Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, căn nguyên vi sinh và kết quả điều trị viêm phổi trẻ em tại khoa nhi bệnh viện bạch mai

TỔNG QUAN

Định nghĩa viêm phổi trẻ em

Viêm phổi là tình trạng viêm nhiễm trong nhu mô phổi, bao gồm viêm phế nang, túi phế nang, ống phế nang, tổ chức liên kết khe kẽ và viêm tiểu phế quản tận cùng Có bốn loại viêm phổi chính: viêm phổi mắc phải tại cộng đồng (CAP), viêm phổi mắc phải tại bệnh viện (HAP), viêm phổi liên quan đến thở máy (VAP) và viêm phổi liên quan đến chăm sóc y tế (HCAP).

Viêm phổi mắc phải tại cộng đồng là tình trạng viêm phổi xảy ra ở những bệnh nhân sống ngoài bệnh viện và không sử dụng các dịch vụ chăm sóc dài hạn.

Viêm phổi mắc phải tại bệnh viện được định nghĩa là viêm phổi mới xuất hiện, xảy ra sau khi bệnh nhân nhập viện 48 giờ hoặc muộn hơn [9].

Dịch tễ học viêm phổi trẻ em

Viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trên toàn thế giới, với khoảng 150 triệu ca mắc mỗi năm, chủ yếu xảy ra ở các nước đang phát triển Nghiên cứu của Li Liu và cộng sự cho thấy từ năm 2000 đến 2015, có khoảng 101,8 triệu ca viêm phổi và 0,7 triệu ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm.

Tỷ lệ mắc viêm phổi hàng năm ở trẻ nhỏ tại các nước đang phát triển đã giảm từ 329/1000 trẻ vào năm 2000 xuống còn 230/1000 trẻ vào năm 2015, tương ứng với số đợt viêm phổi ở trẻ em dưới 5 tuổi giảm từ 178 triệu xuống còn 138 triệu Trong giai đoạn này, các đợt viêm phổi và viêm phổi nặng đã giảm ít nhất 25% ở 72 trong số 132 quốc gia đang phát triển, với mức giảm cao nhất ở Trung Quốc và Malaysia lần lượt là 68% và 69% Tuy nhiên, tỷ lệ mắc vẫn còn cao, đặc biệt tại Trung Quốc và Afghanistan với 562 và 92 ca mắc trên 1000 trẻ Ấn Độ, Nigeria, Indonesia, Pakistan và Trung Quốc chiếm hơn 54% các trường hợp viêm phổi và viêm phổi nặng Mặc dù số đợt mắc giảm, tỷ lệ nhập viện do viêm phổi ở trẻ em lại tăng lên, với mức tăng 7,6 lần ở các nước thu nhập thấp và 3,5 lần ở các nước thu nhập trung.

3 bình Nhìn chung, nhập viện điều trị viêm phổi ở trẻ em tăng 2,9 lần trong thời gian

Từ năm 2000 đến 2015, số ca tử vong do viêm phổi đã giảm đáng kể, từ 1,7 triệu ca xuống còn 0,9 triệu ca Khu vực châu Phi ghi nhận gánh nặng tử vong cao nhất với 0,5 triệu ca, tiếp theo là Đông Nam Á với 0,2 triệu ca Năm quốc gia có số ca tử vong do viêm phổi cao nhất ở trẻ dưới 5 tuổi bao gồm Ấn Độ, Nigeria, Pakistan, Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Ethiopia, chiếm 49% tổng số ca tử vong do viêm phổi ở trẻ em toàn cầu Tại các nước đang phát triển, tỷ lệ tử vong do viêm phổi đã giảm từ khoảng 15,2 trên 1000 trẻ năm 2000 xuống còn khoảng 7,4 trên 1000 trẻ vào năm 2015.

Chi phí điều trị viêm phổi ở trẻ em là một gánh nặng kinh tế lớn, đặc biệt ở các nước thu nhập thấp và trung bình, nơi tỷ lệ mắc bệnh vẫn cao Cụ thể, chi phí trung bình cho mỗi đợt viêm phổi là 55,8 USD ở Uruguay, 272,7 USD ở Chile và 334,6 USD ở Hoa Kỳ Đối với viêm phổi nặng, chi phí là 252,1 USD ở Đức và 254,9 USD ở Úc Đặc biệt, chi phí chăm sóc tại ICU cho viêm phổi rất nặng lên đến 9151,2 USD tại Tây Ban Nha và 120576,3 USD tại Hoa Kỳ.

Theo báo cáo của WHO năm 2008, Việt Nam nằm trong số 15 quốc gia có tỷ lệ mắc bệnh viêm phổi ở trẻ em cao nhất với 2,9 triệu ca Đến năm 2015, WHO ước tính rằng nhiễm trùng hô hấp cấp tính chiếm 11% tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, trong khi nhiễm trùng và sốt rét do HIV chỉ chiếm chưa đến 2% Nghiên cứu của Đặng Đức Anh năm 2017 tại ba bệnh viện lớn ở Hà Nội, Huế và Hồ Chí Minh cho thấy viêm phổi chiếm 5,4% tổng số ca trẻ em nhập viện, với tỷ lệ mắc ước tính là 7,3/1000 trẻ Chi phí điều trị cho một đợt viêm phổi trẻ em tại bệnh viện Bạch Mai vào năm 2019 là 256 USD.

Căn nguyên gây viêm phổi ở trẻ em

Vi khuẩn là nguyên nhân phổ biến gây viêm phổi ở trẻ em, đặc biệt tại các nước đang phát triển Trong số đó, Streptococcus pneumonia (phế cầu) là loại vi khuẩn chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 30-50%, tiếp theo là Hemophilus influenza với tỷ lệ khoảng 10%.

30%, sau đó là các loại vi khuẩn khác (Branhamella catarrhalis, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogens) [19]

Vi khuẩn thường gặp theo tuổi:

- Trẻ sơ sinh: Liên cầu nhóm B, trực khuẩn Gram âm đường ruột, Listeria monocytogent, Chlamydia trachomatis

- Trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi: Streptococus pneumonia, Hemophilus influenza, Mycoplasma pneumonia, Staphylococcus aureus…

- Trẻ trên 5 tuổi: Mycoplasma pneumonia, Staphylococcus aureus, Streptococus pneumonia [20]

Streptococus pneumonia: là một loài vi khuẩn Gram dương thuộc chi

Streptococcus có hơn 90 loại huyết thanh, nhưng chỉ dưới 20 loại gây ra hơn 70% các ca bệnh phế cầu Vi khuẩn phế cầu là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 30-50% các trường hợp viêm phổi ở trẻ em Hơn một nửa số ca tử vong do viêm phổi ở trẻ em trên toàn cầu được xác định là do Streptococcus pneumonia.

Năm 2015, Ấn Độ ghi nhận 108.000 ca tử vong do viêm phổi, trong đó có khoảng 40.600 ca do nhiễm Streptococcus pneumonia Vắc-xin hợp bào phế cầu khuẩn (PCV) đã được giới thiệu toàn cầu nhằm giảm gánh nặng bệnh tật và tử vong do phế cầu khuẩn, bắt đầu với mẫu PCV 7-valent (PCV7) vào năm 2000 Hiện nay, các mẫu vắc-xin hiệu quả hơn như PCV10 và PCV13 đang được sử dụng Theo nghiên cứu năm 2016, PCV đã được đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia của 135 quốc gia, và WHO ước tính rằng việc sử dụng vắc-xin PCV có thể giảm tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ em toàn cầu lên đến 30% Tại Brazil, vắc-xin PCV10 đã được đưa vào sử dụng.

Năm 2010, tỷ lệ trẻ em tử vong do viêm phổi đã giảm khoảng 10%, đặc biệt là 24% ở các khu vực có trình độ dân trí thấp và kinh tế kém phát triển Tại Hoa Kỳ, việc sử dụng vắc-xin PCV-7 đã giúp giảm 39% các ca nhập viện liên quan đến viêm phổi Ở Nam Phi, vắc-xin PCV-9 đã giảm 83% tỷ lệ mắc bệnh do phế cầu Đến năm 2014, vắc-xin PCV đã được giới thiệu tại 117 quốc gia, với tỷ lệ bao phủ toàn cầu đạt 31% Tại Việt Nam, việc sử dụng vắc-xin PCV được khuyến nghị trong tài liệu hướng dẫn quốc gia, tuy nhiên, hiện tại nó chưa được cung cấp miễn phí và bảo hiểm cũng chưa chi trả nhiều.

Hemophilus influenza (HI) là vi khuẩn Gram âm được phát hiện bởi bác sĩ Richard Pfeiffer vào năm 1892, gồm sáu loại huyết thanh từ a đến f Trong đó, HI loại B có nang polysacarit dày đặc, được coi là yếu tố độc lực chính HI là nguyên nhân gây viêm phổi do vi khuẩn.

5 thường gặp thứ 2 sau phế cầu, HI chiếm 10-30% căn nguyên vi khuẩn gây viêm phổi [19] Theo nghiên cứu của Daniel S Farrar tại Ấn Độ từ năm 2000 đến năm

Từ năm 2015, tỷ lệ tử vong do vi khuẩn Hib đã giảm 58%, từ 82.600 xuống còn 15.600 Việc đưa vắc-xin Hib vào chương trình tiêm chủng quốc gia đã góp phần quan trọng trong việc giảm tỷ lệ mắc và tử vong Đến cuối năm 2014, vắc-xin này đã được triển khai tại 192 quốc gia, với 56% trẻ em được tiêm chủng đầy đủ Tuy nhiên, tại khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO, chỉ có 21% trẻ em được tiêm chủng miễn phí.

Tại Việt Nam, vắc-xin Hib miễn phí đã được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia từ tháng 7 năm 2010, và đến cuối năm 2013, 59% trẻ sơ sinh đã nhận đủ ba liều vắc-xin này.

Vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae và Legionella pneumoniae thường gây ra các triệu chứng hô hấp từ nhẹ đến trung bình Tại Trung Quốc và Việt Nam, các mầm bệnh này đã được xác định trong nhiều trường hợp viêm phổi Cụ thể, M pneumoniae IgM được phát hiện trong 57% mẫu huyết thanh của trẻ em có triệu chứng hô hấp cấp tính ở Hồ Bắc, Trung Quốc Tại Tô Châu, M pneumoniae và virus hợp bào hô hấp (RSV) là những mầm bệnh đường hô hấp phổ biến nhất ở trẻ nhập viện Nghiên cứu của Phan Lê Thanh Hương và cộng sự tại Việt Nam cho thấy vi khuẩn không điển hình xuất hiện trong 29.7% (215/722) trường hợp viêm phổi.

Mycobacterium Tuberculosis là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do bệnh truyền nhiễm, chủ yếu xảy ra tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, với các quốc gia như Trung Quốc, Việt Nam, Philippines, Campuchia và Papua New Guinea có tỷ lệ mắc cao Bệnh lao được phát hiện ở 11% trẻ nhiễm HIV và 8% trẻ không nhiễm HIV đã tử vong vì viêm phổi tại năm quốc gia châu Phi Tại Trung Quốc và Việt Nam, trẻ em dưới 15 tuổi chỉ chiếm chưa đến 1% tổng số ca bệnh lao báo cáo năm 2014 Trong số 103 trẻ em mắc bệnh lao tại miền Bắc Việt Nam, hầu hết đều trong độ tuổi từ 5 đến 14.

Trước khi có vắc-xin ho gà, ước tính có khoảng 16 triệu đợt bệnh và 195.000 ca tử vong liên quan đến ho gà, chủ yếu xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình Tuy nhiên, nhờ vào việc tiêm chủng vắc-xin ho gà, tỷ lệ bệnh và tử vong đã giảm đáng kể trong những năm gần đây Hiện nay, một số mầm bệnh đường hô hấp như S aureus và Klebsiella vẫn chưa thể phòng ngừa bằng vắc-xin.

Một nghiên cứu đa trung tâm tại Bangladesh, Ecuador, Ấn Độ, Mexico, Pakistan, Yemen và Zambia cho thấy 42% vi khuẩn S aureus được phát hiện trong 112 mẫu vi khuẩn từ trẻ em mắc viêm phổi nặng Đặc biệt, tình trạng kháng methicillin (MRSA) của S aureus đang gia tăng và thu hút sự chú ý đáng kể.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy, sau khi vắc-xin liên hợp phế cầu khuẩn và HI loại B được sử dụng rộng rãi, virus ngày càng trở nên phổ biến hơn Virus hợp bào hô hấp (RSV) đã được xác định là nguyên nhân chính gây bệnh, chiếm từ 15% đến 40% trường hợp viêm phổi, tiếp theo là cúm A và B, parainfluenza, metapneumovirus ở người và adenovirus Tỷ lệ phát hiện ít nhất một loại virus ở bệnh nhân viêm phổi lần lượt là 87% tại Nam Phi, 81% tại Thụy Điển và 73% tại Hoa Kỳ.

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là virus phổ biến nhất gây nhiễm trùng đường hô hấp trên, với ước tính hàng năm có khoảng 38,8 triệu ca nhiễm ở trẻ em dưới 5 tuổi, trong đó 10% có biểu hiện viêm phổi nặng Tỷ lệ tử vong do RSV ở trẻ em được ước tính từ 66.000 đến 199.000 ca mỗi năm, chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ tại các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp.

Cúm: Dịch cúm theo mùa chủ yếu là do cúm A gây ra, nhưng các chủng cúm

Tỷ lệ lưu hành virus cúm đã gia tăng trong những năm gần đây, với nghiên cứu của Brooks W.A tại Bangladesh cho thấy virus cúm xuất hiện trong 10% trường hợp viêm phổi ở trẻ em Tương tự, tại Tô Châu, Trung Quốc, virus này được phát hiện trong 17% mẫu bệnh phẩm mũi họng dương tính ở trẻ em mắc viêm phổi Mặc dù tiêm phòng vắc-xin theo mùa là phương pháp phòng ngừa cúm hiệu quả nhất, nhưng việc này vẫn chưa phổ biến tại Việt Nam.

Vi rút sởi có thể gây ra viêm phổi và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ cấp do ảnh hưởng đến hệ miễn dịch Mặc dù vào năm 2013, 84% trẻ em trên toàn thế giới đã được tiêm ít nhất một liều vắc-xin sởi trước sinh nhật thứ hai, và ở Việt Nam con số này lên tới 98%, nhưng vẫn có hơn 100 trẻ em tử vong do bệnh sởi vào năm 2014.

Đặc điểm giải phẫu và sinh lý hệ hô hấp trẻ em

Bộ phận hô hấp bao gồm các cấu trúc như mũi họng, thanh quản, khí quản, phế quản và phổi, cùng với màng phổi Ở trẻ em, hệ thống hô hấp có kích thước nhỏ hơn so với người lớn và có những đặc điểm giải phẫu, sinh lý riêng biệt do tế bào của trẻ chưa hoàn toàn biệt hóa và đang trong giai đoạn phát triển.

Một số yếu tố về giải phẫu làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp ở trẻ nhỏ:

Mũi và khoang hầu có kích thước nhỏ, với lỗ mũi và ống mũi hẹp, dẫn đến việc hô hấp bằng mũi bị hạn chế và dễ bị tắc Niêm mạc mũi mỏng manh và yếu, khiến cho các hàng rào bảo vệ của niêm mạc dễ bị viêm nhiễm ở mũi họng.

Lòng thanh khí phế quản ở trẻ em hẹp và tổ chức đàn hồi phát triển kém, khiến cho vòng sụn mềm dễ bị biến dạng Khi bị viêm nhiễm đường hô hấp, niêm mạc thanh, khí, phế quản dễ bị phù nề, xuất tiết và biến dạng do có nhiều mạch máu.

Phổi của trẻ nhỏ có nhiều mạch máu, hạch bạch huyết và sợi cơ nhẵn, giúp tăng khả năng co bóp và tái hấp thu dịch trong phế nang Tuy nhiên, phổi của trẻ lại thiếu tổ chức đàn hồi, đặc biệt là ở phế nang và thành mao mạch, cùng với sự phát triển chưa hoàn thiện của các cơ quan lồng ngực, dẫn đến lồng ngực di động kém và dễ gây ra tình trạng xẹp phổi.

9 phế thũng, giãn phế nang… Các hạch bạch huyết nhiều mạch máu nên dễ bị viêm nhiễm [51]

1.4.2 Sinh lý hệ hô hấp trẻ em Đường thở: không khí vào phổi chủ yếu qua đường mũi, khi thở bằng mũi không khí được sưởi ấm, lọc sạch và các cơ hô hấp hoạt động mạnh hơn, lồng ngực và phổi nở rộng

Ngay sau khi sinh, vòng tuần hoàn rau thai ngừng hoạt động và nhịp thở đầu tiên xuất hiện cùng với tiếng khóc chào đời Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong vài tháng đầu, nhịp thở thường bị rối loạn do trung tâm hô hấp chưa hoàn chỉnh và trưởng thành, dẫn đến tình trạng trẻ thở nhanh, chậm, nông và sâu Tần số thở của trẻ sẽ giảm dần theo tuổi.

Bảng 1.1 Tần số nhịp thở theo độ tuổi

Sơ sinh 3 tháng 6 tháng 1 tuổi 3 tuổi 6 tuổi 12 tuổi 15 tuổi

Sinh bệnh học của viêm phổi

1.5.1 Các đường vào phổi của vi sinh vật Đường hô hấp:

Hít phải không khí ô nhiễm có thể dẫn đến việc tiếp xúc với các hạt nước bọt chứa vi khuẩn hoặc virus từ người nhiễm bệnh khi họ ho hoặc hắt hơi Ngoài ra, bụi từ động vật hoặc các hạt nước có chứa vi khuẩn cũng có thể là nguồn lây nhiễm.

Hít phải vi khuẩn từ các ổ nhiễm trùng ở đường hô hấp trên, như viêm nhiễm vùng tai mũi họng, viêm xoang và viêm răng lợi, có thể dẫn đến nhiễm trùng phổi Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể di chuyển qua đường máu từ ổ nhiễm trùng ban đầu đến phổi, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng.

1.5.2 Cơ chế bảo vệ của bộ máy hô hấp

Cơ chế bảo vệ cơ học:

- Lông chuyển: giúp làm sạch đường thở thường xuyên

Chất nhầy trong đường hô hấp đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự tiếp xúc của niêm mạc với bụi, vi khuẩn và virus Nó bao gồm hai lớp: lớp keo bên ngoài giúp bắt giữ các hạt bụi và lớp lỏng bên trong hỗ trợ sự chuyển động của các lông chuyển Khi các lông chuyển di chuyển về phía trước, chúng tiếp xúc với lớp keo, từ đó đẩy bụi ra ngoài, góp phần bảo vệ hệ hô hấp.

Cơ chế bảo vệ dịch thể và tế bào :

- Các globulin miễn dịch: bao gồm IgA, IgG và IgM, có vai trò ngưng kết và ly giải các vi sinh vật xâm nhập đường thở

- Lysozyme: giúp chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn và nấm

- Lactoferrin: ức chế sự phát triển của vi khuẩn và bảo vệ tổ chức khỏi tổn thương do hydroxyl gây ra

- Peroxidase: có vai trò tạo sự oxy hóa của một số chất bằng việc chuyển ion hydrogen thành các phân tử dạng hydrogen peroxide

Surfactan có tác dụng bất hoạt vi khuẩn, kích thích bạch cầu giải phóng lysozyme và tăng cường khả năng của bạch cầu trong việc bắt và tiêu diệt vi khuẩn.

- Các yếu tố khác: bao gồm bổ thể, transferin, fibronectin, chất chống oxy hóa, góp phần vào việc bất hoạt, làm tan các tác nhân gây bệnh

Các thành phần tham gia miễn dịch tế bào bao gồm đại thực bào phế nang, tế bào lympho T hỗ trợ (CD4), tế bào T ức chế (CD8) và tế bào diệt tự nhiên Khi kháng nguyên như vi khuẩn, virus và ký sinh trùng xâm nhập vào đường hô hấp, đại thực bào sẽ bắt giữ và trình diện cấu trúc kháng nguyên cho các tế bào lympho T-CD4 Đồng thời, đại thực bào tiết ra IL-1 để kích thích lympho T-CD4 tăng sản và tiết IL-2, khởi phát đáp ứng miễn dịch dịch thể và tế bào Dưới tác động của IL-2, lympho B tăng sinh và chuyển thành plasmocyte, tiết ra các kháng thể IgA, IgG, IgM để tiêu diệt kháng nguyên Một số bạch cầu lympho B trở thành tế bào nhớ, mang ký ức miễn dịch, giúp đáp ứng nhanh và mạnh hơn khi gặp kháng nguyên tương tự trong tương lai Các tế bào lympho T ức chế cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

T hỗ trợ giúp điều hòa sản xuất kháng thể của các bạch cầu lympho B, các lympho

T độc tế bào giúp phá hủy các tế bào mang kháng nguyên [52]

Các yếu tố nguy cơ gây viêm phổi ở trẻ em

- Bộ máy hô hấp trẻ em chưa phát triển hoàn chỉnh về cả sinh lý và giải phẫu

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ mắc bệnh viêm phổi nặng hơn so với trẻ lớn, theo hướng dẫn của PIDS/IDSA Nghiên cứu PERCH năm 2014 cho thấy tỷ lệ mắc viêm phổi ở trẻ từ 1 đến 59 tháng tuổi tại Châu Phi và Châu Á là 40,7% ở nhóm 1-5 tháng, 22,8% ở nhóm 6-11 tháng, 22,7% ở nhóm 12-23 tháng và 13,8% ở nhóm 24-59 tháng Tương tự, nghiên cứu của Daniel S Farrar từ 2005 đến 2013 tại Ấn Độ cho thấy tỷ lệ viêm phổi ở trẻ em phân bố theo độ tuổi là 57% cho trẻ từ 1-11 tháng, 34% cho trẻ từ 1-4 tuổi và 9% cho trẻ từ 5-14 tuổi.

Thời tiết lạnh và sự thay đổi độ ẩm trong mùa đông xuân thường dẫn đến các bệnh thường gặp Thời gian giao mùa, đặc biệt vào tháng 4-5 và tháng 9-10, là giai đoạn chuyển tiếp giữa mùa đông và mùa hè, khi sức đề kháng của cơ thể dễ bị ảnh hưởng.

Môi trường sống kém vệ sinh, như nhà ở chật chội, ẩm thấp và nhiều bụi, khói từ thuốc lá và bếp than, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe trẻ em Hơn nữa, việc trẻ không được uống nước sạch và có cha mẹ có trình độ giáo dục thấp cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Trẻ em suy dinh dưỡng, sinh non, không được bú sữa mẹ, mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc tiêu chảy kéo dài thường dễ gặp các vấn đề về sức khỏe Ngoài ra, những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc thể tạng tiết dịch cũng có nguy cơ cao hơn.

Không tiêm chủng đầy đủ là một yếu tố nguy cơ mới ở trẻ em, đặc biệt sau khi vắc-xin được đưa vào sử dụng rộng rãi, góp phần làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở trẻ em.

Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng viêm phổi trẻ em

Tình trạng nhiễm trùng ở trẻ em có thể biểu hiện qua sốt, mệt mỏi, quấy khóc, bỏ bú và ăn kém Hướng dẫn của BTS cho rằng sốt trên 38,5°C là dấu hiệu của viêm phổi nặng, tuy nhiên, theo PIDS/IDSA và WHO, sốt không phải là tiêu chí đánh giá mức độ nghiêm trọng của viêm phổi ở trẻ em Nhiều nghiên cứu tại các quốc gia đang phát triển không tìm thấy mối liên quan giữa sốt và mức độ nghiêm trọng của viêm phổi, trong khi hạ thân nhiệt có thể chỉ ra tình trạng bệnh nặng.

- Tri giác thay đổi: có thể do thiếu oxy máu, mất nước, nhiễm trùng huyết

Theo hướng dẫn của WHO và PIDS/IDSA, yếu tố này được xác định là có liên quan nhiều nhất đến mức độ nghiêm trọng của viêm phổi ở trẻ em, như đã được nghiên cứu bởi Williams và các cộng sự.

- Ho khan hoặc ho xuất tiết đờm rãi

- Ngạt mũi, chảy nước mũi

- Nhịp thở nhanh (>60 lần/phút ở trẻ 50 lần/phút ở trẻ 2-12 tháng,

Trẻ em từ 1 đến 5 tuổi có thể có nhịp thở nhanh lên đến 40 lần/phút, và trong trường hợp nặng có thể xuất hiện rối loạn nhịp thở, thở không đều hoặc thở chậm, thậm chí có cơn ngừng thở Thở nhanh là một triệu chứng quan trọng trong chẩn đoán viêm phổi theo tiêu chí của WHO, đồng thời được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh theo BTS và PIDS/IDSA cũng như trong hệ thống PEWS Tuy nhiên, thở nhanh cũng có thể xảy ra trong các tình huống khác như sốt, mất nước và nhiễm toan.

- Khó thở với biểu hiện rút lõm lồng ngực, co kéo cơ hô hấp, tím tái, vật vã hoặc li bì

Trong quá trình thăm khám thực thể, bác sĩ có thể nghe thấy các tiếng rales bệnh lý như rales rít, rales ngáy và rales ẩm to nhỏ hạt ở cả hai phổi Đôi khi, tình trạng ứ khí có thể được phát hiện qua âm thanh gõ vang, cùng với thông khí tắc nghẽn do đờm rãi, co thắt phế quản, hoặc tràn dịch màng phổi.

Biểu hiện ở các cơ quan ngoài phổi

Tim mạch thường có nhịp nhanh và có thể biểu hiện suy tim trong trường hợp viêm phế quản phổi nặng, với các triệu chứng như gan to, tiểu ít, và tim to Nhịp tim nhanh có thể do nhiều yếu tố như đau, sốt, lo âu, hoặc mất nước Đây là một tiêu chí quan trọng trong thang điểm PEWS và cũng được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng theo hướng dẫn của BTS.

- Tiêu hóa: trẻ có rối loạn tiêu hóa như ỉa lỏng, chướng bụng, nôn trớ

- Thần kinh: trẻ kích thích, quấy khóc hoặc li bì

- Nếu bệnh nặng, khó thở có thể biểu hiện vật vã, hoặc li bì do thiếu oxy kết hợp [57]

1.7.2 Triệu chứng cận lâm sàng

Hình ảnh tổn thương trên X quang thường đa dạng, tuy nhiên hay gặp các hình thái sau:

- Đám mờ thâm nhiễm nhu mô tập trung hay rải rác, một hoặc hai bên

- Đám thâm nhiễm có thể khu trú một vùng, một thùy hay một phân thùy phổi Đôi khi xen kẽ ứ khí, tràn dịch màng phổi, xẹp phổi kết hợp [57]

Nghiên cứu đơn trung tâm toàn cầu chỉ ra rằng các vị trí tổn thương phổi ở trẻ em có liên quan đến mức độ nghiêm trọng của viêm phổi, bao gồm phổi trái, thùy trên và tổn thương đa ổ ở hai bên phổi phải.

Xét nghiệm máu ngoại vi

Số lượng bạch cầu thường tăng cao, đặc biệt là bạch cầu đa nhân trung tính, và nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự gia tăng bạch cầu đơn độc là yếu tố dự báo không tốt về nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của viêm phổi Tuy nhiên, nghiên cứu của Araya và cộng sự cho thấy rằng giảm số lượng bạch cầu dưới 4000 có liên quan đến tỷ lệ tử vong, với tỷ lệ Odds Ratio là 6,5.

Khi có suy hô hấp, độ bão hòa oxy máu mao mạch (SpO2) giảm dưới 95% Theo hướng dẫn của PIDS/IDSA, trẻ em cần được cung cấp FiO2 ≥ 0,5 để duy trì SpO2 trên 92% Nếu tỷ lệ PaO2/FiO2 dưới 250, trẻ nên được chuyển vào điều trị tại đơn vị hồi sức ICU.

