VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC CÁI NÀO CÓ TRƯỚC CÁI NÀO CÓ SAU? CÁI NÀO QUYẾT ĐỊNH CÁI NÀO?

Trong mối quan hệ này, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức, song, ý thức không hoàn toàn thụ động mà có thể tác động trở lại vật chất th

Câu 1: Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào có sau Cái nào quyết định cái nào? Lấy ví dụ chứng minh?

1

1 Khái niệm vật chất và ý thức:

2

a) Vật chất:

3

“Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho conngười trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tạikhông lệ thuộc vào cảm giác” ( Định nghĩa Vật chất của Lênin )

4

b) Ý thức:

5

Ý thức theo định nghĩa của triết học Mác – Lênin là một phạm trù song song với phạmtrù vật chất, theo đó ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người

và có sự cải biến và sáng tạo Ý thức có mối quan hệ hữu cơ với vật chất

6

2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức:

7

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng Trong mối quan hệ này, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức, song, ý thức không hoàn toàn thụ động mà có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

8

Trong lịch sử, Chủ nghĩa duy tâm khẳng định: ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức

quyết định vật chất

9

Chủ nghĩa duy vật siêu hình khẳng định: vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết

định ý thức và sinh ra ý thức Tuy nhiên quan điểm của họ chưa thấy được vai trò, tính năngđộng, sáng tạo của ý thức

10

Mối quan hệ vật chất và ý thức Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng:

11

a) Vai trò của vật chất đối với ý thức:

12

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất lànguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức vì:

13

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người nên chỉ khi cócon người mới có ý thức Trong mối quan hệ giữa con người với thế giới vật chất thì conngười là kết quả quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế giớivật chất Kết luận này đã được chứng minh bởi sự phát triển hết sức lâu dài của khoa học vềgiới tự nhiên; nó là một bằng chứng khoa học chứng minh quan điểm: vật chất có trước, ýthức có sau.

14

Các yếu tố tạo thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ý thức (bộ óc người, thếgiới khách quan tác động đến bộ óc gây ra các hiện tượng phản ánh, lao động, ngôn ngữ),hoặc là chính bản thân thế giới vật chất (thế giới khách quan), hoặc là những dạng tồn tạicủa vật chất (bộ óc người, hiện tượng phản ảnh, lao động, ngôn ngữ) đã khẳng định vật chất

là nguồn gốc của ý thức

15

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan về thế giới vật chất nênnội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất Sự vận động và phát triển của ý thức,hình thức biểu hiện của ý thức bị các quy luật sinh học, các quy luật xã hội và sự tác độngcủa môi trường sống quyết định Những yếu tố này thuộc lĩnh vực vật chất nên vật chấtkhông chỉ quyết định nội dung mà còn quyết định cả hình thức biểu hiện cũng như mọi sựbiến đổi của ý thức.

16

Ví dụ về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức:

17

Ông cha ta dạy: “ Có Voi, đòi Tiên”

18

→ Vật chất biến đổi thì ý thức biến đổi theo.

19

b) Vai trò của ý thức đối với vật chất:

20

Trong mối quan hệ với vật chất, ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạtđộng thực tiễn của con người.

21

Vì ý thức là ý thức của con người nên nói đến vai trò của ý thức là nói đến vai trò củacon người Bản thân ý thức tự nó không trực tiếp thay đổi được gì trong hiện thực Muốnthay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất Song, mọi hoạt độngcủa con người đều do ý thức chỉ đạo, nên vai trò của ý thức không phải trực tiếp tạo ra haythay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan, trên

cơ sở ấy con người xác định mục tiêu, đề ra phương huớng, xây dựng kế hoạch, lựa chọnphương pháp, biện pháp, công cụ, phương tiện, v.v để thực hiện mục tiêu của mình Ở đây,

ý thức đã thể hiện sự tác động của mình đối với vật chất thông qua hoạt động thực tin củacon người

22

Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng: tích cực hoặc tiêucực Nếu con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có tình cảm cách mạng, có nghịlực, có ý chí thì hành động của con người phù hợp với các quy luật khách quan, con người

có năng lực vượt qua những thách thức trong quá trình thực hiện mục đích của mình, thếgiới được cải tạo - đó là sự tác động tích cực của ý thức Còn nếu ý thức của con người phảnánh không đúng hiện thực khách quan, bản chất, quy luật khách quan thì ngay từ đầu,hướng hành động của con người đã đi ngược lại các quy luật khách quan, hành động ấy sẽ

có tác dụng tiêu cực đối với hoạt động thực tiễn, đối với hiện thực khách quan

23

Như vậy, bằng việc định hướng cho hoạt động của con người, ý thức có thế quyết địnhhành động của con người, hoạt động thực tiễn của con người đúng hay sai, thành công haythất bại, hiệu quả hay không hiệu quả.

24

Tìm hiểu về vật chất, về nguồn gốc, bản chất của ý thức, về vai trò của vật chất, của ýthức có thể thấy: vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định nội dung và khả năng sángtạo ý thức; là điều kiện tiên quyết để thực hiện ý thức; ý thức chỉ có khả năng tác động trởlại vật chất, sự tác động ấy không phải tự thân mà phải thông qua hoạt động thực tiễn (hoạtđộng vật chất) của con người Sức mạnh của ý thức trong sự tác động này phụ thuộc vàotrình độ phản ánh của ý thức, mức độ thâm nhập của ý thức vào những người hành động,trình độ tổ chức của con người và những điều kiện vật chất, hoàn cảnh vật chất, trong đócon người hành động theo định hướng của ý thức.

25

Ví dụ về mối quan hệ giữa ý thức và vật chất:

26

Công cuộc đổi mới của ta chỉ sau hơn 20 năm được kiểm chứng qua thực tiễn, đến nay

đã có được những thành tựu mang tính lịch sử mới khẳng định được tính đúng đắn của tưduy đổi mới của Đảng ta từ năm 1986

27

Tóm lại mối quan hệ giữa vật chất và ý thức thể hiện mấy quan điểm sau:

28

+ Có vật chất quyết định ý thức, vật chất quyết định nội dung ý thức Cả ý thức thôngthường và ý thức lý luận đều bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên và xã hội nhất định Nhữngước mơ phong tục, tập quán, thói quen này nảy sinh trên những điều kiện vật chất nhất định

đó là thực tiễn xã hội – lịch sử Chủ nghĩa xã hội khoa học cũng dựa trên mảnh đất hiệnthực là những tiền đề về kinh tế chính trị xã hội, về khoa học tự nhiên và sự kế thừa tinh hoa

tư tưởng, văn hoá nhân loại cùng với thiên tài của Các Mác và Ăngghen

29

+ Có do thực tại khách quan luôn luôn biến động vận động nên nhận thức của nó cũngluôn luôn biến đổi theo, nhưng xét đến cùng thì vật chất bao giờ cũng quyết định ý thức.Nhưng ý thức đã ra đời thì nó có tác động lại vật chất Với tính độc lập tương đối của mình

ý thức tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

30

+ Có sự tác động trở lại theo hai hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm thậm chí phá hoại sựphát triển bình thường của sự vật.

31

+ Có vai trò của ý thức là ở chỗ nó chỉ đạo hoạt động của con người, hình thành mụctiêu, kế hoạch, ý chí biện pháp hoạt động của từng người Cho nên trong điều kiện kháchquan nhất định ý thức – tư tưởng trở thành nhân tố quan trọng có tác dụng quyết định làmcho con người hoạt động đúng hay sai, thành công hay thất bại.

32

+ Có sức mạnh của ý thức con người không phải ở chổ tách rời điều kiện vật chất thoát

ly điều kiện khách quan mà là biết dựa vào điều kiện vật chất đã có phản ánh đúng quy luậtkhách quan để cải tạo thế giới một cách chủ động sáng tạo và có hiệu quả “Ý thức conngười không chỉ phản ánh thế giới khách quan mà còn tạo ra thế giới khách quan” – Lênin

33

Câu 2: Phương pháp biện chứng là gì? Phương pháp siêu hình là gì? Bạn hãy lấy tình huống để phân tích xem đó là cách nhìn nhận giải quyết vấn đề theo phương pháp siêu hình hay phương pháp biện chứng ?

34

a) Phương pháp biện chứng là phương pháp xem xét sự vật trong trạng thái quan hệ qua

lại, ràng buộc lẫn nhau với các sự vật khác xung quanh; xem xét sự vật trong trạng tháiđộng, biến đổi không ngừng của nó

35

Phương pháp biện chứng là hệ quả tất yếu của quan điểm biện chứng - quan điểm khẳngđịnh các sự vật, hiện tượng đều luôn tồn tại trong trạng thái vận động và trong mối quan hệhữu cơ với nhau Do đó, muốn nhận thức đúng về sự vật trong trạng thái vận động, biến đổikhông ngừng của nó, trong trạng thái quan hệ qua lại, ràng buộc lẫn nhau giữa nó với các sựvật khác xung quanh

36

b) Phương pháp siêu hình là phương pháp xem xét sự vật trong trạng thái biệt lập, tách rời với

các sự vật khác; xem xét sự vật trong trạng thái không vận động, không biến đổi

37

Phương pháp siêu hình bắt nguồn từ quan niệm cho rằng muốn nhận thức một đối tượngnào đó trước hết phải tách đối tượng đó ra khỏi mối quan hệ với các sự vật, hiện tượngkhác; đồng thời phải nhận thức đối tượng trong trạng thái không vận động, không biến đổi.Việc xem xét đối tượng sự vật theo quan niệm như vậy cũng có tác dụng nhất định Tuynhiên, sai lầm căn bản của phương pháp siêu hình chính là đã tuyệt đối hóa trạng thái tĩnhtương đối của đối tượng sự vật Trong thực tế, các sự vật, hiện tượng không tồn tại ở trạngthái tĩnh, bất biến một cách tuyệt đối Trái lại, các sự vật, hiện tượng luôn nằm trong nhữngmối quan hệ và trong trạng thái vận động biến đổi không ngừng

38

Ph.Ăngghen đã từng vạch rõ sự hạn chế của phương pháp siêu hình là “ Chỉ nhìn thấy

sự vật mà không nhìn thấy mối liên hệ qua lại giữa những vật ấy, chỉ nhìn thấy sự tồn tại của những sự vật ấy mà không nhìn thấy sự phát sinh và sự tiêu vong của những sự vật ấy, chỉ nhìn thấy trạng thái tĩnh của những sự vật mà quên mất sự vận động của những sự vật

ấy, chỉ nhìn thấy cây mà không thấy rừng”.

39

Tình huống: Vào một buổi chiều đẹp trời, A đi chơi cùng đám bạn Đang ngồi nói

chuyện vui vẻ với đám bạn trong quán, thì bất giác A nhìn sang bên đường thấy bạn gáimình đang đi trên xe cùng một người đàn ông

40

Theo phương pháp luận biện chứng: Bạn A sẽ xem xét tình hình và cân nhắc về mốiquan hệ giữa người đàn ông đó với bạn gái mình rồi mới quyết định mình nên làm gì trướctình huống đó.

41

Theo phương pháp luận siêu hình: Bạn A gọi ngay cô bạn gái để nói về chuyện chia taykhi A đã bắt gặp bạn gái mình đang đi cùng trên chiếc xe với người đàn ông khác.

42

43

44

45

46

47