Luận văn thạc sĩ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm theo pháp luật việt nam hiện nay

- Đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; - Đánh giá việc thực hiện, bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an to

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THÀNH TRUNG

BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN THỰC PHẨM THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY

TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

HÀ NỘI, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH THÀNH TRUNG

BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN THỰC PHẨM THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY

TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 8.38.01.07

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS DƯƠNG QUỲNH HOA

HÀ NỘI, năm 2019

Những lời cảm ơn sau cùng xin dành cho bạn bè và người thân trong gia đình đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tác giả luận văn

Đinh Thành Trung

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của tôi có sự hỗ trợ và hướng dẫn từ Cô hướng dẫn Các kết quả nêu trong Luận văn do tôi nghiên cứu chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Trong quá trình làm tác giả có tham khảo các tài liệu liên quan nhằm khẳng định thêm sự tin cậy và cấp thiết của đề tài, việc tham khảo các nguồn tài liệu, các số liệu,

ví dụ đã được thực hiện trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy, trung thực và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định

Tác giả

Đinh Thành Trung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN THỰC PHẨM 8

1.1 Khái quát về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 8

1.1.1 Khái niệm bảo vệ người tiêu dùng 8 1.1.2 Khái niệm an toàn vệ sinh thực phẩm 9 1.1.3 Khái niệm, đặc điểm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 122 1.1.4 Vai trò của bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trong đời sống xã hội 155 1.1.5 Các yếu tố tác động đến việc bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 177

1.2 Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm 221

1.2.1 Khái niệm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm 21 1.2.2 Nội dung pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm 22

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC

AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 30

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 30 2.2 Quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm 311 2.3 Nghĩa vụ và trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm 355

2.3.1 Trách nhiệm chung của nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm đối với

người tiêu dùng thực phẩm 355

2.3.2 Quy định trách nhiệm thu hồi hàng hoá có khuyết tật và bồi thường thiệt hại do hàng hoá có khuyết tật gây ra 37

2.4 Các hành vi bị cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm 400

2.5 Giải quyết tranh chấp với người tiêu dùng 44

2.6 Chế tài xử phạt hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 46

2.6.1 Chế tài dân sự 47

2.6.2 Chế tài hành chính 47

2.6.3 Chế tài hình sự 48

2.7 Thiết chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm 49

2.7.1 Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm 49

2.7.2 Tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm 49

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN THỰC PHẨM 52

3.1 Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 52

3.1.1 Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng; phát huy vai trò tiên phong, giám sát của chi bộ, đảng viên trong công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 52

3.1.2 Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tổ chức bộ máy chuyên trách, nâng cao năng lực thực thi pháp luật, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 53

3.1.3 Đẩy mạnh xã hội hóa, nâng cao vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và tổ chức xã hội trong công tác

bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 54

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 54

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng 54

3.2.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nghĩa vụ và trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm 55

3.2.3 Giải pháp hoàn thiện phương thức giải quyết tranh chấp với người tiêu dùng 56

3.2.4 Giải pháp hoàn thiện chế tài xử phạt hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 57

3.2.5 Giải pháp hoàn thiện thiết chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm 58

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 58

3.3.1 Giải pháp từ phía Nhà nước 58

3.3.2 Giải pháp từ phía các cơ quan tổ chức 61

3.3.3 Giải pháp từ phía các doanh nghiệp 64

3.3.4 Giải pháp từ phía người tiêu dùng 65

KẾT LUẬN 70 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CI Customer International Tổ chức Quốc tế người

Luật số 59/2010/QH12 của Quốc hội - Luật Bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng

Nghị định

99/2011/NĐ-CP

Nghị định số 99/2011/NĐ-CP ngày 27-10-2011 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại

thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

An toàn thực phẩm (ATTP) là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt đối với sức khỏe của mỗi cá nhân và cộng đồng ATTP có tác động đến sức khỏe của người dân và làm ảnh hưởng đến phát triển du lịch, thương mại, kinh tế

và an sinh xã hội Vấn đề này được xem như một nguy cơ, thách thức lớn trong tình hình hiện nay

Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh những năm qua, việc triển khai thi hành pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đã được lãnh đạo các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm, coi trọng Các

sở, ban ngành có liên quan đã có nhiều nỗ lực, cố gắng trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ATTP Điển hình là đã thành lập và kiện toàn Ban Chỉ đạo đảm bảo ATTP; trung bình mỗi năm tổ chức hơn 400 đoàn kiểm tra liên ngành, liên tuyến thanh tra, kiểm tra chất lượng ATTP cho hơn 5.500 cơ

sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, từng bước chấn chỉnh, khắc phục và xử lý các sai phạm của người sản xuất, tiểu thương… Tuy nhiên, tình hình mất vệ sinh, ATTP có thời điểm vẫn còn diễn biến phức tạp Tình trạng sử dụng tùy tiện kháng sinh, hóa chất trong nuôi trồng; dư lượng kháng sinh, chất tăng trưởng tồn dư trong thực phẩm, hoá chất bảo vệ thực vật trong sản xuất trái cây, rau quả vẫn là vấn đề nhức nhối cho các nhà quản lý, bất an cho người tiêu dùng Việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi gia súc, gia cầm còn xảy ra khá phổ biến Các cơ sở sản xuất rau, thịt sử dụng nguyên liệu, nguồn nước không đảm bảo vệ sinh an toàn; một số địa điểm kinh doanh thực phẩm tươi sống chưa được cấp giấy chứng nhận vệ sinh ATTP; một số cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm không có giấy chứng nhận vệ sinh thú y gây ảnh hưởng tới sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng… Ý thức của một số người sản xuất, kinh doanh thực phẩm còn thấp, người tiêu dùng tiêu thụ thực phẩm theo thói

quen… đã gây khó khăn cho công tác thực thi pháp luật bảo về người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP Theo thống kê, từ 2013 đến nay đã xảy ra 17 vụ với 266 trường hợp bị ngộ độc thực phẩm, có 01 người chết Kết quả kiểm tra hằng năm cho thấy số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có vi phạm về ATTP còn cao (3.412/28.124 lượt cơ sở) [4]

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên chính là từ sự bất cập của các văn bản pháp luật trong lĩnh vực này Mặc dù đã được Quốc hội thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010; Luật An toàn thực phẩm 2010; Nghị định 38/2012/NĐ - CP, ban hành 25 tháng 04 năm 2012 quy định chi tiết một số điều của Luật An toàn thực phẩm; Nghị định 91/2012/NĐ-CP, ban hành ngày 08 tháng 11 năm 2012 quy định xử phạt hành chính về ATTP cùng nhiều văn bản khác như Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; sửa đổi, bổ sung một số điều

về vi phạm ATTP trong Bộ luật hình sự … cùng hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về ATTP được hình thành từ trung ương đến cơ sở Song khả năng

áp dụng còn hạn chế, nội dung điều chỉnh chưa thực sự phù hợp với quan hệ

xã hội đang tồn tại

Hệ thống các quy phạm pháp luật còn có tình trạng nội dung một số điểm còn chưa rõ, chồng chéo, không phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành; còn những thiếu sót, chưa phủ hết các lĩnh vực, có khoảng trống giữa các khâu trong trách nhiệm quản lý Một số lĩnh vực mới phát sinh chưa được hướng dẫn quản lý cụ thể, chi tiết nên địa phương rất khó thực hiện Bên cạnh đó, có những quy định không phù hợp với thực tế như: hiện tuyến xã không thể nào có đủ cán bộ chuyên môn để thực hiện việc khám sức khỏe, thẩm định cơ sở, cấp giấy phép theo quy định; những thử nghiệm cho kết quả ngay thì không đủ cơ sở pháp lý để xử phạt và xử lý ngay, nhằm tránh ngộ độc thực phẩm xảy ra, còn chờ kết quả chính thức thì thực phẩm đã được

tiêu thụ hết; mức xử lý vi phạm còn chưa phù hợp với quy mô của cơ sở Ngoài tình trạng chồng chéo và thiếu thống nhất, vấn đề quan trọng là hiệu quả quản lý thấp, không đi vào cuộc sống

Thực trạng trên cho thấy, việc nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện

cả về cơ sở lý luận và thực tiễn pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP dưới góc độ Luật Kinh tế nhằm đánh giá những ưu điểm, hạn chế, vướng mắc, đồng thời đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP là rất cần thiết và khách quan, đáp ứng yêu cầu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới Vì vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài:

“Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm theo pháp luật Việt Nam hiện nay từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu Luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhưng nhìn chung, những công trình được

đề cập trên đã tập trung nghiên cứu một số quy định cũng như việc tổ chức thực hiện pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng và pháp luật về ATTP, phân tích, làm rõ những hạn chế, bất cập trong thực thi pháp luật về hai lĩnh vực trên Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình khỏe học nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản và có hệ thống pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh

Công tác bảo đảm quyền lời người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP tuy đóng vai trò rất quan trọng, song pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP ở nước ta mới chỉ được quan tâm đúng mức và bắt đầu có một số nghiên cứu quy mô trong thời gian gần đây, được thể hiện

trong nhiều công trình khỏe học công bố trên sách, báo, tạp chí chuyên ngành

và các Luận văn Thạc sỹ, Luận án Tiến sỹ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích như trên, luận văn phải làm rõ những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lí luận pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm; như: những vấn đề lý luận khái quát về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm và khái quát về pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

- Đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm;

- Đánh giá việc thực hiện, bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; nêu lên những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của nó

- Làm sáng tỏ các luận cứ khoa học cho các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm và nâng cao hiệu quả thực thi trên thực tế

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận văn đặt vào mục tiêu tìm hiểu về việc thực thi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thi hành và chịu sự điều chỉnh bởi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh

- Về thời gian: từ năm 2014 đến hết năm 2018

5 Phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên cơ sở quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lênin với phương pháp luận biện chứng để xem xét về thực trạng thi hành pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; quan điểm trong đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam về quản lý xã hội trong nền kinh tế thị trường

Trong quá trình viết luận văn, một số phương pháp nghiên cứu như sau:

- Phương pháp phân tích văn bản, phân tích quy phạm: Làm rõ các khái niệm, quy định hiện hành về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm …

- Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật và so sánh pháp luật: Chủ yếu sử dụng trong chương 1 và chương 2 để đánh giá thực trạng pháp luật bảo

vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm và thực tiễn thi hành trên thực tế

- Phương pháp quan sát và phương pháp phân tích số liệu thứ cấp: Chủ yếu sử dụng trong chương 2 nhằm làm sáng tỏ thực trạng và những bất cập

trong thực tiễn thi hành pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh sinh an toàn thực phẩm

- Phương pháp diễn giải, phương pháp dự báo khoa học: Chủ yếu được

sử dụng trong Chương 3 để đưa ra định hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

6 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của luận văn

- Về mặt lý luận: Những kết quả thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ

bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung về pháp luật liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm Đồng thời, bổ sung, hoàn thiện những quy định về pháp luật của nhà nước, địa phương về thực thi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đảm bảo chặt chẽ, hiệu quả

- Về thực tiễn: Góp phần hoàn thiện pháp luật, chính sách về bảo đảm bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm, nâng cao hiệu quả thực thi; góp phần hạn chế, giải toả những vướng mắc về pháp lý, chế độ, chính sách về bảo đảm bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh

an toàn thực phẩm tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, cả nước nói chung

7 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm có: Mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và được bố cục thành 03 chương như sau:

Chương 1 Những vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả việc thực thi pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ

QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC

AN TOÀN THỰC PHẨM 1.1 Khái quát về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực

an toàn thực phẩm

1.1.1 Khái niệm bảo vệ người tiêu dùng

1.1.1.1.Quyền lợi người tiêu dùng

Quyền lợi NTD trong lĩnh vực ATTP bao gồm những quyền năng cơ bản và phát sinh của người tiêu dùng khi họ tham gia vào quan hệ mua bán trong lĩnh vực ATTP và có thể kéo dài trong suốt quá trình sử dụng sản phẩm, dịch vụ Theo điều 8 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 quy định có tám quyền cơ bản: Quyền được bảo đảm; Quyền được cung cấp thông tin; Quyền được lựa chọn; Quyền được góp ý; Quyền được tham gia xây dựng

và thực thi; Quyền được yêu cầu; Quyền được khiếu nại; Quyền được tư vấn

1.1.1.2 Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Chính vì người tiêu dùng yếu thế trong các mối quan hệ với các nhà sản xuất, kinh doanh cho nên người tiêu dùng không thể đưa ra các chọn lựa phù hợp và đúng đắng với lợi ích của họ Vì lý do đó, Nhà nước phải can thiệp để bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng Có hai cách tiếp cận chủ đạo trên thế giới

mà thông qua đó Nhà nước bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng [11, tr.10-11]:

Một là, xây dựng một hệ thống pháp luật trong đó quy định trách nhiệm pháp luật đối với các bên sau khi đã xảy ra vi phạm; Đây là cách tiếp cận mà theo đó các bên liên quan phải bồi thường thiệt hại sau khi xảy ra thiệt hại thực sự Theo cách tiếp cận này, các cơ quan phân xử, trong đại đa số các trường hợp là các toà án, bao gồm cả các toà chuyên biệt, sẽ quyết định mức

độ bồi thường thiệt hại, căn cứ trên bản chất và thực tế vụ việc Các bên liên

quan phải chịu bồi thường thiệt hại do sai sót mà đã họ gây ra, nhưng chỉ sau khi bên bị thiệt hại đã kiện ra toà hoặc khiếu nại đến các cơ quan chức năng

có thẩm quyền khác, với đầy đủ căn cứ và bằng chứng chứng minh thiệt hại của mình và hành vi vi phạm của bên kia có mối quan hệ nhân quả với nhau

Hai là, xây dựng hệ thống pháp luật hoàn thiện điều chỉnh, ngăn chặn trước các hành vi vi phạm để giảm thiểu tối đa vi phạm Cách tiếp cận thứ hai này mang tính ngăn chặn, phòng ngừa Theo cách tiếp cận này, một hệ thống quy chuẩn phải được thiết lập, không liên quan đến việc có xảy ra thiệt hại thực sự cho người tiêu dùng hay không Các vụ việc, hay cả một nhóm các vấn đề, đều có thể được điều chỉnh bởi các quy định chuẩn chung này, giảm thiểu khả năng xảy ra việc phải phân định đúng sai, hay giúp tránh các phán quyết không nhất quán và thiếu công bằng trên cơ sở vụ việc Và trong đại đa

số các trường hợp, các cơ quan chức năng sẽ sử dụng các thủ tục hành chính

để xem xét các thông tin kỹ thuật có liên quan, nhằm đi đến kết luận cuối

cùng

1.1.2 Khái niệm an toàn vệ sinh thực phẩm

Đảm bảo an toàn thực phẩm (ATTP) luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm vì xuất phát từ tầm quan trọng của nó; bảo đảm ATTP trước hết là chăm lo sức khỏe của nhân dân, phát triển kinh tế, an sinh xã hội và phục vụ cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta Đảng và Nhà nước ta thường xuyên chỉ đạo và đưa ra nhiều giải pháp nhằm không ngừng hoàn thiện pháp luật về ATTP, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước

về ATTP Nhiều văn bản quy phạm pháp luật về ATTP đã được ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực ATTP Các cấp, các ngành

đã vào cuộc và tạo được sự chuyển biến tích cực đã được ghi nhận ở nhiều địa phương, đơn vị, đặc biệt ở những thành phố lớn Tuy nhiên, nhìn về tổng thể, công tác bảo đảm ATTP vẫn là vấn đề thách thức to lớn ở nước ta Ngộ độc

thực phẩm và các mối nguy đe dọa mất an toàn thực phẩm tiếp tục là những vấn đề quan tâm hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng, an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế Các giải pháp giải quyết vấn đề này đang được đặt ra rất cấp bách, nhất là việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về ATTP Do vậy cần thiết phải có các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra và bảo đảm thực hiện, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, tạo lập trật tự, ổn định xã hội

An toàn thực phẩm là toàn bộ những vấn đề cần xử lý đến việc đảm bảo

an toàn vệ sinh đối với thực phẩm nhằm bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng Đây là một vấn đề lớn lớn mà các nước phát triển và đang phát triển phải đối mặt hằng ngày và trong đó có Việt Nam

An toàn thực phẩm là việc chế biến, xử lý, lưu trữ và bảo quản các loại thực phẩm bằng các phương pháp phòng chống, phòng ngừa bệnh tật do thực phẩm gây ra An toàn thực phẩm cũng gồm các thói quen, thao tác khi chế biến cần phải được thực hiện để tránh các nguy cơ sức khỏe đến người tiêu dùng

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tiến hành nhiều nghiên cứu công phu

và đi đến kết luận, thực phẩm không an toàn có thể gây ra những vấn đề rất lâu dài với sức khỏe của người dùng Khái niệm thực phẩm an toàn (hay thực phẩm sạch) khá rộng và trừu tượng, nên có nhiều quan niệm khác nhau Theo WHO, thực phẩm đạt mức an toàn là khi không chứa hoặc chứa hàm lượng ở mức chấp nhận được các chất ô nhiễm hay vi khuẩn mà bình thường có thể gây nhiễm độc, hoặc bất kỳ chất nào khác có thể khiến thực phẩm trở nên có hại cho sức khỏe Nói cách khác, thực phẩm an toàn là loại thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng phù hợp, thiết yếu mà không gây hại cho sức khỏe của người sử dụng do các loại ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm sinh học hay các hình thức ô nhiễm khác gây ra

Gắn liền với khái niệm thực phẩm an toàn là khái niệm an toàn thực phẩm WHO định nghĩa, an toàn thực phẩm có nghĩa là bảo đảm thực phẩm sẽ không gây hại cho con người cả trong quá trình chuẩn bị và/hoặc khi đã sử dụng Nhằm thống nhất ý chí và hành động của các quốc gia trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm, kể từ năm 1962, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO) đã xây dựng nên Bộ quy tắc về thực phẩm

và thành lập Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế - cơ quan liên chính phủ với 165 nước thành viên, nhằm xác lập các tiêu chuẩn quốc tế về thực phẩm cũng như tổ chức thực hiện các hoạt động bảo đảm an toàn thực phẩm trên phạm vi toàn cầu

Theo quy định tại Điều 2 – Luật An toàn thực phẩm năm 2010 [An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người] Vì vậy, an toàn thực phẩm cũng bao gồm một số thói quen, thao tác trong khâu chế biến cần được thực hiện để tránh các nguy cơ sức ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

Do vậy, để đảm bảo an toàn thực phẩm, các chủ thể cần tuân theo những quy định, điều kiện cụ thể mới có thêm đảm bảo thực phẩm không gây

hại đến sức khỏe cơn người Điều kiện để đảm bảo an toàn thực phẩm là quy

chuẩn về kỹ thuật đối với các nhà sản xuất, kinh doanh thực phẩm do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm mục đích đảm bảo thực phẩm an toàn đối với sức khỏe, tính mạng con người [39]

Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003 là văn bản luật đầu tiên quy định toàn diện các vấn đề về vệ sinh, an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phòng ngừa, khắc phục ngộ độc thực phẩm

và truyền bệnh qua thực phẩm Trên cơ sở đó, Chính phủ quy định chi tiết cách thức kiểm tra, xử lý các vi phạm trong lĩnh vực thực phẩm Qua 06 năm thực hiện cho thấy, Pháp lệnh này đã thật sự là một công cụ quan trọng để

Nhà nước quản lý công tác vệ sinh an toàn thực phẩm Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm tồn tại một số bất cập cần phải được nghiên cứu sửa đổi, hoàn chỉnh như: cùng một vấn đề nhưng quá nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh (134 văn bản của các ngành, các cấp) nên có sự chồng chéo, mâu thuẫn, trùng lặp, có vấn đề nảy sinh nhưng chưa có văn bản quy định điều chỉnh; việc phân công trách nhiệm và mối quan hệ phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công thương và các Bộ, ngành liên quan chưa được rõ ràng (đặc biệt là đối với việc quản lý thực phẩm tươi sống) nên dẫn đến những khó khăn trong quá trình triển khai, phối hợp thực hiện, cũng như đùn đẩy trách nhiệm khi sự việc xảy ra Các quy định về hệ thống thanh tra chuyên ngành

về vệ sinh an toàn thực phẩm hiện mới được nêu tại Nghị định số 79/2008/NĐ-CP ngày 18/7/2008 của Chính phủ mà chưa được luật hoá nên hiệu lực pháp lý chưa cao Mặt khác, các quy định trong Nghị định về hệ thống thanh tra chuyên ngành ATTP cũng chưa đồng nhất với pháp luật về thanh tra hiện hành…những hạn chế, bất cập trên đã được nhìn nhận, sửa đổi, tiếp tục tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ, có hiệu quả hơn về ATTP và từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về ATTP Do đó ngày 28/06/2010 Quốc hội đã thông qua dự thảo Luật An toàn thực phẩm và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2011 Luật An toàn thực phẩm có 11 chương, 72 điều quy định một cách toàn diện về vấn đề an toàn thực phẩm

1.1.3 Khái niệm, đặc điểm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

ATTP là một lĩnh vực có yêu cầu cao về điều kiện chất lượng và tiêu chuẩn của thực phẩm Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP rất chú trọng về tiêu chuẩn, an toàn của người tiêu dùng thực

phẩm Lĩnh vực đặc biệt này còn liên quan đến các luật chuyên ngành về chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm trong chế biến, sản xuất, bảo quản

Từ những phân tích trên về khái niệm an toàn thực phẩm, người tiêu dùng và khái niệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Chúng ta có thể đưa ra cách hiểu khái quát về khái niệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn

vệ sinh thực phẩm như sau: [Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực

an toàn vệ sinh thực phẩm là việc Nhà nước bảo vệ quyền năng cơ bản và phát sinh của người tiêu dùng khi họ tham gia vào quan hệ mua bán thực phẩm và có thể kéo dài trong suốt quá trình sử dụng sản phẩm, dịch vụ liên quan đến thực phẩm nhằm bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức

khỏe, tính mạng con người]

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP là việc bảo đảm cho người tiêu dùng có được đầy đủ các quyền cơ bản nói chung nhưng trước tiên là “Quyền được an toàn” Khi người tiêu dùng bị thiệt hại liên quan đến ATTP thì phải được nhanh chóng bù đắp và bồi thường các tổn thất về tinh thần và sức khỏe Đây là đặc trưng của việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP, vì liên quan đến các quyền cơ bản của con người như quyền được tự do, quyền được sống, an toàn cá nhân; quyền được có một cuộc sống với sức khoẻ cho bản thân và gia đình trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc [25, Điều 3, Điều 25]

Từ khái niệm về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn vệ sinh thực phẩm như trên, có thể thấy việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn vệ sinh thực phẩm có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ

sinh thực phẩm quy định các quy tắc xử sự chung cho mọi người trong những hoạt động ở lĩnh vực thực phẩm

Về mặt này, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm điều chỉnh khá đầy đủ những hành vi, hoạt động liên quan đến điều kiện đảm bảo ATTP; điều kiện đảm bảo chất lượng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm; xuất – nhập khẩu thực phẩm; quảng cáo, ghi nhãn sản phẩm; kiểm nghiệm thực phẩm, phân tích nguy cơ đối với ATTP, phòng ngừa ngăn chặn và khắc phục sự cố về ATTP; đưa ra những hành vi bị cấm

Thứ hai, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ

sinh thực phẩm quy định các chế tài ràng buộc con người thực hiện những yêu cầu của pháp luật để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng trong ATTP

Trong thực tế các chủ thể khi tham gia hoạt động kinh doanh, sản xuất thực phẩm thường chỉ chú ý tới lợi ích của mình mà bỏ qua lợi ích của người khác, của chung cộng đồng, bỏ qua hoặc không tự giác thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm phải thực hiện với việc bảo đảm ATTP Chẳng hạn, khi thực hiện nghĩa vụ đánh giá thực phẩm tiêu chuẩn, các chủ sản xuất kinh doanh thường không thấy trước được lợi ích của mình do đó luôn tìm cách lẩn tránh nghĩa

vụ pháp lý với thực phẩm

Thứ ba, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh

thực phẩm quy định các tiêu chuẩn bảo đảm ATTP, đồng thời công nhận những thực phẩm đạt chuẩn bảo đảm an toàn

Nhằm đánh giá được mức độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng, pháp luật Việt Nam hiện nay đã đặt ra những tiêu chuẩn nhất định cho thực phẩm

và cả quá trình chế biến, phân phối thực phẩm an toàn Những tiêu chuẩn này thường do Bộ Y tế ban hành và được gọi là các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ATTP

Nhờ đặt ra những quy chuẩn này, việc đánh giá mức độ an toàn của thực phẩm, mức độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn

vệ sinh thực phẩm trở nên thuận tiện hơn rất nhiều Cũng từ đó có thể công nhận danh hiệu cho những sản phẩm thực phẩm đạt chuẩn để chúng tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng; đẩy lùi những thực phẩm không rõ nguồn gốc, kém an toàn và có thể gây nguy hại đến sức khoẻ con người

Thứ tư, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh

thực phẩm quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các cơ quan

quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn

vệ sinh thực phẩm

Như ta đã biết, tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội đều cần phải có sự quản lý của nhà nước và thực phẩm cũng không là ngoại lệ Hơn thế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm còn là một hoạt động, nhiệm vụ quan trọng bởi thực phẩm là vấn đề tương đối phức tạp nên rất cần có hệ thống tổ chức quản lý phù hợp, hiệu quả

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm Việt Nam hiện nay đã ngày càng thể hiện vai trò to lớn trong việc tạo ra cơ

chế hoạt động cho các tổ chức, cơ quan bảo đảm ATTP Cụ thể, do nhận thấy

những bất cập từ việc phân công quản lý theo từng nhóm sản phẩm và quá trình

1.1.4 Vai trò của bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trong đời sống xã hội

Để đảm bảo thực hiện các chính sách, kế hoạch của Đảng và Nhà nước trong công tác bảo đảm ATTP thì pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP đã trở thành một công cụ hữu hiệu để quản lý lĩnh vực này Nhìn chung có thể đánh giá vai trò của pháp luật trong việc bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP ở Việt Nam hiện nay qua những mặt như sau:

Đối với chính trị - xã hội:

Trong nền kinh tế thị trường, NTD là đối tượng được hướng tới của người sản xuất và kinh doanh, là động lực phát triển của sản xuất và kinh doanh nói riêng và của toàn bộ nền kinh tế và xã hội nói chung Tất cả mọi người đều cần trao đổi, mua bán để có những hàng hóa, dịch vụ đáp ứng các nhu cầu của mình, tiếp đó là đáp ứng nhu cầu của gia đình và tổ chức của mình Như vậy có thể thấy rằng, NTD là tất cả mọi người, không phân biệt tuổi tác, thành phần, dân tộc, giới tính, địa vị xã hội Hơn nữa NTD có mặt ở khắp mọi nơi, từ thành thị đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo…

Bảo vệ NTD không những chỉ là công việc có tính chất xã hội mà còn

có tính chất kinh tế, chính trị rõ rệt Một khi NTD, lực lượng xã hội đông đảo nhất, bao gồm toàn thể mọi người, được tôn trọng, được bảo vệ, được nâng cao cuộc sống vật chất và tinh thần, họ sẽ trở thành một động lực phát triển xã hội rất to lớn, đóng góp cho sự nghiệp phát triển xã hội nói chung Quyền lợi của NTD bị xâm phạm sẽ khiến cho sự phát triển của xã hội bị kìm hãm Việc bảo vệ NTD là một công việc có tính chất xã hội rộng lớn và sâu sắc và được đông đảo mọi người trên toàn thế giới quan tâm

Việc bảo vệ NTD là một nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước và các cơ quan quản lý Nhà nước, là nhiệm vụ của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh chân chính.Thực tế, trong nền kinh tế thị trường, thị trường chủ yếu do tiêu dùng điều tiết NTD có ảnh hưởng to lớn đến những quyết sách về kinh

tế, dù là của khu vực nhà nước hay của khu vực tư nhân và NTD cũng là đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất của các quyết định về kinh tế Chính phủ ở các nước đều rất quan tâm đến vấn đề NTD và nếu giải quyết tốt vấn đề này

sẽ làm cho kinh tế phát triển, xã hội chính trị ổn định Ngược lại, sẽ làm cho kinh tế chậm phát triển thậm chí khủng hoảng xã hội, rối loạn và mất ổn định chính trị Bảo vệ NTD là một trong những hoạt động nhằm thực hiện một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đồng thời cũng là duy trì và bồi dưỡng cho

một động lực kinh tế quan trọng Khi nền kinh tế thị trường càng phát triển thì vấn đề NTD và bảo vệ NTD càng cần đề ra và thực hiện một cách nghiêm túc

Đối với kinh tế:

Bảo vệ NTD giúp củng cố niềm tin cho NTD đối với hàng hóa, dịch

vụ, từ đó khuyến khích tiêu dùng Niềm tin của NTD là mong muốn của tất cả các nhà sản xuất, cung ứng hàng hóa, dịch vụ Nó đảm bảo cho sự ổn định và phát triển của doanh nghiệp đó Khi không có niềm tin vào sản phẩm, dịch vụ, NTD sẽ hạn chế thậm chí chấm dứt việc tiêu dùng sản phẩm đó Phản ứng của NTD không chỉ gây khó khăn cho sự tồn tại phát triển của riêng doanh nghiệp

đó mà nếu phản ứng đó diễn ra trên diện rộng, cùng lúc thách thức nhiều doanh nghiệp thì cả nền kinh tế có nguy cơ bị ảnh hưởng

Bảo vệ quyền lợi NTD giúp đảm bảo công bằng cho NTD Trong khi thực hiện hành vi tiêu dùng, NTD có những quyền lợi chính đáng nhất định Việc bảo vệ những quyền lợi đó là yêu cầu khách quan để đảm bảo công bằng cho NTD, cũng là góp phần thực hiện công bằng xã hội Từ đó, bảo vệ quyền lợi NTD góp phần quản lý thị trường, giúp thị trường hoạt động lành mạnh, công bằng Bảo vệ quyền lợi NTD thực chất là ngăn chặn những hành vi xâm

phạm quyền lợi NTD của nhà sản xuất cung ứng hàng hóa dịch vụ

1.1.5 Các yếu tố tác động đến việc bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền Bảo vệ quyền lợi NTD là một trong những nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước và được thực hiện hóa bởi một hệ thống quy định pháp lý cụ thể Việc chờ đợi ý thức trách nhiệm của các cơ sở sản xuất kinh doanh nếu thiếu vắng một hệ thống quy

định pháp lý là điều không thể bởi họ còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố liên quan đến lợi nhuận, cạnh tranh…

Những quy định pháp lý sẽ là cơ sở cho các nhà sản xuất kinh doanh ý thức được vấn đề quyền lợi NTD và trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ quyền lợi NTD Bên cạnh đó, NTD cũng có cơ sở để thực hiện quyền lợi của mình Trong trường hợp các doanh nghiệp không tuân thủ đúng quy định của pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi NTD thì hệ thống pháp lý sẽ tạo khung quy định những biện pháp xử phạt và cưỡng chế đối với những doanh nghiệp đó 15 Vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD không chỉ thể hiện trong các văn bản pháp luật mà còn trong thiết chế thực thi pháp luật như các cơ quan Nhà nước, cơ quan hành chính, hệ thống tòa án các cấp, các tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD Nhà nước ở bất cứ quốc gia nào cũng luôn có vai trò to lớn trong bảo vệ NTD Đó là cơ quan lập ra các chính sách, tổ chức thực hiện các chính sách và kiểm tra giám sát việc thực hiện các chính sách bảo vệ NTD ở nước mình Các tổ chức phi chính phủ như Hiệp hội bảo vệ NTD và các cơ quan quản lý của nhà nước như Cục Quản lý cạnh tranh, Cục quản lý thị trường phải tham gia đôn đốc, kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ sở sản xuất kinh doanh hàng hóa và dịch vụ để họ có ý thức hơn về việc đảm bảo quyền lợi NTD Nhờ đó, kịp thời phát hiện, ngăn chặn những hành vi gây tổn hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của NTD Chính quyền và các đoàn thể có trách nhiệm tuyên truyền giáo dục kiến thức về tiêu dùng, cung cấp thông tin

về chất lượng hàng hóa, giám sát thị trường, kịp thời can thiệp những hành vi

vi phạm quyền lợi NTD, cũng như chấn chỉnh, kiểm tra về chuyên môn theo từng lĩnh vực sản xuất để bảo đảm độ an toàn cao cho NTD

Người sản xuất - kinh doanh:

Người sản xuất, kinh doanh muốn phát triển vững thay vì chỉ quan tâm đến lợi ích của riêng mình thì phải hơn nữa đến quyền và lợi ích chính đáng

của NTD Họ phải có trách nhiệm đối với NTD về sự an toàn khi sử dụng sản phẩm, phải phục vụ tốt NTD, hướng dẫn NTD trong việc sử dụng sản phẩm, phải lắng nghe tiếng nói của NTD để nâng cao chất lượng sản phẩm Bên cạnh đó, nhà sản xuất kinh doanh nên có trách nhiệm cung cấp thông tin kịp thời và chính xác về hàng hóa và dịch vụ, trách nhiệm bảo đảm tiêu chuẩn đo lường và chất lượng, trách nhiệm bảo hành, trách nhiệm bảo đảm an toàn cho NTD và trách nhiệm tiếp nhận khiếu nại cũng như đền bù thỏa đáng cho NTD

Bản thân người tiêu dùng:

Bản thân NTD phải có trách nhiệm tự bảo vệ mình, phải có hiểu biết để

sử dụng đồng tiền của mình một cách hợp lý, đồng thời phải quan tâm đến mọi người, 16 môi trường xung quanh, phải cảnh giác, phối hợp với các bên

có liên quan trong việc ngăn chặn và trừng trị những vấn đề tiêu cực trong xã hội NTD có khả năng tự bảo vệ chính mình thông qua việc ý thức được quyền lợi chính đáng và trách nhiệm của mình Khi quyết định tiêu dùng, để đảm bảo quyền lợi của mình, việc nghiên cứu, tìm hiểu kỹ về chất lượng, xuất

xứ, thông tin chính xác về sản phẩm là một công việc không thể thiếu Từ đó NTD có thể bảo vệ chính mình tránh khỏi các thông tin sai lệch, hiểu lầm và rủi ro, thiệt hại khi tiêu dùng sản phẩm

NTD có quyền bày tỏ ý kiến đối với nhà sản xuất kinh doanh, đối với các cơ quan có thẩm quyền NTD có quyền được khiếu nại và bồi thường nếu khiếu nại hợp lý NTD có quyền chọn lựa không dùng hàng kém chất lượng, tẩy chay hàng giả, hàng nhái, điều này cũng giúp các nhà sản xuất chân chính được bảo vệ NTD góp ý, phản ảnh về chất lượng sản phẩm, nhà sản xuất thấy được khuyết điểm, khắc phục, sửa chữa, sẽ giúp cho hàng hóa tốt hơn, chính điều này lại tạo lợi thế cho NTD khi được sử dụng sản phẩm tốt, còn nhà sản

xuất có lợi là được tín nhiệm bán được nhiều hàng hóa, thu lợi nhuận nhiều hơn…

NTD nên phải tự bảo vệ mình, có ý thức chọn lựa hàng tốt, tẩy chay không mua hàng giả, hàng nhái, và có ý thức trách nhiệm góp phần bảo vệ quyền lợi chung của cả cộng đồng bằng hành động thiết thực như đóng góp ý kiến về chất lượng hàng hóa, lên tiếng báo động xã hội đối với những vấn đề làm thiệt hại lợi ích chung Sức mạnh to lớn của NTD là thái độ với các nhà sản xuất kinh doanh và quyền tẩy chay sản phẩm Quyền này chỉ được phát huy khi NTD ý thức được sức mạnh của mình và đoàn kết lại Khi hội NTD

đã phát triển thành một lực lượng đông đảo, sẵn sàng tham gia tổ chức bảo vệ quyền lợi của chính mình thì vấn đề xâm hại quyền lợi NTD sẽ có xu hướng giảm

NTD là một lực lượng đông đảo của xã hội và dư luận xã hội cũng là một trong “vũ khí” hiệu quả mà hộtạo ra trong việc bảo vệ quyền lợi của chính mình Do đó, dư luận xã hội có ý nghĩa lớn trong việc khuyến khích các hành động góp phần bảo vệ NTD, đồng thời lên án, phê phán những hành động xâm phạm quyền lợi của NTD Vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD hiện nay được toàn thể xã hội quan tâm và được cơi là một trong những vấn đề quan trọng nhằm bảo đảm tốc độ tăng trưởng luôn đi đôi với chất lượng tăng trưởng Bảo vệ quyền lợi NTD là trách nhiệm chung của toàn xã hội Mọi quyền và lợi ích hợp pháp của NTD phải được tôn trọng và bảo vệ Mọi hành

vi vi phạm quyền và lợi ích chính đáng của NTD phải được xử lý kịp thời và nghiêm minh, nếu gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định của pháp luật Như vậy, bảo vệ quyền lợi NTD là một vấn đề rất đang được chú ý và là trách nhiệm của mọi người, của toàn xã hội Hiệu quả của hoạt động bảo vệ này có được khi có sự tham gia và phối hợp hành động của mọi người, từ người làm

công tác quản lý nhà nước đến các doanh nhân, doanh nghiệp, từ các tổ chức bảo vệ quyền lợi NTD đến chính bản thân NTD

Việc xây dựng luật bảo vệ NTD hay thành lập các tổ chức, uỷ ban đại diện bảo vệ NTD đều cần thiết trong việc dẫn dắt NTD tiếp cận thông tin, tiếp cận pháp luật bảo vệ quyền lợi của mình; hướng dẫn NTD tạo thói quen thiết lập chứng cứ; quy rõ trách nhiệm cho đơn vị quản lý nhà nước và liên kết các lực lượng xã hội để cùng giải quyết các vấn đề bảo vệ NTD Để quyền và lợi ích chính đáng của NTD được bảo vệ thì cần có một chiếc “kiềng ba chân” trong đó, Nhà nước cùng các cơ quan chức năng, người sản xuất kinh doanh

và người tiêu dùng đóng vai trò là ba chiếc chân vững chắc

1.2 Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm

1.2.1 Khái niệm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm

1.2.1.1 Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Trong xã hội dân chủ, pháp luật luôn được xem là cơ chế hữu hiệu nhất bảo đảm quyền lợi của các chủ thể khi tham gia vào bất cứ hoạt động nào Mặc khác, Nhà nước đặt ra pháp luật nhằm đòi hỏi chủ thể hành động trong một phạm vi nhất định, mà vượt quá nó, họ sẽ phải chịu những điều chỉnh và chế tài tương ứng

Nhà nước ban hành các quy phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và điều chỉnh các quan hệ phát sinh giữa cá nhân với người tiêu dùng và các nhà sản xuất, kinh doanh để bảo vệ quyền, lợi ích của người tiêu dùng, nhà sản xuất, kinh doanh và lợi ích xã hội Đồng thời, đây cũng là cơ sở

để xử lý các vi phạm của nhà sản xuất, kinh doanh, các cá nhân, khi họ thực hiện hành vi xâm phạm đến quyền lợi của người tiêu dùng đã được luật định

Luật Bảo vệ người tiêu dùng, chủ yếu bao gồm các điều khoản quy trách nhiệm pháp luật, và được bổ sung bởi quy định của các văn bản quy phạm pháp luật khác, nhu quy định về an toàn thực phẩm, sức khỏe Cách tiếp cận này giúp đảm bảo tính chuyên biệt của từng lĩnh vực pháp luật khác nhau, giúp các cơ quan thực thi tập trung vào chuyên môn của mình, tuy có mặt trái là tính rời rạc, đôi khi có thể dẫn đến không nhất quán, hay xung đột pháp luật Trong các lĩnh vực chuyên ngành, hệ thống tư pháp thường không

có khả năng thành công cao, do thiếu hiểu biết chuyên sâu về các vấn đề kỹ thuật liên quan đến sức khỏe và an toàn, không đủ nhân lực hay các thủ tục không chuyên Do đó, đối với các quy định về tiêu chuẩn, an toàn của người tiêu dùng hiện đang được điều chỉnh tại các văn bản pháp luật khác thì sẽ quy định theo hướng dẫn chiếu

1.2.1.2 Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm

Lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP là toàn

bộ nội dung của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và dẫn chiếu đến một lĩnh vực đó là lĩnh vực ATTP gồm các luật như: Luật chất lượng sản phẩm, hàng hoá năm 2007; Luật an toàn thực phẩm năm 2010; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010; Các chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng các chế tài xử phạt liên quan đến hành chính hoặc hình sự … Tất cả

đã tạo thành khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP

1.2.2 Nội dung pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực vệ sinh

an toàn thực phẩm

Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề mà Đảng, Nhà nước Việt Nam từ lâu đã đặc biệt quan tâm và coi đây là một vấn đề có ý nghĩa lớn về kinh tế - xã hội, về

an toàn xã hội, sức khoẻ cộng động, về bảo vệ môi trường và cũng là vấn đề

có ảnh hưởng lớn đến tiến trình hội nhập của Việt Nam Do vậy, Đảng và Nhà nước đã và đang thường xuyên chỉ đạo và đưa ra các giải pháp nhằm không ngừng nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khoẻ nhân dân Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 25 tháng 02 năm 2005 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới, Kết luận số 43-KL/TW của Bộ Chính trị về 03 năm thực hiện Nghị quyết số 46-NQ-TW, Nghị quyết số 34/2009/NQ-QH12 ngày 19 tháng 6 năm 2009 của Quốc hội về đẩy mạnh thực hiện chính sách pháp luật về quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm là những văn bản quan trọng, tiêu biểu của Đảng và Nhà nước để chỉ đạo, đưa ra những biện pháp quan trọng nhằm bảo đảm thực hiện có hiệu quả công tác an toàn thực phẩm trong toàn xã hội

Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP có đầy

đủ những nội dung của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung,

và được chuyện biệt hoá bởi các quy định chuyên ngành về đảm bảo chất lượng, an toàn về sinh thực phẩm Do đó, tác giả sẽ phân tích nội dung chung nhất của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Từ đó sẽ bổ sung thêm những đặc trưng riêng biệt trong lĩnh vực ATTP Về cơ bản, pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ phải có những nội dung chính sau:

1.2.2.1 Nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng thực phẩm

Nguyên tắc BVQLNTD là: trách nhiệm chung của Nhà nước và toàn xã hội; quyền lợi của NTD được tôn trọng và bảo vệ theo quy định của pháp lụât; BVQLNTD phải được thực hiện kịp thời, công bằng, minh bạch, đúng pháp luật và hoạt động BVQLNTD không được xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch

vụ và tổ chức, cá nhân khác

Các văn bản của Liên Hợp Quốc và Tổ chức Quốc tế người tiêu dùng luôn có liên đến các quy định nhằm bảo đảm ATTP cần được quan tâm là Hiệp định về ATTP và Kiểm dịch động thực vật của WTO Hiệp định bao gồm các điều khoản về quá trình kiểm soát, kiểm tra và chấp thuận, đưa ra những quy định trong việc áp dụng các biện pháp kiểm dịch động thực vật - các quy định về sức khỏe cây trồng, vật nuôi, và an toàn thực phẩm[34].Hiệp định SPS liên quan chủ yếu đến hoạt động thương mại quốc tế nhưng những tiêu chuẩn, biện pháp được nêu trong Hiệp định nhằm mục đích bảo vệ người tiêu dùng thực phẩm.Đây là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng các quy định

về ATVSTP trong pháp luật của mỗi quốc gia thành viên WTO Trong đó, nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng nói chungcó nguyên tắc cụ thể như sau:

Thứ nhất, Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP là

trách nhiệm chung của Nhà nước và toàn xã hội

Thứ hai, Quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP được tôn trọng và bảo vệ theo quy định của pháp luật

Thứ ba, Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP phải được thực hiện kịp thời, công bằng, minh bạch, đúng pháp luật

Thứ tư, Hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP không được xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và tổ chức, cá nhân khác

Đây là một trong những quy định có ý nghĩa quan trọng đối với bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP, xác định quan điểm quản lý về ATTP phải xuất phát từ khâu sản xuất đến sản phẩm Đó là cả một quy trình cần có

sự chung tay và phối hợp đồng bộ của các cơ quan ban ngành có liên quan, thay đổi quan điểm quản lý như trước đây về tiêu chuẩn sản phẩm cuối cùng, từng bước đi vào giải quyết tận gốc của các vấn đề về ATTP Bên cạnh đó,

doanh nghiệp phải có trách nhiệm trước sản phẩm mà mình sản xuất, kinh doanh và phải chịu trách nhiệm cho các vi phạm

1.2.2.2 Quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm

Quyền của người tiêu dùng:

Quyền của người tiêu dùng thực phẩm là một trong những nội dung quan trọng của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Bản hướng dẫn về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Liên Hợp Quốc nêu ra các nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng nói chung, bảo vệ người tiêu dùng thực phẩm nói riêng Bản hướng dẫn đã vạch ra tám lĩnh vực cơ bản có thể phát triển các chính sách bảo vệ người tiêu dùng thực phẩm, nay được chuyển thành tám

quyền cơ bản của người tiêu dùng thực phẩm

“Quyền được an toàn” của người tiêu dùng trong lĩnh vực ATVSTP đặc biệt được chú trọng vì thực phẩm luôn là hàng hóa phải được bảo đảm vệ sinh trước khi đến tay người tiêu dùng để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần thể chất của người tiêu dùng thực phẩm

Nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm:

Người tiêu dùng phải kiểm tra, xem nguồn gốc xuất xứ hàng hóa phải

rõ ràng trước khi nhậnđể tránh gây cho chính mình và cho cộng đồng xã hội Khi phát hiện hàng hóa không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm có thể gây nguy hại đến sức khỏe, tinh thần, tính mạng người tiêu dung phải thông tin ngay cho tổ chức, cơ quan quản lý nhà nước Đối đối các cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm thì pháp luật quy định khi cung cấp hàng hóa ra thị trường phải đảm bảo tính an toàn, tiêu chuẩn chất lượng của hàng hóa và phải chịu trách nhiệm đối với hàng hoá của mình nếu có sai sót xảy ra gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng

1.2.2.3 Điều kiện bảo đảm an toàn với thực phẩm, bảo đảm an toàn trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm

Để quản lý đối với sản phẩm, dù là sản phẩm ở dạng nào cũng phải bảo đảm các điều kiện chung nhất Chính vì vậy, một số điều kiện mà sản phẩm phải đáp ứng nhằm bảo đảm an toàn cho sản phẩm

Ngoài các điều kiện chung, đối với các nhóm thực phẩm cụ thể, đặc thù như: thực phẩm tươi sống, thực phẩm đã qua chế biến; thực phẩm tăng cường

vi chất dinh dưỡng; thực phẩm chức năng; thực phẩm biến đổi gen; thực phẩm đã qua chiếu xạ; phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến; bao gói, chứa đựng thực phẩm cần phải bảo đảm thêm một số điều kiện riêng khác nữa

Đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm cũng có những điều kiện chung, ngoài ra còn có thêm những điều kiện riêng đối với từng sản phẩm và từng quá trình như: sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi sống, điều kiện trong sơ chế, chế biến, kinh doanh thực phẩm đã qua chế biến, điều kiện trong kinh doanh dịch vụ ăn uống Bên cạnh đó, do thức ăn đường phố là một loại hình kinh doanh đặc biệt và hiện là đối tượng gây ngộ độc thực phẩm cao nhất, chính vì vậy đưa ra một mục riêng quy định về điều kiện bảo đảm an toàn trong kinh doanh thức ăn đường phố

1.2.2.4 Các hành vi bị cấm

Lĩnh vực pháp luật về ATTP cũng quy định những điều cấm trong kinh doanh về thực phẩm, như các quy định về: Sử dụng nguyên liệu; Sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm; Sản xuất, kinh doanh thực phẩm; Sử dụng phương tiện gây ô nhiễm thực phẩm… Những quy định pháp luật về các điều cấm về an toàn thực phẩm trong an toàn thực phẩm có vai trò hết sức quan trọng nhằm răn đe, chất chỉnh các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật bảo vệ người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

1.2.2.5 Giải quyết tranh chấp với người tiêu dùng thực phẩm

Quan hệ giữa người tiêu dùng thực phẩm và người kinh doanh thực phẩm là quan hệ tư Vì vậy, các tranh chấp giữa người tiêu dùng thực phẩm

với thương nhân kinh doanh thực phẩm sẽ được giải quyết theo trình tự luật

tư

Trong khi đó, lĩnh vực tiêu dùng thực phẩm, với tính chất cá nhân người tiêu dùng và thương nhân thường không ký kết với nhau một hợp đồng mua bán nào, nên việc tồn tại một thoả thuận về điều khoản trọng tài là không thể

1.2.2.6 Chế tài xử phạt hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm

Việc quy định về các chế tài xử phạt vi phạm pháp luật về bảo bệ NTD trong lĩnh vực ATTP yêu cầu phải vừa đảm bảo được tính giáo dục, hiệu quả cho các quy định của pháp luật nhưng phải tránh xung đột, trùng lắp giữa các loại chế tài với nhau Các quy định này tạo ra khung chế tài có khả năng điều chỉnh, xử lý hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD trong lĩnh vực ATTP

tổ chức vi phạm và họ phải chịu các hình thức xử phạt hành chính

Thứ ba, chế tài hình sự

Chế tài hình sự là biện pháp nghiêm khắc và chỉ áp dụng đối với những trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng và toàn xã hội Chế tài này được quy định trong bộ luật hình sự năm

2015 và được tòa án áp dụng, trong khi đó chế tài hành chính và chế tài dân

sự chủ yếu được sử dụng giải quyết các vụ việc bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng trong pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm Vì chế tài hình sự có tính nghiêm khắc cho nên các nhà sản xuất kinh doanh thực phẩm cũng có ý thức hơn trong việc làm của mình để tránh phải chịu chế tài nặng nề mà pháp luật đã đặt ra

1.2.2.7 Thiết chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm

Thiết chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm phải tuân thủ nguyên tắc: Bảo đảm các nguyên tắc chung về quản lý nhà nước và hoạt động

tư pháp; Bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng với tư cách là chủ thể yếu thế trong quan hệ pháp luật với thương nhân; và Trên thế giới có hai mô hình cơ quan nhà nước chuyên trách về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Hệ thống

cơ quan hạt nhân; Hệ thống cơ quan hình chóp Hệ thống các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng đuợc tổ chức thành hệ thống với một cơ quan dạng Ủy ban hoặc Hội đồng trực thuộc Chính phủ hoặc Quốc hội

Kết Luận Chương 1

Từ việc phân tích các lý thuyết, khái niệm liên quan về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP, tác giả đưa ra kết luận sau đây:

Các nhà sản xuất kinh doanh thực phẩm đóng vai trò quan trọng việc đưa các loại sản phẩm an toàn tới tay người tiêu dùng Do vậy, khi thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi NTD trong lĩnh vực ATTP, các nước trên thế giới đều ghi nhận nó trong nhiều đạo luật khác nhau và lấy Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng làm nền tảng Những nội dung pháp

luật của các quốc gia và các tổ chức trên thế giới là kinh nghiệm bổ ích để làm làm cơ sở trong việc hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP tại Việt Nam

Những lý luận cơ bản về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP mà tác giả đã tìm hiểu ở chương 1 là cơ sở, tiền đề để tác giả phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực ATTP tại chương 2 của luận văn

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP

LUẬT

VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC

AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc trung ương và cũng thành phố lớn nhất Việt Nam, đồng thời cũng là một trong những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục quan trọng nhất của Việt Nam Theo báo cáo kết quả năm 2019 thì tổng diện tích thành phố hơn 2.095 km2, dân số là 8.993.082 người Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm mua sắm lớn và có nhiều các quán bar, vũ trường, sân khấu, các khu vui chơi giải trí

Theo báo cáo, TP Hồ Chí Minh có nhiều kênh phân phối và cung cấp sản phẩm thực phẩm đến người dân như chợ đầu mối, 240 chợ truyền thống

có kinh doanh ngành hàng thực phẩm, dịch vụ ăn uống; 186 siêu thị và hơn

880 cửa hàng tiện lợi Ngoài ra, TP còn có 46.950 cơ sở kinh doanh dịch vụ

ăn uống và khoảng 19.000 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố…[24]

Theo thống kê, trên địa bàn thành phố hiện có khoảng 20.013 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố với trên 24.522 người tham gia kinh doanh thức ăn đường phố [24] Thức ăn đường phố TPHCM là một nét đặc trưng trong văn hóa của người dân thành phố, các món ăn đa dạng, phong phú, là một trong những điểm thu hút khách du lịch Việc đảm bảo ATTP thức ăn

đường phố là nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan chức năng, của các ngành, các cấp

Qua khảo sát thực tế tại thị trường Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy:

Có đến 51,4% người tiêu dùng (đặc biệt là giới trẻ) đang ưa chuộng đồ hộp, thức ăn chế biến sẵn Nhiều người thích ăn bánh snack, khoai tây chiên vì cho rằng có cảm giác vui vẻ khi ăn; khi uống nước ngọt có ga cảm thấy mình hiện đại; ăn thức ăn nhanh chứng tỏ được mình theo kịp tiến độ Thành phố

Hồ Chí Minh được ghi nhận là thị trường lớn về tiêu dùng hàng thực phẩm chế biến sẵn, có tốc độ phát triển rất nhanh Dù chỉ có 24% người tiêu dùng tin tưởng vào những thông tin quảng cáo ghi trên bao bì các loại thực phẩm đóng hộp, nhưng chỉ có 30% cho rằng thực phẩm đó có ảnh hưởng xấu tới mình, so với 45% người tiêu dùng ở các nước trong khu vực Với các nước khác, khi có một nhãn hiệu thực phẩm mới xuất hiện trên thị trường mà chưa biết rõ chất lượng, chỉ có trên 55% dám mua dùng thử, trong khi đó ở Thành phố Hồ Chí Minh con số lên tới 73% [17]

Những đặc điểm và thói quen tiêu dùng, mua sắm, ăn uống như trên của người dân Thành phố Hồ Chí Minh ảnh hưởng lớn đến quá trình đảm bảo

an toàn thực phẩm nói chung, còn ảnh hưởng đến hoạt động bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

2.2 Quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm

Quyền của người tiêu dùng thực phẩm:

Căn cứ theo Điều 8 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, người tiêu dùng có tám quyền sau đây: Quyền được an toàn; Quyền được thông tin; Quyền được lựa chọn; Quyền được lắng nghe; Quyền được tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng;

Quyền được yêu cầu bồi thường;Quyền được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện; Quyền được giáo dục, đào tạo về tiêu dùng

Đáng chú ý, quyền được sử dụng thực phẩm sạch của nhân dân chưa được đảm bảo, chẳng hạn, theo báo cáo kết quả triển khai thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn TP.HCM quý 1 năm 2019 cho thấy Thành phố

Hồ Chí Minh đã kiểm tra 22.530 cơ sở và phát hiện 8.505 cơ sở vi phạm (chiếm tỉ lệ 37,75 %) Đặc biệt, trong quá trình hậu kiểm việc đảm bảo an toàn thực phẩm đối với 345 hồ sơ tự công bố sản phẩm, có đến 304 hồ sơ không đạt trong số 1.990 mẫu thực phẩm được lấy mẫu để kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm, chỉ có 1.885 mẫu đạt, còn 105 mẫu không đạt [28]

Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang thực hiện nhiều giải pháp để kiểm soát, phát hiện kịp thời thực phẩm không bảo đảm chất lượng Cùng với đó, thành phố tiếp tục triển khai những giải pháp lâu dài nhằm xây dựng chuỗi chế biến, cung ứng thực phẩm sạch nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng

Đơn cử, tại chợ đầu mối nông sản thực phẩm Hóc Môn đang gặp không

ít trở ngại trong việc kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm, thường xuyên lấy mẫu giám sát, đánh giá nguy cơ ô nhiễm, kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm, tiến hành truy xuất và xử lý đúng quy định các mẫu không đạt, ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm chất lượng lưu thông ngoài thị trường Hiện nay, Ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố có hai đội quản lý an toàn thực phẩm đặt tại chợ đầu mối nông sản thực phẩm Hóc Môn và Bình Điền nhằm quản lý trực tiếp trên địa bàn, bảo đảm xử lý các vấn đề về an toàn thực phẩm kịp thời và nhanh nhất

Cùng với việc kiểm soát nguồn thịt tại các lò giết mổ, chợ đầu mối, thời gian tới, thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khuyến khích tiểu thương, doanh