Khí máu thay đổi khi có suy hô hấp, thể hiện qua các chỉ số như PaO2 giảm, PaCO2 tăng, pH giảm và SaO2 thấp Nghiên cứu của Araya và cộng sự chỉ ra rằng HCO3 - dưới 15 mmol/l có liên quan đến tỷ lệ tử vong Hơn nữa, Wang và cộng sự cũng nhận thấy tình trạng nhiễm toan chuyển hóa có mối liên hệ độc lập với tỷ lệ tử vong ở trẻ em nhập viện do viêm phổi.

Protein phản ứng C (CRP) là một chỉ số quan trọng trong giai đoạn cấp tính, liên quan đến mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng do vi khuẩn ở trẻ em Nghiên cứu của Reed và cộng sự chỉ ra rằng mức CRP không có mối liên hệ với tỷ lệ tử vong ở trẻ em.

- Procalcitonin là tiền chất của calcitonin, tăng cao trong nhiễm trùng do vi khuẩn và tình trạng viêm Một nghiên cứu đa trung tâm cho thấy mức độ tăng

Procalcitonin là một chỉ số quan trọng trong việc xem xét điều trị tại ICU, với giá trị dưới 0.25 ng/mL được coi là yếu tố tiên lượng giúp giảm nguy cơ phải điều trị tại ICU.

Xét nghiệm tìm căn nguyên

- Bệnh phẩm thường là dịch tỵ hầu, dịch nội khí quản, dịch rửa phế quản phế nang, đờm và máu, dịch dạ dày

- Soi tươi, nhuộm Gram, nuôi cấy phân lập tìm vi khuẩn

- Xét nghiệm miễn dịch IgA, IgM, kỹ thuật PCR để tìm virus, vi khuẩn không điển hình [57]

1.8 Chẩn đoán viêm phổi trẻ em

1.8.1 Chấn đoán viêm phổi do vi khuẩn

Chấn đoán viêm phổi và mức độ nặng (viêm phổi, viêm phổi nặng) ở trẻ em chủ yếu dựa vào lâm sàng [70]

Trẻ ho, sốt kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu:

- Thở nhanh:  60 lần/phút với trẻ < 2 tháng tuổi,  50 lần/phút với trẻ từ 2 tháng đến 12 tháng tuổi,  40 lần/phút với trẻ 1-5 tuổi

- Nghe phổi có tiếng bất thường: rales ẩm nhỏ hạt, rales phế quản, rales nổ, giảm thông khí khu trú [70]

Chẩn đoán viêm phổi nặng khi trẻ có dấu hiệu của viêm phổi kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu sau:

- Dấu hiệu toàn thân nặng:

+ Bỏ bú hoặc không uống được sữa

+ Rối loạn tri giác: lơ mơ hoặc hôn mê

- Dấu hiệu suy hô hấp nặng:

+ Rút lõm lồng ngực nặng

X-quang phổi thẳng cho thấy có đám mờ với ranh giới không rõ, lan tỏa ở cả hai phổi, đồng thời xuất hiện hình mờ bên trong có hình ảnh phế quản chứa khí Điều này có thể chỉ ra sự hiện diện của các tổn thương đa dạng trong trường hợp viêm phổi không điển hình.

Công thức máu và CRP có thể cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng viêm phổi Bạch cầu máu ngoại vi và bạch cầu đa nhân trung tính thường tăng cao khi viêm phổi do vi khuẩn Trong khi đó, mức CRP trong máu cũng thường tăng cao trong trường hợp này Tuy nhiên, nếu viêm phổi do virus hoặc do vi khuẩn không điển hình, các chỉ số này thường nằm trong giới hạn bình thường.

Xét nghiệm tìm nguyên nhân gây bệnh từ dịch hô hấp như dịch tỵ hầu, dịch nội khí quản và dịch rửa phế quản có thể được thực hiện qua phương pháp soi tươi và nuôi cấy Đối với các vi khuẩn không điển hình, có thể chẩn đoán xác định thông qua PCR để tìm nguyên nhân từ dịch hô hấp hoặc sử dụng ELISA để phát hiện kháng thể trong máu.

1.8.2 Chẩn đoán viêm phổi do virus

- Giai đoạn ủ bệnh: dài hay ngắn tùy thuộc vào từng loại virus

- Giai đoạn khởi phát: triệu chứng viêm long đường hô hấp trên trong vài ngày (đau họng, chảy mũi, hắt hơi, ho), có thể kèm theo sốt nhẹ

Trong giai đoạn toàn phát, trẻ thường sốt vừa hoặc cao, thở nhanh kèm theo rút lõm lồng ngực Ở những trường hợp nặng, trẻ có thể xuất hiện triệu chứng tím tái, thở rên và mệt lả, đặc biệt là ở trẻ nhỏ Khi khám phổi, có thể nghe thấy tiếng ran rít, ngáy hoặc ít ran ẩm, nhưng triệu chứng thực thể thường nghèo nàn và không đặc hiệu Việc phân biệt giữa viêm phổi virus và viêm phổi do vi khuẩn trên lâm sàng gặp nhiều khó khăn Ngoài ra, trẻ cũng có thể gặp các triệu chứng ngoài phổi như nôn trớ, tiêu chảy, phát ban, viêm kết mạc và gan lách to.

- Số lượng bạch cầu bình thường hay tăng nhẹ tỷ lệ lymphocyte chiếm ưu thế CRP bình thường

- X-quang phổi: tổn thương đa dạng và không điển hình, hay gặp hình ảnh thâm nhiễm khoảng kẽ lan toả hình lưới hay hình liễu rủ

+ Test nhanh phát hiện kháng nguyên virus cho kết quả nhanh trong vòng 15 phút Hiện đang được áp dụng với cúm A, B, RSV

+ Real-time PCR phát hiện chuỗi RNA đặc hiệu của virus từ dịch tiết đường hô hấp, có độ nhậy và độ đặc hiệu cao

Điều trị viêm phổi trẻ em

Theo phác đồ hướng dẫn điều trị viêm phổi trẻ em của Bộ Y Tế năm 2015

Nguyên tắc điều trị chung

- Đặt trẻ nằm nơi thoáng khí, yên tĩnh, nới rộng quần áo, tã lót

- Hỗ trợ kịp thời tùy theo mức độ suy hô hấp

- Giảm tắc nghẽn đường hô hấp:

+ Đặt trẻ ở tư thế thích hợp: trẻ dưới 1 tuổi nằm tư thế thẳng (tư thế trung gian), trẻ trên 1 tuổi tư thế cổ hơi ngửa ra phía sau

+ Thông thoáng mũi: nhỏ nước muối sinh lý trước khi ăn, bú và ngủ

+ Vỗ rung kèm dẫn lưu tư thế, hút thông đường hô hấp khi có nhiều đờm

Khi trẻ gặp khó thở và có dấu hiệu tím tái, cần cho trẻ thở oxy qua mặt nạ hoặc gọng oxy một cách liên tục cho đến khi tình trạng tím tái được cải thiện Đồng thời, phải thường xuyên theo dõi nhịp thở, SpO2, mạch, huyết áp và nhiệt độ để có biện pháp xử trí kịp thời Trong trường hợp tím tái nặng hoặc ngừng thở, có thể cần đặt ống thông nội khí quản để dễ dàng hút thông đường thở, cung cấp oxy và hỗ trợ hô hấp bằng cách bóp bóng.

- Kiểm tra khí máu để đánh giá và điều chỉnh thăng bằng kiềm toan

- Vệ sinh sạch sẽ: hàng ngày vệ sinh răng miệng và da

- Chống nhiễm khuẩn bệnh viện

- Nới rộng quần áo, tã lót duy trì thân nhiệt ổn định

- Theo dõi nhiệt độ nếu trẻ sốt cao:

+ Dùng khăn mềm thấm nước ấm để lau cho trẻ hoặc đắp chườm tại các vị trí trán, nách, bẹn

+ Dùng thuốc hạ nhiệt khi trẻ có sốt từ 38,5 0 C trở lên Không nên cho trẻ dùng aspirin

+ Cho trẻ uống nhiều nước hoặc bú tăng cường ở trẻ bú mẹ

+ Theo dõi sát thân nhiệt, đề phòng biến chứng sốt cao co giật

- Trẻ sơ sinh đẻ non, suy dinh dưỡng cần phải ủ ấm và theo dõi sát nhiệt độ đề phòng hạ thân nhiệt ở trẻ Đảm bảo dinh dưỡng:

- Trẻ được cung cấp đủ năng lượng theo cân nặng, lứa tuổi

- Nếu trẻ bú kém cần cho trẻ ăn bằng thìa để đảm bảo số lượng

- Trẻ ăn dặm hoặc trẻ lớn cần cung cấp thức ăn dễ tiêu và đảm bảo lượng calo cần thiết

- Trẻ không tự ăn được cần phải tiến hành cho ăn qua ống thông hoặc nuôi dưỡng tĩnh mạch khi trẻ không bú được, nôn trớ hoặc ỉa chảy

- Cân trẻ 1 tuần/lần để theo dõi sự phát triển của trẻ

Chống mất nước, rối loạn điện giải:

- Theo dõi và đánh giá tình trạng mất nước (thóp, môi, mắt, nếp véo da, khát nước, tinh thần, nước tiểu…) Đảm bảo nước và dinh dưỡng đủ

- Cho trẻ uống nhiều nước Truyền dịch cho trẻ khi có chỉ định

- Theo dõi tình trạng điện giải để kịp thời điều chỉnh cho bệnh nhân

1.9.1 Điều trị viêm phổi do vi khuẩn

Hướng dẫn bà mẹ chăm sóc trẻ tại nhà bao gồm cách cho trẻ uống thuốc đúng cách, các phương pháp nuôi dưỡng hợp lý, cách làm thông thoáng mũi cho trẻ, và cách theo dõi các dấu hiệu nặng để kịp thời đưa trẻ đến khám lại.

Uống một trong các kháng sinh sau:

- Amoxicillin 80mg/kg/24 giờ, chia 2 lần hoặc

- Amoxicillin – clavulanic 80mg/kg/24 giờ, chia 2 lần Thời gian điều trị 5 ngày

- Nếu trẻ dị ứng với nhóm Beta – lactam hoặc nghi ngờ viêm phổi do vi khuẩn không điển hình thì dùng nhóm Macrolid: (Azithromycin, Clarithromycin hoặc Erythromycin)

Viêm phổi do vi khuẩn không điển hình rất thường gặp Kháng sinh lựa chọn ban đầu là nhóm Macrolid Dùng một trong các thuốc sau:

- Erythromycin 40 mg/kg/24 giờ, chia 3 lần, uống khi đói Hoặc

- Clarithromycin 15 mg/kg/24 giờ, uống, chia 2 lần Hoặc

- Azithromycin 10 mg/kg/24 giờ, uống một lần khi đói Thời gian điều trị 7 -

10 ngày Azithromycin có thể dùng 5 ngày [70]

Trẻ em mắc viêm phổi nặng cần được điều trị tại bệnh viện bằng kháng sinh Phác đồ điều trị ban đầu thường sử dụng kháng sinh thuộc nhóm Penicilline A kết hợp với một loại thuốc thuộc nhóm Aminosid.

- Ampicillin 200mg/kg/24 giờ, chia 4 lần, tiêm tĩnh mạch chậm cách mỗi 6 giờ Hoặc

- Amoxicillin-clavulanic 90mg/kg/24 giờ, chia 3 lần, tiêm tĩnh mạch chậm hoặc tiêm bắp cách mỗi 8 giờ

Kết hợp Gentamicin 7,5mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm trong 30 phút hoặc tiêm bắp một lần Amikacin 15mg/kg cũng có thể được sử dụng thay thế, tiêm tĩnh mạch chậm hoặc tiêm bắp.

- Dùng Ceftriaxon 80mg/kg/24h tiêm tĩnh mạch chậm 1 lần hoặc Cefotaxim

100 – 200 mg/kg/24 giờ, chia 2 - 3 lần tiêm tĩnh mạch chậm ; dùng khi thất bại với các thuốc trên hoặc dùng ngay từ đầu

- Thời gian dùng kháng sinh ít nhất 5 ngày

Nếu có bằng chứng viêm phổi màng phổi do tụ cầu nhạy với Methicilline trong cộng đồng, nên sử dụng Oxacillin hoặc Cloxacillin với liều 200mg/kg/24 giờ, chia thành 4 lần tiêm tĩnh mạch chậm Kết hợp với Gentamycin 7,5mg/kg/24 giờ, cũng tiêm tĩnh mạch chậm Trong trường hợp có tràn mủ màng phổi, cần thực hiện chọc hút hoặc dẫn lưu mủ và điều trị kéo dài ít nhất 3 tuần.

Nếu có bằng chứng viêm phổi do vi khuẩn không điển hình, trẻ không suy hô hấp nên uống Macrolid Trong trường hợp trẻ bị suy hô hấp, cần sử dụng Levofloxacin tiêm tĩnh mạch chậm với liều 15-20 mg/kg mỗi 12 giờ, hai lần một ngày Thời gian điều trị kéo dài từ 1 đến 2 tuần.

1.9.2 Điều trị viêm phổi do virus

Thuốc kháng virus đặc hiệu: Phụ thuộc vào phân lập được virus (+)

- Oseltamivir (Tamiflu): Điều trị cúm A

+ Trẻ em trên 13 tuổi: 75mg x 2 lần/ngày x 7 ngày

+ Trẻ em từ 1 – 13 tuổi: Dùng dung dịch uống tùy theo trọng lượng cơ thể:

70%) của K.neumoniae đối với ceftazidime và ceftriaxone cũng được ghi nhận.

Theo thống kê năm 2017, tác giả Lê Tiến Dũng đã thực hiện khảo sát về tình trạng đề kháng kháng sinh tại Bệnh viện Y Dược học TP Hồ Chí Minh, và kết quả được trình bày trong bảng 1.2 [73].

Bảng 1.3 Tỷ lệ kháng kháng sinh của các vi khuẩn phân lập được tại bệnh viện đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu, thời gian, địa điểm nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: 195 bệnh nhân mắc viêm phổi, độ tuổi từ 1 tháng tuổi đến 16 tuổi có đủ tiêu chuẩn chẩn đoán và tự nguyện tham gia nghiên cứu

- Nghiên cứu thông tin hành chính và lâm sàng thực hiện tại phòng hành chính và bệnh phòng khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai

- Nghiên cứu cận lâm sàng được thực hiện tại phòng xét nghiệm huyết học, sinh hóa, vi sinh và chẩn đoán hình ảnh của Bệnh viện Bạch Mai

Từ tháng 06/2019 đến hết 12/2019

2.1.3 Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân

Theo tiêu chuẩn chẩn đoán viêm phổi trẻ em của Bộ Y Tế năm 2015 [70] Chẩn đoán viêm phổi và mức độ nặng viêm phổi chủ yếu bằng lâm sàng

Trẻ ho, sốt kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu:

- Thở nhanh:  60 lần/phút với trẻ < 2 tháng tuổi,  50 lần/phút với trẻ từ 2 tháng đến 12 tháng tuổi,  40 lần/phút với trẻ 1-5 tuổi

- Nghe phổi có tiếng bất thường: rales ẩm nhỏ hạt, rales phế quản, rales nổ, giảm thông khí khu trú

Chẩn đoán viêm phổi nặng khi trẻ có dấu hiệu của viêm phổi kèm theo ít nhất một trong các dấu hiệu sau:

- Dấu hiệu toàn thân nặng:

+ Bỏ bú hoặc không uống được sữa

+ Rối loạn tri giác: lơ mơ hoặc hôn mê

- Dấu hiệu suy hô hấp nặng:

+ Rút lõm nồng ngực nặng

X-quang phổi thẳng cho thấy đám mờ với ranh giới không rõ, lan tỏa ở cả hai phổi, hoặc hình mờ có cấu trúc bên trong chứa phế quản có khí Tổn thương đa dạng có thể quan sát được trong trường hợp viêm phổi không điển hình.

Công thức máu và CRP là các chỉ số quan trọng trong chẩn đoán viêm phổi Bạch cầu máu ngoại vi và bạch cầu đa nhân trung tính thường tăng cao khi có viêm phổi do vi khuẩn Ngược lại, mức CRP trong máu thường bình thường nếu viêm phổi do virus hoặc do vi khuẩn không điển hình.

Xét nghiệm để xác định nguyên nhân gây bệnh từ dịch hô hấp bao gồm việc phân tích dịch tỵ hầu, dịch nội khí quản và dịch rửa phế quản thông qua soi tươi và nuôi cấy Đối với các vi khuẩn không điển hình, có thể chẩn đoán chính xác bằng phương pháp PCR để tìm nguyên nhân từ dịch hô hấp hoặc sử dụng ELISA để phát hiện kháng thể trong máu.

Bệnh nhân không được xét nghiệm tìm nguyên nhân viêm phổi qua nuôi cấy dịch tỵ hầu do thiếu thông tin hoặc không đồng ý tham gia nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu được thực hiện theo sơ đồ sau:

Trẻ mắc viêm phổi được đưa vào nghiên cứu

Hỏi bệnh, khám lâm sàng

Kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu

Kháng sinh đồ Điều trị kháng sinh Thở máy

Kết quả điều trị Thời gian nằm viện

Xét nghiệm công thức máu, sinh hóa máu, X-quang phổi

- Nghiên cứu mô tả loạt bệnh và so sánh

- Số lượng bệnh nhân theo phương pháp chọn mẫu tiện ích: lấy trong 6 tháng

2.2.3 Các chỉ số và biến số nghiên cứu

2.2.3.1 Đặc điểm nhân khẩu học

- Tuổi: theo Bộ Y tế năm 2015, được chia theo 5 giai đoạn sau [70]

+ Thời kỳ sơ sinh: từ lúc sinh cho đến khi trẻ được 28 ngày tuổi

+ Thời kỳ bú mẹ: 2 tháng đến 12 tháng tuổi

+ Thời kỳ răng sữa: 1 tuổi đến 6 tuổi

+ Thời kỳ thiếu niên: 7 tuổi đến 15 tuổi

+ Thời kỳ dậy thì: từ 15 tuổi đến 20 tuổi

- Giới tính: trẻ trai và trẻ gái

Trẻ mắc viêm phổi thường có các đặc điểm lâm sàng như lý do nhập viện, triệu chứng cơ năng bao gồm ho, sốt, khò khè, khó thở, thở nhanh, tím tái và viêm long đường hô hấp trên Ngoài ra, triệu chứng thực thể như rút lõm lồng ngực, nhịp thở, mức oxy trong máu (SpO2), nhịp tim và rales phổi cũng rất quan trọng Bên cạnh đó, trẻ còn có thể gặp các triệu chứng ngoài phổi như ăn kém, nôn mửa và tiêu chảy.

+ Ho khan: tiếng ho trong, không xuất tiết đờm

+ Ho đờm: ho kèm xuất tiết đờm, đờm có thể màu trắng, màu vàng hoặc màu xanh

- Sốt: chẩn đoán khi nhiệt độ kẹp ở nách  37.5 0 C, số ngày sốt, nhiệt độ sốt cao nhất

- Khò khè: là tiếng thở bất thường do tắc nghẽn đường hô hấp, nghe rõ ở thì thở ra và khi áp tai vào lưng trẻ

Khó thở ở trẻ em là một triệu chứng quan trọng, có thể được nhận biết qua các dấu hiệu như thở nhanh, rút lõm lồng ngực và tình trạng tím tái Việc phát hiện sớm triệu chứng này bởi người nhà hoặc bác sĩ là rất cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

- Viêm long đường hô hấp trên: hắt hơi, ngạt mũi, chảy dịch ở mũi …

- Rút lõm lồng ngực: khi trẻ thở, quan sát vị trí tiếp giáp giữa ngực và bụng bị lõm bất thường

- Tím tái: quan sát môi và đầu chi, nặng tím toàn thân

Để chẩn đoán tình trạng thở của trẻ, cần đếm nhịp thở trong một phút Trẻ được coi là thở nhanh khi nhịp thở đạt hoặc vượt quá 60 lần/phút đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi, 50 lần/phút đối với trẻ từ 2 đến 12 tháng tuổi, và 40 lần/phút đối với trẻ từ 1 đến 5 tuổi Nếu trẻ có biểu hiện rối loạn nhịp thở, thở không đều, thở chậm hoặc có cơn ngừng thở, cần phải chú ý đến tình trạng sức khỏe của trẻ.

- Chỉ số bão hòa oxy máu (SpO2):

+ SpO2 từ 90% - 95% : suy hô hấp độ 1

+ SpO2 < 90% : suy hô hấp độ 2 hoặc độ 3

- Nghe phổi: mức độ thông khí phổi, rales ẩm to nhỏ hạt, rales rít, rales ngáy, rales nổ

- Các triệu chứng ngoài phổi:

+ Ăn kém, bú kém hoặc bỏ bú ở trẻ nhỏ

+ Nôn: nôn ra sữa, thức ăn

+ Tiêu chảy: đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước  3 lần/24 giờ

2.2.3.3 Đặc điểm cận lâm sàng

- Công thức máu: bao gồm các thông số

+ Bạch cầu: số lượng bạch cầu tăng khi  8 × 10 9 /L, giảm số lượng bạch cầu khi < 4 × 10 9 /L [70]

+ Huyết sắt tố: chẩn đoán thiếu máu khi lượng huyết sắc tố > -2SD trong 1 quần thể bình thường, phụ thuộc tuổi và giới [20]

- Sinh hóa máu: CRPhs tăng khi > 0.5 mg/dL

X-quang phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng kỹ thuật số để phát hiện các dấu hiệu bất thường Các bất thường trên X-quang phổi có thể bao gồm đám mờ khu trú, đám mờ rải rác và dày thành phế quản.

- Nuôi cấy dịch tỵ hầu: phân lập vi khuẩn gây bệnh và đánh giá độ nhạy kháng sinh qua xét nghiệm kháng sinh đồ

2.2.3.4 Thang điểm đánh giá mức độ nặng

- Chẩn đoán viêm phổi, viêm phổi nặng theo Bộ Y Tế (mục 2.1.1)

- Kháng sinh điều trị và phối hơp giữa các nhóm kháng sinh

- Số ngày nằm viện trung bình

- Số lượng trẻ phải điều trị thở máy, và số ngày thở máy trung bình

- Tình trạng xuất viện: sống hay tử vong

2.3 Công cụ thu thập thông tin và xử lý số liệu

Bệnh nhân được thu thập dựa trên mẫu bệnh án nghiên cứu thống nhất, được xây dựng từ bộ câu hỏi và bảng kê các chỉ số cận lâm sàng.

Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp chọn mẫu thuận tiện, thu thập bệnh nhân mắc viêm phổi nhập viện trong vòng 6 tháng Các kết quả thống kê được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0 (SPSS Inc, Chicago, Illinois).

Đối với các biến định lượng có phân bố chuẩn, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn được sử dụng để mô tả thống kê Ngược lại, với các biến định lượng không có phân bố chuẩn, giá trị trung vị cùng với các phạm vi (giá trị nhỏ nhất và giá trị lớn nhất) sẽ được áp dụng để trình bày.

Kiểm định t không ghép cặp là phương pháp được sử dụng để so sánh hai giá trị trung bình, trong khi kiểm định χ2 và Fisher exact test được áp dụng để so sánh các tỷ lệ.

+ Tính tỷ suất chênh OR để tìm hiểu mối liên quan giữa các yếu tố liên quan đã được trình bày ở trên và tình trạng nặng của bệnh

+ Hồi quy logistics được sử dụng để xác định mối liên quan giữa các yếu tố với tình trạng nặng của bệnh để khống chế gây nhiễu

+ Các kiểm định thống kê được thực hiện với mức ý nghĩa 5%

2.4 Đạo đức trong nghiên cứu

Đề cương nghiên cứu đã được phê duyệt bởi hội đồng Y đức của Khoa Y Dược, Đại học Quốc Gia Hà Nội, cùng với Khoa Nhi của bệnh viện Bạch Mai trước khi bắt đầu tiến hành nghiên cứu.

- Bệnh nhân và người nhà hoặc người đại diện hợp pháp của bệnh nhân được nghe giải thích và đồng ý tham gia nghiên cứu

- Thông tin của người tham gia nghiên cứu được giữ bí mật

Giá trị trong thực hành lâm sàng rất quan trọng, vì các kết quả nghiên cứu cung cấp cho bác sĩ lâm sàng cơ sở vững chắc để đưa ra chẩn đoán chính xác, thực hiện điều trị hiệu quả và dự đoán tiên lượng bệnh một cách chính xác hơn.

Đạo đức trong nghiên cứu

Đề cương nghiên cứu đã được hội đồng Y đức của Khoa Y Dược Đại học Quốc Gia Hà Nội và Khoa Nhi Bệnh viện Bạch Mai phê duyệt trước khi tiến hành nghiên cứu.

- Bệnh nhân và người nhà hoặc người đại diện hợp pháp của bệnh nhân được nghe giải thích và đồng ý tham gia nghiên cứu

- Thông tin của người tham gia nghiên cứu được giữ bí mật

Giá trị trong thực hành lâm sàng là rất quan trọng, vì kết quả nghiên cứu cung cấp cho bác sĩ lâm sàng những cơ sở vững chắc để đưa ra chẩn đoán, điều trị và tiên lượng bệnh một cách chính xác.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu

Hình 3.1 Biểu đồ phân bố bệnh nhân theo giới

Nhận xét: trong tổng số 195 trẻ mắc viêm phổi tham gia nghiên cứu có 114

(58.5%) trẻ trai và 81 (41.5%) trẻ gái

Hình 3.2 Biểu đồ phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi

Trong nghiên cứu về 195 trẻ mắc viêm phổi, nhóm tuổi từ 13 tháng đến 60 tháng chiếm tỷ lệ cao nhất với 45.1%, tiếp theo là nhóm từ 2 tháng đến 12 tháng với 39% Hai nhóm còn lại, bao gồm trẻ sơ sinh và trẻ trên 60 tháng tuổi, có tỷ lệ thấp hơn nhiều, lần lượt là 9.2% và 6.7%.

Tháng 6 Tháng 7 Tháng 8 Tháng 9 Tháng 10 Tháng 11 Tháng 12

Hình 3.3 Biểu đồ phân bố thời gian vào viện trong 6 tháng

Trong 6 tháng cuối năm 2019, tháng 11 ghi nhận tỷ lệ trẻ em nhập viện do viêm phổi cao nhất, đạt 23.1% Ngược lại, tháng 12 chứng kiến tỷ lệ nhập viện vì viêm phổi thấp nhất, chỉ còn 6.7%.

Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của viêm phổi trẻ em

3.2.1 Đặc điểm lâm sàng viêm phổi trẻ em

Bảng 3.1 Phân bố triệu chứng cơ năng của trẻ mắc viêm phổi

Viêm long đường hô hấp trên 75 38.5%

Nhận xét: triệu chứng cơ năng hay gặp nhất ở viêm phổi trẻ em là ho (97.4%) và sốt (71.3%), các triệu chứng khác khò khè (44.1%), viêm long đường hô hấp trên (38.5%)

Bảng 3.2 Mô tả tính chất sốt ở trẻ viêm phổi

Nhiệt độ vào viện trung bình 37.4 ± 0.8 0 C

Số ngày sốt trung bình 2.5 ± 2.29

Nhiệt độ trung bình khi bệnh nhân nhập viện là 37.4 ± 0.8 °C, với số ngày sốt trung bình là 2.5 ± 2.29 ngày Tỷ lệ bệnh nhân có mức độ sốt vừa khi nhập viện đạt 27.7%.

Bảng 3.3 Phân bố triệu chứng thực thể

Khi thăm khám trẻ trong nhóm nghiên cứu, triệu chứng thở nhanh là phổ biến nhất, chiếm 73.2% Các triệu chứng khác ít gặp hơn bao gồm rút lõm lồng ngực (47.7%), khó thở (30.8%) và tím tái (7.7%) Kết quả nghe phổi cho thấy 83.1% trẻ có triệu chứng rales, trong đó rales ẩm chiếm tỷ lệ cao nhất với 81.6%, tiếp theo là rales rít (20%), rales ngáy (6.2%) và rales nổ (0.5%).

3.2.2 Đặc điểm cận lâm sàng viêm phổi trẻ em

Bảng 3.4 Mô tả sự thay đổi các giá trị xét nghiệm máu

Trong một nghiên cứu với 195 trẻ em, tỷ lệ mắc viêm phổi ở trẻ có số lượng bạch cầu tăng theo độ tuổi đạt 46.7%, trong khi tỷ lệ có CRP > 0.5 mg/dl là 54.9%.

35.0% Đám mờ khu trú Đám mờ rải rác Dày thành phế quản

Hình 3.4 Biểu đồ phân bố tổn thương phổi trên hình ảnh x quang phổi

Nhận xét: trong tổng số 195 bệnh nhân, có 88 bệnh nhân có kết quả chụp X-

Trong một nghiên cứu về kết quả X-quang phổi, có 30.7% bệnh nhân có hình ảnh X-quang bình thường và tổn thương đám mờ khu trú, 22.7% có tổn thương đám mờ rải rác, và 15.9% cho thấy hình ảnh dày thành phế quản Tổng cộng, 69.3% trong số 88 bệnh nhân được khảo sát có hình ảnh tổn thương trên phim X-quang.

3.3 Đánh giá mức độ nặng viêm phổi trẻ em

Viêm phổi Viêm phổi nặng

Hình 3.5 Biểu đồ đánh giá mức độ nặng của trẻ mắc viêm phổi theo chẩn đoán viêm phổi của Bộ y tế

Nhận xét: trong 195 trẻ nhập viện vì viêm phổi, số trẻ được chẩn đoán viêm phổi chiếm tới 67.7%, viêm phổi nặng chiếm 32.3%

3.4 Căn nguyên gây viêm phổi trẻ em và tính nhạy cảm kháng sinh

3.4.1 Căn nguyên gây viêm phổi trẻ em

Bảng 3.5 Kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu

Kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu

Nhận xét: Trong số 195 bệnh nhân được xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu, trong đó có 76 ( 39%) kết quả dương tính và 119 (61%) kết quả âm tính Trong số

76 bệnh nhân cho kết quả dương tính, có 7 bệnh nhân phát hiện 2 vi khuẩn gây bệnh

Hình 3.6 Biểu đồ phân bố vi khuẩn gây viêm phổi được phân lập

Nhận xét: trong 76 ca xét nghiệm dương tính, vi khuẩn H.influenzae chiếm tỷ lệ cao nhất là 56.6%, S.pneumoniae chiếm 26.3%, M.catarrhalis chiếm 19.7%, S.areus chiếm 3.9%, E.coli và K.pneumonia đều chiếm 1.3%

3.4.2 Độ nhạy cảm kháng sinh của một số vi khuẩn thường gặp

Bảng 3.6 Tính kháng kháng sinh của Haemophilus influenza

Nhận xét: Vi khuẩn Haemophilus influenza phân lập được đều nhạy với

Cefotaxime, Ceftriaxone, Ceftazidim, Moxifloxacin Với kháng sinh Amoxicilin/Clavulanic tỷ lệ nhạy 63%, tỷ lệ kháng là 17%

Bảng 3.7 Tính kháng kháng sinh của Streptococcus pneumonia

Vi khuẩn Streptococcus pneumonia cho thấy tỷ lệ nhạy cao với các kháng sinh như Levofloxacin và Moxifloxacin (93.3%), Ceftriaxone (92.3%), Amoxicilin/Clavulanic (83.3%) và Penicilin G (75%) Tuy nhiên, tỷ lệ kháng lại các kháng sinh Erythromycin (93.8%), Clindamycin (87.5%) và Trimethoprin/Sulfamethoxazole (62.5%) lại cao.

Bảng 3.8 Tính kháng kháng sinh của Moraxella catarrhalis

Nhận xét: Vi khuẩn Moraxella catarrhalis phân lập được đều nhạy 100% với

Amoxicilin/Clavulanic và Moxifloxacin Với kháng sinh Trimethoprin/Sulfamethoxazole tỷ lệ nhạy là 37.5% và kháng 62.5% Và vi khuẩn kháng 100% với kháng sinh Clindamycin

3.5 Tình trạng sử dụng kháng sinh tại viện ở trẻ mắc viêm phổi

Bảng 3.9 Phân bố kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em

Chất ức chế men betalactamse

Trong một nghiên cứu trên 195 bệnh nhân, hai nhóm kháng sinh được sử dụng phổ biến nhất là Penicilin (64.1%) và Cephalosporin thế hệ III (44.1%), thường được kết hợp với chất kháng betalactamse (69.7%) Ngoài ra, các nhóm kháng sinh khác như Amioglycosid (12.8%), Macrolid (11.8%), Glycopetid (7.6%) và Carbapenem (4.6%) cũng được sử dụng.

36.4% Điều trị bằng 1 nhóm kháng sinh Điều trị bằng 2 nhóm kháng sinh trở lên

Hình 3.7 Biểu đồ phân bố kháng sinh trong điều trị viêm phổi trẻ em

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, tỷ lệ người sử dụng kháng sinh đơn độc để điều trị chiếm 63.6%, trong khi đó, nhóm bệnh nhân sử dụng phối hợp từ hai kháng sinh trở lên chỉ đạt 36.4%.

3.6 So sánh hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính

3.6.1 So sánh triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng

Bảng 3.10 So sánh triệu chứng cơ năng giữa 2 nhóm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH

Viêm long đường hô hấp trên 31 40.8% 44 1.7% 0.593

Nhóm bệnh nhân có kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính cho thấy tỷ lệ sốt cao hơn so với nhóm âm tính, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0.004 < 0.05) Tuy nhiên, các triệu chứng khác giữa hai nhóm không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa (p > 0.05).

Bảng 3.11 So sánh tính chất sốt Kết quả nuôi cấy DTH

Tính chất sốt Dương tính Âm tính p

Nhiệt độ vào viện trung bình 38.4 ± 0.9 38.1 ± 0.9 0.007*

Số ngày sốt trung bình 2.8 ± 1,9 2.4 ± 2.5 0.24

Nhóm bệnh nhân có kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính cho thấy nhiệt độ trung bình khi vào viện cao hơn và tỷ lệ sốt cũng cao hơn so với nhóm có kết quả âm tính, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0.05).

Bảng 3.12 So sánh triệu chứng thực thể giữa 2 nhóm nuôi cấy DTH dương tính và âm tính Kết quả nuôi cấy DTH

Nhận xét cho thấy rằng sự khác biệt về triệu chứng thực thể giữa hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính không có ý nghĩa thống kê, với giá trị p lớn hơn 0.05.

Bảng 3.13 So sánh triệu chứng cận lâm sàng Kết quả nuôi cấy DTH

Quang Đám mờ khu trú 9 29% 18 31.6%

Trong nghiên cứu, tỷ lệ WBC và CRP tăng ở nhóm nuôi cấy DTH dương tính cao hơn so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p lần lượt là 0.005 và 0.001, đều nhỏ hơn 0.05.

Sự khác biệt tổn thương phổi trên X-Quang giữa hai nhóm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính là không có ý nghĩa thống kê với p =0.625 >0.05

3.6.2 So sánh mức độ nặng của viêm phổi

Bảng 3.14 so sánh mức độ nặng của trẻ mắc viêm phổi theo chẩn đoán viêm phổi của Bộ y tế Kết quả nuôi cấy DTH

Nhận xét: sự khác biệt trong mức độ nặng của viêm phổi giữa hai nhóm nuôi cấy DTH dương tính và âm tính không có ý nghĩa với p = 0.65 > 0.05

3.6.3 So sánh tình trạng sử dụng kháng sinh tại viện

Bảng 3.15 So sánh sử dụng các nhóm kháng sinh trong điều trị

Kết quả nuôi cấy DTH

Chất ức chế betalactamse 56 73.7% 80 67.2% 0.338 Nhóm Penicilin 55 72.4% 70 64.1% 0.054 Nhóm Cephalosporin III 31 40.8% 55 46.2% 0.456 Nhóm Amioglycosid 9 11.8% 16 13.4% 0.774 Nhóm Macrolid 11 14.5% 12 10.1% 0.345 Nhóm Glycopetid 4 5.3% 10 8.4% 0.407 Nhóm Carbapenme 4 5.3% 5 4.2% 0.73

Nhận xét: sự khác biệt sử dung kháng sinh trong điều trị giữa hai nhóm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính là không có ý nghĩa với p >0.05

Bảng 3.16 So sánh phối hơp kháng sinh trong điều trị Kết quả nuôi cấy DTH

Sử dụng 1 nhóm kháng sinh 46 60.5% 78 65.5%

Sử dụng >= 2 nhóm kháng sinh 30 39.5% 41 36.4%

Tỷ lệ bệnh nhân cần phối hợp từ hai kháng sinh điều trị trở lên trong nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH dương tính không khác biệt có ý nghĩa so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính, với p = 0.477, lớn hơn 0.05.

Bảng 3.17 trình bày tình trạng thở máy ở trẻ mắc viêm phổi, đồng thời so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong tình trạng sức khỏe của trẻ em, điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xét nghiệm trong việc điều trị viêm phổi.

Dương tính (Nv) Âm tính (N9)

Trong nghiên cứu với 195 bệnh nhân, có 11 bệnh nhân phải sử dụng máy thở, với thời gian thở máy trung bình là 5.2 ± 4.5 ngày Mặc dù nhóm bệnh nhân có kết quả nuôi cấy DTH âm tính có số lượng và thời gian thở máy trung bình cao hơn nhóm DTH dương tính, sự khác biệt này không đạt ý nghĩa thống kê với p = 0.751, lớn hơn 0.05.

Bảng 3.18 trình bày thời gian nằm viện của bệnh nhân viêm phổi, với sự so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt về thời gian điều trị giữa hai nhóm này.

Nhận xét: Trên tổng số 195 bệnh nhân, thời gian nằm viện trung bình là 8.7 ±

Căn nguyên gây viêm phổi trẻ em và tính nhạy cảm kháng sinh

3.4.1 Căn nguyên gây viêm phổi trẻ em

Bảng 3.5 Kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu

Kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu

Nhận xét: Trong số 195 bệnh nhân được xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu, trong đó có 76 ( 39%) kết quả dương tính và 119 (61%) kết quả âm tính Trong số

76 bệnh nhân cho kết quả dương tính, có 7 bệnh nhân phát hiện 2 vi khuẩn gây bệnh

Hình 3.6 Biểu đồ phân bố vi khuẩn gây viêm phổi được phân lập

Nhận xét: trong 76 ca xét nghiệm dương tính, vi khuẩn H.influenzae chiếm tỷ lệ cao nhất là 56.6%, S.pneumoniae chiếm 26.3%, M.catarrhalis chiếm 19.7%, S.areus chiếm 3.9%, E.coli và K.pneumonia đều chiếm 1.3%

3.4.2 Độ nhạy cảm kháng sinh của một số vi khuẩn thường gặp

Bảng 3.6 Tính kháng kháng sinh của Haemophilus influenza

Nhận xét: Vi khuẩn Haemophilus influenza phân lập được đều nhạy với

Cefotaxime, Ceftriaxone, Ceftazidim, Moxifloxacin Với kháng sinh Amoxicilin/Clavulanic tỷ lệ nhạy 63%, tỷ lệ kháng là 17%

Bảng 3.7 Tính kháng kháng sinh của Streptococcus pneumonia

Vi khuẩn Streptococcus pneumonia cho thấy tỷ lệ nhạy cao với các kháng sinh như Levofloxacin và Moxifloxacin (93.3%), Ceftriaxone (92.3%), Amoxicilin/Clavulanic (83.3%), và Penicilin G (75%) Ngược lại, tỷ lệ kháng của vi khuẩn này đối với Erythromycin là 93.8%, Clindamycin 87.5%, và Trimethoprin/Sulfamethoxazole là 62.5%.

Bảng 3.8 Tính kháng kháng sinh của Moraxella catarrhalis

Nhận xét: Vi khuẩn Moraxella catarrhalis phân lập được đều nhạy 100% với

Amoxicilin/Clavulanic và Moxifloxacin Với kháng sinh Trimethoprin/Sulfamethoxazole tỷ lệ nhạy là 37.5% và kháng 62.5% Và vi khuẩn kháng 100% với kháng sinh Clindamycin

3.5 Tình trạng sử dụng kháng sinh tại viện ở trẻ mắc viêm phổi

Bảng 3.9 Phân bố kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em

Chất ức chế men betalactamse

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, hai nhóm kháng sinh phổ biến nhất là Penicilin (64,1%) và Cephalosporin thế hệ III (44,1%), thường được kết hợp với chất kháng betalactamse (69,7%) Ngoài ra, các nhóm kháng sinh khác được sử dụng bao gồm Amioglycosid (12,8%), Macrolid (11,8%), Glycopetid (7,6%) và Carbapenem (4,6%).

36.4% Điều trị bằng 1 nhóm kháng sinh Điều trị bằng 2 nhóm kháng sinh trở lên

Hình 3.7 Biểu đồ phân bố kháng sinh trong điều trị viêm phổi trẻ em

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, tỷ lệ bệnh nhân sử dụng một kháng sinh đơn độc để điều trị chiếm 63.6%, trong khi đó, nhóm bệnh nhân sử dụng phối hợp từ hai kháng sinh trở lên chỉ đạt 36.4%.

3.6 So sánh hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính

Nhóm bệnh nhân có kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính cho thấy tỷ lệ sốt cao hơn so với nhóm âm tính, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0.004 < 0.05) Tuy nhiên, các triệu chứng khác giữa hai nhóm không có sự khác biệt đáng kể (p > 0.05).

Nhóm xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính có nhiệt độ vào viện trung bình cao hơn và tỷ lệ sốt cũng cao hơn so với nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0.05).

Sự khác biệt về triệu chứng thực thể giữa hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính không có ý nghĩa thống kê, với giá trị p > 0.05.

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng WBC và CRP ở nhóm nuôi cấy DTH dương tính cao hơn so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính Sự khác biệt này giữa hai nhóm là có ý nghĩa thống kê với giá trị p lần lượt là 0.005 và 0.001, đều nhỏ hơn 0.05.

Tỷ lệ bệnh nhân cần phối hợp từ hai kháng sinh điều trị trở lên ở nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH dương tính không cao hơn so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính, với p = 0.477, cho thấy không có ý nghĩa thống kê.

Bảng 3.17 trình bày tình trạng thở máy ở trẻ mắc viêm phổi, so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong tình trạng sức khỏe của các trẻ em trong hai nhóm này.

Trong nghiên cứu với 195 bệnh nhân, có 11 bệnh nhân cần thở máy điều trị, với thời gian thở máy trung bình là 5.2 ± 4.5 ngày Nhóm bệnh nhân có kết quả nuôi cấy DTH âm tính cho thấy số lượng bệnh nhân thở máy và thời gian thở máy trung bình cao hơn nhóm DTH dương tính, tuy nhiên sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với p = 0.751, lớn hơn 0.05.

Bảng 3.18 trình bày thời gian nằm viện của bệnh nhân viêm phổi, so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong thời gian điều trị giữa hai nhóm bệnh nhân này.

4.5 ngày, thời gian nằm viện dài nhất là 37 ngày, ngắn nhất là 4 ngày Thời gian nằm viện trung bình nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH dương tính cao hơn không có ý nghĩa so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính với p = 0.768 > 0.05

Bảng 3.19 trình bày tình trạng xuất viện của bệnh nhân viêm phổi, so sánh giữa hai nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong tình trạng xuất viện của các bệnh nhân.

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, tỷ lệ khỏi bệnh đạt 99.5% với 194 bệnh nhân hồi phục, trong khi chỉ có 1 trường hợp tử vong, tương đương 0.5% Mặc dù tỷ lệ tử vong ở nhóm xét nghiệm DTH dương tính cao hơn, nhưng sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với p = 0.21, lớn hơn 0.05.

So sánh hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính

Nhóm bệnh nhân có kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính cho thấy tỷ lệ sốt cao hơn đáng kể so với nhóm âm tính, với p = 0.004 < 0.05, cho thấy sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê Tuy nhiên, các triệu chứng khác giữa hai nhóm không có sự khác biệt có ý nghĩa, với p > 0.05.

Nhóm bệnh nhân có kết quả xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu dương tính có nhiệt độ trung bình khi nhập viện cao hơn, cùng với tỷ lệ sốt cao và vừa, so với nhóm có kết quả âm tính Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p < 0.05.

Sự khác biệt về triệu chứng thực thể giữa hai nhóm nuôi cấy dịch tỵ hầu âm tính và dương tính không có ý nghĩa thống kê, với p > 0.05.

Nhóm nuôi cấy DTH dương tính có tỷ lệ tăng WBC và CRP cao hơn so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính Sự khác biệt về tỷ lệ tăng WBC và CRP giữa hai nhóm này có ý nghĩa thống kê với p lần lượt là 0.005 và 0.001, đều nhỏ hơn 0.05.

Tỷ lệ bệnh nhân cần phối hợp từ hai loại kháng sinh điều trị trở lên ở nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH dương tính không cao hơn một cách có ý nghĩa so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính, với giá trị p = 0.477, lớn hơn 0.05.

Kết quả điều trị

Bảng 3.17 trình bày tình trạng thở máy ở trẻ mắc viêm phổi, đồng thời so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong tình trạng sức khỏe của trẻ em bị viêm phổi.

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, có 11 bệnh nhân cần thở máy điều trị, với thời gian thở máy trung bình là 5.2 ± 4.5 ngày Nhóm bệnh nhân có kết quả nuôi cấy DTH âm tính cho thấy số lượng và thời gian thở máy trung bình cao hơn so với nhóm có kết quả DTH dương tính, tuy nhiên sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với p = 0.751 > 0.05.

Bảng 3.18 trình bày thời gian nằm viện của bệnh nhân viêm phổi, so sánh giữa hai nhóm có kết quả xét nghiệm nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt đáng kể trong thời gian điều trị giữa hai nhóm bệnh nhân này.

4.5 ngày, thời gian nằm viện dài nhất là 37 ngày, ngắn nhất là 4 ngày Thời gian nằm viện trung bình nhóm xét nghiệm nuôi cấy DTH dương tính cao hơn không có ý nghĩa so với nhóm nuôi cấy DTH âm tính với p = 0.768 > 0.05

Bảng 3.19 trình bày tình trạng xuất viện của bệnh nhân viêm phổi, so sánh giữa hai nhóm có kết quả nuôi cấy DTH âm tính và dương tính Kết quả nuôi cấy DTH cho thấy sự khác biệt đáng kể trong tình trạng xuất viện của bệnh nhân.

Trong một nghiên cứu với 195 bệnh nhân, tỷ lệ khỏi bệnh đạt 99.5% với 194 bệnh nhân hồi phục, trong khi chỉ có 1 bệnh nhân tử vong, chiếm 0.5% Mặc dù tỷ lệ tử vong ở nhóm xét nghiệm DTH dương tính có xu hướng cao hơn, nhưng sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với p = 0.21, lớn hơn 0.05.

BÀN LUẬN

Định dạng
Số trang	82
Dung lượng	1,41 MB