6 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6 1.1.Cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước
Nhu cầu thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa
Công nghiệp hóa, đô thị hóa là quá trình tất yếu toàn cầu, trong đó việc xây dựng khu công nghiệp và đô thị đóng vai trò quan trọng Khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích an ninh, quốc phòng và lợi ích công cộng, công tác đền bù không chỉ dừng lại ở khía cạnh vật chất mà còn cần đảm bảo quyền lợi cho người dân di chuyển, bao gồm việc cung cấp chỗ ở ổn định và điều kiện sống tốt hơn Đặc biệt, trong bối cảnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng để xây dựng hạ tầng và khu đô thị, trong khi quỹ đất hạn chế Để giải quyết vấn đề này, Nhà nước đã lập quy hoạch sử dụng đất và phương án thu hồi đất, đồng thời bảo đảm quyền lợi cho những người bị thu hồi đất thông qua công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Khái niệm và yêu cầu của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
1.1.2.1.Khái niệm thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Theo Luật Đất Đai 2003, thu hồi đất là quyết định hành chính của Nhà nước nhằm lấy lại quyền sử dụng đất hoặc đất đã được giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của pháp luật.
Theo Điều 3, khoản 11 của Luật Đất Đai 2013, Nhà nước có quyền thu hồi đất, tức là quyết định lấy lại quyền sử dụng đất từ những người đã được cấp quyền hoặc từ những người vi phạm pháp luật về đất đai.
Theo Điều 54 Hiến pháp 1992, nhà nước có quyền thu hồi đất của tổ chức và cá nhân trong những trường hợp cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, và phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Quy trình thu hồi đất phải đảm bảo tính công khai, minh bạch và được bồi thường theo quy định của pháp luật.
Thu hồi đất là quyết định hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhằm chấm dứt quan hệ pháp luật liên quan đến đất đai Mục đích của việc thu hồi này là phục vụ lợi ích của Nhà nước, xã hội hoặc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất.
Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm bồi thường, cụ thể như sau:
Bồi thường là hành động trả lại giá trị hoặc công lao tương xứng cho một cá nhân hoặc tổ chức bị thiệt hại do hành vi của một chủ thể khác gây ra.
Theo Khoản 6 Điều 4 Luật Đất đai 2003, khi Nhà nước thu hồi đất, người bị thu hồi sẽ nhận được bồi thường tương ứng với giá trị quyền sử dụng đất của diện tích đất bị thu hồi.
Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013, bồi thường về đất là việc Nhà nước hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất khi thu hồi diện tích đất Việc bồi thường này có thể là vô hình hoặc hữu hình, bao gồm bồi thường bằng tiền hoặc vật chất khác, và có thể được quy định bởi pháp luật hoặc thỏa thuận giữa các bên liên quan.
Bồi thường là quá trình thanh toán toàn bộ giá trị đất bị thu hồi và tài sản bị thiệt hại của người bị ảnh hưởng Điều này bao gồm việc cung cấp đất và nhà có giá trị tương đương, cùng với khoản tiền mặt cho bất kỳ phần chênh lệch nào thuộc về người bị ảnh hưởng.
(3) Hỗ trợ tái định cư
Theo Điều 4, khoản 7 của Luật đất đai năm 2003, khi Nhà nước thu hồi đất, người bị ảnh hưởng sẽ nhận được sự hỗ trợ từ Nhà nước Sự hỗ trợ này bao gồm đào tạo nghề mới, sắp xếp việc làm mới và cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
Theo Khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai 2013, khi Nhà nước thu hồi đất, sẽ có sự hỗ trợ cho người bị thu hồi đất nhằm giúp họ ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
Khái niệm TĐC (tái định cư) không được Luật đất đai năm 2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành nêu rõ, chỉ đề cập đến thuật ngữ mà không giải thích nội hàm Thuật ngữ này cũng chưa được định nghĩa trong từ điển tiếng Việt và từ điển Luật học Theo Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, TĐC được hiểu là việc bố trí cho người sử dụng đất phải di chuyển chỗ ở khi Nhà nước thu hồi đất, thông qua các hình thức như bồi thường bằng nhà ở, giao đất ở mới, hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới.
2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành, chúng ta có thể hiểu:
TĐC là quá trình bồi thường thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất, bao gồm chi phí di chuyển, ổn định và khôi phục cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất phục vụ cho các dự án Quá trình này còn bao gồm các hoạt động hỗ trợ nhằm khôi phục và cải thiện mức sống, đồng thời tạo điều kiện phát triển các cơ sở kinh tế và văn hóa xã hội cho những người bị ảnh hưởng bởi dự án.
TĐC là quá trình di chuyển đến một địa điểm mới để sinh sống và làm việc, thường diễn ra khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai nhằm thực hiện các dự án phát triển không thể tránh khỏi.
Tóm lại, TĐC là quá trình chuyển đổi chỗ ở, nhằm tổ chức lại cuộc sống và cải thiện kinh tế cho cá nhân, hộ gia đình hoặc nhóm cộng đồng tại nơi ở mới.
HTTĐC là tập hợp các chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án, với mục tiêu khôi phục và nâng cao mức sống Chính sách này hướng đến việc giúp người dân tổ chức lại cuộc sống và kinh tế khi có sự thay đổi về chỗ ở, đảm bảo họ có thể thích nghi tại nơi ở mới.
1.1.2.2.Yêu cầu của công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
- Phải thực hiện theo các quy định của Nhà nước: Từ thực tiễn công tác
Nguyên tắc, vai trò của thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng với mục đích nào sẽ được bồi thường bằng cách giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, hoặc nếu không có đất để bồi thường, sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định Trong trường hợp thu hồi toàn bộ đất ở, người dân sẽ được bồi thường bằng đất ở tái định cư hoặc nhà ở tái định cư Theo Khoản 1 Điều 83 Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất ngoài việc được bồi thường còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ, đảm bảo tính khách quan, công bằng và kịp thời Các quy định từ Điều 88 đến Điều 92 Luật Đất đai 2013 cũng nêu rõ nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh, và bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng khi Nhà nước thu hồi đất.
Bồi thường cho cây trồng và vật nuôi, cũng như chi phí di chuyển khi Nhà nước thu hồi đất, là những quy định quan trọng Điều 88 của Luật Đất đai 2013 nêu rõ nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, bao gồm cả việc ngừng sản xuất và kinh doanh, yêu cầu tài sản gắn liền với đất phải hợp pháp Ngoài ra, cũng có quy định về các trường hợp không được bồi thường tài sản gắn liền với đất.
Khi thu hồi đất, cần đảm bảo công khai, minh bạch và dân chủ theo quy định của Nhà nước về các trường hợp thu hồi đất, cũng như quy trình và thủ tục liên quan Để bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu đất đai, cần có chế tài nghiêm khắc đối với việc chậm đưa đất vào sử dụng, cho phép gia hạn tối đa 24 tháng, trong thời gian đó chủ đầu tư phải nộp tiền tương ứng với tiền sử dụng đất Nếu sau 24 tháng mà đất vẫn chưa được đưa vào sử dụng, Nhà nước có quyền thu hồi mà không bồi thường Luật Đất đai 2013 đã quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và thủ tục cưỡng chế để thực hiện quyết định thu hồi đất, giúp các địa phương thực hiện thống nhất.
1.1.3.2.Vai trò thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (BTHT&TĐC) khi Nhà nước thu hồi đất đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến độ thực hiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất Khi công tác BTHT&TĐC được thực hiện nhanh chóng, chính xác và hợp lý, sẽ đảm bảo tiến độ quy hoạch sử dụng đất, đồng thời ngăn chặn tình trạng trì trệ trong các dự án.
Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHT&TĐC) khi Nhà nước thu hồi đất không chỉ giúp cải tạo và phát triển xã hội mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân Việc thu hồi đất để xây dựng các công trình xã hội như chung cư, bệnh viện, trường học và khu vui chơi giải trí đã tạo điều kiện cho người dân cải thiện đời sống vật chất và tinh thần khi được di dời đến chỗ ở mới.
Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHT&TĐC) khi Nhà nước thu hồi đất là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, cũng như các chiến lược phát triển kinh tế xã hội Hoạt động này không chỉ giúp phân bố lại dân cư mà còn hiện đại hóa cơ sở hạ tầng đô thị theo hướng văn minh và hội nhập quốc tế Đồng thời, nó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, gia tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, đồng thời thu hút đầu tư trong và ngoài nước.
Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHT&TĐC) khi Nhà nước thu hồi đất là cần thiết để đảm bảo sử dụng đất đai hợp lý và hợp pháp, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và khắc phục tình trạng lạm dụng trong việc sử dụng đất Đặc biệt, việc thu hồi đất phải phục vụ cho các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng.
Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
(1) Giá đất và định giá đất
Theo Luật Đất đai 2013, giá đất cần phải phản ánh đúng giá thị trường trong điều kiện bình thường Tuy nhiên, hiện nay, giá đất do Nhà nước quy định thường thấp hơn giá thị trường, dẫn đến tình trạng ách tắc trong bồi thường đất đai và gia tăng khiếu kiện Nếu giá đất được xác định chính xác và sát với giá thị trường, sẽ nâng cao sự đồng thuận của người dân, từ đó việc thu hồi đất và bồi thường sẽ diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn.
(2) Thị trường bất động sản
Thị trường bất động sản Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định xã hội và thúc đẩy kinh tế đất nước Đây là nơi giải quyết mối quan hệ cung - cầu bất động sản trong một không gian và thời gian nhất định, giúp giảm thiểu việc thu hồi đất cho các dự án Nhờ vào thị trường, nhà đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu đất đai thông qua các giao dịch, trong khi người bị thu hồi đất có khả năng tự mua hoặc thuê bất động sản mà không cần phải thông qua chính sách tái định cư của Nhà nước.
Hệ thống chính sách pháp luật liên quan đến thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ tái định cư (BTHT&TĐC) bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo quy trình và hình thức cụ thể Những chính sách này điều chỉnh các quan hệ đất đai trong quá trình thu hồi đất và BTHT&TĐC, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo lợi ích giữa người dân, chủ đầu tư và nhà nước.
Biện pháp tổ chức thực thi chính sách đóng vai trò quan trọng trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Yếu tố này không chỉ giúp hiện thực hóa các mục tiêu đề ra mà còn khẳng định tính đúng đắn của chính sách Thực thi hiệu quả sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa các chính sách trong tương lai.
Quỹ TĐC là nguồn cung cấp nơi ở mới cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi dự án, giúp họ ổn định và khôi phục cuộc sống Khi quỹ TĐC được chuẩn bị sẵn, nó sẽ nâng cao hiệu quả trong công tác BTHT&TĐC, đồng thời giảm thiểu các khó khăn thường gặp như thiếu quỹ TĐC hoặc khu nhà TĐC chất lượng kém, không đáp ứng nhu cầu sống của người dân.
Nhận thức của người dân đóng vai trò quan trọng trong tiến độ giải phóng mặt bằng (GPMB), đặc biệt ở những nơi có trình độ dân trí thấp Người dân thường yêu cầu trái quy định và so sánh với các địa bàn khác mà không hiểu rõ chính sách pháp luật, dẫn đến phản ứng với quyết định của cơ quan có thẩm quyền Sự thiếu hiểu biết về pháp luật đất đai làm chậm tiến độ GPMB, khi người dân không chấp nhận bồi thường, không chịu di dời và kéo dài khiếu kiện Do đó, các cấp chính quyền cần tăng cường phổ biến pháp luật và đội ngũ cán bộ GPMB phải giải thích rõ ràng để người dân nhận thức được lợi ích của việc thu hồi đất cho phát triển kinh tế xã hội.
Đội ngũ cán bộ và năng lực quản lý của chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích các chính sách cho người dân vùng bị ảnh hưởng Thái độ và năng lực của cán bộ, công chức trong quá trình tiếp xúc với dân sẽ ảnh hưởng đến sự hợp tác của cộng đồng Sự am hiểu pháp luật, khả năng giải quyết nhanh chóng cùng với sự cảm thông và tôn trọng lợi ích của người dân là yếu tố quyết định để tránh phản ứng tiêu cực, từ đó đảm bảo tiến độ công tác giải phóng mặt bằng.
(3) Công tác quy hoạch kế hoạch hóa và giao đất
Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất là căn cứ quan trọng cho việc giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo Luật Đất đai Việc giao đất và cho thuê chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất từ người đang sử dụng Ngoài ra, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất còn ảnh hưởng đến giá đất chuyển nhượng, từ đó tác động đến giá đất bồi thường.
Tình hình đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là rất quan trọng, vì đất đai là tài sản cần phải được đăng ký Người sử dụng đất phải thực hiện đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất Giấy chứng nhận này cũng là căn cứ để xác định đối tượng bồi thường, loại đất và diện tích đất trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Công tác thanh tra kiểm tra được thực hiện nghiêm túc sẽ nâng cao hiệu quả thu hồi đất và đảm bảo quyền lợi cho người dân, đồng thời giảm thiểu khiếu kiện liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Luật đất đai năm 2013 quy định rằng nhà nước chỉ thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội khi có lợi ích quốc gia và lợi ích chung của cộng đồng Các dự án thu hồi đất phải có tính chất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, không phân biệt thành phần kinh tế Để kiểm soát chặt chẽ việc thu hồi đất, nhà nước chỉ thực hiện với các dự án đã được Quốc hội phê duyệt, được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận hoặc trong một số trường hợp do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét Hiệu quả công tác thu hồi đất được đánh giá dựa trên các tiêu chí cụ thể.
+ Mức độ hài lòng, tỉ lệ đồng thuận của người dân cũng như các ý muốn chủ quan thông qua các mẫu phiếu khảo sát đánh giá.
Mức độ hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHT&TĐC) cùng với thu hồi đất cho các dự án đã được thực hiện đúng tiến độ Việc bàn giao mặt bằng cho các dự án có phương án BTHT&TĐC được phê duyệt theo Luật Đất đai 2013 cũng đã hoàn tất đúng hạn.
Sự thay đổi về thu nhập và khả năng ổn định cuộc sống của người dân bị thu hồi đất là rất quan trọng Cần đảm bảo rằng nơi ở mới của họ phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ Hơn nữa, cần có các cơ chế và chính sách hiệu quả để khuyến khích người dân tự lựa chọn hình thức tái định cư phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của họ, bao gồm việc nhận tiêu chuẩn tái định cư từ cơ quan nhà nước hoặc thực hiện tái định cư tự nguyện thông qua hình thức nhận tiền để tự lo chỗ ở mới.
Số lượng vụ việc khiếu nại đông người tại một số dự án đang có xu hướng giảm, giúp ngăn chặn sự phát sinh của các "điểm nóng" và tình trạng khiếu kiện đông người, đặc biệt liên quan đến nguyên nhân thu hồi đất và BTHT&TĐC Điều này góp phần duy trì ổn định chính trị - xã hội.
Các quy định pháp luật về cơ chế, chính sách BTHT&TĐC được điều chỉnh nhằm đảm bảo tính thiết thực và hiệu quả, phù hợp với quy hoạch chung và phát triển đô thị Cần thực hiện rà soát và xây dựng quy định đồng bộ về phân công tổ chức thực hiện, cũng như quy trình và thủ tục tổ chức công tác BTHT&TĐC theo đúng thẩm quyền và quy định pháp luật.
Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
1.2.1.Luật đất đai 2013 và các Nghị định, Thông tư
1.2.1.1.Xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm (TheoĐiều 69 Luật Đất đai 2013)
UBND cấp có thẩm quyền sẽ ban hành thông báo thu hồi đất, gửi đến từng cá nhân có đất bị thu hồi và tổ chức họp để phổ biến thông tin cho cộng đồng dân cư trong khu vực Thông báo này cũng sẽ được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng và niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã cùng địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư theo quy định tại Điều 69 Luật Đất đai 2013 UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng để triển khai kế hoạch thu hồi đất, bao gồm các công việc điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm.
Theo Luật Đất đai 2013, nếu người sử dụng đất không hợp tác với tổ chức BTGPMB trong việc điều tra và đo đạc, UBND cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã sẽ vận động và thuyết phục họ thực hiện Nếu sau 10 ngày mà người sử dụng đất vẫn không hợp tác, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc, và người có đất thu hồi phải thực hiện quyết định này.
1.2.1.2.Lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Theo Điều 69 Luật Đất đai 2013, tổ chức thực hiện BTGPMB phải lập phương án BTHT&TĐC và phối hợp với UBND cấp xã tổ chức lấy ý kiến người dân qua họp trực tiếp, đồng thời niêm yết công khai tại trụ sở UBND và nơi sinh hoạt chung của khu dân cư Biên bản lấy ý kiến phải có xác nhận của đại diện UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và người có đất thu hồi Tổ chức BTGPMB cũng phải tổng hợp ý kiến đóng góp, phân loại số lượng ý kiến đồng ý và không đồng ý, và tổ chức đối thoại với những ý kiến không đồng ý Cuối cùng, phương án BTHT&TĐC sẽ được hoàn chỉnh và trình cơ quan có thẩm quyền.
1.2.1.3.Ban hành quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Theo Điều 69 Luật đất đai 2013, UBND có thẩm quyền sẽ quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHT&TĐC) trong cùng một ngày Tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng (BTGPMB) có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã để công khai quyết định phê duyệt phương án BTHT&TĐC tại trụ sở UBND cấp xã và nơi sinh hoạt chung của cộng đồng Đồng thời, tổ chức này cũng phải gửi quyết định BTHT&TĐC đến từng hộ dân bị thu hồi đất, nêu rõ mức bồi thường, kế hoạch bố trí nhà tái định cư hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian và địa điểm chi trả tiền bồi thường, cũng như thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức BTGPMB.
1.2.1.4.Về công tác bồi thường đất và tài sản gắn với đất theo LĐĐ 2013
Nguyên tắc và điều kiện bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 74, 75 Luật đất đai 2013 Người có đất bị thu hồi phải đáp ứng đủ điều kiện theo quy định để được bồi thường Bồi thường được thực hiện bằng cách giao đất có cùng mục đích sử dụng hoặc, nếu không có đất, sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi Quy trình bồi thường cần đảm bảo tính dân chủ, khách quan, công bằng, công khai và kịp thời theo quy định của pháp luật.
Các đối tượng được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, và phát triển kinh tế xã hội bao gồm: (1) Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất không phải thuê trả tiền hàng năm; (2) Người Việt Nam định cư ở nước ngoài có quyền sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại Việt Nam hoặc được giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, và nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các đối tượng khác.
Năm 2013, các quy định về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được quy định rõ ràng trong các Điều 76 đến Điều 82 Cụ thể, bồi thường sẽ được thực hiện cho chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng Ngoài ra, cũng có quy định bồi thường về đất và chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình.
Khi Nhà nước thu hồi đất ở, việc bồi thường phải tuân thủ Điều 79 Luật Đất đai 2013 Các hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở, người Việt Nam định cư ở nước ngoài sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại Việt Nam, cũng như tổ chức kinh tế và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang thực hiện dự án xây dựng nhà ở, nếu đủ điều kiện sẽ được bồi thường Nếu không còn đất ở hay nhà ở nào khác trong khu vực xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi, người dân sẽ được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở Trong trường hợp không có nhu cầu bồi thường bằng đất hoặc nhà, Nhà nước sẽ bồi thường bằng tiền.
1.2.1.5.Về công tác hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai 2013
Theo Khoản 1 Điều 83 Luật đất đai 2013, khi Nhà nước thu hồi đất, người sử dụng đất không chỉ được bồi thường mà còn được xem xét hỗ trợ Việc hỗ trợ phải đảm bảo tính khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định pháp luật Các khoản hỗ trợ bao gồm: hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ tái định cư cho hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở; và các hỗ trợ khác.
Theo Điều 84 Luật đất đai 2013, khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, các hộ gia đình và cá nhân sản xuất nông nghiệp sẽ được bồi thường bằng tiền và hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm Những người trong độ tuổi lao động có nhu cầu đào tạo nghề sẽ được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề, đồng thời nhận tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm và vay vốn tín dụng ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh.
1.2.1.6.Về công tác tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật đất đai 2013
Theo Điều 86 Luật đất đai 2013, tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng (BTGPMB) có trách nhiệm thông báo cho các hộ gia đình có đất ở bị thu hồi về phương án bố trí tái định cư (TĐC) Thông báo này cần được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, nơi sinh hoạt chung của khu dân cư và địa điểm TĐC trong ít nhất 15 ngày trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án TĐC.
Nội dung thông báo bao gồm thông tin về địa điểm, quy mô quỹ đất và quỹ nhà tái định cư (TĐC), thiết kế, diện tích từng lô đất và căn hộ, cùng với giá đất và giá nhà TĐC Dự kiến, người có đất bị thu hồi sẽ được bố trí TĐC tại chỗ nếu có dự án TĐC trong khu vực hoặc đủ điều kiện để bố trí Đặc biệt, ưu tiên sẽ được dành cho những người sớm bàn giao mặt bằng và những người có công với cách mạng.
Phương án bố trí tái định cư (TĐC) đã được phê duyệt cần được công bố công khai tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi và tại nơi TĐC Nếu người có đất thu hồi được bố trí TĐC nhưng tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua suất TĐC tối thiểu, Nhà nước sẽ hỗ trợ đủ tiền để họ có thể mua suất TĐC này.
1.2.1.7.Nghị định, Thông tư vàcác văn bản pháp lý khác
Các nghị định thông tư hướng dẫn chủ yếu bao gồm :
Nghị định 43/2014/NĐ-CP, 44/2014/NĐ-CP và 47/2014/NĐ-CP, ban hành ngày 15/5/2014, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai, giá đất và bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định 01/2017/NĐ-CP, sửa đổi bổ sung một số nghị định liên quan đến Luật đất đai, cùng với Thông tư 37/2014/TT-BTNMT hướng dẫn bồi thường, hỗ trợ tái định cư và Thông tư 74/2015/TT-BTC về lập dự toán và thanh quyết toán kinh phí thực hiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, cũng như Thông tư 30/2014/TT-BTNMT quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, đều đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và thực hiện các quy định liên quan đến đất đai tại Việt Nam.
Các Nghị định và Thông tư cung cấp các quy định chi tiết về đối tượng và điều kiện hỗ trợ, như Điều 19 Nghị định 47/2014/NĐ-CP và sửa đổi tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017/NĐ-CP Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nông nghiệp được quy định tại Điều 20 Nghị định 47/2014/NĐ-CP và sửa đổi tại Khoản 6 Điều 4 Nghị định 01/2017/NĐ-CP Đối với trường hợp thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ và phải di chuyển chỗ ở, quy định cụ thể được nêu tại Điều 21 Nghị định 47/2014/NĐ-CP.
Tổng quan về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế và ở một số nước trên thế giới
1.3.1.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất của các tổ chức quốc tế
Mục tiêu chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) là giảm thiểu thiệt hại cho người bị ảnh hưởng và đảm bảo họ duy trì hoặc cải thiện mức sống, khả năng thu nhập và sản xuất như trước khi có dự án Chính sách yêu cầu bồi thường theo giá thay thế cho nhà cửa, cấu trúc và đất nông nghiệp tương đương, đồng thời đảm bảo giao đất tái định cư trong thời gian ngắn nhất Bồi thường đất thổ cư phải được người bị ảnh hưởng chấp thuận và có cùng diện tích Đối với tài sản và công trình xây dựng, bồi thường phải theo giá xây dựng, với thời hạn hoàn thành bồi thường trước một tháng khi triển khai dự án Khôi phục thu nhập là yếu tố quan trọng trong tái định cư, bất kể người bị ảnh hưởng có mất nơi ở hay không.
Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) yêu cầu thông tin về dự án và chính sách bồi thường tái định cư (TĐC) phải được công khai đầy đủ, đồng thời tham khảo ý kiến hợp tác để đáp ứng nhu cầu chính đáng của những người bị thu hồi Việc lập kế hoạch cho công tác TĐC là bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án, với mức độ chi tiết phụ thuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và tác động của dự án Kế hoạch bồi thường TĐC cần được xem như một chương trình phát triển cụ thể, đảm bảo cung cấp đủ nguồn vốn để người di chuyển có thể hòa nhập với cộng đồng mới.
1.3.2.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi thu hồi đất của Trung Quốc
Trung Quốc áp dụng các biện pháp hạn chế tối đa việc thu hồi đất và số lượng người bị ảnh hưởng bởi các dự án đầu tư Trong trường hợp thu hồi đất là cần thiết, chính quyền sẽ chuẩn bị phương án bồi thường cẩn thận, dựa trên việc tính toán đầy đủ lợi ích cho Nhà nước, tập thể và cá nhân Mục tiêu là đảm bảo rằng những người bị thu hồi đất có thể khôi phục hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi.
Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất về việc thu hồi đất trước một năm Người dân có quyền lựa chọn hình thức bồi thường, có thể nhận tiền hoặc nhà tại khu ở mới.
Tại Bắc Kinh và Thượng Hải, người dân thường chọn nhận bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với công việc của mình Ở khu vực đô thị, những người sử dụng đất trong diện tái định cư (TĐC) mà không muốn vào khu TĐC có thể nhận bồi thường bằng tiền mặt để tự giải quyết nơi ở Nếu đã thỏa thuận và ký nhận tiền mà không tuân thủ, đối tượng sẽ bị coi là vi phạm pháp luật và buộc phải chấp hành Đối với việc thu hồi đất nông nghiệp để phát triển đô thị, người dân sẽ được phân đất khác trong khu vực làng xã, dẫn đến việc diện tích đất của nhiều nông dân khác bị thu hẹp, do đó, tiền đền bù sẽ được cấp trong phạm vi toàn xã.
Nhà nước hỗ trợ đào tạo nghề và thành lập doanh nghiệp nhỏ để tạo việc làm cho người dân có đất bị thu hồi Ngoài ra, các dịch vụ tín dụng ưu đãi được cung cấp để phát triển sản xuất và tăng thu nhập, cùng với các khoản trợ cấp tạm thời Để tạo quỹ nhà tái định cư, không chỉ xây dựng khu nhà ở mới mà còn cải tạo các khu chung cư cũ, đảm bảo điều kiện sống phù hợp Các khu tái định cư được xây dựng đồng bộ và kịp thời, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân về căn hộ.
1.3.3.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Indonexia
Vấn đề di dân và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là một "hy sinh" mà người dân phải chấp nhận vì lợi ích cộng đồng Các chương trình bồi thường chỉ áp dụng cho đất bị chiếm dụng theo luật và một số trường hợp thu hồi đất để xây dựng khu TĐC Chính phủ Indonesia thực hiện TĐC dựa trên các tiêu chí như: bồi thường cho tài sản bị thiệt hại và thu nhập mất mát; hỗ trợ di chuyển và bố trí nơi ở mới với dịch vụ phù hợp; và trợ cấp khôi phục thu nhập để đảm bảo mức sống của người dân gần bằng trước khi có dự án.
1.3.4.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi thu hồi đất ở Thụy Điển
Quá trình đô thị hóa tại Thụy Điển yêu cầu quy hoạch sử dụng đất quốc gia phải phù hợp với xu thế chung Quy hoạch này không chỉ tạo tiền đề cho công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) mà còn được thực hiện qua hai bước chính bằng công cụ GIS – Hệ thống thông tin địa lý.
Bước đầu tiên trong quy trình quy hoạch sử dụng đất là tham vấn nhu cầu sử dụng đất từ các cấp, ngành và lĩnh vực khác nhau như nông lâm ngư nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, môi trường và năng lượng Mỗi cấp chính quyền và lĩnh vực sẽ được lắng nghe ý kiến về các nhu cầu sử dụng đất ưu tiên Sau khi tổng hợp thông tin, họ sẽ xác định các mâu thuẫn lợi ích giữa những nhu cầu này.
Bước thứ hai, các cơ quan tham vấn các thành phố và khu vực địa phương về nhu cầu sử dụng đất ưu tiên, đặc biệt chú trọng đến các khu vực tư nhân và đại diện của những người sử dụng đất khác nhau Họ đánh giá sự xung đột lợi ích giữa các khu vực, và nếu phát hiện mâu thuẫn, chính quyền địa phương sẽ gửi báo cáo lên trung ương để quyết định, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và địa phương.
Những nhu cầu sử dụng đất được quy hoạch thông qua ba phương pháp chính: tham vấn giữa nhà lập quy hoạch và đại diện lợi ích, đề xuất các phương án quy hoạch thay thế, và thực hiện quyền khiếu nại đối với quyết định quy hoạch cuối cùng Thụy Điển áp dụng các phương pháp định giá đất cho công tác thu hồi đất, bao gồm phương pháp so sánh thương vụ, phương pháp thu nhập và phương pháp chi phí.
1.3.5.Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất ở Australia
Luật pháp Australia cho phép Chính phủ thu hồi đất cho các mục đích công cộng như xây dựng đường, công viên, trường học và bệnh viện Chủ đất có quyền nhận bồi thường cho những thiệt hại do việc thu hồi này Quy định khuyến khích việc đạt được thỏa thuận trực tiếp giữa cơ quan thu hồi và chủ đất, nhưng nếu không thành công, nhà nước sẽ thực hiện thu hồi đất một cách bắt buộc Trong trường hợp này, Văn phòng Tổng thẩm định giá sẽ xác định mức bồi thường cho chủ đất.
Theo Luật thu hồi đất, mức bồi thường khi nhà nước thu hồi đất và bất động sản được xác định dựa trên giá trị thị trường của đất và tài sản gắn liền, không tính đến các tác động tâm lý hay sự thay đổi giá trị do thu hồi Bên cạnh đó, các chi phí phát sinh như phí thuê luật sư và thẩm định giá cũng được xem xét Ngoài ra, bồi thường còn bao gồm tổn thương tinh thần do mất nhà cửa, tác động từ việc chia cắt đất và những yếu tố làm tăng hoặc giảm giá trị đất.
Khi thu hồi toàn bộ diện tích đất hoặc bất động sản, mức bồi thường sẽ được tính bằng giá trị thị trường toàn bộ thửa đất cùng với tài sản gắn liền, cộng thêm chi phí phụ trội khoảng 10% giá trị thị trường Đối với trường hợp thu hồi một phần đất hoặc bất động sản, mức bồi thường sẽ dựa trên chênh lệch giá trị của tài sản trước và sau khi bị thu hồi, cộng với giá trị gia tăng.
Tại New South Wales, Victoria và Tây Australia, các cơ quan định giá của chính quyền bang được tổ chức và cấp ngân sách bởi chính quyền bang Ngoài ra, còn có các công ty định giá cung cấp dịch vụ theo yêu cầu của chính quyền, tổ chức và công dân Cơ quan định giá sử dụng định giá viên nội bộ và hợp tác với các định giá viên bên ngoài Cơ quan này cũng thành lập Ban hội thẩm hoạt động trong 3 năm Đặc biệt, Cơ quan định giá bang Victoria đã đạt chứng nhận ISO 9001:2008 về quản lý chất lượng trong 14 năm và được kiểm tra hàng năm bởi SAI.
1.3.6.Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
Khái quát về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở thành phố Hải Phòng
Từ năm 2014 đến 2019, TP Hải Phòng đã phê duyệt và thực hiện nhiều dự án, thu hồi 3680 ha đất, ảnh hưởng đến 36.500 hộ dân, trong đó có 6300 hộ phải di chuyển Thành phố đã bố trí tái định cư cho hơn 6000 hộ, nhưng vẫn còn thiếu 222 suất, tương đương 3,56% số hộ di chuyển Cụ thể, 73 hộ thuộc dự án Công viên cây xanh Tam Bạc, 41 hộ thuộc dự án cầu vượt nút giao Nguyễn Bỉnh Khiêm, 39 hộ thuộc dự án chung cư HH3, HH4 Đổng Quốc Bình, 13 hộ thuộc dự án TĐC phường Đằng Giang, 54 hộ thuộc dự án Khu đô thị mới Ngã Năm - Sân bay Cát Bi, và 2 hộ thuộc dự án nâng cấp, cải tạo QL 10 tại huyện Vĩnh Bảo.
Việc bố trí 73 suất đất tái định cư tại Lê Chân phụ thuộc vào tiến độ xây dựng khu tái định cư 4,3 ha ở phường Vĩnh Niệm Hiện tại, tiến độ dự án bị ảnh hưởng do còn 2 hộ gia đình chưa di chuyển, chiếm diện tích khoảng 7000 m2.
Quận đã bàn giao đất cho các hộ dân theo tiến độ, nhưng một số khu tái định cư (TĐC) gặp khó khăn, khiến nhiều hộ phải chờ đợi Lãnh đạo thành phố cùng các ban ngành đang nỗ lực giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho nhân dân Cụ thể, 73 hộ ở quận Lê Chân sẽ được chuyển sang khu TĐC dự án phát triển giao thông đô thị, 41 hộ từ dự án cầu vượt Nguyễn Bỉnh Khiêm sẽ được bố trí tại khu TĐC Đông Hải 1, và nhiều hộ khác cũng sẽ được sắp xếp tại các khu TĐC khác nhau Những kết quả đạt được đã giúp xác định rõ ràng đối tượng được bồi thường và tái định cư, nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, đồng thời tăng mức bồi thường giúp người dân khắc phục thiệt hại Các biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung, thể hiện tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm ổn định đời sống cho người dân Việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận giữa nhà đầu tư và người sử dụng đất đã giảm áp lực cho các cơ quan hành chính trong công tác thu hồi đất Quy trình bồi thường và tái định cư đã được cải thiện, giúp các cơ quan nhà nước thực hiện hiệu quả hơn UBND Thành phố đã thuê các Trung tâm thẩm định giá để xác định giá thị trường, đảm bảo tính khách quan và đồng thuận giữa cơ quan nhà nước và người dân bị thu hồi đất.
CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HỒNG BÀNG,
Giới thiệu chung về Quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
2.1.1.Lịch sử hình thành và phát triển
Quận Hồng Bàng là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của thành phố Hải Phòng, đóng vai trò là cửa ngõ giao thông quan trọng kết nối với Hà Nội và Quảng Ninh, hình thành nên khu tam giác phát triển kinh tế phía Bắc Việt Nam Tại đây, có trụ sở của các cơ quan thành phố như Thành ủy, HĐND, UBND cùng nhiều văn phòng đại diện của tổ chức nước ngoài Hồng Bàng cũng là nơi tập trung các cơ sở sản xuất công nghiệp lớn, đặc biệt trong ngành đóng tàu, chế tạo thép và kinh tế cảng biển, cùng với nhiều trung tâm thương mại, dịch vụ, nhà hàng và khách sạn lớn.
Khi miền Bắc bước vào thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 -
1965), ngày 5/7/1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 92/CP thành lập khu phố Hồng Bàng gồm các khu Máy Nước, Thượng Lý - Hạ Lý và trên sông.
Vào ngày 03/01/1981, sau gần 6 năm thống nhất đất nước, Hội đồng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 03/QĐ-CP, thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính ở nội thành, nội thị Từ đó, khu phố Hồng Bàng chính thức được đổi thành quận Hồng Bàng, bao gồm 9 phường: Minh Khai, Hoàng Văn Thụ, Quang Trung, Phan Bội Châu, Phạm Hồng Thái, Hạ Lý, Thượng Lý, Trại Chuối và Sở Dầu.
Trước yêu cầu phát triển của đô thị Hải Phòng, ngày 23/11/1993, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 89/CP “về việc điều chỉnh địa giới huyện An Hải, quận
Quận Hồng Bàng thuộc thành phố Hải Phòng đã tiếp nhận xã Hùng Vương và thị trấn Quán Toan từ huyện An Hải, chuyển đổi thành 2 phường tương ứng Từ ngày 01/01/1994, quận Hồng Bàng bao gồm 11 phường hành chính: Hạ Lý, Hoàng Văn Thụ, Hùng Vương, Minh Khai, Phạm Hồng Thái, Phan Bội Châu, Quán Toan, Quang Trung, Sở Dầu, Thượng Lý và Trại Chuối.
(Nguồn: UBND quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, 30/6/2019)
Hình 2.1: Sơ đồ vị tríquận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
2.1.2.Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
Thời tiết miền Bắc Việt Nam đặc trưng bởi sự nóng ẩm và mưa nhiều, với bốn mùa rõ rệt: Xuân, Hạ, Thu và Đông Tại Hải Phòng, mùa đông thường lạnh và khô với nhiệt độ trung bình khoảng 20,3°C, trong khi mùa hè lại có khí hậu nồm mát và mưa nhiều, với nhiệt độ trung bình khoảng 32,5°C.
Lượng mưa trung bình hàng năm ở khu vực này dao động từ 1.600 đến 1.800 mm Vị trí gần biển giúp nhiệt độ vào mùa đông ấm hơn 1°C và mùa hè mát hơn 1°C so với Hà Nội Nhiệt độ trung bình trong năm nằm trong khoảng 23°C đến 26°C, với tháng 6 và tháng 7 có thể ghi nhận nhiệt độ lên tới 44°C, trong khi tháng 1 và tháng 2 có thể giảm xuống dưới 5°C Độ ẩm trung bình khoảng 80% đến 85%, đạt đỉnh vào tháng 7, 8, 9 và thấp nhất vào tháng 1 và tháng 12.
Nguồn nước trong quận chủ yếu đến từ lượng mưa và hệ thống sông, hồ đầm Mặc dù lượng mưa trung bình hàng năm khá lớn, nhưng phân bố không đều, với 80% lượng mưa tập trung vào mùa hè, dẫn đến nguy cơ ngập úng cục bộ ở một số khu vực Ngược lại, vào mùa đông, nguồn nước cung cấp thường không đủ Độ ẩm trung bình dao động từ 80 đến 85%, đạt đỉnh vào tháng 7, 8 và 9, trong khi tháng 1 và tháng 12 có độ ẩm thấp nhất.
Quận Hồng Bàng, nằm ở trung tâm TP Hải Phòng với diện tích 1448 ha và dân số hơn 110.000 người, đang trải qua sự phát triển đô thị mạnh mẽ, đặc biệt ở các phường Hạ Lý, Thượng Lý và Sở Dầu Sau khi Nghị quyết số 08-NQ/QU được ban hành, UBND quận đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển đô thị, kết hợp với các biện pháp xử lý hành chính và tuyên truyền Kết quả là diện mạo đô thị quận Hồng Bàng đã có nhiều thay đổi tích cực, với nhiều dự án được triển khai, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và được cộng đồng đánh giá cao.
Từ tháng 7/2017, quận đã chú trọng đầu tư phát triển đô thị, với 73 công trình được xây dựng từ nhiều nguồn vốn, trong đó 55% cho giáo dục, 30% cho giao thông và 15% cho hành chính - thương mại, tổng giá trị lên đến 371,023 tỷ đồng Một số công trình tiêu biểu bao gồm Mầm non Quán Toan, trường THCS Nguyễn Trãi, và trụ sở UBND phường Trại Chuối Quận đã hoàn thành nhiều dự án lớn như cầu vượt sông Tam Bạc và công viên cây xanh từ bến xe Tam Bạc Hiện tại, quận đang triển khai các dự án trọng điểm như cầu Hoàng Văn Thụ và nút giao Nam cầu Bính.
Dự án chỉnh trang lại sông Tam Bạc, Dự án Khu đô thị Vinhomes Imperia.
Trong giai đoạn 2015 - 2020, quận Hồng Bàng đã phê duyệt kế hoạch cải tạo 24 chung cư xuống cấp, với tổng số 119 công trình thuộc diện hộ chính sách, hộ nghèo và hộ có hoàn cảnh khó khăn được sửa chữa với kinh phí 2,04 tỷ đồng Ngoài ra, có 910 công trình do các hộ gia đình tự đầu tư cải tạo, nâng cấp với tổng số tiền lên tới 728 tỷ đồng, cùng với 14 công trình do doanh nghiệp đầu tư với tổng mức vốn 54,98 tỷ đồng.
Theo Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐND ngày 12/7/2018 của HĐND thành phố, UBND quận đã cải tạo nâng cấp 215 ngõ với tổng chiều dài 16.631,8m và khối lượng xi măng 3.160,6 tấn, đồng thời rà soát thêm 15 ngõ dài 1.955m với 411,6 tấn xi măng, nâng tổng số ngõ cải tạo năm 2018 lên 230 ngõ, dài 18.586,8m Hệ thống điện chiếu sáng đã được lắp đặt tại 170 vị trí với 300 bóng đèn phục vụ nhân dân Cùng với Cty CP Công viên cây xanh Hải Phòng, đã trồng tổng cộng 2.500 cây trong năm 2018 Kế hoạch lát vỉa hè tại các phường đăng ký 64.954,5m2, hiện đang triển khai cải tạo lát hè đường Hải Triều với diện tích 5.400m2 Tổng mức đầu tư cho công tác phát triển đô thị đạt trên 6.160 tỷ đồng, trong đó nhân dân đóng góp trên 9,0 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào công tác chỉnh trang đô thị quận Hồng Bàng.
Quận Hồng Bàng, Thành phố Hải Phòng, có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù, ảnh hưởng lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Những thuận lợi như vị trí địa lý thuận tiện và hạ tầng phát triển giúp quá trình bồi thường diễn ra nhanh chóng Tuy nhiên, cũng tồn tại nhiều khó khăn như mật độ dân cư cao và sự đa dạng trong nhu cầu của người dân, gây thách thức cho việc thực hiện chính sách tái định cư hiệu quả Việc đánh giá chính xác các yếu tố này là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả công tác bồi thường.
Quận này có lợi thế về vị trí địa lý, nằm ở cửa ngõ thành phố với hệ thống giao thông thuận lợi bao gồm đường bộ, đường sắt và đường thủy (sông Hồng), tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế dịch vụ, thương mại và giao lưu văn hóa Với diện tích tự nhiên lớn, quận sở hữu tiềm năng phát triển mạnh mẽ các khu đô thị mới cũng như xây dựng các trung tâm thương mại dịch vụ, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.
Quỹ đất đai của quận có nhiều tiềm năng về vị trí địa lý, địa hình, địa chất và thủy văn phù hợp với quá trình đô thị hóa, thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Quận có nhiều lợi thế phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa với các trục giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy Với nền địa chất phù hợp cho hoạt động xây dựng Với nguồn tài nguyên diện tích mặt nước lớn giúp cân đối diện tích xây dựng công trình với không gian tự nhiên trong các thiết kế xây dựng Chất lượng nguồn nhân lực đang được quận chú trọng quan tâm thông qua việc nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, y tế và quản lý trật tự an toàn xã hội Từ đó, nâng cao nhận thức của người dân và đặt niềm tin vào chính quyền dẫn đến việc thực hiện công tác tư tưởng trong quá trình BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất được dễ dàng hơn.
Tốc độ đô thị hóa nhanh cùng với sự tăng trưởng kinh tế làm cho việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất diễn ra mạnh, thu hút nhiều dự án đầu tư và cần phải xây dựng nhiều cơ sở hạ tầng Giá đất thị trường theo đó mà tăng mạnh, thị trường bất động sản nhiều biến động Đồng nghĩa với điều này là công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất sẽ ngày càng phức tạp hơn về quy mô và bản chất Dân số đông và ngày càng tăng cao theo từng năm là một khó khăn lớn cho công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Để triển khai dự án, phải tiến hành thu hồi đất, BTHT&TĐC cho nhiều hộ dân và mỗi hộ lại có nhiều nhân khẩu mà càng nhiều người thì càng nhiều vấn đề phức tạp Dân số đông tiềm ẩn nguy cơ phát sinh “điểm nóng” hoặc khiếu kiện đông người về lĩnh vực đất đai Để xây dựng các công trình, dự án lớn phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội thì cần phải thu hồi diện tích đất đai lớn Trong khi đó, quỹ đất ở địa phương ngày càng hạn hẹp và dân số đông đảo có nhu cầu về đất ở, nhà ở ngày càng cao Như vậy, việc bố trí quỹ nhà TĐC nếu không có sự chuẩn bị trước kỹ lưỡng, không được tính toán chi tiết trong quy hoạch chung thì sẽ dẫn đến quỹ TĐC không đáp ứng đủ cho người dân có đất bị thu hồi Vấn đề môi trường đang được chú trọng quan tâm trên địa bàn quận Việc xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng là một trong những nguyên nhân lớn gây ô nhiễm các nguồn tài nguyên đất, không khí, nguồn nước Công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất của dự án phải có sự cân đối giữa lợi ích kinh tế và lợi ích của người dân.
Cơ sở hạ tầng kỹ thuật như: Giao thông, cấp thoát nước, điện lực còn ít về số lượng, chưa có sự phát triển đồng bộ, khả năng phục vụ chưa cao, mất cân đối so với sự phát triển đô thị Hệ thống cơ sở hạ tầng xã hội còn thiếu về số lượng, khó khăn cả về cơ sở vật chất và thiết bị Đất công viên cây xanh, công viên văn hóa chiếm tỷ lệ nhỏ, nhiều phường không có trung tâm văn hóa, nhà sinh hoạt văn hóa. Nhiều công trình trường học, y tế đang xuống cấp, chưa đáp ứng đủ nhu cầu phục vụ Như vậy, từ thực trạng phát triển kinh tế - xã hội những năm gần đây cũng như dự báo phát triển trong tương lai, thì áp lực đối với đất đai quận đã và sẽ ngày càng gay gắt hơn dẫn đến thay đổi lớn hiện trạng sử dụng đất hiện nay của quận Do đó, để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội lâu dài bền vững, cần phải xem xét một cách nghiêm túc đẩy nhanh công tác GPMB, BTHT&TĐC cho hộ dân bị thu hồi đất để họ sớm ổn định cuộc sống để sản xuất.
Tình hình quản lý,sử dụng đất trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
2.2.1.Tình hình quản lý nhà nước về đất đai tại quận Hồng Bàng , thành phố Hải Phòng
Việc thi hành Luật đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành dưới Luật: Việc quản lý đất đai trên địa bàn luôn được Đảng bộ; Hội đồng nhân dân và UBND quận được quan tâm hàng đầu Công tác tổ chức thực hiện trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất được đặc biệt quan tâm Trong quá trình thực hiện các tổ chức, cá nhân có liên quan đã nghiêm túc chấp hành quy định của Thành phố, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và ổn định xã hội.
Công tác xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính: Thực hiện việc xác định địa giới hành chính theo Chỉ thị 364/CP của Chính phủ đã được UBND thành phố phê duyệt Hồ sơ địa giới hành chính được lưu giữ ở các cấp Đến nay “100%” số phường đều có bản đồ địa giới hành chính và hồ sơ quản lý Việc quản lý mốc địa giới hành chính đảm bảo theo quy định
Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của quận được lập đồng thời với việc lập quy hoạch xây dựng tỷ lệ 1/2.000 Bản đồ quy hoạch xây dựng chi tiết tỷ lệ 1/2.000 được UBND quận, các phòng ban, UBND các phường của quận đã sử dụng để xác định địa điểm phục vụ lập dự án đầu tư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp phép xây dựng, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, quản lý việc sử dụng đất theo quy hoạch.
Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất: Công tác quản lý việc giao đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã thực hiện tốt cải cách hành chính về thủ tục để thực hiện các dự án phát triển kinh tế -xã hội, dự án hạ tầng kỹ thuật đô thị Một số hộ dân tự chuyển mục đính sử dụng đất không đúng quy định, việc cho thuê đất, thu hồi đất không đúng thẩm quyền dẫn đến khó khăn trong công tác GPMB.
Việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất còn nhiều tồn tại, đặc biệt là việc bồi thường không sát với giá thị trường, dẫn đến tình trạng khiếu nại, tố cáo của người dân vẫn còn nhiều Quá trình giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận cũng gặp nhiều khó khăn, chậm tiến độ giao mặt bằng để thực hiện các dự án, gây ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả của dự án.
Thống kê, kiểm kê đất đai: Hàng năm quận đều thực hiện tốt công tác thống kê đất đai, chỉnh lý bản đồ hiện trạng sử dụng đất Đã hoàn thành công tác kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất theo chỉ thị 618/2009/CT-TTg ngày 15/05/2009 của Thủ tướng Chính phủ về kiểm kê đất đai.
Xây dựng hệ thống thông tin đất đai: Trên địa bàn quận đã thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai qua đó cho thấy, việc liên thông cơ sở dữ liệu (CSDL) về đất đai từ cấp quận đến cấp phường đã chấm dứt tình trạng dữ liệu phân tán dẫn đến nhiều sai sót như: trùng thửa, cập nhật biến động không thường xuyên, không kịp thời, dẫn đến những sai sót trong quá trình quản lý đất đai.
Công tác quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất: Việc quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất từ khi Luật đất đai năm 2003 ra đời và tiếp mới là Luật Đất đai năm 2013 cùng với hệ thống các quy định của pháp luật từ Trung ương đến thành phố được ban hành, việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ hành chính liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất ngày càng được thực hiện công khai, minh bạch, UBND các phường triển khai hiện hiện Quy chế dân chủ cơ sở trong công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, GPMB, quản lý đất đai, quản lý thu thuế, quản lý trật tự xây dựng.[30]
2.2.2.Hiện trạng sử dụng đất năm 2019 và tình hình biến động sử dụng đất của quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014-2019
Hiện trạng sử dụng đất năm 2019 và tình hình biến động sử dụng đất của quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014-2019 , cụ thể như sau (bảng 2.1):
Nhận xét: Qua bảng 2.1 ta thấy, diện tích đất tự nhiên trên địa bàn của quận là 1.448,12 ha trong đó có 1.014,12 ha là Diện tích đất theo đối tượng sử dụng và
434 ha Diện tích đất theo đối tượng quản lý Đối tượng sử dụng những diện tích đất này bào gồm Hộ gia đình cá nhân trong nước; Tổ chức kinh tế; Cơ quan đơn vị của nhà nước; Tổ chức sự nghiệp công lập và Tổ chức nước ngoài Còn đất theo đối tượng quản lý bao gồm UBND cấp xã, phường và Cộng đồng dân cư và Tổ chức khác Trong những đối tượng sử dụng đất tự nhiên tại quận thì Tổ chức kinh tế chiếm diện tích lớn nhất 466,8 ha; tiếp đến là Hộ gia đình cá nhân trong nước 434 ha; thấp nhất là Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 1,5 ha Những phần đất này chủ yếu là nhóm đất phi nông nghiệp (có 1.294,85 ha trong tổng diện tích đất hiện có); tiếp đến là đất nông nghiệp (có 125,42 ha trong tổng diện tích đất hiện có). Nhóm đất chưa sử dụng rất thấp, chủ yếu diện tích đất này là đất bỏ hoang, không thể canh tác nằm ven các sông lớn Nhóm đất nông nghiệp chủ yếu sử dụng để sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản; nhóm đất phi nông nghiệp sử dụng làm đất chuyên dùng là chủ yếu Đất phi nông nghiệp chiếm diện tích lớn qua đây có thể thấy rằng tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh trên địa bàn, nhường phần đất canh tác nông nghiệp cho các công trình kiến trúc, các doanh nghiệp tổ chức Tuy nhiên, đô thị hóa quá nhanh dễ dẫn đến các phần diện tích đất không sử dụng hết, lãng phí.
Do đó, UBND quận cần phải rà soát, quán triệt nhằm tránh lãng phí, sử dụng đất đúng như trong quy hoạch của thành phố.
Bảng 2.1: Hiện trạng diện tích đất của quận Hồng Bàng năm 2019
Tổng diện tích các loại đất trong đơn vị hành chính
Diện tích đất theo đối tượng sử dụng Diện tích đất theo đối tượng quản lý
Hộ gia đình cá nhân trong nước (GDC)
Tổ chức trong nước(TCC) Tổ chức nước ngoài(NNG)
Cộng đồng dân cư và Tổ chức khác (TKQ)
Tổ chức kinh tế (TKT)
Cơ quan đơn vị của nhà nước (TCN)
Tổ chức sự nghiệp công lập (TSN)
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (TVN)
Tổ chức ngoại giao (TNG) và các tổ chức khác
Tổng diện tích đất của đơn vị hành chính 1.448,12 1.014,12 434 466,8 73,7 34,1 1,5 - 434 131,1 303
1.1 Đất sản xuất nông nghiệp 114,72 114,72 106,32 8,3 - - - - - - -
1.3 Đất nuôi trồng thuỷ sản 10,7 10,7 6,8 3,9 - - - - - - -
Tổng diện tích các loại đất trong đơn vị hành chính
Diện tích đất theo đối tượng sử dụng
Diện tích đất theo đối tượng quản lý
Hộ gia đình cá nhân trong nước (GDC)
Tổ chức trong nước(TCC) Tổ chức nước ngoài(NNG)
Cộng đồng dân cư và Tổ chức khác (TKQ)
Tổ chức kinh tế (TKT)
Cơ quan đơn vị của nhà nước (TCN)
Tổ chức sự nghiệp công lập (TSN)
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
Tổ chức ngoại giao (TNG) và các
2.3 Đất cơ sở tôn giáo 2,92 2,9 - - - - - - - - -
2.4 Đất cơ sở tín ngưỡng 1,03 1 - - - - - - - - -
2.7 Đất có mặt nước chuyên dùng
(Nguồn: Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng năm 2019)
Bảng 2.2.Tình hình biến động diện tích đất theo mục đích sử dụng
TT Chỉ tiêu sử dụng đất
2 Đất trồng cây hàng năm khác 7,05 7,05 7,05 - -
3 Đất trồng cây lâu năm 0,51 0,51 0,51 - -
4 Đất nuôi trồng thuỷ sản 10,70 10,70 10,70 - -
II Đất phi nông nghiệp 1.287,26 1.292,29 1.294,85 + 5,03 + 2,56
3 Đất thương mại, dịch vụ 43,25 47,10 47,10 + 3,85 -
4 Đất cơ sở sản xuất phi
5 Đất phát triển hạ tầng cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã 301,69 301,40 304,08 - 0,29 + 2,68
6 Đất bãi thải, xử lý chất thải 0,02 0,02 0,02 - -
9 Đất XD trụ sở cơ quan 12,03 12,28 12,28 + 0,25 -
10 Đất XD trụ sở của tổ chức SN 2,87 3,06 3,06 + 0,19 -
11 Đất cơ sở tôn giáo 2,92 2,92 2,92 - -
12 Đất làm nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng 3,74 3,74 3,71 - - 0,03
13 Đất sản xuất vật liệu xây dựng, làm đồ gốm - - - - -
14 Đất sinh hoạt cộng đồng 0,86 0,86 0,86 - -
15 Đất khu vui chơi, giải trí 7,80 7,80 7,80 - -
16 Đất cơ sở tín ngưỡng 1,03 1,03 1,03 - -
17 Đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối 212,74 210,89 209,09 - 1,85 - 1,80
18 Đất có mặt nước chuyên dùng 16,11 16,11 14,92 - - 1,20
III Đất chưa sử dụng 28,28 27,84 27,84 - 0,44 -
(Nguồn: Phòng TN&MT quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng năm 2019)
Nhận xét: Qua bảng 2.2 ta thấy, diện tích đất nông nghiệp giảm từ năm 2014 đến năm 2019: Năm 2014 là 132,58 ha; năm 2019 là 125,42 ha (giảm 7,16 ha so với năm 2014) Phần diện tích đất nông nghiệp giảm là do UBND quận thu hồi diện tích đất trồng lúa phục vụ cho các dự án trên địa bàn Chính vì vậy, diện tích đất phi nông nghiệp tăng lên (7,16 ha tương ứng với diện tích đất nông nghiệp bị mất), đồng thời trên cơ sở tận dụng những phần diện tích ao hồ hoang hóa cũng làm phần diện tích chưa sử dụng giảm đi (năm 2019 giảm 0.44 ha so với năm 2014).
Bảng 2.3: Tình hình biến động đất đaitại phường Thượng Lý và phường Minh Khai, TP.Hải Phòng
TT Mục đích sử dụng Mã
So với năm 2017 So với năm 2014
Tổng diện tích đất tự nhiên tại
1 Nhóm đất nông nghiệp NNP - - - - -
2 Nhóm đất phi nông nghiệp PNN 150,17 150,17 91,92 + 58,25
3 Nhóm đất chưa sử dụng CSD - - 58,25 - 58,25
Tổng diện tích đất tự nhiên tại
1 Nhóm đất nông nghiệp NNP - - - -
2 Nhóm đất phi nông nghiệp PNN 62,39 62,39 60.89 +1,5
3 Nhóm đất chưa sử dụng CSD - - - -
(Nguồn: Trung tâm PTQĐ quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng năm 2019)
Nhận xét: Qua bảng 2.3 ta thấy, đất đai tại phường Thượng Lý và Phường
Minh Khai, TP.Hải Phòng có sự biến động so với năm 2014, cụ thể như sau:
+ Tổng diện tích đất tự nhiên tại phường Thượng Lý,TP.Hải Phòng là 150,17 ha; nhóm đất phi nông nghiệp tăng 58,25 haso với năm 2014, trong đó đất chưa sử dụng, phần đất ở và đất chuyên dùng có sự thay đổi lớn nhất Nguyên nhân, UBND quận thu hồi đất của các hộ dân, tổ chức và các công trình công cộng phục vụ cho
Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia.
Tổng diện tích đất tự nhiên tại phường Minh Khai, TP Hải Phòng là 62,39ha, trong đó nhóm đất phi nông nghiệp tăng 1,5 ha so với năm 2014, chủ yếu do sự thay đổi lớn về đất ở và đất chuyên dùng Sự điều chỉnh này là kết quả của việc UBND quận thu hồi đất để phục vụ dự án cầu Hoàng Văn Thụ, được UBND thành phố phê duyệt và quy hoạch theo chỉ đạo của Chính phủ Mục tiêu của dự án là cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân khu vực và thúc đẩy giao thương giữa các vùng.
Khái quát các dự án thu hồi đất trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2014-2019 thực hiện theo luật đất đai 2013
Theo báo cáo của Trung tâm phát triển quỹ đất quận Hồng Bàng, các dự án thu hồi đất thực hiện theo luật đất đai 2013 trên địa bàn quận bao gồm:
Dự án xây dựng đường nối Quốc lộ 5 mới – Quốc lộ 5 cũ, khu nhà ở xã hội và nhà ở thương mại chung cư do Công ty cổ phần Him Lam HP làm chủ đầu tư đang được triển khai tại phường Hùng Vương Tổng diện tích đất thu hồi lên tới 12,7 ha, với tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ cho các hộ dân và tổ chức lên tới 32,25 tỷ đồng, bao gồm cả việc bồi thường cho 5 tổ chức, 145 hộ đất nông nghiệp, 18 hộ đất ở và 5 mồ mả.
Dự án xây dựng Bến xe khách phường Hùng Vương Tồng diện tích thu hồi đất 2,1 ha với tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ 9,33 tỷ đồng (gồm 3 tổ chức với 47 hộ dân).
Dự án đầu tư xây dựng cầu vượt ông Tam Bạc nối từ ngã ba Trần NguyênHãn- Quang Trung - Tam Bạc sang đường Chương Dương, quận Hồng Bàng Thu hồi đất 1,1 ha tại phường Hạ Lý, phường Phạm Hồng Thái với tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ 32,81 tỷ đồng (gồm 5 tổ chức và 12 hộ dân). Đầu tư xây dựng khu TĐC phục vụ Dự án Vinhomes Imperia Hải Phòng tại phường Sở Dầu Tổng diện tích thu hồi 14,45 ha với tổng số tiền BTHT 977,96 tỷ đồng (gồm 2 tổ chức và 12 hộ dân).
Dự án xây dựng khu nhà ở TĐC Cái Tắt tại phường Sở Dầu Thu hồi 0,97 ha, tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ 827 triệu đồng ( gồm 41 hộ dân )
Dự án xây cầu Hoàng Văn Thụ, phường Minh Khai.
Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia, phường Thượng Lý.
Trong các dự án trên học viên đã chọn hai dự án để nghiên cứu chi tiết về thực trạng thực hiện chính sách BTHT&TĐC là: Dự án xây dựng cầu Hoàng Văn Thụ phường Minh Khai và Dự án khu đô thị Vinhomes Imperia phường Thượng Lý.
Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của một số dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
2.4.1.Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án cầu Hoàng Văn Thụ, phường Minh Khai, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
2.4.1.1.Khái quát về dự án cầu Hoàng Văn Thụ, P.Minh Khai, TP HP
Cầu Hoàng Văn Thụ là công trình giao thông cấp đặc biệt bắc qua sông Cấm, nối phường Minh Khai với xã Tân Dương, có chiều dài hơn 1,5 km và tổng mức đầu tư khoảng 2.176 tỷ đồng Đây là công trình trọng điểm của thành phố, sử dụng ngân sách địa phương lớn lần đầu tiên, do Ban quản lý công trình xây dựng phát triển đô thị làm chủ đầu tư và Liên danh CIENCO1 - Trung Chính - Hồng Hà làm nhà thầu chính Cầu Hoàng Văn Thụ không chỉ có ý nghĩa về giao thông mà còn mở rộng sự phát triển đô thị thành phố, đồng thời là khởi đầu cho việc xây dựng Trung tâm hành chính - chính trị mới, hiện đại và quy mô lớn hơn, tạo nền tảng cho sự phát triển thành phố Hải Phòng trong tương lai.
