PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Bác Hồ kính yêu luôn dành tình cảm đặc biệt cho thiếu niên, nhi đồng, khẳng định rằng họ là người chủ tương lai của đất nước Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục và chăm sóc trẻ em, coi đây là nhiệm vụ của toàn Đảng và toàn dân Trong bài viết “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng” trên báo Nhân Dân ngày 1-6-1969, Bác khẳng định rằng công tác này cần được thực hiện kiên trì và bền bỉ, vì những trẻ em hôm nay sẽ trở thành công dân, cán bộ trong tương lai.
Giáo dục cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ quan trọng của quốc gia, vì vậy cần sự quan tâm từ mọi người và mọi ngành Đặc biệt, đội ngũ phụ trách nhi đồng cần chú trọng vào việc giáo dục trẻ em Bác Hồ nhấn mạnh rằng giáo dục nhi đồng là một khoa học, cần dạy trẻ yêu tổ quốc, thương đồng bào, yêu lao động, biết vệ sinh, giữ kỷ luật và học văn hóa Đồng thời, việc giáo dục cũng phải bảo đảm giữ nguyên tính vui vẻ, hoạt bát và tự nhiên của trẻ, tránh làm cho chúng trở nên già trước tuổi.
Đảng ta luôn chú trọng đến việc giáo dục và hình thành những giá trị tốt đẹp cho lứa tuổi thiếu niên nhi đồng, với mong muốn tạo ra một thế hệ mới phát triển toàn diện Theo lời Bác, “Tiền đồ rạng rỡ của tổ quốc Việt Nam XHCN nằm trong tay thanh niên, thiếu niên và nhi đồng”, điều này khẳng định vai trò quan trọng của các em trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Đội TNTP Hồ Chí Minh là lực lượng chủ chốt trong các phong trào thiếu nhi, đóng vai trò quan trọng trong giáo dục cả trong và ngoài nhà trường Với mục tiêu dựa trên 5 điều Bác Hồ dạy, Đội giúp đỡ đội viên nhi đồng phát triển toàn diện, trở thành con ngoan, trò giỏi Hoạt động của Đội không thể thiếu trong quá trình giáo dục nhân cách cho các em.
Trong những năm gần đây, công tác đội và phong trào thiếu nhi đã được chú trọng và phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong môi trường trường học Các hoạt động của Đội rất đa dạng và phong phú, thu hút sự hứng thú và yêu thích của các em đội viên và nhi đồng, khiến tổ chức Đội trở thành một người bạn thân thiết trong cuộc sống của các em.
Sau 6 năm gắn bó với công tác Đội và phong trào thiếu nhi, từ thực tiễn của quá trình công tác tại Liên đội, tôi nhận thấy rằng để làm nên được những thành công đó ngoài sự tích cực năng nổ của tổng phụ trách, sự hỗ trợ nhiệt tình từ Ban giám hiệu, các anh chị phụ trách thì công lớn phải nói đến đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao Đây là lực lượng không thể thiếu và làm nòng cốt cho mọi hoạt động, là nơi đáng tin cậy cho các em thiếu nhi của Liên đội Các em là những đội viên gương mẫu và xuất sắc nhất trong các chi đội trong toàn Liên đội, là những người đi đầu trong phong trào thi đua của Liên đội
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực và kỹ năng cho đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao, tôi luôn tìm kiếm và áp dụng nhiều giải pháp để cải thiện chất lượng hoạt động Đội tại Liên đội Điều này góp phần vào việc thực hiện tốt nhiệm vụ trong năm học Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp nâng cao năng lực – kỹ năng cho đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao trường TH Tam Trung, huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk.”
Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Mục tiêu của đề tài là xác định nội dung và phương pháp nâng cao năng lực cho đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội địa phương Đề tài cũng nhằm giúp các em chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng trong quá trình tham gia hoạt động Đội.
Vận dụng lý luận công tác vào thực tiễn giúp các em nắm vững kiến thức cơ bản về tổ chức Đội, từ đó nâng cao khả năng điều hành các hoạt động của Đội và Sao nhi đồng một cách hiệu quả.
Khuyến khích sự chủ động, tự tin, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm ở các em trong công việc được giao là yếu tố quan trọng giúp phát triển toàn diện hoạt động Đội.
Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu các biện pháp nâng cao năng lực và kỹ năng cho 57 em đội viên trong nhóm chi đội mẫu và phụ trách Sao tại Liên đội trường TH Tam Trung, Huyện Krông Năng, tỉnh Đăk Lăk, nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động Đội và Sao.
Giới hạn của đề tài
Đề tài nghiên cứu tập trung vào các phương pháp nâng cao năng lực và kỹ năng cho chi đội mẫu và phụ trách sao, với đối tượng là đội viên gương mẫu, xuất sắc của lớp 4 và lớp 5 tại Liên đội trường TH Tam Trung trong hai năm học 2018 – 2019 và 2019 – 2020.
Phương pháp nghiên cứu
Công tác bồi dưỡng năng lực và kỹ năng cho chi đội mẫu và phụ trách sao có nhiều phương pháp hiệu quả để hướng dẫn các em Qua quá trình làm tổng phụ trách, tôi đã áp dụng những phương pháp này để giúp các em nắm bắt tốt hơn các vấn đề cần thực hiện.
Là phương pháp thu thập thông tin bằng cách tri giác trực tiếp các nhân tố liên quan như: nhìn, nghe…
Qua phỏng vấn, chúng tôi nắm bắt được nhu cầu và nguyện vọng của các em, từ đó hiểu rõ các em thích hay không thích những hoạt động đang diễn ra Nếu không thích, chúng tôi tìm hiểu lý do cụ thể Đồng thời, chúng tôi đặt ra các câu hỏi nhằm khuyến khích tư duy sáng tạo của các em và ghi nhận những đề xuất của các em về các hoạt động hiện tại.
Trên cơ sở lý thuyết thì phương pháp thực hành luyện tập là phương pháp sử dụng nhiều nhất, đặc biệt trong hoạt động Đội và Sao.
Rèn luyện để biến kiến thức của các em thành kỹ năng, kỹ xảo : Kỹ năng kể chuyện, múa, hát, tổ chức trò chơi…
Luyện tập các nghi thức Đội, các bước sinh hoạt Đội và SH Sao
5.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
NỘI DUNG
Cơ sở lý luận
Sự phát triển tâm lý của trẻ em bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các hoạt động xung quanh như vui chơi, học tập và lao động Trong quá trình này, trẻ tiếp nhận văn hóa thông qua hai con đường chính.
Con đường tự phát: Là sự tiếp nhận một cách tự nhiên của các yếu tố trong hoàn cảnh sống chủ yếu bằng cách bắt chước.
Con đường tự giác, hay còn gọi là giáo dục, là quá trình có chủ đích và có kế hoạch mà người lớn thực hiện để hình thành những phẩm chất nhân cách cho trẻ Mục tiêu của giáo dục là giúp trẻ phát triển những phẩm chất đáp ứng yêu cầu của xã hội.
Để phát triển tâm lý và hình thành nhân cách cho trẻ em, việc tham gia vào các hoạt động tích cực là rất quan trọng Giáo dục cần được tổ chức để khuyến khích sự tham gia của trẻ Do đó, việc định hướng giáo dục ngay từ đầu sẽ giúp trẻ phát triển đúng đắn hơn.
Về mặt giáo dục học: Luật Giáo dục(Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-
Mục tiêu của giáo dục phổ thông theo VPQH (2015) là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, từ đó nâng cao năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa (Điều 27 – Luật GD) Trong quá trình học tập và hoạt động tại trường, học sinh được rèn luyện toàn diện, góp phần phát triển nhân cách của các em.
Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị xã hội đặc biệt dành cho thiếu nhi, với mục tiêu phấn đấu dựa trên "5 điều Bác Hồ dạy" Tổ chức này thực hiện quyền và bổn phận theo luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em, giúp đội viên phát triển toàn diện trong học tập và rèn luyện, hướng tới việc trở thành con ngoan, trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ.
Tổ chức Đội nhằm mục tiêu hỗ trợ quá trình đào tạo cho học sinh tiểu học, đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục nhân cách và giúp các em phát triển toàn diện.
Theo Điều 5 Chương II của Điều lệ Đội, tổ chức Đội hoạt động dựa trên nguyên tắc tự nguyện và tự quản, dưới sự hướng dẫn của Tổng phụ trách Đội Chi đội mẫu và phụ trách sao là những đội viên chủ chốt, trực tiếp chỉ huy và điều hành các hoạt động của Đội và sao, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Tổng phụ trách Do đó, việc nâng cao năng lực và kỹ năng cho đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao là cần thiết để cải thiện chất lượng hoạt động của Liên đội.
Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Trường Tiểu học Tam Trung, được thành lập vào năm 1997 theo quyết định số 54/QĐ-UB của UBND huyện Krông Năng, tọa lạc tại xã Ea Tam, huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk Trong năm học 2019-2020, trường có tổng cộng 311 học sinh trong toàn Liên đội.
Tôi đã chọn 39 em đội viên để phụ trách 39 nhóm sao của 11 lớp nhi đồng, cùng với 18 em đội viên làm chỉ huy đội Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi gặp phải một số thuận lợi và khó khăn dựa trên điều kiện thực tế của Liên đội.
Liên đội nhận được sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ Ban giám hiệu nhà trường cùng các đoàn thể như công đoàn và đoàn thanh niên trong tất cả các hoạt động của Đội.
Liên đội được nhà trường trang bị mọi nhu cầu cơ sở vật chất đầy đủ phục vụ cho hoạt động Đội
Giáo viên chủ nhiệm lớp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ lựa chọn đội viên cho chi đội mẫu và phụ trách sao, đồng thời phối hợp hiệu quả với Tổng phụ trách để tổ chức các hoạt động của Liên đội.
Các bậc Phụ huynh quan tâm nhiều đến con em mình, nhất là khi các em đi tham gia hoạt động của Liên đội.
Các đội viên thể hiện sự nhiệt huyết và ham học hỏi, đồng thời đam mê các hoạt động của Đội Họ nhanh chóng nắm bắt các nội dung được đưa ra, giúp Tổng phụ trách dễ dàng triển khai những nội dung mới.
Mỗi thành viên trong Chi đội mẫu và phụ trách sao đều đảm nhận nhiều nhiệm vụ và tham gia vào các hoạt động khác nhau tại trường và lớp, như Liên đội trưởng, lớp trưởng và chi đội trưởng.
Trường dạy và học 2 buổi trên ngày nên các em kín lịch học, ít có thời gian dành cho việc bồi dưỡng hoạt động Đội.
Các đội viên ở độ tuổi hiếu động thường ham chơi và ít chú ý, vì vậy việc bồi dưỡng cần thực hiện một cách kiên trì và dần dần Đối tượng quản lý của chi đội mẫu và phụ trách sao là các bạn đội viên cùng độ tuổi và các em nhi đồng, do đó các em còn thiếu tự tin, thường lúng túng và đôi khi bị trêu chọc bởi các bạn nhi đồng.
Vào đầu năm học 2018 – 2019 và 2019 – 2020, tôi đã tiến hành khảo sát nhằm đánh giá năng lực của các em trong chi đội mẫu và phụ trách sao Nội dung khảo sát được thiết kế để thu thập thông tin cần thiết về khả năng và kỹ năng của học sinh.
Kiến thức Đội TNTP Hồ Chí Minh: 10 câu hỏi trắc nghiệm bài viết.
Thực hành: 7 yêu cầu người đội viên
Hướng dẫn 1 nội dung trong 7 yêu cầu người đội viên
Tổ chức 1 trò chơi hoặc múa hát tập thể.
Thực hành 7 yêu cầu của người Đội viên
Kỹ năng tổ chức trò chơi và múa hát tập thể
Kỹ năng điều hành nội dung sinh hoạt
Việc bồi dưỡng nâng cao năng lực và kỹ năng cho chi đội mẫu và phụ trách sao là rất quan trọng và cấp bách đối với Liên đội Các em là những người trực tiếp truyền đạt kiến thức về Đội TNTP Hồ Chí Minh và Sao nhi đồng, đồng thời là hình mẫu truyền cảm hứng cho các Đội viên và nhi đồng Để xây dựng Liên đội vững mạnh, mỗi chi đội và lớp nhi đồng cần phải mạnh, do đó, đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao cần được trang bị kiến thức và kỹ năng kịp thời.
Nội dung và hình thức các biện pháp bồi dưỡng nâng cao – năng lực cho đội ngũ chi đội mẫu và phụ trách sao
Đội ngũ Chi đội mẫu và phụ trách sao của Liên đội a Mục tiêu của giải pháp
Tổ chức Đội là lực lượng nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi, đóng vai trò giáo dục quan trọng cả trong và ngoài nhà trường Trong trường học, hoạt động Đội được triển khai dưới sự hướng dẫn của Tổng phụ trách, bao gồm chi đội mẫu và phụ trách sao Chi đội mẫu được bầu ra từ những đội viên gương mẫu, xuất sắc có học lực khá trở lên, tham gia tích cực vào các hoạt động phong trào Đội ngũ chỉ huy đội gồm ban chỉ huy Liên đội và ban chỉ huy chi đội, với ban chỉ huy Liên đội thường được bầu từ các thành viên trong ban chỉ huy chi đội, đảm nhận đồng thời hai nhiệm vụ của Liên đội và chi đội.
Việc tổ chức các giải pháp bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực cho các em chi đội mẫu và phụ trách sao là rất quan trọng, giúp các em trang bị đủ kiến thức và kỹ năng về tổ chức Đội và sinh hoạt sao nhi đồng Nội dung và phương pháp thực hiện các giải pháp sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực và kỹ năng cho đội ngũ Chi đội mẫu, đặc biệt là bồi dưỡng về tác phong của chỉ huy Đội.
Cần chú trọng cho các em chuẩn mực của người chỉ huy là: đúng giờ, nghiêm túc, gương mẫu.
Tác phong cần nhanh nhẹn, giao tiếp mạch lạc, khẩu lệnh dứt khoát và hành động rõ ràng Để giúp các em đạt được những tiêu chí này, tôi sẽ cho các em thực hiện một bài tập.
“Chúng ta là chiến sĩ”
Nội dung bài tập yêu cầu các đội viên nhanh chóng vào đội hình khi có lệnh từ chỉ huy trưởng, và những ai chậm trễ sẽ bị phạt Chỉ huy phải hô khẩu lệnh rõ ràng và dứt khoát, nếu không sẽ chịu hình phạt Mỗi thành viên trong nhóm đều có thể là chỉ huy, vì vậy nếu một chỉ huy không thực hiện tốt, toàn bộ nhóm sẽ bị phạt Các tổ sẽ luân phiên thực hiện nhiệm vụ, và những nhóm làm tốt sẽ được tuyên dương và khen thưởng, tạo động lực cho các nhóm khác.
Bài tập này đã tạo ra sự hào hứng cho các em, khuyến khích tinh thần tự tin và chủ động trong việc tổ chức các hoạt động Vào đầu năm học và đầu kỳ II, chương trình tập huấn bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng Đội TNTP Hồ Chí Minh được tổ chức nhằm ôn lại kiến thức cũ và giới thiệu những nội dung mới Các em sẽ được đào tạo các kỹ năng mềm, đặc biệt là kỹ năng làm người chỉ huy, tổ chức trò chơi và múa hát tập thể - dân vũ, giúp nâng cao khả năng lãnh đạo và giao tiếp.
Nội dung tập huấn được tôi nghiên cứu và biên soạn phù hợp với trình độ nhận thức và khả năng tiếp thu của các em trong Liên đội, bao gồm các chủ đề chính.
Việc nắm vững kiến thức về tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh là rất quan trọng đối với đội ngũ Chi đội mẫu và Phụ trách sao, vì nếu không có nền tảng kiến thức vững chắc, họ sẽ không thể truyền đạt thông tin chính xác đến Đội viên và nhi đồng Do đó, một trong những nội dung trọng tâm của các buổi tập huấn là nghi thức và nghi lễ của Đội TNTP Hồ Chí Minh.
