Tiểu luận triết học đề tài bạo lực học đường

Vấn nạn bạo lực học đường ngày càng phổ bién hiện nay. Nó để lại nhiều hậu quả đáng tiếc cho nhiều gia đình và chính bản thân học sinh, nõi sợ về bạo lực ọc đường ngày càng lan rộng và chưa hoàn toàn giải quyết triệt để.

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Có một thời, chúng ta thường có tâm lý chủ quan cho rằng bạo lực học đường là một vấn đề hết sức xa xôi và không xảy ra phổ biến, ở xã hội giàu truyền thống "tôn

sư trọng đạo" và coi trọng các giá trị về gia đình như ở xã hội Việt Nam Các

phương tiện truyền thông đại chúng đã và đang đưa tin ồ ạt về tình trạng bạo lực học đường Chúng ta đã không thể lường trước được hậu quả của nó đối với giới trẻ

và sự phát triển của xã hội Có thể nói, hiện tượng học sinh đánh nhau là một thực tế không mới nhưng hiện tượng đánh nhau của HS ở một số nơi trong thời gian gần đây đã bộc bộ những tính chất nguy hiểm và nghiêm trọng Rõ ràng bạo lực học đường đang là một vấn đề nóng bỏng, một vấn nạn gây nhức nhối lòng người Nó không chỉ ảnh hưởng đến những người trong cuộc, mà còn ảnh hưởng tới cả một thế

hệ trẻ, ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai của dân tộc Theo Phùng Khắc Bình,

nguyên Vụ trưởng Vụ Công tác HS-SV của Bộ GD - ĐT thì theo báo cáo của 38/61

Sở GD - ĐT, từ năm 2003 đến năm 2020 có hơn 8.000 học sinh tham gia đánh nhau, bị xử lý kỷ luật Thời gian gần đây, các vụ bạo lực học đường không chỉ tăng

về số lượng mà còn tăng về mức độ nguy hiểm của nó, và lan rộng ra nhiều địa phương Những con số này đang gióng lên hồi chuông báo động cho chúng ta về thực trạng lối hành xử bạo lực, thiếu lành mạnh của các em học sinh

Tuổi vị thành niên là lứa tuổi chuyển tiếp từ trẻ em sang người trưởng thành Đây là giai đoạn phát triển cao về thể chất sinh lý, tâm lý và xã hội Trong đó có những biến chuyển tâm lý hết sức là phức tạp Chính yếu tố phát triển tâm lý cũng như thể chất và nhân cách chưa hoàn thiện khiến cho trẻ em trong lứa tuổi vị thành niên hay

bị khủng hoảng về tâm lý, dẫn đến những suy nghĩ và hành động sai lệch so với yêu cầu và chuẩn mực xã hội Bạo lực học đường đã trở thành vấn đề đáng quan tâm của toàn xã hội, đòi hỏi các cấp chính quyền cũng như các ban ngành phải có những biện pháp thích hợp để khắc phục tình trạng trên nhằm thiết lập một môi trường học đường an toàn, thân thiện cho học sinh, đảm bảo an ninh cho xã hội Từ góc độ yêu cầu lý luận, có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này đề cập đến thực trạng bạo lực học đường, thái độ của học sinh tới bạo lực học đường một số yếu tố ảnh hưởng tới tình trạng trên

Từ những lý do trên chúng tôi xin chọn đề tài “bạo lực học đường ở TP.HCM “

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng.

1.1.1 Nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan.

Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong triết học Mac - Lênin, rút ra nguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, mọi chủ trương, đường lối, kế hoạch, mục

tiêu, chúng ta đều xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện, tiêu

đề vật chất hiện có Phải tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan, nếu không làm như vậy chúng ta sẽ phải gánh chịu những hậu quả tai hại khôn lường Nhận thức sự vật hiện tượng phải chân thực, đúng đắn, tránh tô hồng hoặc bôi đen đối tượng, không được gán cho đối tượng cái mà nó không có Văn kiện Đại hội XII chủ trương phải nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật, đánh giá đúng sự thật,, nói rõ sự thật Nhận thức, cải tạo sự vật hiện tượng, nhìn chung, phải xuất phát từ chính bản thân sự vật hiện tượng đó với những thuộc tính, mối liên hệ bên trong vốn có của nó Cần phải tránh chủ nghĩa chủ quan, bệnh chủ quan duy ý chí; chủ nghĩa duy vật tầm thường, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa khách quan

Phải phát huy tính năng động sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò nhân tố con người, chống tư tưởng, thái độ thụ động, ỷ lại, ngồi chờ, bảo thủ, trì trệ, thiếu tính sáng tạo; phải coi trọng vai trò của ý thức; coi trọng công tác tư tưởng và giáo dục tư tưởng, coi trọng giáo dục lý luận chủ nghĩa Mac – Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời, phải giáo dục và nâng cao trình

độ tri thức khoa học, củng cố, bồi dưỡng nhiệt tình, ý chí cách mạng cho cán

bộ, đảng viên và nhân dân nói chung, nhất là trong điều kiện nền văn minh trí tuệ, kinh tế tri thức, toàn cầu hóa hiện nay; coi trọng việc giữ gìn, rèn luyện phẩm chất đạo đức cho cán bộ, đảng viên, bảo đảm sự thống nhất giữa nhiệt tình cách mạng và tri thức khoa học

Để thực hiện nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan, chúng ta còn phải nhận thức và giải quyết đúng đắn các quan hệ lợi ích, phải biết kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội; phải có động cơ trong sáng, thái độ thật sự khách quan, khoa học, không vụ lợi trong nhận thức và hành động của mình

1.1.2 Nguyên tắc toàn diện

Mỗi sự vật, hiện tượng tồn tại trong nhiều mối liên hệ, tác động qua lại với nhau; do vậy, khi nghiên cứu đối tượng cụ thể cần tuân thủ nguyên tắc toàn diện Từ nội dung của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến, phép biện chứng khái quát thành nguyên tắc toàn diện với những yêu cầu đối với chủ thể hoạt động nhận thức và thực tiễn như sau

Thứ nhất, khi nghiên cứu, xem xét đối tượng cụ thể, cần đặt nó trong chỉnh thể thống nhất của tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, các thuộc tính, các mối liên hệ của chỉnh thể đó; “cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả mối liên hệ và “ quan hệ gián tiếp” của sự vật đó”, tức trong chỉnh thể thống nhất của “mối tổng hòa những quan hệ muôn vẻ của sự vật

ấy với các sự vật khác”(V.I Lenin)

Thứ hai, chủ thể phải rút ra được các mặt, các mối liên hệ tất yếu của đối tượng đó và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại, bởi chỉ có như vậy, nhận thức mới có thể phản ánh được đầy đủ sự tồn tại khách quan với nhiều thuộc tính, nhiều mối liên hệ, quan hệ và tác động qua lại của đối tượng

Thứ ba, cần xem xét đối tượng này trong mối liên hệ với đối tượng khác và môi trường xung quanh, kể cả các mặt của các mối liên hệ trung gian, gián

tiếp; trong không gian, thời gian nhất định, tức cần nghiên cứu cả những mối liên hệ của đối tượng trong quá khứ, hiện tại và phán đoán cả tương lai của nó

Thứ tư, quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện, một chiều, chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt khác, hoặc chú ý đến nhiều mặt nhưng lại xem xét dàn trải, không thấy mặt bản chất của đối tượng nên dễ rơi vào thuật ngụy biện ( đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại) và chủ nghĩa chiết trung (lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau vào một mối liên hệ phổ biến )

1.1.3 Nguyên tắc phát triển

Nghiên cứu nguyên lý về sự phát triển giúp nhận thức được rằng, muốn nắm được bản chất, nắm được khuynh hướng phát triển của sự vật , hiện tượng thì phải tự giác tuân thủ nguyên tắc phát triển, tránh tư tưởng bảo thủ, trì trệ, Nguyên tắc này yêu cầu:

Thứ nhất, khi nghiên cứu, cần đặt đối tượng vào sự vận động, phát triển xu hướng biến đổi của nó để không chỉ nhận thức nó ở trạng thái hiện tại, mà còn dự báo được khuynh hướng phát triển của nó trong tương lai

Thứ hai, cần nhận thức được rằng, phát triển là quá trình trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có đặc điểm, tính chất, hình thức khác nhau nên cần tìm hình thức, phương pháp tác động phù hợp để thúc đẩy, hoặc kìm hãm sự phát triển đó

Thứ ba, phải sớm phát hiện và ủng hộ đối tượng mới hợp quy luật, tạo điều kiện cho nó phát triển; chống lại quan điểm bảo thủ, trì trệ, định kiến

Thứ tư, trong quá trình thay thế đối tượng cũ bằng đối tượng mới phải biết

kế thừa các yếu tố tích cực từ đối tượng cũ và phát triển sáng tạo chúng trong điều kiện mới Tóm lại, muốn nắm được bản chất, khuynh hướng phát triển của đối tượng nghiên cứu cần ”phải xét sự vật trong sự phát triển, trong sự tự vận động… trong sự biến đổi của nó”

1.1.4 Nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể có đặc trưng cơ bản là muốn nắm được bản chất

sự vật, hiện tượng cần xem xét sự hình thành, tồn tại và phát triển của nó trong điều kiện, môi trường, hoàn cảnh vừa trong quá trình lịch sử, vừa ở từng giai đoạn cụ thể của quá trình đó, tức “xem xét mỗi vấn đề theo quan điểm sau đây: một hiện tượng nhất định đã xuất hiện trong lịch sử như thế nào, hiện tượng đó đã trải qua những giai đoạn phát triển chủ yếu nào, và đứng trên quan điểm của sự phát triển đó để xét xem hiện nay nó đã trở thành như thế nào; bản chất của nguyên tắc này là khi nhận thức sự vật, hiện tượng trong sự vận động, trong sự chuyển hóa qua lại của nó, phải tái tạo lại sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng ấy.Nội dung nguyên tắc lịch sử cụ thể được V.I.Lenin nêu rõ và cô đọng “ xem xét sự vật hiện tượng trong sự xuất hiện, trong sự tự vận động trong sự tự biến đổi của nó” Nói như vậy không

có nghĩa nguyên tắc lịch sử chỉ dừng lại ở chỗ liệt kê những giai đoạn phát triển lịch sử mà khách thể nhận thức đã qua, mà còn đòi hỏi chủ thể nhận thức phải vạch ra được tính tất yếu và các quy luật chi phối sự thay thế lẫn nhau của các khách thể nhận thức ( do khách thể nhận thức chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác ), đặc biệt là phải tách ra được, “ cái cơ bản nhất trong chiều hướng phát triển, hay trong cái dây xích phát triển “ của khách thể nhận thức V.I.Lenin viết “trong mỗi thời kì đặc biệt, cần phải tìm cho ra cái mắt xích đặc biệt mà người ta phải đem toàn lực ra để nắm lấy để giữ vững được toàn bộ cái xích và chuẩn bị để chuyển vững chắc sang mắt xích

kề bên; hơn nữa, trình tự nối tiếp, hình thức, mối liên hệ của (chúng) và những đặc điểm khác nhau của (chúng) trong… những biến cố lịch sử không đơn giản… “ Qua đoạn trích này, V.I.Lenin nhắc nhở rằng, nhận thức về một khách thể nào đó, nhất là trong lĩnh vực xã hội, dù cho nhận thức đó đã

là chân lý, cúng không phải là một cái gì cứng nhắc, luôn luôn đúng trong mọi biến cố của lịch sử

1.2 Tiếp cận vấn đề bạo lực học đường từ góc nhìn duy vật biện chứng

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của bạo lực học đường

BLHĐ là hệ thống xâu chuỗi lời nói hành vi mang tính miệt thị đe doạ khủng bố người khác ( Thường xảy ra giữa trò và trò, thầy và trò, và ngược lại trong nhà trường ) để lại những thương tích trên cơ thể thậm chí gây tử vong Nhưng đặc biệt

là gây tổn thương về tư tưởng, tâm hồn tạo nên những cú sốc tâm, sinh lí cho những đối tượng trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục

Bạo lực học đường là những hành vi thô bạo bất chấp công lí và pháp luật gây tổn thương về thân thể và tinh thần diễn ra trong phạm vi trường học

Bạo lực học đường không chỉ xảy ra ở học sinh nam mà còn có cả học sinh nữ, kể

cả giữa học sinh với giáo viên và ngược lại Qua đó, ta có thể thấy rằng, tình trạng trên đang là vấn đề vô cùng nhức nhối nhức nhối và có mức độ gia tăng mỗi ngày, hậu quả của nó ngày càng không thể đoán trước được điều gì

1.2.2 Nguyên nhân của bạo lực học đường

a) Thay đổi tâm sinh lí

Chúng ta biết rằng, lứa tuổi học sinh đặc biệt từ 14 tuổi đến 18, đây là quá trình con người dần hoàn thiện về cả thể xác và tinh thần Bởi vậy lứa tuổi này cũng chính là thời kì tâm sinh lí có nhiều thay đổi Độ tuổi này giúp phát triển và hình thành nhân cách của lứa vị thành niên đặc biệt là tâm sinh lí đang phát triển theo chiều hướng: thích thể hiện bản thân, thích được mọi người quan tâm chú ý, đặc biệt nhất là trong

độ tuổi này trẻ đã bắt đầu ý thức mình không còn là trẻ con, muốn được độc lập, muốn tôn trọng Đặc biệt có những hành vi mang tính khẳng định bản thân như hút thuốc, đánh nhau

Nhất là khi những vấn đề bức xúc cá nhân học sinh không được giải quyết thoả đáng, hay không được chấp thuận theo mong muốn, hay bị những đối tượng khác khiêu khích, cố ý xúc phạm đến danh dự, bất đồng ý kiến với đám đông Những điều này tác động đến tâm lí của trẻ làm xảy ra những hành vi không kiểm soát được bản thân

b) Từ phía gia đình

Một phần nguyên nhân to lớn là từ phía gia đình vì " Gia đình là tế bào của xã hội,

là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách " Do sự giáo dục, quan tâm không đúng cách hoặc thiếu cả luôn sự giáo dục, quan tâm Gia đình chỉ quan tâm về vật chất không quan tâm điều hướng thích hợp cho con, nghĩ là cho con về học vấn mà quên chăm chút

về mặt tinh thần, không tâm sự chia sẻ, không quan tâm đến cách thức giao tiếp, ứng xử, giao tiếp,

cách tiếp thu của con để có cách giáo dục, góp ý, xây dựng cho phù hợp Có thể gia đình của học sinh đang trong tình trạng bạo lực nên học sinh dễ dàng bị xâm nhiễm

ý thức, dễ dàng học theo và coi việc bạo hành người khác là chuyện hiển nhiên, tương tự Hoặc hoàn cảnh bị chính gia đình bạo hành nên tác động xấu đến suy nghĩ, hành động và ý thức

Do tình cảm gia đình đổ vỡ dẫn đến con nhỏ buồn bã, rối loạn tâm lí nên có những hành vi nông nỗi , thiếu kiểm soát, không tự chủ được bản thân

c) Từ phía nhà trường

Vấn đề này cũng có một phần từ nhà trường còn nặng về kiến thức văn hoá, lý thuyết Chỉ chú trọng thành tích mà quên giáo dục nhân cách, lối hành xử, ứng xử Cách truyền tải kiến thức khô khan thiếu liên hệ thực tế về các tình huống, cách điều hoà tiết chế cảm xúc với lối suy nghĩ, hạnh động để học sinh nhận thức, hiểu rõ nhằm giảm thiếu tối đa nguy cơ dẫn đến bạo lực trong môi trường học tập Chưa thực sự quan tâm đến việc chú trọng tuyên truyền, nâng cao ý thức về tình trạng này

để hs nhìn nhận và nằm bắt kịp thời

1.2.3 Ảnh hưởng của bạo lực học đường đến đời sống xã hội

a) Ảnh hưởng đến bản thân học sinh cả nạn nhân lẫn kẻ thực hiện hành vi bạo lực đều có hậu quả không hay Trong nhiều vụ bạo lực được nói tới, không ít những vụ bạo lực đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt thể xác Nhẹ nhàng có thể là

những vết bầm tím nhưng cũng có thể là những thương tích nặng phải vào bệnh viện điều trị Tồi tệ hơn khi không ít vụ bạo lực đã cướp đi sinh mạng của những học sinh vô tội để lại sự thiệt thòi, đau đớn không chỉ về mặt thể xác mà cả tinh thần cho học sinh và gia đình -Những đứa trẻ bị bạo lực, nhất là bạo lực về tinh thần, bạo lực ngôn ngữ thường cảm thấy bị tổn thương, chán nản, lo âu, cô đơn, suy sụp… Sự sợ hãi hoặc nỗi ám ảnh làm thế nào để đối phó những kẻ bắt nạt có thể khiến trẻ bị stress Thậm chí, tình trạng này có thể kéo dài suốt cuộc đời Các em không dám ra ngoài chơi hoặc đến trường,

không thể tập trung vào học hành

Kể cả những em chỉ chứng kiến chứ không tham gia hành vi bạo lực cũng bị ảnh hưởng Chứng kiến những hành vi bạo lực khiến các em cảm thấy sợ hãi, và nếu thấy những kẻ gây ra bạo lực không hề bị trừng trị thì những em chứng kiến cũng

có thể hùa theo số đông, ủng hộ hành vi này, và có nhiều khả năng trở thành kẻ có hành vi bạo lực trong tương lai Những cuộc thăm dò ở Mỹ đã cho thấy rằng những

em chứng kiến mà im lặng thì 33% cảm thấy giận dữ nhưng bất lực, cho rằng lẽ ra các em nên làm gì đó nhưng đã không dám làm; 24% cho rằng việc đó chẳng liên quan gì đến các em; điều này nếu kéo dài và lặp đi lặp lại sẽ tạo nên một nhóm người vô cảm trước những bất công hay nỗi đau của người khác

b) Ảnh hưởng đến gia đình

Những hành vi bạo lực học đường của học sinh sẽ không thể làm cho các bậc phụ huynh vừa lòng Nếu con đánh nhau với bạn, bị nhà trường xử phạt, bị cha mẹ nạn nhân lên tiếng thì cách xử lý phổ biến nhất được các bậc cha mẹ lựa chọn là chửi mắng, trách móc, thậm chí là đánh đập con mình Điều đó đồng nghĩa với việc họ gieo thêm vào đứa con của mình nỗi bực tức và làm nảy sinh mâu thuẫn giữa cha

mẹ và con cái Không khí gia đình sẽ trở nên căng thẳng hơn nếu như cha mẹ cứ đổ lỗi cho nhau về việc quản lý và giáo dục con Không ai chịu nhận lỗi về mình, vợ chồng nảy sinh mâu thuẫn với nhau chỉ vì con cái Không những thế nếu những hành vi bạo lực của học sinh để lại hậu quả nghiêm trọng về mặt thể xác thì gia đình

phải mất thêm một khoản tài chính lớn để giải quyết hậu quả Đó là chưa kể, gần đây có những vụ bạo lực học đường đã dẫn tới những cái chết thương tâm của những em học sinh vô tội Nỗi đau đó đối với bất cứ gia đình nào cũng không thể bù đắp được Trước thực trạng bạo lực học đường trở nên nghiêm trọng thì sự lo lắng của các bậc phụ huynh càng được đẩy lên cao Không chỉ lo lắng cho việc học mà còn lo lắng cho sự an toàn của con cái, lo lắng cho tương lai và cả tính mạng của con mình

CHƯƠNG 2 BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

2.1 Sơ lược về sự phân bố các trường trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay