Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất chính tại huyện thống nhất, tỉnh đồng nai

TÓM TẮTĐề tài được thực hiện tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai với mục đích chính là đánh giá đúng thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và thấy rõ hiệu quả của các loạihình sử dụng đất c

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướngdẫn khoa học của PGS.TS Trần Thanh Đức Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn

là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõnguồn gốc./

Huế, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Đình Hà

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được đề tài: “Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất chính tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai”, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các thầy, cô hướng

dẫn và các bạn đồng nghiệp Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kínhtrọng đến:

- PGS.TS Trần Thanh Đức, người Thầy hướng dẫn khoa học, đã tâm huyết tậntình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian, định hướng và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận văn

- Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, các Thầy giáo, cô giáo khoa Tàinguyên Đất và Môi trường Nông nghiệp, Phòng đào tạo Sau Đại học - Trường Đạihọc Nông Lâm Huế đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

- Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh ĐồngNai, Văn phòng Đăng ký Đất đai tỉnh Đồng Nai đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong thời gian tiến hành nghiên cứu luận văn

- Tôi xin chân thành cảm ơn Uỷ ban Nhân dân huyện Thống Nhất, phòng Tàinguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Chi cục Thống

kê, UBND xã Gia Tân 3, UBND xã Gia Kiệm và các đơn vị, cá nhân đã tạo điều kiện,giúp đỡ tôi trong thời gian thu thập thông tin, tài liệu, nghiên cứu làm luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình của tôi Gia đình tôi thực sự

là nguồn động viên lớn lao và là những người truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thànhluận văn

Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn./

Huế, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Đình Hà

TÓM TẮT

Đề tài được thực hiện tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai với mục đích chính

là đánh giá đúng thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và thấy rõ hiệu quả của các loạihình sử dụng đất chính từ đó đề xuất được các giải pháp sử dụng đất hợp lý tại địa bànnghiên cứu Đề tài đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Điều tra thu thập số liệutài liệu; Tổng hợp, phân tích, đánh giá hiệu quả sử dụng đất; minh họa bằng sơ đồ,biểu đồ, hình ảnh và xử lý số liệu Kết quả nghiên cứu cho thấy:

1 Huyện Thống Nhất là một huyện nằm ở vị trí trung tâm trong ranh giới hànhchính của tỉnh Đồng Nai với tổng diện tích tự nhiên là 24.800,5ha (bằng 4,20% tổngdiện tích tự nhiên toàn tỉnh Đồng Nai) Huyện có vị trí địa lý, điều kiện đất đai, thờitiết khí hậu thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp Sản xuất nông nghiệp củahuyện Thống Nhất đã có bước phát triển mạnh mẽ và đây là ngành kinh tế quan trọngtrong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

2 Huyện có diện tích đất nông nghiệp là 21.108,9 ha (chiếm 85,11% tổng diệntích tự nhiên toàn huyện); trong đó diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 20.341,1 ha(chiếm 96,36% diện tích đất nông nghiệp của toàn huyện) Bao gồm các loại hình sửdụng đất chính:

- Đất trồng cây hàng năm:

+ Loại hình sử dụng đất chuyên Lúa (lúa Đông xuân – Hè thu);

+ Loại hình sử dụng đất Lúa – màu (lúa – lạc – sắn; lúa – rau);

+ Loại hình sử dụng đất chuyên màu (lạc – sắn; chuyên rau);

- Đất trồng cây lâu năm:

+ Loại hình sử dụng đất trồng Chuối;

+ Loại hình sử dụng đất trồng Chôm chôm;

Đây là những loại hình sử dụng đất chính của huyện và có triển vọng sử dụngđất bền vững, vừa đảm bảo về giá trị sản phẩm, đáp ứng được yêu cầu về an ninhlương thực và giải quyết việc làm cho nguồn lao động nông nghiệp nông thôn

3 Trong các loại hình sử dụng đất chính của huyện thì loại hình Chôm chôm (194triệu đồng/ha) và loại hình Chuối (201,6 triệu đồng/ha) đạt hiệu quả kinh tế khá cao; thấpnhất là loại hình chuyên Lúa (24,9 triệu đồng/ha) Ngoài ra, loại hình chuyên Rau màucác loại cũng cho hiệu quả kinh tế tương đối cao (155,4 triệu đồng/ha)

Khả năng cung cấp sản phẩm, đảm bảo thị trường và thu hút lao động của loại hình Rau, Lạc và Sắn ở mức trung bình; trong khi đó loại hình Chôm chôm và Chuối

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

ivđạt mức khá cao và khả năng che phủ trên 90% Ngoài việc có ý nghĩa bảo vệ đất, đâycòn là diện tích góp phần làm tăng năng suất cây trồng.

4 Dựa trên kết quả đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bànnghiên cứu, đề xuất hướng lựa chọn các loại hình sử dụng đất thích hợp cho huyệnThống Nhất như sau:

- Duy trì diện tích gieo trồng lúa 2 vụ (Đông xuân – Hè thu) nhằm góp phần ổnđịnh an ninh lương thực

- Chuyển đổi diện tích kiểu sử dụng đất Lúa - Lạc – sắn sang kiểu sử dụng đất Lúa Đông xuân – Rau (2 vụ), có hiệu quả kinh tế cao hơn

- Duy trì và mở rộng diện tích trồng Rau và thâm canh tăng từ 3 vụ lên 5 vụ,đưa các giống mới có năng suất, phẩm chất cao vào gieo trồng

- Duy trì và tăng diện tích đối với loại hình chuyên cây lâu năm (cây ăn quả:

Chuối, chôm chôm…) đây là loại hình sử dụng đất cho hiệu quả kinh tế khá cao

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

MỤC LỤC v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC CÁC BẢNG ix

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ x

MỞ ĐẦU 1

1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

2 MỤC TİÊU CỦA ĐỀ TÀİ 2

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 2

3.1 Ý nghĩa khoa học 2

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1.1 Khái niệm về đất đai và đất nông nghiệp 4

1.1.2 Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp 7

1.1.3 Khái quát về hiệu quả sử dụng đất 8

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 9

1.1.5 Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 11

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 13

1.2.1 Hiện trạng sử dụng đất tại Việt Nam 13

1.2.2 Những thách thức đối với sử dụng đất bền vững ở Việt Nam 14

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 15

1.3.1 Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên thế giới 15

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

vi 1.3.2 Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở

Việt Nam 16

1.3.3 Tình hình nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp tại huyện Thống Nhất 18

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 19

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 19

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 19

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 19

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.3.1 Chọn điểm nghiên cứu 19

2.3.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu tài liệu 20

2.3.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá hiệu quả sử dụng đất 20

2.3.4 Phương pháp chuyên gia 21

2.3.5 Phương pháp minh họa bằng sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh 21

2.3.6 Phương pháp phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu 21

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 22

3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN THỐNG NHẤT 22

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 23

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 30

3.2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TÌNH HÌNH BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2012 - 2016 40

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất 40

3.2.2 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp 42

3.2.3 Tình hình biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2012 - 2016 44

3.3 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CHÍNH CỦA HUYỆN 45

3.3.1 Loại hình sử dụng đất và kiểu sử dụng đất nông nghiệp vùng nghiên cứu 46

3.3.2 Đánh giá hiệu quả kinh tế 53

3.3.3 Đánh giá hiệu quả xã hội 62

3.4 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP CỦA HUYỆN THỐNG NHẤT 69

3.4.1 Quan điểm và căn cứ đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp 69

3.4.2 Định hướng sử dụng đất nông nghiệp huyện Thống Nhất trong thời gian tới .70 3.4.3 Một số giải pháp thực hiện 71

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77

Kết luận 77

Kiến nghị 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC 82

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TT

1234567891011121314

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Phân nhóm các loại đất chính của huyện Thống Nhất 25

Bảng 3.2: Thống kê các sông, suối trên địa bàn huyện Thống Nhất 26

Bảng 3.3: Tổng hợp tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành giai đoạn 2012-2016 của huyện Thống Nhất 30 Bảng 3.4: Hiện trạng các công trình thủy lợi huyện Thống Nhất 36

Bảng 3.5: Hiện trạng sử dụng đất huyện Thống Nhất năm 2016 40

Bảng 3.6: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Thống Nhất năm 2016 42

Bảng 3.7: Biến động sử dụng đất nông nghiệp huyện Thống Nhất giai đoạn 2012-2016 44 Bảng 3.8: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2016 của vùng nghiên cứu 46

Bảng 3.9: Các loại hình sử dụng đất vùng 1 (xã Gia Tân 3) 48

Bảng 3.10: Các loại hình sử dụng đất vùng 2 (xã Gia Kiệm) 49

Bảng 3.11: Các loại hình sử dụng đất của 02 vùng nghiên cứu 50

Bảng 3.12: Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính tại Vùng 1 53

Bảng 3.13: Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính tại Vùng 2 55

Bảng 3.14: Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất Vùng 1 58

Bảng 3.15: Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất Vùng 2 60

Bảng 3.16: Tổng hợp hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất trên vùng 1 và vùng 2 61

