Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ, là vấn đề được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm Do đó, việc nghiên cứu các khía cạnh liên quan đến lĩnh vực này luôn thu hút sự chú ý của các học giả và chính khách cả trong và ngoài nước.
2.1 Các công trình nghiên cứu trong nước
Trong bài viết “Vấn đề năng lượng ở Đôn Á: Tình trạng và giải pháp” trên trang inas.gov.vn, tác giả Hoàng Minh Hằng nhấn mạnh vai trò quan trọng của năng lượng trong việc cải thiện chất lượng sống và thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội Ông cho rằng, mọi quốc gia, bất kể giàu hay nghèo, đều cần đảm bảo nguồn năng lượng như một điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững.
Nghiên cứu về năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ, trong chính sách của Liên bang Nga và Liên minh Châu Âu đã cho thấy những tác phẩm tiêu biểu quan trọng.
Cuốn sách "Lên bang Nga tập nên đầu thế kỉ 21" do Nguyễn An Hà làm chủ biên, cùng với Nguyễn Thanh Hương và Nguyễn Cảnh Toàn, được xuất bản bởi NXB Khoa học Xã hội vào năm 2011 Tác phẩm này phân tích các vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật của Liên bang Nga trong hai thập niên đầu thế kỷ 21, đồng thời dự báo xu hướng phát triển và cách giải quyết các thách thức chính trị, kinh tế của quốc gia này đến năm 2020.
Vào năm 2020, bài viết phân tích vai trò quan trọng của an ninh năng lượng trong cấu trúc quyền lực toàn cầu, đồng thời chỉ ra những yếu kém của ngành dầu khí Nga và vấn đề cải cách tổ hợp dầu khí của quốc gia này Bài viết đánh giá tác động của Liên bang Nga đối với thế giới, khu vực và đặc biệt là Việt Nam Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác chiến lược giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong giai đoạn tiếp theo.
Cuốn sách "Các giải pháp phát triển quan hệ Nga – ASEAN trong bối cảnh quốc tế mới" của tác giả Nguyễn Quang Thuấn, được xuất bản bởi NXB Từ điển Bách khoa, trình bày những giải pháp quan trọng nhằm củng cố và phát triển mối quan hệ giữa Nga và ASEAN trong bối cảnh toàn cầu đang thay đổi.
2009 đã đánh giá và phân tích về thế và lực mới của Liên bang Nga với vai trò là
“siêu cường năng lượng” cũng như phân tích quan điểm mới trong chiến lược đối ngoại của Putin
Một cuốn sách khác do tác giả Nguyễn Quang Thuấn chủ biên với tiêu đề
Bài viết "Hướng tới hợp tác toàn diện Nga – ASEAN trong những thập kỷ đầu thế kỷ 21", phát hành bởi NXB Chính trị Quốc gia năm 2007, đã đề cập đến vấn đề an ninh năng lượng toàn cầu và triển vọng xuất khẩu năng lượng của Nga, đặc biệt là đối với khu vực ASEAN.
Bài viết trên Petrotimes.vn ngày 8/2/2012 nhấn mạnh rằng cả Nga và Mỹ đều chú trọng đến việc khai thác và tiết kiệm năng lượng, đồng thời phát triển các nguồn năng lượng mới nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng truyền thống.
Bài viết “Tập đoàn k í đốt khổng lồ Gazprom và tầm cỡ của nó trên thị trườn năn lượng thế giới” của tác giả Đỗ Trọng Quang, được đăng trên
Gazprom, tập đoàn dầu khí lớn nhất nước Nga, được ví như “xương sống” của nền kinh tế quốc gia Bài viết trong Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu (số 4-2009) đã chỉ ra vai trò quan trọng của Gazprom trong việc cung cấp năng lượng và ảnh hưởng của nó đến thị trường toàn cầu.
Gazprom, một trong những trụ cột của nền kinh tế Nga, đóng vai trò then chốt trong việc khôi phục sức mạnh của Nga trên trường quốc tế, đặc biệt trong chính sách năng lượng đối với EU Qua Gazprom, Nga có khả năng gây sức ép lên các công ty năng lượng nước ngoài và củng cố vị thế của mình tại Châu Âu.
Luận văn cao học của Phạn Thị Bích Hạnh (2014) mang tên “Cả c c năn lượng Nga và vai trò của nó trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga” được hướng dẫn bởi TS Luận văn này nghiên cứu về năng lượng Nga và tác động của nó đến chiến lược đối ngoại của quốc gia này, nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn năng lượng trong việc định hình mối quan hệ quốc tế của Liên bang Nga.
Nguyễn Cảnh Toàn đã cung cấp cái nhìn tổng quát và chính xác về quá trình cải cách ngành năng lượng của Liên bang Nga kể từ khi Putin trở thành tổng thống, đồng thời đưa ra các phân tích và đánh giá khoa học về vai trò của năng lượng trong bối cảnh hiện tại.
Luận văn của Đoàn Thị Thu Hương, mang tên “Chính sách ngoại giao năng lượng của Liên bang Nga những năm đầu thế kỷ 21”, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Bùi Hồng Hạnh.
Bên cạnh đó còn rất nhiều công trình nghiên cứu khác như: Tác giả Khánh
Bài viết “C ín s c năn lượn ướn Đôn của Nga” trên Baomoi.com ngày 27/1/2013 và bài viết “Những cuộc chiến vì dầu mỏ xứ sở sương mù (phần II)” của tác giả Hồng Sơn trên Petrotimes.vn đề cập đến những vấn đề quan trọng liên quan đến tài nguyên dầu mỏ và các cuộc xung đột xung quanh nó.
Các bài viết trên tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, như "Dầu khí và chiến lược năng lượng của Nga" (Nguyễn Cảnh Toàn, số 9-2008), "Chiến lược của Nga ở khu vực Trung Á" (Đỗ Trọng Quang, số 5-2007), và "Nga triển khai chiến lược toàn cầu về dầu mỏ" (Ngô Duy Ngọ, số 2-2008), cùng với các tài liệu từ Thông tấn xã, đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về chiến lược năng lượng và vai trò của Nga trong khu vực.
Việt Nam: Chính sách của nước Nga ở Trung Á, (TLTKĐB, ngày 24-3-1994),
Mục tiêu, nhiệm vụ của luận văn
Bài viết phân tích quan hệ mua bán dầu mỏ giữa Nga và Liên minh Châu Âu từ năm 2000 đến nay, tập trung vào những tác động của mối quan hệ này đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh và quốc phòng giữa hai bên.
- Làm rõ vai trò của dầu mỏ đối với thế giới nói chung trong đó có Nga và Liên minh Châu Âu;
- Trình bày và phân tích thực trạng quan hệ dầu mỏ Nga – EU từ năm 2000 đến nay (2014);
- Đánh giá những tác động của yếu tố dầu mỏ đến mối quan hệ kinh tế, chính trị, an ninh, quốc phòng Nga – EU;
- Đưa ra một số nhận xét về triển vọng mối quan hệ Nga – EU dưới tác động của mối quan hệ dầu mỏ
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Luận văn này nghiên cứu vai trò của dầu mỏ và ảnh hưởng của nó trong mối quan hệ kinh tế, chính trị, an ninh và quốc phòng giữa Liên bang Nga và Liên minh Châu Âu từ năm 2000 đến 2014 Nghiên cứu sẽ phân tích cách thức dầu mỏ đã trở thành yếu tố quyết định trong các chính sách đối ngoại và hợp tác giữa hai bên, cũng như tác động của nó đến an ninh năng lượng và ổn định khu vực.
Dầu mỏ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của nhiều quốc gia, đặc biệt là trong quan hệ mua bán giữa Nga và EU Chính sách dầu mỏ của Nga có tác động sâu sắc đến mối quan hệ này, ảnh hưởng đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị và an ninh quốc phòng Sự phụ thuộc vào nguồn cung dầu mỏ từ Nga đã tạo ra những thách thức và cơ hội cho EU, đồng thời định hình chiến lược năng lượng và chính sách đối ngoại của cả hai bên.
- Về không gian: những diễn biến trong phạm vi hai đối tượng là Liên bang
Nga và Liên minh Châu Âu (EU)
Bài viết tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến 2014, đồng thời cung cấp cái nhìn tổng quát về tình hình của Nga và EU trước năm 2000 Ngoài ra, bài viết cũng đưa ra những dự báo về tương lai của mối quan hệ giữa hai bên.
Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cung cấp những nguyên lý và phương pháp luận cơ bản cho nghiên cứu, trong khi hệ thống phương pháp luận sử học Mác-xít, bao gồm phương pháp lịch sử và phương pháp logic, là nền tảng cho việc tiếp cận và phát triển nội dung luận văn.
Các phương pháp nghiên cứu cơ bản được áp dụng trong bài viết bao gồm phương pháp nghiên cứu lịch sử và nghiên cứu quan hệ quốc tế Trong đó, phương pháp lịch đại kết hợp với phương pháp đồng đại được sử dụng chủ yếu để đảm bảo tính khách quan trong nghiên cứu Đồng thời, phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế cũng được áp dụng để phân tích các cấp độ quan hệ quốc tế, từ đó tìm hiểu nguyên nhân và tác động của nhân tố dầu mỏ trong mối quan hệ giữa Nga và EU.
Luận văn áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu đa dạng như phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, so sánh, tổng kết và dự báo nhằm nâng cao hiệu quả trong quá trình nghiên cứu.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có ba chương chính:
C ươn : Tầm quan trọng của nhân tố dầu mỏ trong quan hệ Nga – EU
C ươn 2: Thực trạng quan hệ dầu mỏ Nga –EU từ năm 2000 đến nay
C ươn 3: Tác động của dầu mỏ đến một số lĩnh vực nổi bật trong quan hệ
Nga – EU và triển vọng mối quan hệ trong tương lai
Chương 1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA NHÂN TỐ DẦU MỎ
TRONG QUAN HỆ NGA - EU 1.1 Vai trò của dầu mỏ trong nền kinh tế các nước
1.1.1 i niệ chung về năng lượng, dầu mỏ a) Năn lượng
Năng lượng có nhiều định nghĩa khác nhau, theo từ điển Tiếng Việt, năng lượng được mô tả là đại lượng vật lý có khả năng sinh ra công Trong khi đó, Đại từ điển Bách khoa toàn thư tiếng Anh định nghĩa năng lượng là thuật ngữ bao gồm nhiệt năng, thủy năng và ánh sáng, mà con người có khả năng chuyển hóa để đáp ứng nhu cầu năng lượng của mình Bên cạnh đó, từ điển Hán ngữ hiện đại cũng cho rằng năng lượng là những vật chất có thể sản sinh ra năng lượng như nhiệt năng và thủy năng.
Năng lượng là khái niệm phổ biến trên toàn cầu, được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí như loại hình (khí hóa lỏng, xăng dầu, điện lực), quá trình hình thành (năng lượng có sẵn, năng lượng từ thiên thể, năng lượng do tác dụng của trái đất), trình độ và cách sử dụng (năng lượng truyền thống, năng lượng mới), phương pháp khai thác (khai thác từ tự nhiên, chuyển hóa, gia công), khả năng tái sinh (năng lượng tái sinh và không tái sinh), và mức độ ảnh hưởng đến môi trường (năng lượng sạch, năng lượng không sạch).
Năng lượng được hiểu là các nguồn tài nguyên và nhiên liệu thiết yếu cho đời sống và sản xuất của con người Đây là yếu tố quyết định cho sự sống còn và phát triển của mỗi cá nhân cũng như toàn nhân loại Năng lượng đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và tiến bộ của mọi nền văn minh Ba loại hình năng lượng chủ yếu, bao gồm dầu mỏ, than đá và khí hóa lỏng, có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của con người.
Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Minh Mẫn tại Đại học KHXH-NV TP.HCM, năm 2012, nghiên cứu về chính sách an ninh năng lượng của Trung Quốc trong những năm đầu thế kỷ XXI Tác phẩm này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức mà Trung Quốc đã điều chỉnh chính sách của mình để đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi địa chính trị.
Dầu mỏ là tài nguyên khoáng sản quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người, được biết đến và sử dụng muộn hơn so với các khoáng sản khác như than đá và kim loại Đây là hợp chất hydrocacbon, khai thác từ lòng đất dưới dạng lỏng và khí Ở thể khí, dầu mỏ bao gồm khí thiên nhiên và khí đồng hành, trong đó khí thiên nhiên là hydrocacbon khí khai thác từ giếng khoan Ở thể lỏng, dầu mỏ có màu nâu và ngả lục, tồn tại trong các lớp đất đá của vỏ trái đất, chủ yếu là các hợp chất Hydrocarbon thuộc gốc Alkane Dầu mỏ được sử dụng để sản xuất dầu hỏa, dầu diesel, xăng, cũng như các sản phẩm khác như dung môi, phân bón hóa học, nhựa, thuốc trừ sâu và nhựa đường.
Dầu mỏ là nguyên liệu thiết yếu trong xã hội hiện đại, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất điện và làm nhiên liệu cho các phương tiện giao thông Nó được sử dụng trong ngành công nghiệp hóa dầu để sản xuất nhựa và nhiều sản phẩm khác Các quốc gia sở hữu dầu mỏ thu lợi nhuận lớn từ nguồn tài nguyên này, và dầu mỏ vẫn giữ vị trí hàng đầu trong cán cân năng lượng toàn cầu, chiếm tới 90% tổng tiêu thụ năng lượng cùng với than đá và khí đốt Nhiều cuộc chiến tranh và khủng hoảng kinh tế, chính trị bắt nguồn từ sự cạnh tranh trong lĩnh vực dầu mỏ Giá cổ phiếu của các công ty dầu mỏ thường biến động mạnh dựa vào kết quả thăm dò, và thông tin sai lệch về thăm dò dầu mỏ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến các nhà đầu tư và chính sách quốc gia.
Dầu khí, đặc biệt là dầu mỏ, đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá, không chỉ mang lại thu nhập kinh tế mà còn góp phần lớn vào ngân sách quốc gia và cân đối xuất nhập khẩu Sự phát triển của ngành dầu mỏ giúp các quốc gia thu hút vốn đầu tư trực tiếp, tiếp nhận công nghệ hiện đại và phát triển dịch vụ, từ đó tạo ra nhiều việc làm Hơn nữa, dầu mỏ còn đảm bảo cung cấp nhiên liệu cho các ngành kinh tế quốc dân và các ngành công nghiệp khác, góp phần vào sự phát triển ổn định của nền kinh tế.
1.1.2 Thực trạng các nguồn dầu mỏ trên thế giới
Dầu mỏ là nguồn tài nguyên thiên nhiên phân bố không đều trên thế giới, với ba khu vực chính có trữ lượng lớn nhất là Trung Đông, Bắc Phi và Bắc Mĩ Các khu vực này chiếm tới 82,3% tổng trữ lượng dầu mỏ toàn cầu, trong đó Trung Đông đóng góp 64%, Bắc Mĩ 14%, Bắc Phi 7%, Nga 4,8% và châu Á - Thái Bình Dương 4,27%.
Theo đánh giá của Tổ chức Dầu mỏ và Khí đốt thế giới (2009), tình hình phân bố dầu ở một số khu vực trên thế giới như sau: