốn với lãi suất ưu đãi cho các doanh nghiệp mua tạm trữ

2 Các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu

2.1 Top doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu

Tính đến tháng11 năm 2013, Tổng công ty Lương thực Miền Bắc (VNF1) vượt qua VNF2 vươn lên đứng vị trí số 1 Khoảng cách giữa các doanh nghiệp và 2 Tổng công ty vẫn cao tuy nhiên đã được thu hẹp lại rất nhiều so năm 2012

Bảng 1: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 11 tháng 2013 theo lượng

Bảng 2: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu Quý 3/2013 theo lƣợng

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

Bảng 3: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu Quý 2/2013 theo lƣợng

Bảng 4: Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu 2012theo lượng

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

2.2 Sự chi phối của các doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu

Các số liệu cho thấy 10 doanh nghiệp hàng đầu chiếm khoảng trên 50% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam Tuy nhiên trong bảng top 10 có ít các doanh nghiệp thành viên của VNF2 Do đó nếu tính đầy đủ cho VNF2 và các doanh nghiệp thành viên của VNF2 thì tỷ trọng này còn cao hơn nữa và sẽ phản ánh chính xác hơn vai trò của VNF2 trong thị trường nguyên liệu cũng như thành phẩm và xuất khẩu

Bảng 5: Tỷ trọng xuất khẩu của top 10 doanh nghiệp hàng đầu năm 2012, Q2/2013, Q3/2013, 11 tháng 2013theo lượng

2.3 Thay đổi xếp hạng top 10 doanh nghiệp xuất khẩu

VNF1 và VNF2 tiếp tục duy trì vị trí số dẫn đầu, tính chung 11 tháng đầu năm

2013 VNF1 vượt VNF2 vươn lên đứng số 1 do VNF1 xuất khẩu lớn trong quý 1 năm 2013 và VNF2 xuất khẩu rất ít trong quý này do sự thiếu văng nhu cầu của Indonesia và Philippines Quốc Tế Gia, Phan Minh, Phương Quân đã vươn lên mạnh mẽ trong năm 2013 lần lượt đứng thứ 3, thứ 4 và thứ 5 trong 11 tháng 2013

Bảng 6: Bảng thứ tự xếp hạng của các doanh nghiệp hàng đầu năm 2012, 11 tháng 2013theo lượng

11 tháng

3 Các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu

3.1 Top doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu

PADIBERAS NASIONALđã vươn lên trở thành nhà nhập khẩu mạnh nhất trong

11 tháng 2013 với lượng nhập khẩu lên tới 398,533 ngàn tấn Trong khi đó, Cơ quan Lương thực Quốc gia Philippines (NFA) trở lại với hợp đồng 500 ngàn tấn tuy nhiên mới bắt đầu giao trong tháng 12 Trong khi đó, BULOG, nhà nhập khẩu gạo Việt lớn nhất trong năm 2012 đã không nhập khẩu trong năm 2013 LDC tiếp

tục chứng tỏ vai trò quan trọng khi vươn lên vị trí thứ 2 trong năm 2013 với lượng lên tới 377,142 ngàn tấn

Bảng 7: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng 11 tháng 2013theo lượng

tấn)

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

Bảng 8: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu Quý 3/2013theo lượng

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

Bảng 9: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu Quý 2/2013theo lƣợng Thứ tự

tấn)

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

Bảng 10: Top 10 doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu 2012theo lƣợng

Ghi chú: Số liệu chỉ mang tính tham khảo và có thể không hoàn toàn chính xác

3.2 Sự chi phối của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu

Vai trò của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu chiếm tỷ trọng khá lớn trong cơ cấu nhập khẩu gạo của Việt Nam Tuy nhiên, với tầm quan trọng của hợp đồng tập trung nhiều như năm 2012 thì tỷ trọng của các doanh nghiệp nhập khẩu như Bulog, Padiberas (Bernas), NFA hay Alimport chi phối khá mạnh nâng tỷ trọng tổng thể của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu lên cao Trong khi đó năm 2013, khi Bulog tham dự không đáng kể và NFA chỉ trở lại vào tháng 12/2013 nên tỷ trọng của các doanh nghiệp hàng đầu trong tổng nhập khẩu đã giảm xuống nhiều Nhưng, nếu chúng ta tính toán đầy đủ tách rời giữa hợp đồng tập trung và hợp đồng thương mại thì khi hợp đồng tập trung suy giảm sẽ dẫn đến vai trò của các tập đoàn thương mại như LDC, Olam, Phoenixtăng lên trong tổng nhập khẩu

Bảng 11: Tỷ trọng nhập khẩu của top 10 doanh nghiệp hàng đầu 2012, 11T/2013, 6T/2013, Q3/2013theo lượng

2013 6T/2013 Q3/2013

Top 10 doanh nghiệp

hàng đầu 3,957,771 2,206,810 1,376,872 618,329 Tổng nhập khẩu 7,804,630 6,308,565 3,777,365 1,609,087

3.3 Thay đổi xếp hạng top 10 doanh nghiệp nhập khẩu

PADIBERAS và LDC tiếp tục có vai trò quan trọng trong năm 2013 PLANTINUM COPORATION và QUAN YI LIMITED năm 2012 nhập khẩu không lớn tuy nhiên trong 11 tháng năm 2013 đã nhập khẩu mạnh gạo Việt PHOENIX và OLAM cũng vươn lên chiếm những vị trí quan trọng trong 11 tháng năm 2013

Bảng 12: Bảng thứ tự xếp hạng của các doanh nghiệp nhập khẩu hàng đầu năm 2012, 6T/2013, Q3/2013, 11 tháng 2013theo lượng

4 Bản đồ dịch chuyển cạnh tranh xuất khẩu gạo

Bản đồ dịch chuyển cạnh tranh xuất khẩu gạo – những ngôi sao đang lên & những tảng đá đang chìm xuống

 Để đánh giá sự dịch chuyển về cạnh tranh xuất khẩu gạo có thể dựa trên nhiều tiêu chí như tính hiệu quả trong kinh doanh (lợi nhuận cao; chi phí thấp) hoặc khả năng chiếm lĩnh thị trường thông qua mở rộng sản lượng nhanh chóng và qua đó tăng thị phần của doanh nghiệp của mình trong toàn bộ thị trường Với số liệu hiện có,

có thể đánh giá một phần bức tranh cạnh tranh thông qua so sánh về sự dịch chuyển của sản lượng và thị phần

 Giai đoạn được phân tích 11T/2013 so với 11T/2012 Tăng trưởng lượng xuất khẩu đo lường về tốc độ thay đổi của lượng xuất khẩu của 11 T/2013 so với 11T/2012 Một doanh nghiệp tăng trưởng sản lượng xuất khẩu càng mạnh thì tốc

độ tăng trưởng xuất khẩu càng lớn, và ngược lại, thậm chí có tốc độ tăng trưởng

âm

 Thay đổi thị phần của doanh nghiệp 11T/2013so với 11T/2012 cho biết tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp trong tổng xuất khẩu của 11T/2013so với 11T/2012 thay đổi như thế nào1

Nếu lượng xuất khẩu của doanh nghiệp trong 12T/2013 tăng rất mạnh, mạnh hơn tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành, làm cho tỷ trọng xuất khẩu xuất khẩu tăng lên, như vậy doanh nghiệp đã chiếm lĩnh được thị phần nhiều hơn trong cơ cấu chung

 Ma trận dịch chuyển cạnh tranh có thể biểu diễn như trong mô hình đơn giản với 4 góc phần tư Nếu doanh nghiệp của bạn nằm ở góc phần tư thứ III, tăng trưởng

1 Công thức tính thay đổi thị phần (Qdn11/2013/Q11/2013) - (Qdn11/2012/Q11/2012) Trong

đó Qdn là sản lượng xuất khẩu của doanh nghiệp tại một thời điểm, Qdn11/2013 là của 11 tháng 2013, Qdn 11/2012 là của 12 tháng 2012 Q là sản lượng xuất khẩu của toàn bộ ngành tại một thời điểm, Q11/2013 là của 11 tháng 2013 và Q11/2012 là của 11 tháng 2012

xuất khẩu đi kèm với tăng lên của thị phần phản ánh doanh nghiệp bạn đang vượt lên so với mức trung bình của ngành trong giai đoạn được phân tích và tăng thêm thị phần Ngược lại, nếu nằm ở góc phần tư thứ II thì doanh nghiệp bạn đang có xu hướng suy giảm so với trung bình của ngành trong giai đoạn được phân tích Nếu doanh nghiệp ở góc phần tư thứ I, có tăng trưởng xuất khẩu nhưng thay đổi thị phần chưa mạnh so với mức trung bình của ngành.

Thấp

 Phân tích cạnh tranh sẽ có ý nghĩa nếu tập trung xem xét các doanh nghiệp dẫn đầu

đã thay đổi ra sao? Các doanh nghiệp hàng đầu có thể được coi như mang tính định hướng và chi phối toàn bộ thị trường Top 30 doanh nghiệp xuất khẩu hoặc top 20 doanh nghiệp nhập khẩu có thể được xem xét như một chỉ dẫn hợp lý với lượng xuất khẩu hoặc nhập khẩu ở mức có ý nghĩa

 Một số điểm cần lưu ý/hạn chế của phân tích này:

o Số liệu có thể chưa chính xác, nên việc tính toán ra kết quả cuối cùng chỉ mang tính tham khảo và phản ánh xu hướng nhiều hơn là phản ánh hiện thực một cách hoàn hảo

o Tùy thuộc vào giai đoạn xem xét mà đánh giá sự thay đổi của doanh nghiệp, song trong một giai đoạn phân tích – nhất là ngắn hạn theo Quý - có thể không phản ánh hoàn toàn mức độ đi lên và suy giảm của doanh nghiệp

o Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu mạnh nhưng không phản ánh được trên số liệu do

họ chủ yếu cung ứng xuất khẩu

o Xuất khẩu nhiều chưa chắc đã hiệu quả nếu doanh nghiệp ký với mức giá thấp hoặc lúc giao hàng giá nội địa lên cao đẩy chi phí làm triệt tiêu lợi nhuận

Bản đồ dịch chuyển cạnh tranh xuất khẩu gạo 11T/2013 so với 11T/2012

 Một phân tích tổng thể về dịch chuyển cạnh tranh được dựa trên 30 doanh nghiệp

hàng đầu Tuy nhiên, nếu loại bỏ xuất khẩu đi thị trường tập trung (như vậy sẽ không tính VNF2) chúng ta sẽ có bức tranh hợp lý hơn để phản ánh mức độ cạnh tranh của các doanh nghiệp trong một môi trường khá bình đẳng đó là xuất khẩu thương mại

 Top30 (không kể VNF2) đã có mức độ tăng trưởng sản lượng xuất khẩu và thị

phần ra sao? Mức trung bình của top 30 có tốc độ tăng trưởng sản lượng là 4,85% và dịch chuyển thị phần trong tổng xuất khẩu tăng 0.05% của 11 T 2013 so với 11T 2012

Biểu 2: Thị phần doanh nghiệp xuất khẩu của 11T 2013 và 11T 2012

Biểu 3: Top 30 doanh nghiệp xuất khẩu 11 tháng 2013 không kể VNF2

 Các doanh nghiệp có sự mở rộng đáng chú ý về lượng và thị phần xuất khẩu gồm cóVNF1, Phương Quân, Quốc tế gia, Dương Vũ, Gạo Việt, Khánh Tâm Dường như sự tăng trưởng mạnh này có vai trò rất lớn của xuất khẩu đi Trung Quốc

 Xuất khẩu gạo theo lượng của VNF1 trong 11 tháng 2013 tăng so với 2012 tuy nhiên thị phần lại giảm nhẹ

 Một số doanh nghiệp có mức tăng trưởng ấn tượng trong năm 2013 như Khánh Tâm, Dương Vũ, Thịnh Phú An Giang

Bảng 13: Bảng thay đổi thị phần các doanh nghiệp xuất khẩu 11T 2013 so với 11T 2012

phần 11 T/2013

Tốc độ tăng 11T 2013/11T 2012

-0.9%

BVTV An Giang

LT Vĩnh Long Gạo Việt

Mức chung của top 30/average for top 30 (0%)

Mức chung của top 30/average for top 30 (+80.08%)

Long An Food

Imex Cuu Long

Gentraco

CT CP Kinh Doanh Nông Sản Kiên Giang -0.93% -7.65%

Competitve matrix 11T/2013 versus 11T/2012 – rising stars and falling stones

 Một phân tích tổng thể về dịch chuyển cạnh tranh được dựa trên 20 doanh

nghiệp nhập khẩu hàng đầu Tuy nhiên, nếu loại bỏ thị trường tập trung (như vậy sẽ không tính NFA, Bernas, Alimport Empresa Com) chúng ta sẽ có bức tranh hợp lý hơn để phản ánh mức độ cạnh tranh của các doanh nghiệp trong một môi trường khá bình đẳng đó là nhập khẩu thương mại

 Top 20 đã có mức độ tăng trưởng sản lượng nhập khẩu và thị phần ra sao? Mức trung bình của top 20 có tốc độ tăng trưởng là 55,26%, mức tăng trưởng thị phần trung bình của top 20 doanh nghiệp là -0,45%

Biểu 4: Thị phần doanh nghiệp xuất khẩu của 11T 2013 và 11T 2012

ADOLPHE INC 4/F PRES PHOENIX COMMODITIES AGRIEX CO LTD

SAIGON FOOD PTE LTD OLAM INTERNATIONAL L BENEFIELD DEVELOPMEN TOEPFER INTERNALTION BEI DA HUANG TRADING Wee Tiong ( S ) PTE COFCO INTERNATIONAL PLANTINUM COPORATION ENG MEI PTE LTD

SKILL WELL LIMITED QUAN YI LIMITED MAXWII (ASIA) PTE LT NOBLE RESOURCES S A AJC TRADING FZC Q 1

CT TNHH Hồng Nguyên AMEROPA AG Rebgasse

SAIGON FOOD PTE LTD OLAM INTERNATIONAL L BENEFIELD DEVELOPMEN TOEPFER INTERNALTION BEI DA HUANG TRADING Wee Tiong ( S ) PTE COFCO INTERNATIONAL PLANTINUM COPORATION ENG MEI PTE LTD

SKILL WELL LIMITED QUAN YI LIMITED MAXWII (ASIA) PTE LT NOBLE RESOURCES S A AJC TRADING FZC Q 1

CT TNHH Hồng Nguyên AMEROPA AG Rebgasse EXPORT TRADING COMMO

Biểu 5: Top 20 doanh nghiệp nhập khẩu không kể NFA, Bernas, Alimport

Empresa Com – top 20 exclusive NFA, Bernas, Alimport Empresa

Bảng 14: Bảng thay đổi thị phần các doanh nghiệp nhập khẩu 11T 2013 so với

11T 2012

Đối tác mới Thay đổi thị phần

11T 2013/11T 2012

Tăng trưởng 11T 2013/11T 2012

Mức tăng trưởngchung của top 20 (19,56%)

Mức thay đổi thị phần chung top 20 (0.37%)

BennefieAJC

Agriex

HồngNguyên

Saigonfood

Maxwill

OLAM

LDC

5 Cập nhật các sự kiện quan trọng của ngành

5.1 Điều chỉnh giá sàn

Trong năm 2013, VFA đã có 5 lần điều chỉnh giá sàn Một cách suy luận thông thường điều chỉnh giá sàn trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ảm đạm như một động thái nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp được ký bán với mức giá thấp hơn và hạn chế các doanh nghiệp bán ra ở mức thấp

Bảng 15: Bảng điều chỉnh giá sàn của VFA năm 2013

Ngày 18/3, VFAbỏ giá sàn 5% ở mức 410 USD/tấn, áp giá tối thiểu gạo 35% tăng

5 USD thành 370 USD/tấn (hay 380?) Cơ chế mới này sẽ giúp các doanh nghiệp

có thể hạ giá thương lượng cho gạo 5 xoay quanh mặt bằng từ 380 trở lên kéo giá nội địa liên tục giảm xuống

Trong quý 2, VFA đã có hai lần điều chỉnh giá sàn theo hướng giảm Ngày 10/04, trong bối cảnh thị trường trầm lắng thì VFA đã có một động thái khả bất ngờ khi điều chỉnh giá gạo xuất khẩu tối thiểu giảm từ 370 USD/tấn xuống còn 365 USD/tấn, hiệu lực từ ngày 10/04/2013 Tiếp tục, vào ngày 04/06, VFA đã điều chỉnh giá sàn với gạo 35% tấm trước đây 365 USD/tấn, giảm còn 360 USD/tấn Trong khi đó, giá sàn áp dụng với gạo 25% tấm là 360 USD/tấn Thị trường xuất khẩu không thuận lợi, các doanh nghiệp gặp khó khăn trong đầu ra Việc VFA điều chỉnh giá sàn nhằm đẩy mạnh xuất khẩu gạo trong bối cảnh tồn kho tiếp tục lớn Ông Trương Thành Phong cho biết trong cuộc phỏng vấn với báo Dân Việt

“Trong thời gian tới, VFA sẽ đẩy mạnh bán gạo ra, chấp nhận bán lỗ để chuẩn bị cho vụ hè thu tới Một khi lượng gạo xuất khẩu tăng, giá thu mua lúa trong nước cũng sẽ nhích lên theo VFA cũng vừa điều chỉnh giá sàn xuất khẩu theo hướng giảm nhẹ, tạo điều kiện tốt nhất cho DN xuất hàng”

Tiếp đó ngày 17/07, Hiệp hội Lương thực Việt Nam công bố giá tối thiểu gạo xuất khẩu được điều chỉnh tăng 15 USD/tấn đối với gạo 25% tấm Giá sản gạo loại 25% tấm là 375 USD/tấn/FOB; đóng bao 50kg/bao, giao tàu và theo tiêu chuẩn chất lượng gạo xuất khẩu Việt Nam

Có thể có nhiều đồn đoán về động thái chính sách này phản ánh những diễn biến gì phía sau? Đã có nhiều tin đồn về nhu cầu mua của Indo hay Philippines…thậm chí

có tin cho rằng mua bán đã được thực hiện Nhưng nhiều nguồn tin phủ nhận khả năng này, và cho rằng có thể mới ở mức thương lượng Có một khả năng như mọi khi, áp giá sàn cũng là một biểu hiện để chuẩn bị/đang đàm phán để tạo cho Việt Nam có một ưu thế nhiều hơn

Động thái giá sàn luôn có thể phản ánh một hoặc nhiều khía cạnh, và cũng gây tác động ở nhiều phương diện đó là hạn chế ký bán và giúp cho thị trường nội địa hạ nhiệt trong trung hạn

Ngày 25/09/2013, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) công bố giá tối thiểu xuất khẩu gạo điều chỉnh Theo đó gạo cấp thấp, giá tối thiểu là 360 USD/tấn, FOB, chất lượng theo tiêu chuẩn quy định Chênh lệch giá giữa các loại khác do thương nhân tính toán và quyết định Giá công bố có hiệu lực từ ngày 28/09/2013 Giá sàn xuất khẩu đã điều chỉnh giảm so 15 USD/tấn so với mức giá sàn gạo 25% tấm được thiết lập vào ngày 17/07

Ngày 22/10/2013, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) công bố giá tối thiểu xuất khẩu gạo điều chỉnh Theo đó gạo cấp thấp, giá tối thiểu là 375 USD/tấn, FOB, chất lượng theo tiêu chuẩn quy định Chênh lệch giá giữa các loại khác do thương nhân tính toán và quyết định Giá công bố có hiệu lực từ ngày 25/10/2013 Giá sàn xuất khẩu đã điều chỉnh tăng so 15 USD/tấn so với mức giá sàn gạo 25% tấm được thiết lập vào ngày 25/09/2013 Việc VFA điều chỉnh giá sàn trong thời điểm đó khiến nhiều thương nhân dự đoán có hợp đồng xuất khẩu trong thời gian gần

5.2 Mua tạm trữ gạo

Trong năm 2013, Chính phủ đã thực hiện thu mua tạm trữ 2 vụ Đông Xuân và Hè Thu Chương trình thu mua tạm trữ lúa gạo – một can thiệp Chính sách mạnh nhất của Chính phủ nhằm yểm trợ cho vụ Đông Xuân đang bước vào thu hoạch rộ Một vài doanh nghiệp đã khởi động mua ngay trong kỳ nghỉ TẾT (trước khi thời điểm chương trình tạm trữ bắt đầu) nhắm đón trước thị trường giá sẽ lên Có vài điểm đáng lưu ý về chương trình thu mua tạm trữ vụ Đông Xuân 2012-13

 Có 119 doanh nghiệp tham gia chương trình mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo

 Chỉ tiêu phân bổ cho doanh nghiệp lớn nhất là 57 ngàn tấn, và thấp nhất là 3 ngàn tấn

 Bắt đầu triển khai từ ngày 20/2 và doanh nghiệp được hỗ trợ 100% vốn vay trong vòng 3 tháng;

 Thời điểm triển khai sớm hơn mọi năm do nhiều lo ngại thị trường sẽ tụt dốc Thời điểm vụ Hè Thu 2013, trước áp lực của thị trường suy giảm và những lo ngại giá lúa sẽ tiếp tục giảm sâu, ngày 4/6, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã

ký quyết định mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo (tương đương 2 triệu tấn lúa) trong

vụ Hè Thu 2013 ở ĐBSCL Các loại lúa gạo tạm trữ gồm lúa gạo thường và lúa gạo thơm, thời hạn mua tạm trữ từ 15-6 đến hết ngày 31-7-2013 Ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% lãi suất tiền vay mua lúa gạo tạm trữ, thời gian được hỗ trợ lãi suất tối đa là 3 tháng tính từ 15-6 đến hết ngày 15-9-2013.Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) tổ chức việc phân giao cho các thương nhân đủ tiêu chuẩn thực hiện mua số lúa gạo tạm trữ trên, đồng thời phối hợp với UBND các địa phương ở ĐBSCL trong việc phân bổ chỉ tiêu mua tạm trữ và chỉ đạo, hướng dẫn việc tổ chức mua tạm trữ thóc, gạo Các đơn vị tham gia mua lúa gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh

So sánh với tiến độ thu mua tạm trữ vụ Đông Xuân 2012-13 cho thấy tiến độ thu mua tạm trữ vụ Hè Thu rất chậm Tính đến cuối ngày 24-6, các doanh nghiệp đã thu mua khoảng 70.000 tấn gạo trong chỉ tiêu 1 triệu tấn gạo tạm trữ vụ hè thu

Thông tin tạm trữ vụ Đông Xuân 2012-13

5.3 Hapro khởi công kho gạo

Ngày 27/03, Chi nhánh Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) tại Đồng Tháp (kho xay xát chế biến gạo) khởi công xây dựng dự án kho gạo của Tổng công ty có diện tích nhà kho 6000m2, sức chứa trên 10.000 tấn gạo, dây chuyền đồng bộ công suất xay xát đạt 25 tấn/giờ, lau bóng 14 tấn/giờ Hàng năm, kho gạo Tổng công ty tại tỉnh sẽ cung cấp 25.000 tấn gạo/năm phục vụ xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, góp phần tạo công ăn việc làm cho người lao động trên địa bàn

5.4 Doanh nghiệp Võ Thị Thu Hà xây dựng nhà máy xay xát

Ngày 30/03, Công ty TNHH XNK Võ Thị Thu Hà khởi công nhà máy sấy - xay xát - lau bóng gạo xuất khẩu Lộc Anh tại khóm 4, thị trấn Tràm Chim, huyện Tam Nông Nhà máy được xây dựng trên diện tích 03ha, vốn đầu tư là 150 tỷ đồng, công suất hoạt động 1.000 tấn/ngày Dự kiến đến cuối năm 2013, nhà máy sẽ hoàn thành và đi vào hoạt động Công ty TNHH XNK Võ Thị Thu Hà đầu tư tại Đồng Tháp vào đầu năm 2011 với 06 nhà máy chế biến lúa gạo đặt tại thị xã Sa Đéc và huyện Lai Vung, công suất 250 tấn/ngày Năm 2012, công ty đã xuất khẩu được 500.000 tấn gạo, bao tiêu lúa hàng hoá trên diện tích 2.700ha, sản lượng hơn 19.300 tấn, phần lớn là trên địa bàn huyện Tam Nông

5.5 Liên doanh VNF2 và Auro Capital, Phoenix xây nhà máy

Ngày 10/04, Công ty TNHH lương thực VAP (Mộc Hóa, Long An) đơn vị liên doanh giữa Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) với hai đơn vị nước ngoài là Auro Capital và Phoenix Comodities với vốn đầu tư giai đoạn đầu khoảng

15 triệu USD Đây là nhà máy sản xuất gạo đồ thứ ba của VNvới công suất giai đoạn một là 500 tấn lúa/ngày cơ bản đã định hình Dự kiến tháng 6 nhà máy chạy thử và tháng 7 hoạt động chính thức Ngày 17/07, Tổng Công ty Lương thực Miền Nam (Vinafood II) cho biết, đơn vị này đang gấp rút hoàn thành những công đoạn cuối cùng để nhà máy chế biến gạo đồ của Công ty TNHH Lương thực VAP (Mộc Hóa, Long An) hoạt động vào đầu tháng 8 tới

5.6 Angimex phát triển kênh bán gạo ở TP HCM

Ngày 15/04, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (Angimex) vừa khai trương cửa hàng giới thiệu, trưng bày các sản phẩm gạo cho người tiêu dùng nội địa tại TP Hồ Chí Minh Nơi đây đồng thời là trung tâm hỗ trợ, tư vấn khách hàng tiêu dùng thành phố và các đại lý khu vực Đông Nam Bộ Từ năm 2009, Angimex bắt đầu chuyển hướng mở rộng kinh doanh thị trường nội địa với hình thức bán buôn và bán lẻ

5.7 UBND tỉnh Đồng Tháp đề nghị cấp giấy phép xuất khẩu cho 6 doanh nghiệp

Ngày 14/08, UBND tỉnh Đồng Tháp vừa có công văn đề nghị Bộ Công Thương xem xét và chỉ đạo sớm cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo thời hạn 5 năm cho 6 doanh nghiệp (DN) trên địa bàn tỉnh Cụ thể, gồm các

DN: Công ty TNHH Phát Tài; Công ty TNHH Thương mại-Dịch vụ Thiên Nhiên; Công ty TNHH MTV Kinh doanh và Xay xát lúa gạo Cẩm Nguyên; Công ty cổ phần Sài Gòn Lương thực; Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (SaTra); Công ty

cổ phần Đầu tư Tạp phẩm Sài Gòn

5.8 Tigifood chuyển hướng kinh doanh

Ngày 24/08, một địa diện của Công ty Lương thực Tiền Giang (Tigifood) cho biết, những năm gần đây Tigifood đã chuyển hướng kinh doanh , tâ ̣p trung vào dòng sản phẩm ga ̣o cao cấp nhằm tìm ra lối đi riêng trong chiến lược kinh doanh lúa ga ̣o Chiến lươ ̣c mới này đang giúp Tigifood ổn đi ̣nh được tình hình sản xuất - kinh doanh trong giai đoa ̣n khó khăn hiê ̣n nay Từ chiến lược quan tro ̣ng này, đến 30-7, trong tổng số 101.000 tấn mà công ty kinh doanh , tỷ lệ gạo cao cấp đ ã đạt được trên 65%, tăng 15% so vớ i cùng kỳ

5.9 Công ty cổ phần thương mại tạp phẩm Sài Gòn ký hợp đồng bao tiêu cánh đồng mẫu lớn ở Tân Thuận

Ngày 28/08, đại diện Công ty cổ phần thương mại tạp phẩm Sài Gòn vừa có buổi làm việc với UBND huyện Châu Thành và Hợp tác xã nông nghiệp Tân Thuận, xã

An Phú Thuận về nội dung ký kết hợp đồng tiêu thụ lúa trong mô hình cánh đồng mẫu lớn ở của Hợp tác xã Tân Thuận Tại buổi làm việc, đại diện Công ty đã thỏa thuận, ghi nhớ với Hợp tác xã sẽ tiến hành thu mua lúa của bà con trong Hợp tác

xã, bắt đầu từ vụ đông xuân 2013 - 2014, giống lúa OM 6976 với giá thị trường tại thời điểm thu hoạch cộng thêm 200 đồng/kg lúa tươi Theo kế hoạch, Hợp tác xã Tân Thuận sẽ tổ chức sản xuất lúa với quy mô trên 100ha trên cánh đồng mẫu lớn, tăng so với thời điểm hiện tại 40ha

5.10 Khai trương liên doanh VNF1 và LDC

Ngày 16 tháng 10 năm 2013, tại Đồng Tháp, Tổng công ty lương thực miền Bắc (Vinafood1) và Tập đoàn Louis Dreyfus Commodities (LDC) đã chính thức tổ chức lễ khai trương và đưa vào hoạt động Công ty liên doanh chuyên trong lĩnh vực chế biến và xuất khẩu gạo chất lượng cao - Công ty TNHH Lương thực Phương Đông Đây là liên doanh chế biến gạo thứ 2 của Vinafood1 tại Đồng bằng Sông Cửu Long, bên cạnh Liên doanh chế biến gạo giữa Tổng công ty với Cục Ngũ Cốc Iraq tại Quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ đã đi vào hoạt động từ năm 2007 Công ty TNHH Lương thực Phương Đông có trụ sở chính và Nhà máy đặt tại Huyện Lai Vung, Tỉnh Đồng Tháp Với vốn đầu tư trên 300 tỷ đồng, Nhà máy chế

biến gạo chất lượng cao của Liên doanh có công suất chế biến 200.000 tấn gạo 5% tấm 100% gạo chất lượng cao của Liên doanh sẽ được xuất khẩu sang các quốc gia trên thế giới

5.11 Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo

Ngày 01/08, Thủ tướng Chính phủ ban hành văn bản số 1101/TTg – KTTH về việc phê duyệt Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo Thủ tướng Chính phủ vừa đồng ý về nguyên tắc với nội dung dự thảo Quyết định phê duyệt Quy hoạch thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo do Bộ Công Thương trình phải bảo đảm các yêu cầu:

• Tối đa chỉ có 150 đầu mối xuất khẩu gạo

• Kỳ hạn xét thành tích xuất khẩu để thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo là 2 năm liên tiếp xuất khẩu không đạt 10.000 tấn/năm

• Thực hiện đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Điểm 4 Thông báo

số 252/TB-VPCP ngày 18/7/2013 của Văn phòng Chính phủ, theo đó phê duyệt Quy hoạch theo hướng ưu tiên cho các doanh nghiệp có vùng nguyên liệu hoặc hợp tác, đặt hàng, liên kết với người sản xuất lúa được làm đầu mối xuất khẩu gạo; hạn chế thấp nhất các doanh nghiệp chỉ kinh doanh thương mại tham gia xuất khẩu gạo; đồng thời có lộ trình phù hợp để thực hiện chủ trương doanh nghiệp đầu mối xuất khẩu gạo phải có vùng nguyên liệu hoặc hợp tác, liên kết, đặt hàng với hộ nông dân trồng lúa

5.12 Ký MoU với Comoros

Chiều 8/8, tại trụ sở Bộ Công Thương, Thứ trưởng Lê Dương Quang thay mặt Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam và Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Comoros Mahmoud M.Aboud tại Bắc Kinh, thay mặt Phó Tổng thống phụ trách

Bộ Tài chính kinh tế, ngân sách đầu tư và ngoại thương Comoros, đã ký kết Bản ghi nhớ (MOU) về thương mại gạo Theo đó, Việt Nam sẽ cung cấp Comoros cho Comoros 60.000 tấn gạo mỗi năm, từ tháng 8/2013 đến hết tháng 12/2015 Đây là bản ghi nhớ về thương mại gạo thứ ba được ký kết giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ đối tác các nước Châu Phi sau các MOU ký với Sierra Leone và Cộng hòa Guinea Trước đây, Comoros chủ yếu nhập khẩu gạo của Ấn Độ và Pakistan,

có nhu cầu chuyển sang mua gạo của Việt Nam

5.13 Xuất khẩu gạo đi Trung Quốc - Một số nhận định về xuất khẩu đi Trung Quốc theo tiểu ngạch

Bảng 16: Xuất khẩu gạo đi Trung Quốc theo tháng từ 2011-2013 (tấn)

Chi cục HQ Điện tử Cảng Hải

Chi cục HQ CK Sóc Giang Cao

Chi cục HQ Điện tử Cảng Hải

Cửa khẩu Tà Lùng (Cao Bằng) 950 950

Hàng đi tiểu ngạch như thế nào?

Một chu trình đi tiểu ngạch; hàng tập kết ở các cảng Mỹ Thới/An Giang hay Cần Thơ sau đó đi đường biển đến cảng Hải Phòng, rồi bốc xuống và tỏa đi lên các cửa khẩu-không loại trừ lượng hàng này đi tiêu thụ nội địa ở phái Bắc nhưng khả năng

là không nhiều

Biểu 6: Chu trình hàng đi Bắc

Như vậy, có thể lấy lượng hàng cập cảng Hải Phòng như một “chỉ số” phản ánh hàng đi Trung Quốc

Bảng 18: So sánh hàng tàu cảng Hài Phòng, VFA, Hải quan theo tuần tháng

11 và tháng 12/2013

SG

Tàu cập cảng Hải Phòng

 Lượng hàng đang ở cảng Hải Phòng – vậy chưa thông quan qua biên giới – nên các tin về siết chặt kiểm soát thông quan cả hai phía Việt và Trung Quốc vừa rồi nếu là sự thực, và càng kiểm tra ngặt nghèo hơn nữa thì liệu lượng gạo RẤT NHIỀU ĐANG TRÊN ĐƯỜNG ĐI sẽ suôn sẻ? Điều gì sẽ xảy ra nếu hàng không đi được, giao dịch gạo đi Bắc sẽ suy giảm đột ngột, thậm chí cả những rủi ro trong thanh toán cho các hợp đồng đã thực hiện

 Trong một kịch bản hàng đi Bắc đột ngột ngưng thì giá nội địa sẽ chững lại đột ngột Các tin tức từ các kho tư nhân cho thấy giao dịch đi Bắc đang giảm, người gom hàng đang trả giá thấp hơn

 Với lượng hàng như vậy phản ánh hàng đi Bắc rất lớn làm cho lượng hàng trong các nhà kho tư nhân trở nên khan hiếm Điều này được xác nhận bởi một

số nhà kho ở Tiền Giang, An Giang Lượng tồn kho chủ yếu ở một số doanh nghiệp Nhà nước, đặc biệt là VNF2 và VNF1

 Xuất khẩu tiểu ngạch làm cho thị trường hoàn toàn bất ngờ bởi nó vượt khỏi các kiểm soát số liệu thông thường Hầu hết cách thức này không có khai báo hải quan, không có đăng ký hợp đồng xuất khẩu qua VFA, không có đăng ký qua hàng tàu, nhưng diễn biến rất nhanh, phạm vi rộng, qua rất nhiều đầu mối len lỏi đến các nhà kho tư nhân

 Cách thức mua tiểu ngạch đi Trung Quốc đã có thể gây ra “sự qua mặt” các thương nhân ở Sài Gòn, các thương nhân quốc tế, và có thể cả các nhà kho của các doanh nghiệp xuất khẩu Xu hướng này đang đẩy giá nội địa lên cao, gây ra nguồn cung ngày càng cạn dần, trong khi kênh xuất khẩu trở nên trầm lắng và rất khó giao dịch

 NHƯ VẬY, dường như cách theo dõi và dự đoán thông thường về diễn biến xuất khẩu gạo qua giao dịch với thương nhân quốc tế, qua số liệu đăng ký hợp đồng VFA, hàng tàu… để qua đó phán đoán biến động thị trường đã trở nên không còn thích hợp – ÍT NHẤT trong thời điểm hiện tại với sức mua nhanh và biến động khó lường của tiểu ngạch đi Trung Quốc

 Đi tiểu ngạch với Trung Quốc có tiềm ẩn rủi ro không? Trích dẫn của một tờ báo cho biết ““Họ ứng trước 30% giá trị hợp đồng, yêu cầu tụi tôi chở gạo ra tới cảng Hải Phòng, sau đó đưa lên biên giới phía Bắc tiêu thụ Biết là có rủi ro nhất định, nhưng được cái là giá bán cao hơn xuất khẩu chính ngạch”, đại diện một doanh nghiệp nói” Thêm nữa, nhu cầu mua nóng của Trung Quốc cũng có thể giảm đột ngột và gây ra hiệu ứng giảm giá nhanh chóng

 Thị trường nội địa tồn tại hai mặt bằng giá và giao dịch khác nhau Mức giá gạo nguyên liệu giao dịch xuất khẩu tiểu ngạch đi Trung Quốc cao hơn so với mức giá gạo cung ứng cho các doanh nghiệp xuất khẩu từ 150-250 đồng/kg Trong khi đó, giao dịch xuất khẩu trầm lắng, thương nhân quốc tế chỉ chấp nhận mua

ở mức thấp, các doanh nghiệp xuất khẩu nhà nước không thể đẩy thu mua giá gạo nguyên liệu lên so với mặt bằng giá giao dịch tiểu ngạch đi Trung Quốc Một số nhà kho đã cho công nhân tạm nghỉ vì không có thương lái cung ứng gạo nguyên liệu

Bảng 20: So sánh giá gạo kho tư nhân và kho nhà nước (giá mua tại kho) ngày 10/10/2013

hóa đơn)

7700-7750 (có hóa đơn)

Bảng 21: Giá gạo IR 50404 tại ĐBSCL - Hải Phòng – Tà Nùng

cảng để đi Bắc)

Hải Phòng (lấy tại cảng)

Cửa khẩu Tà Nùng/Cao Bằng)