Phương pháp giảng dạy của tôi bao gồm việc cung cấp nội dung kiến thức chuẩn về các nghi thức và nghi lễ Đội để học sinh nghiên cứu trước Tôi hướng dẫn các em ghi chép bằng các phương pháp mới như Sketchnote và sơ đồ tư duy, giúp các em ghi nhớ kiến thức nhanh hơn và hứng thú hơn Sau đó, tôi kiểm tra kiến thức thông qua các trò chơi như Nhanh tay nhanh mắt, rung chuông vàng, và đố vui có thưởng, nhằm kích thích sự hào hứng và dễ dàng trong việc ghi nhớ thông tin.
Các em tham gia các nhóm tập luyện với nguyên tắc “Mỗi em là một người chỉ huy”, vừa thực hành vai trò đội viên vừa là người chỉ huy Qua bài tập “Chúng ta là chiến sĩ”, các em nhận thức được trách nhiệm của mình và phát huy khả năng cá nhân, đồng thời giúp giảm bớt tính nhút nhát.
Hướng dẫn nghi lễ Chào cờ cho chi đội mẫu
Kỹ năng triển khai hướng dẫn giờ sinh hoạt Đội
Giờ Sinh hoạt Đội là một phần quan trọng trong hoạt động của Liên đội, nơi các Chi đội mẫu truyền đạt kiến thức về nghi thức Đội TNTP Hồ Chí Minh cho các Đội viên Để buổi sinh hoạt thành công, các Đội viên cần hiểu và thực hành tốt các nội dung được hướng dẫn Việc thực hành nhuần nhuyễn tiến trình buổi sinh hoạt sẽ giúp các em trong chi đội mẫu hướng dẫn hiệu quả hơn.
Tôi đã xây dựng một kịch bản chi tiết cho giờ sinh hoạt Đội, bao gồm các bước hướng dẫn cụ thể để các em hiểu rõ từng phần của hoạt động Một giờ sinh hoạt Đội sẽ được tổ chức theo trình tự nhất định, đảm bảo các em nắm bắt được nội dung và ý nghĩa của từng bước trong quá trình sinh hoạt.
Bước 1: Tập hợp đội hình : hàng ngang hoặc hàng dọc và tiến hành điểm số báo cáo
Trong bước 2, cần nhắc lại nội dung thực hiện của tuần trước, đồng thời chỉ ra những ưu điểm và khuyết điểm của Chi đội Hãy khen ngợi những phân đội đã thực hiện tốt và nhắc nhở các phân đội chưa đạt yêu cầu.
Bước 3: Triển khai nội dung mới: Thực hiện các chuyên hiệu hoặc các nội dung chủ điểm theo tháng…
Bước 4: Chơi trò chơi hoặc múa hát tập thể
Bước 5: Nhận xét – dặn dò
Thành lập các nhóm khác nhau cho các em tự nghiên cứu và thực hiện tự tổ chức giờ Sinh hoạt Đội
Sau khi tổ chức, hãy để các em tự đánh giá những điểm mạnh và điểm yếu của mình Nếu có những điều chưa đạt, cần thảo luận về cách cải thiện Khuyến khích các em chia sẻ suy nghĩ và phương pháp thực hiện của bản thân Thực hành nhiều lần và nhấn mạnh tầm quan trọng của tác phong người chỉ huy để giúp các em tự tin hơn trong việc triển khai nội dung.
Kỹ năng tổ chức trò chơi:
Tổ chức trò chơi là hoạt động thiết yếu trong các hoạt động Đội, phù hợp với nhu cầu và lứa tuổi của trẻ em, giúp các em "chơi mà học, học mà chơi" Việc lựa chọn trò chơi hấp dẫn và phù hợp không phải là điều dễ dàng, vì đôi khi người lớn tổ chức nhưng trẻ em không thích Trẻ em lại có khả năng tổ chức trò chơi mà tất cả bạn bè đều yêu thích nhờ vào sự hiểu biết và tâm lý gần gũi với nhau.
Hướng dẫn tổ chức trò chơi hấp dẫn bao gồm việc kết hợp giữa trò chơi tĩnh và động, nhanh và chậm, cũng như những trò chơi đòi hỏi tư duy Đặc biệt, cần chú trọng vào việc phát triển các trò chơi Team Building để tăng cường sự gắn kết trong nhóm.