Bảng 3.17: Mức đầu tư lao động và thu nhập/ngày công lao động của 2 vùng 63

Bảng 3.18: Mức đầu tư phân bón cho các cây trồng vùng 1 65

Bảng 3.19: Mức đầu tư phân bón cho các cây trồng vùng 2 65 Bảng 3.20: So sánh mức đầu tư phân bón thực tế tại địa phương với tiêu chuẩn bón phân

cân đối và hợp lý 66

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

Hình 1.1: Hệ thống sử dụng đất 6

Hình 1.2: Quan điểm về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững 8

Hình 3.1: Sơ đồ hành chính huyện Thống Nhất 22

Hình 3.2: Tỷ trọng cơ cấu ngành kinh tế của huyện Thống Nhất giai đoạn 2012-2016 31 Hình 3.3: Cơ cấu sử dụng đất năm 2016 huyện Thống Nhất 41

Hình 3.4: Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp huyện Thống Nhất năm 2016 43

Hình 3.5: Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp của vùng nghiên cứu 47

Hình 3.6: Cơ cấu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của vùng nghiên cứu 47

Hình 3.7: Hiệu quả kinh tế của các LUT vùng 1 57

Hình 3.8: Hiệu quả kinh tế các LUT tại vùng 2 59

MỞ ĐẦU

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Đất là một bộ phận hợp thành quan trọng của môi trường sống, không chỉ là tàinguyên thiên nhiên mà còn là nền tảng để định cư và tổ chức hoạt động kinh tế, xãhội, không chỉ là đối tượng của lao động mà còn là tư liệu sản xuất đặc biệt không thểthay thế trong sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp là một hoạt động có từ xa xưa củaloài người và hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên

cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạpcho việc phát triển các ngành khác Trong điều kiện hiện nay, khi dân số ngày một giatăng, nhu cầu về sử dụng đất của con người cũng không ngừng tăng theo, làm ảnhhưởng rất lớn đến diện tích và chất lượng đất sản xuất nông nghiệp, diện tích đất nôngnghiệp ngày càng bị thu hẹp để nhường chỗ cho các mục tiêu phát triển và đáp ứngnhu cầu ở ngày càng tăng, cùng với nó là quá trình khai thác đất nông nghiệp quámức, không quan tâm đến việc cải tạo, bồi bổ đất đã dẫn đến hiện tượng làm giảm sứcsản xuất của đất như: xói mòn, rửa trôi, sa mạc hoá, nhiễm mặn, nhiễm phèn, chuahoá….Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả lànhiệm vụ quan trọng đảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững

Nguồn tài nguyên đất đai có hạn về diện tích, trong khi đó diện tích đất nôngnghiệp bị thu hẹp dần do sức ép của gia tăng dân số, quá trình đô thị hóa và côngnghiệp hoá thì mục tiêu sử dụng đất có hiệu quả là hết sức cần thiết Chính vì vậy việcphát huy và mở rộng những loại hình sử dụng đất vừa mang lại hiệu quả kinh tế caovừa bền vững là vấn đề mang tính chiến lược lâu dài Hiện nay đã có những nghiêncứu sử dụng đất bền vững cho một số vùng sinh thái, phạm vi cấp tỉnh và một số vùngsản xuất đặc trưng Tuy nhiên, ở những phạm vi cấp huyện thì những nghiên cứu đánhgiá mang tính ứng dụng thực tiễn nhằm xác định các loại hình sử dụng đất hiệu quả vàbền vững còn hạn chế

Huyện Thống Nhất là một huyện nông nghiệp có tổng diện tích đất tự nhiêntoàn huyện là 24.800,5 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 21.108,9 ha, chiếm85,11% diện tích tự nhiên của toàn huyện Là một huyện thuần nông nên sản xuấtnông nghiệp có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế ở địa phương Sản xuấtnông nghiệp là mũi nhọn trong nền kinh tế của huyện nhưng còn phụ thuộc nhiều vàođiều kiện tự nhiên, nên sản lượng ngành nông nghiệp chưa cao, chưa đáp ứng đượcyêu cầu của thị trường hiện nay Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đếntình trạng đó là việc bố trí cơ cấu cây trồng chưa hợp lý, không tận dụng được lợi thế

về đất đai, khí hậu ở từng tiểu vùng của huyện Mặt khác, đất đai của huyện khá đadạng về loại hình thổ nhưỡng, có những yếu tố thuận lợi nhưng cũng không ít khó

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

2khăn cho việc khai thác sử dụng đất Vì vậy, làm thế nào để có thể sử dụng hiệu quảdiện tích đất nông nghiệp hiện có trên địa bàn huyện là vấn đề đang được các ngành,các cấp chính quyền quan tâm nghiên cứu để xây dựng cơ sở cho việc đưa ra cácphương án chuyển dịch cơ cấu cây trồng một cách hợp lý nhất, đem lại hiệu quả sửdụng đất cao nhất.

Từ những vấn đề trên, tác giả mong muốn nghiên cứu, đánh giá thực trạng việc

sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai để lý giảinhững thuận lợi, khó khăn, hạn chế và đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp hiệu

quả và bền vững trên địa bàn huyện Đó là lý do tác giả quyết định chọn đề tài “Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất chính tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai” làm Luận văn thạc sĩ, chuyên ngành

Quản lý đất đai của mình

2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá được thực trạng sử dụng đất nông nghiệp và thấy rõ hiệu quả của cácloại hình sử dụng đất chính từ đó đề xuất được các giải pháp sử dụng đất hợp lý tạihuyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được hiện trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai;

- Đánh giá được hiệu quả của một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính

về mặt kinh tế, xã hội và môi trường tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai;

- Đề xuất được giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyệnThống Nhất, tỉnh Đồng Nai

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 3.1 Ý nghĩa khoa học

- Kết quả đề tài góp phần cung cấp cơ sở để đánh giá về thực trạng và hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp;

- Góp phần hoàn thiện việc ra quyết định trong lựa chọn các loại hình sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao trên địa bàn huyện;

- Cung cấp nguồn thông tin làm cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu tiếp theo

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơquan chức năng trong việc quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp, quy hoạch nông thônmới Các đề xuất về loại hình sử dụng đất cung cấp cho cơ quan quản lý Nhà nước vàngười nông dân lựa chọn hợp lý để chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp đạt hiệuquả cao

- Góp phần cung cấp luận chứng kinh tế kỹ thuật để lập quy hoạch sử dụng đấtnông nghiệp và xây dựng các vùng chuyên canh trên địa bàn huyện

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1.1 Khái niệm về đất đai và đất nông nghiệp

1.1.1.1 Đất

Từ lâu, con người đã có những nhận thức về đất, tùy theo ngành, lĩnh vựcnghiên cứu mà đất được xem với vai trò, đối tượng nghiên cứu khác nhau Trênphương diện thổ nhưỡng, nhà địa chất William (973-1048) cho rằng, đất là tầng mặttơi xốp của lục địa có khả năng tạo ra sản phẩm cho cây trồng

Theo V.V.Dokuchaev (1846-1903), nhà khoa học người Nga tiền phong tronglĩnh vực khoa học đất: đất như là một thực thể tự nhiên có nguồn gốc và lịch sử pháttriển riêng, là thực thể với những quá trình phức tạp và đa dạng diễn ra trong nó Đấtđược coi là khác biệt với đá Đá trở thành đất dưới ảnh hưởng của một loạt các yếu tốtạo thành đất như sinh vật, khí hậu, đá mẹ, địa hình, thời gian và tác động của conngười

Như vậy đất có nguồn gốc từ các loại đá mẹ nằm trong thiên nhiên lâu đời bịphá hủy dần dưới tác dụng của các yếu tố lý học, hóa học và sinh học Sự khác biệtgiữa đá và đất là độ phì nhiêu Chính nhờ độ phì nhiêu của đất mà các hệ sinh thái vàcon người mới có thể tồn tại và phát triển được

Theo Karl Marx (1949), đất là tư liệu sản xuất cơ bản và quý báu của sản xuấtnông nghiệp, điều kiên không thể thiếu được của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạtthế hệ người kế tiếp nhau

Theo quan điểm kinh tế học, đất là tài sản quốc gia, là tư liệu sản suất chủ yếu,

là đối tượng lao động đồng thời cũng là sản phẩm lao động Đất là mặt bằng để pháttriển nền kinh tế quốc dân

Đất đồng hành cùng con người qua các nền văn minh nông nghiệp khác nhau,

từ nông nghiệp thô sơ vào buổi bình minh của loài người đến nền nông nghiệp đầy ắpnhững tiến bộ về khoa học kỹ thuật như ngày nay Mọi hoạt động của con người đềugắn với bề mặt của đất và không gian quanh nó

1.1.1.2 Đất đai

Đất đai là tiền đề cơ bản cho sự tồn tại và phát triển của con người Thông qua đấtđai, con người sản xuất ra của cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của mình Tùy theo mụcđích khác nhau mà con người có sự nhìn nhận và tiếp cận khác nhau về đất đai

“Đất đai” là thuật ngữ khoa học có thể được hiểu theo nghĩa rộng là một diệntích bề mặt của trái đất có giới hạn, có chiều thẳng đứng hướng lên không trung, cóchiều sâu hướng xuống lòng đất, có chiều ngang kết nối mọi thành phần liên quan vớinhau về các điều kiện tự nhiên và điều kiện sống của động thực vật.

Muốn quy hoạch bố trí sử dụng đất hiệu quả trước mắt và lâu dài thì phải nắmvững cả hai mặt: phần đất (thổ nhưỡng) và phần đất đai (mặt bằng lãnh thổ)

Theo Luật Đất đai Việt Nam, đất đai là tài nguyên quý giá, là tư liệu sản xuấtđặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bốcác khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh và quốc phòng

Tóm lại, đất đai là một vùng đất được xác định về mặt địa lý, có các thuộc tínhtương đối ổn định hoặc thay đổi có tính chất chu kỳ có thể dự đoán được của sinhquyển bên trên, bên trong và bên dưới nó như là: không khí, đất, điều kiện địa chất,thủy văn, thực vật và động vật cư trú, những hoạt động trước đây của con người, ởchừng mực mà ảnh hưởng của những thuộc tính này có ý nghĩa tới việc sử dụng vùngđất đó của con người hiện tại và trong tương lai

1.1.1.3 Đất nông nghiệp

Điều 10 Luật đất đai 2013, căn cứ vào mục đích sử dụng, đất đai được chia làm

3 nhóm chính: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng [7]

* Đất nông nghiệp: Là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí

nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo

vệ, phát triển rừng; bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồngthủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác

* Đất sản xuất nông nghiệp: Là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất

nông nghiệp Bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm

Như vậy, đối với nông nghiệp, đất đai là yếu tố quan trọng và quyết định đếnquá trình sản xuất vật chất của con người Tuy nhiên, tài nguyên đất đai tỷ lệ nghịchvới sự gia tăng dân số làm cho áp lực lên ngành nông nghiệp càng tăng, thêm vào đó,quá trình công nghiệp hóa làm cho chất lượng đất nông nghiệp ngày càng suy giảm

Mặt khác, tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu đã tác động tiêu cực đến diện tích đấtnông nghiệp, năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp Vì vậy, việc sử dụng đấthợp lý, hiệu quả và tiết kiệm là một trong những điều kiện để phát triển kinh tế - xãhội bền vững

6thống được hiểu như sau: “Hệ thống là một tổng thể có trật tự của các yếu tố khácnhau có quan hệ và tác động qua lại Một hệ thống được xác định như một tập các đốitượng hay các thuộc tính được liên kết bằng nhiều mối tương tác [18].

Như vậy, một loại hình sử dụng đất được bố trí trong một điều kiện tự nhiên cụthể, có thể là một đơn vị đất đai, nó bao hàm cả vấn đề đầu tư cải tạo và thu nhập cóthể có thì là một hệ thống sử dụng đất

LUS = LMU + LUT

Hợp phần đất đai của LUS là đặc tính của LMU, ví dụ: loại đất, độ dốc, chế

độ ẩm của đất, lượng mưa, …Hợp phần sử dụng đất của LUS là các thuộc tính mô tả LUT: Thuộc tính sinhhọc, thuộc tính kỹ thuật và quản lý sản xuất, thuộc tính kinh tế - xã hội,

LUS là một phần của Hệ thống canh tác và quan hệ chặt chẽ với Hệ thốngnông nghiệp của vùng sản xuất

Vì vậy trong Trong đánh giá đất đai chúng ta không đánh giá loại hình sử dụngđất mà chúng ta đánh giá hệ thống sử dụng đất

Cấu trúc hệ thống sử dụng đất được thể hiện qua sơ đồ sau:

HỆ THỐNG SỬ DỤNG ĐẤT

Loại hình sử dụng đấtCải tạo đất đai

trường tiêu thụ sản phẩm; đầu tư, lao động, biện pháp kỹ thuật, yêu cầu về cơ sở hạ tầng; mức thu nhập v.v

1.1.2 Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp

Ngày nay, sử dụng đất bền vững, tiết kiệm và có hiệu quả đã trở thành chiếnlược quan trọng có tính toàn cầu Nó đặc biệt quan trọng đối với sự tồn tại và pháttriển của nhân loại, bởi nhiều lẽ:

Một là, tài nguyên đất vô cùng quý giá Bất kỳ nước nào, đất đều là tư liệu sản

xuất nông - lâm nghiệp chủ yếu, cơ sở lãnh thổ để phân bố các ngành kinh tế quốcdân, con ngưòi phải sinh sống và làm việc ở trên đất

Hai là, tài nguyên đất có hạn, đất có khả năng canh tác càng ít ỏi Toàn lục địa

trừ diện tích đóng băng vĩnh cửu (1.360 triệu ha) chỉ có 13.340 triệu ha Trong đóphần lớn có nhiều hạn chế cho sản xuất do quá lạnh, khô, dốc, nghèo dinh dưỡng,hoặc quá mặn, quá phèn, bị ô nhiễm, bị phá hoại do hoạt động sản xuất hoặc do bomđạn chiến tranh Diện tích đất có khả năng canh tác của lục địa chỉ có 3.030 triệu ha

Hiện nhân loại mới khai thác được 1.500 triệu ha đất canh tác

Ba là, diện tích tự nhiên và đất canh tác trên đầu người ngày càng giảm do áp lực tăng dân số, sự phát triển đô thị hóa, công nghiệp hóa và các hạ tầng kỹ thuât.

Bình quân diện tích đất canh tác trên đầu người của thế giới hiện nay chỉ còn 0,23 ha,

ở nhiều quốc gia khu vực châu Á, Thái Bình Dương là dưới 0,15 ha, ở Việt Nam chỉcòn 0,11 ha Theo tính toán của Tổ chức Lương thực thế giới (FAO), với trình độ sảnxuất trung bình hiện nay trên thế giới, để có đủ lương thực, thực phẩm, mỗi người cần

có 0,4 ha đất canh tác [33]

Bốn là, do điều kiện tự nhiên, hoạt động tiêu cực của con người, hậu quả của chiến tranh nên diện tích đáng kể của lục địa đã, đang và sẽ còn bị thoái hóa, hoặc ô nhiễm dẫn tới tình trạng giảm, mất khả năng sản xuất và nhiều hậu quả nghiêm trọng khác Trên thế giới hiện có 2.000 triệu ha đất đã và đang bị thoái hóa, trong đó 1.260 triệu

ha tập trung ở châu Á, Thái Bình Dương Ở Việt Nam hiện có 16,7 triệu ha bị xói mòn,rửa trôi mạnh, chua nhiều, 9 triệu ha đất có tầng mỏng và độ phì thấp, 3 triệu ha đấtthường bị khô hạn và sa mạc hóa, 1,9 triệu ha đất bị phèn hóa, mặn hóa mạnh Ngoài ratình trạng ô nhiễm do phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật, chất thải, nước thải đô thị, khucông nghiệp, làng nghề, sản xuất, dịch vụ và chất độc hóa học để lại sau chiến tranh cũngđáng báo động Hoạt động canh tác và đời sống còn bị đe dọa bởi tình trạng ngập úng,ngập lũ, lũ quét, đất trượt, sạt lở đất, thoái hóa lý, hóa học đất,

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

kỹ để không rơi vào tình trạng chạy theo lợi ích trước mắt.

Tóm lại, nông nghiệp bền vững không chỉ thu hẹp trong phạm vi nông nghiệp

mà còn phải tham gia vào việc giải quyết những vấn đề lớn toàn cầu và mở rộng ra cảlĩnh vực xã hội, văn hóa, đạo đức và cuộc sống Phát triển bền vững nông nghiệp phảiđáp ứng được cả 3 phương diện kinh tế, xã hội và môi trường

1.1.3 Khái quát về hiệu quả sử dụng đất

Hiện nay, khi nói đến hiệu quả sử dụng đất nói chung và sử dụng đất nôngnghiệp nói riêng, chúng ta thường đề cập đến 3 khía cạnh là kinh tế, xã hội và môitrường Sử dụng đất nông nghiệp bền vững là đảm bảo được cả 3 yếu tố đó

là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ khai thác các yếu tố đầu tư, các nguồn lực

tự nhiên và phương thức quản lý Nó biểu hiện bằng hệ thống các chỉ tiêu nhằm phảnánh các mục tiêu cụ thể của các cơ sở sản xuất phù hợp với yêu cầu của xã hội vàđược xác định bằng cách so sánh kết quả thu được với chi phí bỏ ra Hiệu quả kinh tế

là chỉ tiêu phản ánh trình độ và chất lượng sử dụng các yếu tố của sản xuất kinh doanhnhằm đạt được kết quả kinh tế tối đa với chi phí tối thiểu

Hiệu quả kinh tế là tiêu chí được quan tâm hàng đầu, là khâu trung tâm để đạtđược các loại hiệu quả khác Hiệu quả kinh tế có khả năng lượng hóa bằng các chỉtiêu kinh tế tài chính

1.1.3.2 Hiệu quả xã hội

Là hiệu quả phản ánh mối quan hệ lợi ích giữa con người với con người, có tácđộng tới mục tiêu kinh tế Hiệu quả xã hội được thể hiện bằng các chỉ tiêu định tínhhoặc định lượng Hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu bằng khảnăng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp

1.1.3.3 Hiệu quả môi trường

Hiệu quả môi trường là môi trường được sản sinh do tác động của hóa học,sinh học, vật lý, chịu ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố môi trường của các loạivật chất trong môi trường Hiệu quả môi trường là hiệu quả đảm bảo tính bền vữngcho môi trường trong sản xuất và xã hội Hiệu quả môi trường là vấn đề đang đượcnhân loại quan tâm, được thể hiện bằng các chỉ tiêu kinh tế và kỹ thuật

Tóm lại, để đánh giá một cách toàn diện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cầnphải đề cập tới cả hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp

1.1.4.1 Nhóm yếu tố về điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu, thời tiết, địa hình, thổ nhưỡng ) có ảnhhưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, các yếu tố này là tài nguyên để sinh vật tạonên sinh khối Vì vậy, khi xác định vùng nông nghiệp hoá cần đánh giá đúng điềukiện tự nhiên, trên cơ sở đó xác định cây trồng vật nuôi chủ lực phù hợp, định hướngđầu tư thâm canh đúng

- Điều kiện khí hậu: Theo Lương Văn Hinh và cộng sự (2003), khí hậu là nhóm

yếu tố ảnh hưởng rất lớn, trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt củacon người Nhiệt độ cao hay thấp, sự sai khác về nhiệt đô về thời gian và không gian, biên

độ tối cao hay tối thấp giữa ngày và đêm…trực tiếp ảnh hưởng đến sự phân bố, sinhtrưởng và phát triển của cây trồng Lượng mưa nhiều hay ít, bốc hơi mạnh yếu có

ý nghĩa quan trọng trong việc giữ nhiệt độ và ẩm độ của đất, cũng như khả năng đảmbảo khả năng cung cấp nước cho các cây, con sinh trưởng, phát triển [12]

- Điều kiện đất đai: Sự khác nhau giữa địa hình, địa mạo, độ cao so với mực

nước biển, độ dốc hướng dốc…thường dẫn đến đất đai, khí hậu khác nhau, từ đó ảnhhưởng đến sản xuất và phân bố các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp Địa hình và độdốc ảnh hưởng đến phương thức sử dụng đất nông nghiệp, là căn cứ cho việc lựa chọn

cơ cấu cây trồng, xây dựng đồng ruộng, thủy lợi canh tác và cơ giới hóa

1.1.4.2 Nhóm các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội và con người

Trong điều kiện kinh tế - chính trị, xã hội ổn định thì hiệu quả kinh tế sẽ đạt được cao, cho dù có một số yếu tố có thể không hoàn thiện Mặt khác các yếu tố khác

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

10đều hoàn thiện mà điều kiện kinh tế - chính trị xã hội không ổn định thì hiệu quả kinh

tế đạt được là không cao

- Con người có vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất, áp dụng các chuyểngiao tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, chính sự áp dụng này đã làm ảnh hưởngđến kết quả và hiệu quả của việc sử dụng đất nông lâm nghiệp

- Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông lâm nghiệp Trong các yếu tố cơ sở hạ tầngphục vụ sản xuất thì yếu tố giao thông vận tải là quan trọng nhất, nó góp phần vào việctrao đổi tiêu thụ sản phẩm cũng như dịch vụ những yếu tố đầu vào cho sản xuất Các yếu

tố khác như thuỷ lợi, điện, thông tin liên lạc, dịch vụ, nông nghiệp đều có sự ảnh hưởngkhông nhỏ đến hiệu quả sử dụng Trong đó thuỷ lợi và điện là yếu tố không

thể thiếu trong điều kiện sản xuất hiện nay, giúp cho việc sử dụng đất theo bề rộng và

bề sâu Các yếu tố còn lại cũng có hỗ trợ trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc nâng caohiệu quả sử dụng đất

- Trình độ kiến thức, khả năng và tập quán sản xuất của chủ sử dụng đất thểhiện ở khả năng tiếp thu khoa học kỹ thuật, trình độ sản xuất, khả năng về vốn laođộng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất, kinh nghiệm truyền thống trong sảnxuất và cách xử lý thông tin để ra quyết định trong sản xuất Do vậy, muốn nâng caohiệu quả sử dụng đất thì việc nâng cao trình độ và cập nhật thông tin khoa học, kỹ thuật là hết sức quan trọng

- Hệ thống chính sách: chính sách đất đai, chính sách điều chỉnh cơ cấu kinh tếnông nghiệp nông thôn, chính sách đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất,chính sách khuyến nông, chính sách hỗ trợ giá, chính sách định canh định cư, chínhsách dân số, lao động việc làm, đào tạo kiến thức, chính sách khuyến khích đầu tư,chính sách xoá đói giảm nghèo…các chính sách này đã có những tác động rất lớn đếnvấn đề sử dụng đất, phát triển và hình thành các loại hình sử dụng đất mới

1.1.4.3 Nhóm các yếu tố môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh chịu sự chi phối bởi điều kiện kinh tế - xã hội đã ảnhhưởng đến kết quả hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp nông nghiệp và người nông dân

Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông lâm sản: Là cầu nối giữa người sản xuất vàtiêu dùng, ở đó người sản xuất thực hiện việc trao đổi hàng hoá, điều này giúp cho họthực hiện được tốt quá trình tái sản xuất tiếp theo

1.1.4.4 Nhóm các yếu tố kỹ thuật canh tác

Biện pháp kỹ thuật canh tác: Là các tác động của con người vào đất đai, câytrồng, vật nuôi nhằm tạo nên sự hài hoà giữa các yếu tố của quá trình sản xuất để hìnhthành, phân bố và tích luỹ năng suất kinh tế Theo tác giả Đường Hồng Dật (1994), thìbiện pháp kỹ thuật canh tác là những tác động thể hiện sự hiểu biết sâu sắc của con

người về đối tượng sản xuất, về thời tiết, về điều kiện môi trường và thể hiện những

dự báo thông minh và sắc sảo Lựa chọn các tác động kỹ thuật, lựa chọn chủng loại vàcách sử dụng đầu vào phù hợp với các quy luật tự nhiên của sinh vật nhằm đạt mụctiêu đề ra [6]

Theo Frank Ellis và Douglass C.North, ở các nước phát triển, khi có tác độngtích cực của kỹ thuật, giống mới, thuỷ lợi, phân bón tới hiệu quả thì cũng đặt ra yêucầu đối với tổ chức sử dụng đất Có nghĩa là ứng dụng công nghệ sản xuất tiến bộ làmột đảm bảo vật chất cho kinh tế nông nghiệp tăng trưởng nhanh Cho đến giữa thế

kỷ XXI, trong nông nghiệp Việt Nam, quy trình kỹ thuật có thể góp phần đến 30%

của năng suất kinh tế Như vậy nhóm các biện pháp kỹ thuật đặc biệt có ý nghĩa quantrọng trong quá trình khai thác đất theo chiều sâu và nâng cao hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp

1.1.4.5 Nhóm yếu tố về vốn

Vốn là vấn đề cần thiết và quan trọng đối với hộ nông dân nhằm đầu tư cho sảnxuất, thâm canh tăng năng suất nông lâm nghiệp Nếu thiếu vốn hiệu quả kinh tế sửdụng đất sẽ không được cải thiện Vì vậy, vốn là nhân tố hết sức quan trọng trong quátrình sản xuất

1.1.5 Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp

1.1.5.1 Nguyên tắc lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Hệ thống các chỉ tiêu phải có tính thống nhất, toàn diện và có quan hệ hữu cơvới nhau, phải đảm bảo tính so sánh có thang bậc

Các chỉ tiêu phải phù hợp với đặc điểm và trình độ phát triển nông nghiệp ởnước ta, đồng thời có khả năng so sánh quốc tế trong quan hệ đối ngoại, nhất là nhữngsản phẩm có khả năng hướng tới xuất khẩu

Hệ thống các chỉ tiêu phải đảm bảo tính thực tiễn, tính khoa học và phải có tácdụng kích thích sản xuất phát triển

1.1.5.2 Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Bản chất của hiệu quả là mối quan hệ giữa kết quả và chi phí Mối quan hệ này

là mối quan hệ hiệu số hoặc là quan hệ thương số, nên dạng tổng quát của hệ thốngchỉ tiêu hiệu quả sẽ là:

H = K - C hoặc H = K/C hoặc H = (K - C)/C hoặc H = (K1 - K0)/(C1 - C0)Trong đó:

- H: Hiệu quả - C: Chi phí

- K: Kết quả - 1, 0: chi phí về thời gian

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

* Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế

- Hiệu quả kinh tế được tính trên 1 ha đất nông nghiệp+ Giá trị sản xuất (GTSX): Là toàn bộ giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ đượctạo ra trong 1 kỳ nhất định (thường là một năm)

+ Chi phí trung gian (CPTG): Là toàn bộ các khoản chi phí vật chất thườngxuyên bằng tiền mà chủ thể bỏ ra để thuê, mua các yếu tố đầu vào và dịch vụ sử dụngtrong quá trình sản xuất

+ Giá trị gia tăng (GTGT): là hiệu số giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian,

là giá trị sản phẩm xã hội được tạo ra thêm trong thời kỳ sản xuất đó

GTGT = GTSX - CPTG

- Hiệu quả kinh tế tính trên 1 đồng chi phí trung gian (GTSX/CPTG,GTGT/CPTG): Đây là chỉ tiêu tương đối của hiệu quả, nó chỉ ra hiệu quả sử dụng cácchi phí biến đổi và thu dịch vụ

- Thu nhập hỗn hợp (TNHH)

TNHH = GTGT - Thuế (T) - chi phí lao động thuê ngoài (L)

- Hiệu quả kinh tế trên ngày công lao động quy đổi, bao gồm: GTSX/LĐ,GTGT/LĐ, TNHH/LĐ Thực chất là đánh giá kết quả đầu tư lao động sống cho từngkiểu sử dụng đất và từng cây trồng làm cơ sở để so sánh với chi phí cơ hội của người lao động

- Chỉ tiêu phân tích được đánh giá định lượng (giá trị tuyệt đối) bằng tiền theothời gian hiện hành, định tính (giá trị tương đối) được tính bằng mức độ cao thấp Cácchỉ tiêu đạt được mức càng cao thì hiệu quả kinh tế càng nhỏ

* Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội

Theo Hội Khoa học đất Việt Nam (2000), hiệu quả xã hội được phân tích bởi các chỉ tiêu sau:

+ Đảm bảo an toàn lương thực, gia tăng lợi ích của người nông dân;

+ Đáp ứng mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế của vùng;

+ Thu hút nhiều lao động, giải quyết công ăn việc làm cho nông dân;

+ Góp phần định canh định cư, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật

+ Tăng cường sản phẩm hàng hoá, đặc biệt là hàng hoá xuất khẩu [11]

* Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường

Theo Đỗ Nguyên Hải (1999), chỉ tiêu đánh giá chất lượng môi trường trong quản lý sử dụng đất bền vững ở vùng nông nghiệp được tưới là:

+ Quản lý đối với đất đai rừng đầu nguồn;

+ Đánh giá các tài nguyên nước bền vững;

+ Đánh giá quản lý đất đai;

+ Đánh giá hệ thống cây trồng;

+ Đánh giá về tính bền vững đối với việc duy trì độ phì nhiêu của đất và bảo vệcây trồng;

+ Đánh giá về quản lý và bảo vệ tự nhiên;

+ Sự thích hợp của môi trường đất khi thay đổi kiểu sử dụng đất [8]

Việc xác định hiệu quả về mặt môi trường của quá trình sử dụng đất nông nghiệp

là rất phức tạp, rất khó định lượng, nó đòi hỏi phải được nghiên cứu, phân tích trong thờigian dài Vì vậy, đề tài nghiên cứu của chúng tôi chỉ dừng lại ở việc đánh giá hiệu quảmôi trường thông qua việc đánh giá thích hợp của cây trồng đối với đất đai hiện tại, thôngqua kết quả điều tra về việc đầu tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và kết quả phỏng vấnnông hộ, nhận xét của họ đối với các loại hình sử dụng đất hiện tại

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.2.1 Hiện trạng sử dụng đất tại Việt Nam

Đất vừa là thành phần quan trọng của môi trường, vừa là yếu tố đầu vào củaquá trình sản xuất, sinh hoạt Do vị trí và địa hình của nước ta phức tạp làm cho tàinguyên đất rất đa dạng và phân hóa rõ từ đồng bằng lên núi cao, từ Bắc vào Nam và

từ Ðông sang Tây, có thể phân thành 14 nhóm đất chính và 31 loại Ba phần tư diệntích đó thuộc về miền núi và trung du, chiếm khoảng 23,4 triệu ha Diện tích đất phù

sa không nhiều, chỉ có khoảng 3,4 triệu ha, chiếm hơn 10% diện tích tự nhiên cảnước Các loại đất sử dụng trong nông nghiệp hiện nay chủ yếu là đất phù sa, đất xámbạc màu, đất đỏ vàng, đất cát biển, đất mặn và đất phèn

Theo Niên giám thống kê (2014), tổng diện tích đất tự nhiên cả nước là 33,097triệu ha, trong đó diện tích sông suối và núi đá khoảng 1.068.100 ha (chiếm khoảng3,32% diện tích đất tự nhiên), phần đất liền khoảng 31,1 triệu ha (chiếm khoảng94,5% diện tích tự nhiên) và là một trong những nước có diện tích tự nhiên nhỏ, xếpvào nhóm thứ năm trong nhóm nước có diện tích bình quân từ 0,3 - 0,5 ha/người,đứng thứ 203 trong số 218 nước trên thế giới Bình quân đất nông nghiệp 0,11ha/người, thuộc nhóm 7 có mức bình quân diện tích đất từ 0,1 - 0,2 ha/người [25]

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

14Hiện trạng sử dụng đất đến năm 2014 cho thấy, với tổng diện tích đất tự nhiên cảnước là 33,096 triệu ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản chiếm 81%

tổng diện tích đất Cũng theo đánh giá thì tổng diện tích đất đưa vào sản xuất nông nghiệp

từ 2010 đến nay có xu hướng tăng do việc chuyển đổi những diện tích đất hoang hóa, đấttrống đồi núi trọc, đất bằng chưa sử dụng vào sản xuất nông nghiệp Đây là một xu thếtích cực, tuy nhiên đất trồng lúa 2 vụ và có độ phì nhiêu cao, dễ đi lại và gần những nơitập trung đông dân cư lại giảm sút do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, xây dựng

cơ sở hạ tầng, ước tính giảm khoảng 500.000 ha [5]

Tài nguyên đất được sử dụng ngày càng hiệu quả hơn, trong đó vẫn giữ vững3,8 triệu ha đất trồng lúa theo Nghị quyết của Quốc hội và diện tích đất chưa sử dụngthu hẹp đáng kể, từ 7 triệu ha đất hoang hóa năm 1987, đến 2010 còn 4,5 triệu ha, đến

2014 còn 2,5 triệu ha và dự kiến đến 2020 chỉ còn khoảng 1,5 triệu ha Tuy nhiên, với

xu hướng tăng dân số nhanh thì áp lực đối với nhu cầu khai thác, sử dụng đất sẽ tiếptục là vấn đề đáng lo ngại Bên cạnh đó, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước cũng gây ra nhiều sức ép đối với đất đai Quy hoạch sử dụng đất của nhiều địaphương bộc lộ hạn chế và bất hợp lý trong phân bổ quỹ đất cho các ngành, lĩnh vực

Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm (2011 2015) cấp quốc gia, Quốc hội cũng nhấn mạnh: Bên cạnh những kết quả đạt được,việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vẫn còn một số hạn chế như: chấtlượng của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa cao; tính kết nối liên vùng, liên tỉnh

-và quản lý quy hoạch còn yếu; việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện quyhoạch, kế hoạch chưa nghiêm; tình trạng sử dụng đất sai mục đích, lãng phí, kém hiệuquả còn xảy ra ở nhiều nơi; chính sách, pháp luật, việc phân cấp trong quản lý quyhoạch còn bất cập; công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tốcáo chưa đáp ứng được yêu cầu Bên cạnh sức ép diện tích đất nông nghiệp vừa thấptính theo đầu người, vừa suy giảm do quá trình phát triển thì vấn đề ô nhiễm và suythoái đất cũng là những thách thức lớn đối với nước ta

1.2.2 Những thách thức đối với sử dụng đất bền vững ở Việt Nam

- Số lượng đất đai có hạn:

Nước ta về đất đai không rộng, diện tích tự nhiên 33.150.039ha; người đông, dân

số 93,4 triệu người Tỷ lệ diện tích đất đai trên đầu người thấp: đất tự nhiên 3.800m2, đấtsản xuất nông nghiệp: 1.100m2/người (đất trồng cây hàng năm 700m2/người, trong đó đấtlúa 400m2/người; đất trồng cây lâu năm 400m2/người); đất lâm nghiệp 1.700m2/người;

đất phi nông nghiệp: 300m2/người (đất chuyên dùng 100m2/người, đất ở: 73m2/người(thành thị 48m2/người, nông thôn 60m2/người); vị trí của Việt Nam so với các nước vềdân số và đất đai (2014): diện tích tự nhiên: 66/217 nước trên thế giới, 5/10 nước ĐôngNam Á; dân số: 13/217 nước trên thế giới, 8/10

nước Đông Nam Á; Bình quân diện tích đầu người 170/217 nước trên thế giới, 8/10 nước Đông Nam Á) [5].

- Chất lượng đất suy giảm:

Thoái hóa là xu thế phổ biến đối với nhiều vùng rộng lớn, đặc biệt là vùng đồi núi,nơi tập trung hơn 3/4 quỹ đất, nơi cân bằng sinh thái bị phá vỡ nghiêm trọng hơn cả sovới các vùng khác Những nỗ lực cải tạo đất mới đạt được trong phạm vi hẹp [5]

- Sử dụng đất chưa hiệu quả, bền vững:

Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bình quân 3 năm (2007-2009) diện tích đấttrồng cây hàng năm giảm: - 20.112ha/năm; trong đó: Diện tích đất trồng lúa giảm -19.810ha/năm; Diện tích đất trồng lúa giảm chủ yếu do chuyển sang đất phi nôngnghiệp (đất ở, đất sản xuất kinh doanh, đất xây dựng công trình công cộng ); Đấttrồng lúa giảm chủ yếu ở các vùng như Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ, Đồngbằng sông Cửu Long, Duyên hải Nam Trung Bộ Tình hình trên ảnh hưởng đến sảnxuất nông nghiệp, đặc biệt đối với mục tiêu đảm bảo an ninh lương thực quốc gia Sửdụng đất lâm nghiệp: Bình quân 3 năm (2007-2009) diện tích đất rừng phòng hộgiảm: 202.57ha/năm; diện tích đất rừng đặc dụng giảm: 25.714ha/năm Tình hình trênảnh hưởng đến sản xuất lâm nghiệp, đặc biệt đối với mục tiêu bảo tồn, phát triển đadạng sinh học, bảo vệ môi trường Sử dụng đất phi nông nghiệp: Đất công nghiệp vàđất xây dựng đô thị phát triển mạnh ở vùng đồng bằng, gây sức ép lớn đối với sảnxuất nông nghiệp và an toàn lương thực; gây ô nhiễm môi trường đất, nước, khôngkhí; đất thương mại, dịch vụ, du lịch phát triển tự phát, tập trung ở vùng đồng bằng,duyên hải (Sân golf, Công viên, Resort), tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp,lâm nghiệp và môi trường khu vực [5]

1.3 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.3.1 Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên thế giới

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghệp để đáp ứng nhu cầu trước mắt

và lâu dài là vấn đề quan trọng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trên thếgiới Các nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu vào việc đánh giá hiệu quả đối vớitừng loại cây trồng, từng giống cây trồng trên mỗi loại đất, để từ đó sắp xếp, bố trí lại

cơ cấu cây trồng phù hợp nhằm khai thác tốt hơn lợi thế so sánh của vùng Hàng nămcác Viện nghiên cứu nông nghiệp trên thế giới cũng đã đưa ra nhiều giống cây trồngmới, những kiểu sử dụng đất mới, giúp cho việc tạo thành một số hình thức sử dụngđất mới ngày càng có hiệu quả cao hơn Viện nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) đã cónhiều thành tựu về lĩnh vực giống lúa và hệ thống cây trồng trên đất lúa

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

16Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới xác định : đối các vùngnhiệt đới có thể thực hiện các công thức luân canh cây trồng hàng năm, có thể chuyển

từ chế độ canh tác cũ sang chế độ canh tác mới tiến bộ hơn, mang kết quả và hiệu quảcao hơn Tạp chí “Farming Japan” của Nhật Bản ra hàng tháng đã giới thiệu nhiềucông trình ở các nước trên thế giới về các hình thức sử dụng đất đai cho người dân,nhất là ở nông thôn

- Theo Vũ Ngọc Tuyên (1994), đất trồng trọt trên thế giới chiếm xấp xỉ 10%

tổng diện tích đất đai, trong đó: có 46% đất có khả năng trồng trọt, vậy còn 54% đất

có khả năng trồng trọt chưa được khai thác [16]

* Tình hình nghiên cứu ở một số nước

Thái Lan: Tại Thái Lan nhiều vùng trong điều kiện thiếu nước, từ sử dụng đất

thông qua công thức luân canh lúa xuân - lúa mùa hiệu quả thấp vì chi phí tưới nướcquá lớn và độc canh cây lúa làm ảnh hưởng xấu đến chất lượng đất đã đưa cây đậuthay thế lúa xuân trong công thức luân canh Kết quả là giá trị sản lượng tăng lên đáng

kể, hiệu quả kinh tế được nâng cao, độ phì nhiêu của đất được tăng lên rõ rệt Nhờ đóhiệu quả sử dụng đất được nâng cao

Philippin: Tình hình nghiên cứu sử dụng đất dốc được thực hiện bằng kỹ thuật

canh tác SALT SALT là hệ thống canh tác trồng nhiều băng cây thay đổi giữa cây lâunăm và cây hàng năm theo đường đồng mức Cây lâu năm chính là cây ca cao, cà phê,chuối, chanh và các loại cây ăn quả

Trung Quốc: Kinh nghiệm của Trung Quốc, việc khai thác và sử dụng đất đai

là yếu tố quyết định để phát triển kinh tế xã hội nông thôn toàn diện Chính phủ TrungQuốc đã đưa ra các chính sách quản lý và sử dụng đất đai ổn định như chế độ sở hữugiao đất cho nông dân sử dụng, thiết lập hệ thống trách nhiệm và tính chủ động sángtạo của nông dân trong sản xuất Thực hiện chủ trương “nông bất ly hương” đã thúcđẩy phát triển kinh tế xã hội nông thôn một cách toàn diện và nâng cao hiệu quả sửdụng đất nông nghiệp

1.3.2 Những nghiên cứu về thực trạng và hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam.

* Các công trình nghiên cứu phân vùng, quy hoạch, đánh giá đất

- Nghiên cứu đánh giá tài nguyên đất đai Việt Nam của Nguyễn Khang vàPhạm Dương Ưng (1995); kết quả cho thấy Việt Nam có 340 đơn vị đất đai trong đómiền Bắc có 144 đơn vị đất đai và miền Nam có 196 đơn vị đất đai [20]

- Nghiên cứu đánh giá hiện trạng sử dụng đất theo quan điểm sinh thái và phát triển lâu bền của Trần An Phong - Viện quy hoạch và thiết kế nông nghiệp (1995) [19];

- Nghiên cứu đánh giá tiềm năng sản xuất nông lâm nghiệp của đất trống đồinúi trọc tỉnh Tuyên Quang theo phương pháp phân loại đất thích hợp của FAO củaNguyễn Đình Bồng (1995); kết quả nghiên cứu cho thấy có 9 loại hình sử dụng đấtchính với 32 loại sử dụng đất; 56 hệ thống sử dụng đất nông lâm nghiệp (trong đó đãlựa chọn 38 hệ thống sử dụng đất nông lâm nghiệp và xác định yêu cầu sử dụng đấtcủa các loại hình sử dụng đất chính) [1].

* Các công trình nghiên cứu hệ thống nông nghiệp, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

- Phân vùng sinh thái nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng của Cao Liêm,Đào Châu Thu, Trần Thị Tú Ngà (1990); kết quả nghiên cứu cho thấy ĐBSH đượcphân chia thành 08 vùng và 13 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp có chung về đặc tính như đất đai, khí hậu, địa hình, cây trồng nông nghiệp [13]

- Nghiên cứu hệ thống nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng của Đào ThếTuấn (1987); kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống nông nghiệp của vùng đồng bằngSông Hồng chủ yếu là lúa và các cây lương thực, cây công nghiệp ngắn ngày khác[14]

- Nghiên cứu hiệu quả kinh tế sử dụng đất canh tác trên đất phù sa sông Hồnghuyện Mỹ Văn - tỉnh Hải Hưng của Vũ Thị Bình (1993); kết quả nghiên cứu cho thấy

có nhiều mô hình luân canh 3 – 4 vụ trong một năm cho hiệu quả kinh tế cao Đã cónhững điển hình về chuyển đổi hệ thống cây trồng, trong việc bố trí lại và đưa vàonhững cây trồng có giá trị kinh tế như: hoa, cây ăn quả, cây thực phẩm cao cấp [4]

- Đánh giá kinh tế đất lúa vùng Đồng bằng sông Hồng của Quyền Đình Hà(1993); kết quả nghiên cứu cho thấy vị trí, vai trò giá trị kinh tế đất lúa 06 vùng đấtchính của Đồng bằng Sông Hồng [10]

- Nghiên cứu đánh giá tiềm năng đất đai và đề xuất hướng sử dụng đất nôngnghiệp tại huyện Châu Giang, Hưng Yên của Hà Học Ngô và các cộng sự (1999); kếtquả nghiên cứu cho thấy trên đất vùng úng, trũng Phụng Công huyện Châu Giang, tỉnh Hưng Yên có thể áp dụng mô hình trồng lúa, các loại cây rau màu [21]

* Các công trình nghiên cứu khác có liên quan

- Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thực hiện các biện pháp quản lý kinh tế sản xuất

tổ chức ngành hàng trong nông nghiệp cũng như trong nông hộ của: Đỗ Văn Viện,Phạm Vân Đình, Trần Văn Đức, Tô Dũng Tiến, Nguyễn Huy Cường, Hoàng VănKhẩn

- Từ năm 1995 đến năm 2000, Nguyễn Ích Tân đã tiến hành nghiên cứu tiềmnăng đất đai, nguồn nước và xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp nhằm khai thác

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

hiện dự án cho các hệ thống nông nghiệp tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam (dự

án SAM), dự án này đặc biệt chú trọng vào công tác nghiên cứu, phát triển và chuyểngiao các tiến bộ kỹ thuật trên đất dốc bền vững như biện pháp gieo ủ hạt trực tiếp trênmặt đất, bảo vệ lớp bề mặt đất, ruộng bậc thang có che phủ, biện pháp thâm canh,luân canh,

Các hoạt động chủ yếu tập trung vào nghiên cứu và đưa ra các mô hình nônglâm kết hợp gồm các loại cây ngắn ngày, cây lưu niên (cây ăn quả, cây lâm nghiệp) và

cỏ chăn nuôi nhằm phục vụ cho sự phát triển ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và chănnuôi gia súc Một số giống cỏ như cỏ voi đã được công nhận đưa vào hệ thống nônglâm nghiệp nhằm phát triển ngành chăn nuôi đồng thời tránh được sự khai thác chồngchéo giữa đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp [5]

1.3.3 Tình hình nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp tại huyện Thống Nhất

Nông nghiệp huyện Thống Nhất có vai trò quan trọng trong việc phát triểnkinh tế, xã hội của huyện theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn Nềnnông nghiệp của huyện trong thời kỳ đổi mới đã đạt được những thành tựu quantrọng, giá trị sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện năm 2016 đạt 3.206,3 tỷ đồng

(giá cố định năm 2010), trong đó trồng trọt đạt 1.418,1 tỷ đồng, chăn nuôi đạt 1.749,4

tỷ đồng và dịch vụ nông nghiệp đạt 38,8 tỷ đồng, cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã bắt

đầu có sự chuyển biến theo hướng tích cực Ngành nông nghiệp đã giải quyết đượccăn bản lương thực cho nhu cầu tiêu dùng trong huyện và một phần cung cấp cho thịtrường Tỷ trọng cây công nghiệp, cây thực phẩm, cây ăn quả, hoa, các loại cây hoa,các loại cây cảnh hàng hoá đã bắt đầu có sự chuyển biến tích cực Chăn nuôi pháttriển đều và có tốc độ tăng cao

Huyện Thống Nhất có tiềm năng đất đai, lao động khá dồi dào Tuy nhiên, từtrước tới nay, chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào có quy mô lớn và có ýnghĩa thực tiễn về hiệu quả sử dụng đất; trong khi việc nâng cao hiệu quả sử dụng đấtnông nghiệp là hết sức cần thiết nhằm phát triển nhanh hơn và bền vững hơn nền kinh

tế nông nghiệp của huyện Vì vậy, Thống Nhất cần phải nghiên cứu và triển khai cóhiệu quả các giải pháp đất đai phù hợp, thiết thực với điều kiện cụ thể của huyện,nhằm nâng cao hiệu quả trước mắt và lâu dài

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Quỹ đất nông nghiệpCác loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Thời gian: Số liệu được thu thập, tổng hợp đánh giá từ năm 2012 – 2016

- Không gian: Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai đặc biệt là 2 xã Gia Tân 3 và xã Gia Kiệm

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội có liên quan đến sử dụng đất nông nghiệpcủa huyện Thống Nhất;

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và biến động đất nông nghiệp của huyện Thống Nhất trong giai đoạn năm 2012 – 2016;

- Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính của huyệnThống Nhất;

- Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp củahuyện Thống Nhất

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.3.1 Chọn điểm nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu và khảo sát, điều tra các loại hình sử dụng đất tại địabàn huyện cho thấy, các công thức luân canh cây trồng rất đa dạng và phong phú Qua

thực tế điều tra, có các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính đó là: Chuyên lúa;

chuyên Lúa – màu; Chuyên màu; chuyên Cây lâu năm Trong đó, xã Gia Tân 3 (đại diện cho vùng địa hình đồng bằng) và xã Gia Kiệm (đại diện cho vùng địa hình gò,

đồi) có các loại hình sử dụng đất chính đại diện cho toàn bộ đặc trưng kinh tế nôngnghiệp của huyện

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

2.3.2 Phương pháp điều tra thu thập số liệu tài liệu

- Số liệu thứ cấp: Thu thập số liệu thứ cấp từ các niên giám thống kê cấp huyện

và xã, các báo cáo về tình hình kinh tế xã hội và các báo cáo liên quan khác tại các cơquan như: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn, UBND huyện Thống Nhất, Phòng thống kê huyện Thống Nhất, UBND các xã

- Số liệu sơ cấp: Tiến hành đi thực địa, điều tra nhanh và phương pháp điều tra

có sự tham gia của người dân: điều tra theo câu hỏi chuẩn bị sẵn, tổ chức thảo luậnnhóm Đề tài sử dụng công thức chọn mẫu của Slovin (Estela, 1995) để tính số lượng mẫu điều tra dựa trên tổng số hộ dân làm ngành nghề nông nghiệp của 02 xã

n = N / (1 + N * e 2 )

Trong đó:

n: là cỡ mẫuN: là tổng số hộ làm nông nghiệpe: là sai số cho phép

Ở đây, ta lựa chọn độ tin cậy là 90%, vì vậy e = 10%

Qua thu thập số liệu, tổng số hộ dân của 02 xã nghiên cứu là 10.842 hộ, trong

đó có 75% số hộ làm nông nghiệp (tương đương với 8.131 hộ)Như vậy, tính theo công thức trên, tác giả tiến hành điều tra nông hộ theo phương pháp lấy mẫu với tổng số hộ điều tra là 100 hộ (mỗi xã 50 hộ)

2.3.3 Phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá hiệu quả sử dụng đất

- Trên cơ sở số liệu tài liệu thu thập được, chúng tôi tiến hành tổng hợp, phân

tổ thành nhiều loại khác nhau: Loại cây trồng, các khoản chi phí, tình hình tiêu thụ

Dựa trên cơ sở các chỉ tiêu:

- Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế: Để tính hiệu quả kinh tế sử dụng đất

trên một ha đất của các loại hình sử dụng đất (LUT) sản xuất nông nghiệp đề tài sửdụng hệ thống các chỉ tiêu:

+ Giá trị sản xuất (GTSX): là giá trị toàn bộ sản phẩm sản xuất ra trong kỳ sửdụng đất (một vụ, một năm, tính cho từng cây trồng và có thể tính cho cả công thứcluân canh hay hệ thống sử dụng đất)

+ Chi phí trung gian (CPTG): Là toàn bộ chi phí vật chất qui ra tiền sử dụngtrực tiếp cho quá trình sử dụng đất (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, dụng cụ,nhiên liệu, nguyên liệu,…)

*Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả:

+ Giá trị gia tăng (GTGT): Là giá trị mới tạo ra trong qúa trình sản xuất được xác định bằng giá trị sản xuất trừ chi phí trung gian

GTGT = GTSX – CPTG+ Hiệu quả kinh tế tính trên ngày công lao động: thực chất là đánh giá kết quảlao động sống cho từng loại hình sử dụng đất và từng loại cây trồng, để so sánh chiphí cơ hội của từng người lao động

GTNC = GTGT/LĐCác chỉ tiêu phân tích được đánh giá định lượng bằng tiền theo thời gian, giá hiện hành Các chỉ tiêu đạt giá trị càng cao thì hiệu quả kinh tế càng lớn

* Hiệu quả xã hội: Chỉ tiêu về mặt xã hội là một chỉ tiêu khó định lượng được,

trong phạm vi đề tài nghiên cứu chúng tôi chỉ đề cập đến một số chỉ tiêu sau: mức thu hútlao động giải quyết việc làm, giá trị ngày công lao động của từng kiểu sử dụng đất

* Hiệu quả môi trường trong sử dụng đất nông nghiệp:

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả chỉ đề cập đến một số chỉ tiêu ảnhhưởng về mặt môi trường sinh thái của các kiểu sử dụng đất hiện tại thông qua các chỉtiêu như sau:

- Mức đầu tư phân bón và ảnh hưởng của nó đến môi trường

- Ý kiến chung của hộ dân về mức độ ảnh hưởng cây trồng hiện tại đối với đất

2.3.4 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến của các chuyên gia, cán bộ lãnh đạo và những người nôngdân sản xuất giỏi trong huyện nhằm đưa ra những đánh giá chung về tình hình pháttriển nông nghiệp cũng như tình hình sử dụng đất hiện nay

2.3.5 Phương pháp minh họa bằng sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh.

Sử dụng sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh minh họa các kết quả nghiên cứu

2.3.6 Phương pháp phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu

- Sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp với dữ liệu thứ cấp

- Sử dụng phần mềm Excel để nhập và xử lý số liệu

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HUYỆN THỐNG NHẤT

Hình 3.1: Sơ đồ hành chính huyện Thống Nhất

(Nguồn: Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Thống Nhất)

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

- Thống Nhất nằm ở vị trí trung tâm trong ranh giới hành chính của tỉnh Đồng Nai, địa giới hành chính được xác định như sau:

+ Phía Bắc giáp huyện Định Quán;

+ Phía Đông giáp thị xã Long Khánh;

+ Phía Nam giáp huyện Cẩm Mỹ và huyện Long Thành;

+ Phía Tây giáp huyện Trảng Bom

- Tổng diện tích tự nhiên toàn huyện là 24.800,5 ha (Thống kê đất đai huyện năm2016) và tổng dân số là 163.809 ngàn người, mật độ dân số 661 người/km2 (Niên giámthống kê huyện Thống Nhất 2015) Được chia thành 10 xã: Gia Tân 1, Gia Tân 2, Gia Tân

3, Gia Kiệm, Quang Trung, Bàu Hàm 2, Xã Lộ 25, Hưng Lộc, Xuân Thiện,Xuân Thạnh

- Trung tâm hành chính của huyện nằm ở phía Đông Bắc ngã ba Dầu Giây, cáchthành phố Hồ Chí Minh khoảng 68km, thành phố Biên Hoà khoảng 30km và nằmcạnh giao điểm của các tuyến Quốc lộ 1 - Quốc lộ 20 - Cao tốc thành phố Hồ ChíMinh – Long Thành – Dầu Giây – Đà Lạt Những đặc điểm trên tạo cho Thống Nhất

có lợi thế thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ, thương mại, mở rộng hợp tác phát triển,đào tạo và tiêu thụ sản phẩm hàng hóa nói chung, nông sản hàng hóa nói riêng Tuynhiên, vị trí địa lý của Huyện cũng nảy sinh nhiều phức tạp trong quản lý trật tự xãhội và kiểm soát lây lan dịch bệnh từ bên ngoài, sức hút cạnh tranh thu hút đầu tư giaiđoạn đầu có thể bị phân tán bởi nhiều khu công nghiệp tại các huyện lân cận nhưTrảng Bom, Long Thành, Long Khánh, nên cần phải tăng cường quan hệ hợp táctrong phát triển công, nông nghiệp, dịch vụ và thu hút đầu tư

3.1.1.2 Địa hình, địa mạo

- Toàn bộ huyện Thống Nhất nằm trong vùng địa hình đồi thấp xen kẽ với cáctrảng bằng, thoải và lượn sóng là một số ngọn đồi núi dốc ở khu vực phía bắc Địa hình được phân hoá khá rõ thành 2 tiểu vùng:

+ Tiểu vùng phía Bắc có độ dốc phổ biến từ 80-150, hầu hết các suối trong tiểu vùng này đều chảy về phía hồ Trị An và sông La Ngà;

+ Tiểu vùng phía Nam có độ dốc nhỏ, phổ biến từ 00-80, cao độ thấp dần theohướng từ bắc xuống nam, hầu hết các suối trong tiểu vùng này đều đổ về phía huyệnLong Thành và chảy xuống hạ lưu sông Đồng Nai

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

- So với toàn tỉnh, địa hình của Huyện có độ dốc bình quân cao hơn: Diện tíchđất có độ dốc từ 00-80 chiếm 61,2%, thấp hơn mức bình quân toàn tỉnh (77,8%); Diệntích đất có độ dốc từ 80-150 chiếm 24,2%, cao hơn 2 lần so với mức bình quân toàntỉnh (10,5%) và diện tích đất có độ dốc trên 150 chiếm 10,1%, cũng cao hơn mức bìnhquân chung toàn tỉnh (8,7%)

- Hầu hết các khu vực đất bằng (00-80) được sử dụng cho trồng cây Điều, Hồtiêu , chỉ còn khoảng 5.000 ha sử dụng cho trồng lúa và rau màu; khu vực đất sườnthoải (80-150) chủ yếu sử dụng cho trồng cây lâu năm; khu vực đất dốc (>150) baogồm các núi Sóc Lu, Võ Dõng và Bình Lộc, phần lớn diện tích sử dụng cho trồngChuối và các cây lâu năm khác như Chôm chôm, Điều

- Lượng mưa lớn (2.139 mm/năm), nhưng phân hoá sâu sắc theo mùa, trong đó:

Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 với lượng mưa chiếm trên 85-90% tổng lượng mưa

cả năm; Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau với lượng mưa chỉ chiếm 10-15%

tổng lượng mưa cả năm

- Lượng bốc hơi trung bình 1.100-1.400 mm/năm, nhưng mùa khô lượng bốchơi thường chiếm 64-67% tổng lượng bốc hơi cả năm, gây nên tình trạng mất cân đối

về chế độ ẩm trong mùa khô, nhất là các tháng cuối mùa

- Hầu như không có bão tố, giá lạnh và rất ít thiên tai, tạo lợi thế cho phát triểnsản xuất nông nghiệp, nhất là với các loại cây lâu năm như cao su, điều, cây ăn quả,riêng với cây hàng năm thì bị hạn chế bởi nguồn tưới vào mùa khô; nhưng khi đã cónước tưới thì sản xuất trong mùa này thường cho năng suất, chất lượng và hiệu quảcao hơn so với sản xuất vào mùa mưa

3.1.1.4 Đặc điểm tài nguyên thiên nhiên

a Tài nguyên đất

Đất đai của Huyện có nguồn gốc phát sinh từ đá mẹ Bazan, được phân thành 4nhóm đất với 6 loại đất, nhưng có 2 nhóm đất chiếm hầu hết diện tích là nhóm đất đỏvàng và nhóm đất đen (chiếm tới 95,41% tổng diện tích tự nhiên); 2 nhóm còn lại códiện tích rất nhỏ là nhóm đất tầng mỏng và nhóm đất đá bọt

Theo bản đồ đất tỉnh Đồng Nai tỷ lệ 1/50.000 do Phân viện Quy hoạch và Thiết

kế Nông nghiệp miền Nam xây dựng theo phân loại của FAO-UNESCO, đất đai trên

địa bàn huyện Thống Nhất được phân loại theo các nhóm như sau:

Bảng 3.1: Phân nhóm các loại đất chính của huyện Thống Nhất

Số

Loại đất TT

(Nguồn: Phân viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp miền Nam)

* Nhóm đất đá bọt (Andosols - AN): diện tích nhỏ nhất với 65,68 ha, chiếm

0,27% diện tích tự nhiên toàn huyện, phân bố tập trung quanh miệng núi lửa Võ

Dõng Đất có thành phần cơ giới trung bình, đất ít chua (pHH2O= 6,5-7,0, pHKCL=

5,5-5,6); đạm, lân tổng số và mùn giàu, nhưng do phân bố trên địa hình dốc nên đất bị

rửa trôi mạnh Mặt khác, loại đất này có tỷ lệ đá lẫn cao (60 - 90%) nên không có khả

năng cơ giới hóa khâu làm đất

* Nhóm đất đỏ vàng (Ferralsols - FR): diện tích cao nhất với 12.230,17 ha, chiếm

49,31% diện tích tự nhiên toàn huyện, phân bố chủ yếu trên địa hình gò, đồi núi thấp và

lượn sóng của xã Xuân Thiện và Gia Kiệm Đất có thành phần cơ giới nặng, đất chua

(pHH2O= 5-6, pHKCl= 4-5); đạm, lân tổng số và mùn khá giàu, nhưng nghèo

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

kali Đây là loại đất đồi núi tốt nhất nước ta, thích hợp trồng cây công nghiệp dài ngàynhư: cao su, cà phê, tiêu và các loại cây ăn quả lâu năm.

* Nhóm đất tầng mỏng (Leptosols - LP): diện tích 170,65 ha, chiếm 0,69% diện

tích tự nhiên toàn huyện, phân bố tập trung ở đỉnh núi Sóc Lu, thảm thực vật che phủkém, quá trình bào mòn bề mặt xảy ra mạnh, nên tầng đất canh tác mỏng < 30 cm, cónhiều kết von và đá lẫn, ít thích hợp cho sử dụng các mục đích nông nghiệp

* Nhóm đất đen (Luvisols - LV): diện tích 11.432,84 ha chiếm 46,10% diện tích

tự nhiên toàn huyện, phân bố tập trung ở khu vực các xã Gia Tân3, Quang Trung vàmột phần ở xã Hưng Lộc và xã Lộ 25 Đất có thành phần cơ giới trung bình, độ chuatrong đất từ ít chua đến trung tính, pHKCL= 5,0 - 6,5; đạm, lân tổng số và mùn giàu.Hiện trạng trồng chuối, chôm chôm trên địa hình cao Ngoài ra một phần diện tíchtrồng các loại cây hàng năm như thuốc lá, bắp, bông vải, đậu đỗ các loại, Trên địahình bằng thấp có thể sử dụng cho trồng lúa nước hoặc canh tác 1 vụ lúa và 2 vụ màu.Nhìn chung, đất đai trên địa bàn của huyện thuộc loại đất tốt, địa hình ít dốc, tầngđất dày, hàm lượng dinh dưỡng khá, thích hợp với phát triển cây lâu năm cho hiệu quảkinh tế cao như cao su, tiêu, cà phê, cây ăn quả, số ít diện tích trên địa hình thấp cục bộ(khoảng 5-6 ngàn ha) thích hợp với trồng lúa nước vào mùa mưa và rau, màu vào mùakhô Tuy nhiên, bên cạnh các loại đất có độ phì nhiêu tốt rất thích hợp cho sản xuất nôngnghiệp thì vẫn có một số diện tích đất không nhỏ ở vùng Kiệm Tân là đất tầng mỏng, sỏi

đá phân bố trên đồi núi, kém thích nghi cho sản xuất nông nghiệp

b Tài nguyên nước:

* Tài nguyên nước mặt

Địa bàn huyện Thống Nhất có mạng lưới suối khá dày và phân bố tương đốiđều, nhưng đa phần là ngắn và có lưu vực hẹp, thống kê có 19 suối phân bố trên địabàn các xã như sau:

Bảng 3.2: Thống kê các sông, suối trên địa bàn huyện Thống Nhất

Số

Tên suối TT

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm

Tên suối TT

(Nguồn: Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Thống Nhất)

- Nguồn nước sông suối:

+ Các suối này phần lớn chỉ có nước vào mùa mưa, đầu mùa khô và thường là cạnkiệt vào giữa đến cuối mùa khô Chỉ trừ một số suối như suối Sông Nhạn, suối Gia

Rung, suối Gia Đức… có lưu lượng dòng chảy quanh năm, nhưng có sự chênh lệchrất lớn giữa mùa lũ và mùa kiệt (trung bình vào mùa lũ có thể đạt 30-35 l/s/km2,nhưng mùa kiệt chỉ còn 10-12 l/s/km2)

+ Hiện nay, nhân dân trong Huyện đang tận dụng ở mức khá cao khả năng xâydựng các đập dâng và hồ nhỏ để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, nhưng mức độkhai thác còn hạn chế

- Nguồn nước trong hồ chứa:

Nguồn nước trong hồ đập có thể cung cấp cho sinh hoạt và sản xuất trên địa bànhuyện gồm có nguồn nước hồ Trị An và 14 công trình hồ - đập nhỏ đã được xây dựng.+ Hồ Trị An: Nằm ở ranh giới phía tây bắc của huyện, lấy nước từ nguồn sông

chính Đồng Nai, với lưu lượng bình quân (tại Trị An) m3/s, lưu lượng cao nhất 1.083m3/s

Hồ có diện tích khoảng 32.000 ha, dung tích chứa khoảng 2,542 tỷ m3 nước

với chức năng chính là phát điện, cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất Hiện nay, hồ Trị

An chưa cấp nước cho địa bàn huyện, nhưng trong tương lai gần có thể cấp nước chocác khu công nghiệp ở phía nam của Huyện qua hệ thống cấp nước của nhà máy nướcThiện Tân (hiện có công suất 100.000m3/ngày-đêm, từ 2015-2020 sẽ nâng dần lênthành 600.000m3/ngày-đêm) hoặc xây dựng nhà máy trên địa phận Huyện

+ Các hồ đập nhỏ trên địa bàn Huyện: Theo số liệu quản lý của Ban quản lý

khai thác công trình thủy lợi huyện Thống Nhất thì hiện có 14 công trình, khả năng

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the waterm