ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIVIỆN TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP VIỆN NĂM 2018 BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ Nghiên cứu và đề xuất
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP VIỆN NĂM 2018
BÁO CÁO KẾT QUẢ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÔNG NGHỆ
Nghiên cứu và đề xuất xây dựng trang cơ sở dữ liệu trên website phục vụ cho nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Viện Tài nguyên và
Môi trường
MÃ SỐ ĐỀ TÀI: QMT- 17.03
Chủ trì đề tài
CN Hoàng Hải Dương
Viện Tài nguyên và Môi trường
Hà Nội – 2018
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ ii
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Phạm vi nghiên cứu 3
4 Đối tượng nghiên cứu 3
CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4
I.1 Tổng quan tài liệu nước ngoài 4
I.2 Tổng quan tài liệu trong nước 4
CHƯƠNG II CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6
II.1 Cách tiếp cận 6
II.3 Phương pháp Nghiên cứu 8
CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 9
III.1 Một số dữ liệu thu thập được làm cơ sở upload lên website 9
9
III.2 Một trang web đầy đủ dữ liệu cho người dùng cần truy cập 11
KẾT LUẬN 13
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 4DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ
Hình 1 Danh mục tài liệu được upload lên website của Viện
Hình 2 Hình ảnh minh họa website được tạo ra bởi nhóm nghiên cứuHình 3 Hình ảnh minh họa việc truy cập dữ liệu
Hình 4 Trang web hoàn thiện của đề tài
Trang 5ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, công nghệ phát triển một cách nhanh chóng, các tài liệu điện tử đangdần dần chiếm ưu thế trên tất cả các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là đốivới việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập Số lượng người khai thác thông tin trêninternet ngày một tăng, nhu cầu thông tin trên mạng internet là nhu cầu cấp thiếtkhông thể thiếu đối với cán bộ nghiên cứu, giảng dạy và học tập
Trên xu hướng phát triển công nghệ số đó, Đại học Quốc gia Hà Nội đang rất quantâm đến việc nâng cao chất lượng hệ thống website, là đơn vị đang dẫn đầu củaViệt Nam về số lượng truy cập đến tên miền và tài liệu học thuật hiện có Để cóđược vị trí như vậy là do sự quan tâm, tâm huyết, đường lối chỉ đạo của Ban Giámđốc, nhất là Phó Giám đốc Nguyễn Hữu Đức quan tâm chỉ đạo các đơn vị trựcthuộc tiến hành nâng cao chất lượng trang web Để khẳng định vị thế Đại họcQuốc gia Hà Nội trên tầm quốc tế, ngày 27/3/2015, Hội nghị Phát triển tài nguyên
số và website theo chỉ số xếp hạng của CYBERMETRICS LAB ở Đại học Quốcgia Hà Nội đã được tiến hành và có kết luận chỉ đạo rằng: Theo nguyên tắc chung,các đơn vị trực thuộc và thành viên phải chủ động triển khai kế hoạch thực hiệnnâng cấp tài nguyên số và website của đơn vị Các cấp lãnh đạo phải có hướng đầu
tư về nhân lực và tài chính, nhằm thúc đẩy việc thực hiện làm giàu tài nguyên số.Viện Tài nguyên và Môi trường được thành lập dựa trên việc nâng cấp Trung tâmNghiên cứu Tài nguyên và Môi trường trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội Viện
có bề dày kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học, đã xuấtbản nhiều công trình có giá trị mà chưa được quảng bá một cách thích đáng quahình thức điện tử này
Hiện nay, Viện Tài nguyên và Môi trường đang lưu giữ nhiều tài liệu quý, cáccông trình nghiên cứu chuyên sâu, đang ở dạng bài viết và đã được xuất bản thànhsách về tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững, bao gồm các lĩnh vực nhưđất ngập nước, hệ sinh thái miền núi, sinh thái nhân văn, bảo tồn đa dạng sinhhọc…, do các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành đã từng tham gia chủ trì và biên tập như
cố GS Võ Quý, GS Lê Trọng Cúc, GS Trương Quang Học, GS Phan Nguyên
Trang 6Hồng, cố PGS Phạm Bình Quyền, PGS Lê Diên Dực… và các tiến sĩ kế cận như
TS Hoàng Văn Thắng, TS Võ Thanh Sơn, TS Nghiêm Thị Phương Tuyến và TS
Lê Thị Vân Huệ, là những GS, TS hàng đầu về các lĩnh vực tài nguyên, môitrường và phát triển bền vững
Đây có thể nói là một kho tàng lớn về cơ sở dữ liệu, có thể phục vụ cho các nghiêncứu khoa học sau này của Viện Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia HàNội và ngành khoa học cho nhân loại, nếu được phân loại, quy tụ, sắp xếp có hệthống, lưu trữ trên server và khai thác để nghiên cứu và học tập qua hình thức tìmkiếm và nghiên cứu trên một hệ thống website, chắc chắn sẽ rất bổ ích và hữu hiệucho nghiên cứu khoa học và đào tạo của Viện nói riêng và nghiên cứu khoa họccho nước nhà nói chung
Để khai thác giá trị của bộ cơ sở dữ liệu này, điều cần thiết là phải liệt kê phân loạitài liệu theo từng lĩnh vực cụ thể
Xây dựng một trang web có đầy đủ chức năng tải dữ liệu lên và tìm kiếm, khaithác tài liệu một cách dễ dàng theo từng lĩnh vực là một nhiệm vụ đang ngày càngcấp thiết ở Viện Tài nguyên và Môi trường
2 Mục tiêu nghiên cứu
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu nhằm mục đích tập hợp các nguồn tài nguyên được sốhóa từ những CSDL trong thư viện và của Phòng Hợp tác và Phát triển vào mộtkho tài nguyên học tập tập trung, thư viện điện tử cung cấp kho chứa cho sự bảotồn và duy trì các công trình khoa học và các sưu tập điện tử, đồng thời cung cấpcác công cụ phân loại cho việc truy cập, sử dụng tài nguyên và tìm kiếm tra cứuđược dễ dàng Việc tích hợp mã nguồn mở Greenstone hoặc Wordpress cung cấpcác công cụ mới cho người quản lý thư viện, giảng viên, cán bộ nghiên cứu, tạonên môi trường dạy, học và nghiên cứu với bốn mục tiêu sau:
(1) Cung cấp kho tài nguyên trung tâm cho các tài nguyên được số hóa, hỗ trợ việcchia sẻ các tài nguyên và là nơi bảo tồn các công trình số hóa này
(2) Cung cấp hệ thống thông tin số có khả năng tổ chức, phân loại, biên mục, chúdẫn và tổng hợp các tài nguyên theo các chuẩn trên nền hỗ trợ của XML
Trang 7(3) Tạo ra giao diện thống nhất cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên cùngtruy cập và tra cứu, tìm kiếm các tài nguyên số hóa, hỗ trợ các nguồn thông tin chocác bài giảng, học tập, tham khảo của học viên và nghiên cứu khoa học.
(4) Đảm bảo việc thống nhất các quy trình bổ sung thông tin, cơ sở dữ liệu, bộ sưu
tập điện tử, cũng như việc lưu trữ và quản lý tập trung các nguồn tài nguyên giữathư viện và các phòng của Viện Đây là khả năng tập trung và chia sẻ hợp lý cáclực lượng lao động giữa thư viện, các phòng với các nhà nghiên cứu và các giảngviên
Do vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất đề tài “Nghiên cứu và đề xuất xây dựng trang cơ
sở dữ liệu trên website phục vụ cho nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Viện Tài nguyên và Môi trường”.
3 Phạm vi nghiên cứu
Do tính chất đặc thù của vấn đề nghiên cứu, đề tài chỉ tập trung vào vấn đề xâydựng cơ sở dữ liệu trên website của Viện Tài nguyên và Môi trường để phục vụcho công tác nghiên cứu khoa học và đào tạo tại Viện
4 Đối tượng nghiên cứu
Các cơ sở dữ liệu số của Viện về khoa học và đào tạo từ khi viện được thành lậpđến nay (các dữ liệu được cập nhật nhiều nhất có thể)
Trang 8CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU I.1 Tổng quan tài liệu nước ngoài
Website hay còn gọi là trang web hoặc trang mạng, là một tập hợp trang web,thường chỉ nằm trong một tên miền hoặc tên miền phụ trên World WideWeb của Internet [1][2] Một trang web là tập tin HTML hoặc XHTML có thể truynhập dùng giao thức HTTP Trang mạng có thể được xây dựng từ các tệp tinHTML (trang mạng tĩnh) hoặc vận hành bằng các CMS chạy trên máy chủ (trangmạng động) Trang mạng có thể được xây dựng bằng nhiều ngôn ngữ lập trìnhkhác nhau (PHP, ASP.NET, Java, Ruby on Rails, Perl, )
Website được giao tiếp và hiển thị cho người dùng truy cập bằng các phần mềmđược gọi là trình duyệt website Một số trình duyệt website nổi tiếng có thể kể đếnnhư Internet Explorer được cài đặt mặc định vào mỗi máy tính cài hệ điều hànhwindows và được thay thế bởi Edge trên Windows 10 hay Chrome được phát triểnbởi Google và Firefox được phát triển bởi Mozilla
Lịch sử Website có thể được xem như là môn học mới nổi trong việc giao thoagiữa lịch sử truyền thông và lịch sử mạng (Internet) Lịch sử trang web là một phần
tự nhiên của lịch sử phương tiện truyền thông hiện có [3];
I.2 Tổng quan tài liệu trong nước
Hiện nay trên thế giới đã có nhiều trường đại học thiết lập cơ sở dữ liệu phục vụcho nghiên cứu và học tập đạt được một số thành tựu nhất định, cụ thể như: Đạihọc Quốc gia Hà Nội mới xây dựng một trang thư viện số có quy mô lớn, có nhiềuđơn vị trực thuộc tham gia và thực hiện Trang thư viện số của Đại học Quốc gia
Hà Nội đã có hàng nghìn, thậm chí hàng triệu tài liệu được đẩy lên, nhưng việckhai thác giá trị của trang chưa được đánh giá cụ thể, tuy nhiên được đánh giá rấtcao trong việc đưa thương hiệu xếp hạng của Đại học Quốc gia Hà Nội tăng lênmạnh Mặc dù vậy, do việc sử dụng mã nguồn mở Dspace nhiều thành phần, nênviệc đẩy tài liệu lên phức tạp và khó tìm kiếm, chưa thực sự hiệu quả trong việctruy cập và chiết xuất dữ liệu từ đơn vị
Trang 9Về việc xây dựng thư viện điện tử cho trường đại học, đã có một số trang cơ sở dữliệu của các trường đại học được xây dựng và thực hiện bằng phần mềm Dispacenhư Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Thái Nguyên, Đại học Nông Lâm
(http://thuvienso.hcmuaf.edu.vn/dspace/), thư viện của Đại học Khoa học Tự nhiên
TP Hồ Chí Minh (http://glib.hcnuns.edu.vn), thư viện trung tâm Đại học Quốc gia
TP Hồ Chí Minh (http://www.vnulib.edu.vn), trang tài nguyên số của Đại họcQuốc gia Hà Nội (http://repository.vnu.edu.vn/) Tuy nhiên, các trang thư viện nàynhằm mục đích quảng bá và đăng tải các tài liệu sách phục vụ cho học tập, còn cáctài liệu mang tính chất học thuật và phục vụ cho nghiên cứu đang còn là vấn đề cầnphải bổ sung, lựa chọn và phân loại các dạng tài liệu theo chuyên đề cụ thể hơn
Từ những vấn đề đó, nhóm nghiên cứu đề xuất thực hiện đề tài này nhằm thu thậptất cả các tài liệu của những đề tài, dự án nghiên cứu mà từ trước đó là do Trungtâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường và nay là Viện Tài nguyên và Môitrường thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 1995 cho đến nay, là những tàiliệu quý giá, do các GS.TS đầu ngành trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường vàphát triển bền vững và các chuyên gia kế cận như TS Hoàng Văn Thắng, TS VõThanh Sơn, TS Nghiêm Thị Phương Tuyến, TS Lê Thị Vân Huệ, TS Đào MinhTrường và các cán bộ của Viện Tài nguyên và Môi trường đã thực hiện
Trang 10CHƯƠNG II CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
II.1 Cách tiếp cận
Phương pháp luận hay cách tiếp cận trong nghiên cứu này là cách tiếp cận hệthống, nhằm hệ thống hóa cơ sở dữ liệu và đề xuất cấu trúc cơ sở dữ liệu, nhằm tạothuận lợi cho người sử dụng
Vấn đề quan trọng nhất để tạo ra một cơ sở dự liệu phong phú, đa dạng và chấtlượng để được nhiều người truy cập và nghiên cứu, điều đầu tiên chúng tôi quantâm đến là tài liệu và cách mã hóa tài liệu để đưa lên web
Để có được tài liệu tốt, nhóm nghiên cứu đã thực hiện một số bước để tiếp cận tàiliệu thu thập và mã hóa như sau:
+ Xem xét và tổng hợp các bài báo, báo cáo nghiên cứu khoa học về các vấn đềnghiên cứu, đề tài nghiên cứu khoa học của Trung tâm trước kia và Viện Tàinguyên và Môi trường ngày nay, bao gồm các báo cáo, tài liệu, dữ liệu
+ Sau khi thu thập các thông tin cần có, chúng tôi đã tổ chức phân loại, sắp xếptheo lĩnh vực nghiên cứu, tài liệu nào là bản cứng thì sẽ được số hóa thành các tàiliệu theo khuôn mẫu điện tử, trong tài liệu điện tử có hai dạng, một dạng là kiểufile có đuôi pdf và dạng hai là kiểu file có đuôi doc và xls Để cho lên website mộtcách dễ dàng và đỡ tốn nhiều bộ nhớ của server lưu trữ
Về phần trang web, nhóm đã nghiên cứu và xem xét các mặt lợi và hại giữa các mãnguồn mở hiện thời nhằm mục đích đánh giá và thiết kế giao diện sao cho thânthiện và dễ nhìn và có cấu trúc dễ tìm kiếm Sau khi nghiên cứu và thử nghiệm các
mã nguồn mở như WordPress, Greenstone hoặc D-space, nhóm đã quyết định sửdụng mã nguồn mở WordPress với các lý do như dưới đây:
Việc quản lý trang, bài viết, chuyên mục, phản hồi, liên kết,… rất thuận tiện
* Hổ trợ các theme (giao diện web mẫu) Người dùng có thể chỉnh sửa, tùy biến
giao diện một cách đơn giản, nhẹ nhàng
* Hổ trợ plugin cho phép cộng đồng người dùng viết các plugin cho WP.
Trang 11* Hổ trợ Widget dạng kéo – thả Thay vì phải động vào code, bạn chỉ việc kéo –
thả ở những vị trí thích hợp
* Hổ trợ tag / chuyên mục: Giúp bạn dễ dàng phân loại bài viết, dễ dàng, thuận
tiên trong quá trình tìm kiếm cũng như xem lại các bài viết
Cấu trúc của website:
Cấu trúc khái quát của thư viện điện tử như sau:
(Mô hình cấu trúc website)
CSDL có s n ẵn Tài li u excelệu giấy Tài li u gi yệu giấy ấy
Quét và nh p ập
Nh p ập
Nh p ập
TH VI N ĐI N T Ư VIỆN ĐIỆN TỬ ỆN ĐIỆN TỬ ỆN ĐIỆN TỬ Ử
H th ng ki m soát truy c pệu giấy ống kiểm soát truy cập ểm soát truy cập ập
và giao di n m ngệu giấy ạng
Ng ười quản trị mạng i qu n tr m ng ản trị mạng ị mạng ạng
Người sử dụng được ử dụng được ụng đượci s d ng đượcc
y quy n
ủy quyền ền
C ng đ ng ngộng đồng người ồng người ười sử dụng đượci
s d ng nói chungử dụng được ụng được
Người sử dụng được ử dụng được ụng đượci s d ng đượcc
y quy n cao c p
ủy quyền ền ấy
Trang 12Cơ sở dữ liệu có ba phần chính:
+ Phần 1: Hiển thị nội dung, bao gồm một trang chủ và các trang con:
- Trang chủ: là trang chứa các phân vùng hiển thị (hay còn gọi là các lĩnh vực củatài liệu và hiển thị tên tài liệu và một vài dòng tóm tắt chính về tài liệu được sắpxếp theo thứ tự tăng dần theo ngày tháng Và một thanh bên hiện thị các mục chứatập tin tài liệu
- Các trang con hiển thị các tập tin tài liệu trong cùng lĩnh vực chứa các tài liệu,bao gồm các trang chứa thông tin tóm tắt về tài liệu và được hiển thị trên giao diệncủa website theo thứ tự ngày tháng, tức là tài liệu mới nhất sẽ được hiện thị lên đầutrang
+ Phần 2: Trang quản trị cơ sở dữ liệu, là trang đưa tài liệu vào cơ sở dữ liệu, có
đầy đủ chức năng như tải tài liệu lên cơ sở dữ liệu, thêm cơ sở dữ liệu, thêm lĩnhvực tài liệu và có thể chính sửa các lĩnh vực và các tài liệu đã được đưa vào cơ sở
dữ liệu
Cách thức xây dựng nội dung trang hiển thị:
- Thiết kế trang web với hệ thống quản lý trên mã nguồn mở Wordpress, là mãnguồn hiện nay đang được ưa chuộng trên toàn cầu về khả năng tương tác tốt vớicông cụ tìm kiếm và dễ dàng sử dụng
Phương pháp bổ sung và update tài liệu: Sử dụng máy quét hay điện thoại thôngminh để chụp và đẩy lên trang web các tài liệu và cơ sở dữ liệu qua giao thức đồng
bộ các tài khoản cloud như flickr, dropbox, google driver…
+ Phần 3: Lưu trữ cơ sở dữ liệu: Thuê một hosting đặt tại nhà cung cấp, có đầy đủ
chức năng, các phần mềm để lưu giữ các tài liệu và cơ sở dữ liệu được tải lên, ví
dụ, nhà cung cấp hosting Nhân Hòa
II.3 Phương pháp Nghiên cứu
Để thực hiện được những vấn đề trên nhóm nghiên cứu đã thực hiện một sốphương pháp sau:
1 Hồi cứu thông tin thứ cấp:
Thu thập thông tin thứ cấp về cơ sở dữ liệu khoa học công nghệ và đào tạo từ bộphận quản lý khoa học công nghệ và bộ phận đào tạo, cụ thể: tập hợp các đề tài, dự
án trong và ngoài nước của Viện, các công bố khoa học trong và ngoài nước, cáchội thảo quốc tế, quốc gia, danh mục các luận văn, luận án của hoc viên làm cơ sởupload lên trang web
2 Phân tích và xử lý số liệu
Các dữ liệu được thống kê định dạng file word hoặc excel trước khi upload lênmạng
Trang 14CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
III.1 Một số dữ liệu thu thập được làm cơ sở upload lên website
Danh sách các tài liệu đã được phân loại theo danh mục
- Nhóm nghiên cứu phân loại các tài liệu hiện có theo 9 danh mục và được
upload lên website được thể hiện trong hình 1, bao gồm:
o Tài liệu Hội thảo và Kỷ yếu bằng
tiếng Việt
o Tài liệu Môi trường được dịch ratiếng Việt
o Văn bản pháp luật o Bảo tồn và Đa dạng sinh học
o Phát triển bền vững – Biến đổi khí
hậu
Hình 5 Danh mục tài liệu được upload lên website của Viện
Một website có các chức năng tìm kiếm và lưu trữ dữ liệu được tạo ra, hình 2
minh họa trang web này: (http://thuviencres.cres.edu.vn)