Cầu Hoàng Văn Thụ có hình dáng “Cánh chim biển”, là cầu vòm ống thép nhồi bê tông chạy giữa sơ đồ nhịp 45m+200m+45m, rộng 33,5m gồm 4 làn xe cơ giới, 2 làn xe hỗn hợp và 2 lề đi bộ Đây là dạng cầu đẹp bởi hình dáng cầu uốn lượn, rất dễ tạo sự hài hòa trong cảnh quan của khu vực So với các dạng cầu vòm khác thì cầu vòm chạy giữa sẽ có khả năng áp dụng nhịp lớn do tỷ lệ hợp lý giữa kiến trúc phần trên và kiến trúc phần dưới, do đó không vi phạm các điều kiện hạn chế về vùng khống chế bay cũng như tĩnh không thông thuyền Đặc biệt thiết kế này cũng tạo ra sự khác biệt với các cây cầu khác qua sông Cấm như: cầu Bính, cầu Nguyễn Trãi, cầu Bạch Đằng Các phương án thiết kế được xây dựng dựa trên nguyên tắc hài hòa cảnh quan khu vực và các công trình lân cận, mang nét kiến trúc chuyển tiếp giữa hai khu vực phía Nam và phía Bắc của Hải Phòng, bảo đảm khu vực bảo tồn và phát huy giá trị khu đô thị hiện đại Công trình mang nét kiến trúc chuyển tiếp giữa hai khu vực phía Nam là trung tâm thành phố cũ và phía Bắc là Khu đô thị mới Bắc sông Cấm.
Bảng 2.4: Dự án cầu Hoàng Văn Thụ
STT Hạng mục Đơn vị tính Khối lượng / Hạng mục
1 Tổng diện tích đất bị thu hồi Ha 1,5
1.2 Đất phi nông nghiệp của tổ chức Ha 1,35
2 Tổng số hộ liên quan Hộ 31
Dự án cầu Hoàng Văn Thụ được thực hiện trên tổng diện tích đất thu hồi là 1,5 ha, bao gồm 31 hộ dân và 4 cơ quan tổ chức Diện tích đất quy hoạch tại dự án khá nhỏ, số hộ dân và cơ quan tổ chức cũng thấp Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho các cấp chính quyền đẩy nhanh tốc độ giải phóng mặt bằng, thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người dân, sớm đưa công trình vào hoạt động.
- Căn cứ Luật tổ chức chính quyền địa phương;
- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của chính phủ quy định cho tiết thi hành một số điều của Luật đất đai;
- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định bồi thường, HTTĐC khi nhà nước thu hồi đất;
- Quyết định 2680/2014/QĐ-UBND ngày 20/01/2014 của UBND thành phố Hải Phòng;
- Quyết định 2970/2014/QĐ-UBND ngày 25/12/2014 của UBND thành phố về việc ban hành Quy định về bảng giá đất thành phố Hải Phòng 05 năm (2014-2015);
- Quyết định 324/2015/QĐ-UBND ngày 05/2/2015 của UBND thành phố Hải Phòng;
- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2016 của Bộ tài nguyên môi trường quy định về giao đất; cho thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất;
Quyết định số 1131/QĐ-TTg, ban hành ngày 24/6/2016 bởi Thủ tướng Chính phủ, đã phê duyệt chủ trương đầu tư cho dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại khu đô thị mới Bắc sông Cấm.
Quyết định số 2221/QĐ-UBND ngày 6/1/2016 của UBND thành phố Hải Phòng đã điều chỉnh bổ sung kế hoạch sử dụng đất năm 2016 cho quận Hồng Bàng Tiếp theo, Quyết định số 1675/QĐ-UBND ngày 16/8/2016 phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2000 cho khu trung tâm hành chính, chính trị mới Bắc sông Cấm đến năm 2025, tạo thành phân khu tỷ lệ 1/2000 cho khu đô thị mới Bắc sông Cấm Cuối cùng, Quyết định số 637/QĐ-UBND ngày 22/3/2017 của UBND thành phố đã phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm 2017 cho quận Hồng Bàng.
- Quyết định số 1000/2017/QĐ-UBND của UBND thành phố Hải Phòng phê duyệt đơn giá đất cụ thể tại dự án cầu Hoàng Văn Thụ.
2.4.1.3.Tình hình thực hiện thu hồi đất
Tình hình thực hiện thu hồi đất của dự án cụ thể như sau:
Bảng 2.5: Diện tích đất thu hồi tại dự án cầu Hoàng Văn Thụ
TT Loại đất Diện tích thu hồi (ha)
Số hộ, tổ chức bị ảnh hưởng (hộ)
Số hộ, tổ chức được bồi thường (hộ)
2 Đất phi nông nghiệp của tổ chức 1,35 4 4
Theo thông tin từ Trung tâm PTQĐ quận Hồng Bàng, TP Hải Phòng năm 2019, dự án thu hồi 1,5 ha đất, trong đó bao gồm 0,15 ha đất ở và 1,35 ha đất chuyên dùng, ảnh hưởng đến 35 cá nhân và tổ chức Tất cả các đối tượng này đều đủ điều kiện nhận bồi thường theo các tiêu chí của Nhà nước Diện tích đất thu hồi của dự án tương đối nhỏ, cùng với số lượng người bị ảnh hưởng không lớn.
Bảng 2.6: Tổng hợp thông tin về đất đai và tài sản trên đất
TT Nô ôi dung Kết quả thu được
(hộ dân và tổ chức)
1 Hô ô bị thu hồi đất ở 31
2 Tình trạng cấp GCNQSD đất 31
3 Hô ô/tổ chức bị ảnh hưởng vâ ôt kiến trúc 34
4 Hô ô/tổ chức bị ảnh hưởng cây cối, hoa màu, vật nuôi 30
(Nguồn: Tổng hợp số liệu thống kê khảo sát năm 2019)
Theo bảng 2.6, việc tổng hợp thông tin về đất đai và tài sản trên đất được thực hiện qua các nội dung như: hộ bị thu hồi đất, tình trạng cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hộ bị ảnh hưởng về kiến trúc, và hộ bị ảnh hưởng về cây cối, hoa màu, vật nuôi Tất cả thông tin thu thập đều chính xác so với dự án thu hồi, cho thấy dự án thực hiện đúng theo quy hoạch và số hộ bị ảnh hưởng được xác định khá chính xác.
2.4.1.4.Thực trạng bồi thường về đất
(1) Điều kiện được bồi thường đất:
Người sử dụng đất sẽ được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nếu đáp ứng một trong các điều kiện quy định tại Điều 3 của Quyết định 2680/2014/QĐ-UBND, ban hành ngày 20/01/2014 bởi UBND thành phố Hải Phòng.
Nhà nước sẽ bồi thường bằng tiền cho người sử dụng đất khi thu hồi đất, với giá trị quyền sử dụng đất được tính theo giá đất tại thời điểm quyết định thu hồi.
Các hộ sử dụng đất nông nghiệp công ích sẽ không được bồi thường về quyền sử dụng đất, nhưng sẽ nhận được bồi thường cho các chi phí đầu tư vào đất cũng như bồi thường cho cây cối và hoa màu đang trồng trên đất.
Quy trình bồi thường và hỗ trợ về đất được thực hiện theo Quyết định số 450/QĐ-UBND ngày 03/7/2017 của UBND quận Hồng Bàng, với các bước cụ thể như sau.
Trung tâm PTQĐ thực hiện niêm yết công khai để lấy ý kiến về phương án BTHT&TĐC và tổ chức đối thoại để trả lời các ý kiến Sau khi tổng hợp ý kiến, trung tâm hoàn chỉnh phương án BTHT&TĐC và lập tờ trình dự thảo phê duyệt Cuối cùng, Phòng Tài nguyên và môi trường sẽ tiến hành thẩm định phương án này.
Bước 2: Chủ tịch UBND quận ký Quyết định thu hồi đất, phê duyệt dự án BTHT&TĐC.
Trung tâm Phát triển quỹ đất tổ chức họp công khai để thông báo Quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án chi trả tiền bồi thường hỗ trợ Sau đó, Phòng Tài nguyên và Môi trường sẽ xác định vị trí nhà ở tái định cư (TĐC) và lập tờ trình giao đất cho các hộ dân.
UBND phường sẽ xác định nguồn gốc sử dụng đất và xem xét việc giao nhà ở trên đất ở TĐC Đồng thời, cơ quan này cũng sẽ thẩm định nguồn gốc sử dụng đất và công khai kết quả thẩm định Trung tâm Phát triển quỹ đất sẽ thuê tư vấn để xác định giá đất cụ thể và lập phương án.
BTHT&TĐC; PhòngTài nguyên và môi trường thẩm tra kết quả giao nhà ở, đất ở TĐC, bàn giao mặt bằng nhà ở TĐC.
Thực trạng bồi thường về đất của dự án cụ thể như sau:
Bảng 2.7: Tổng hợp đơn giá bồi thường về đất tại dự án cầu Hoàng Văn Thụ
Tên dự án Loại đất Đơn giá bồi thường của dự án (tr.đ/m2) Đơn giá thị trường tại thời điểm bồi thường (tr.đ/m2)
Chênh lệch giữa giá thị trường và giá bồi thường (tr.đ/m2)
Vị trí 2 Ko có VT2 Ko có VT2 -
(Nguồn:Quyết định 2353/QĐ-UBND và Quyết định 1000/2017/QĐ-UBND của UBND
Quan điểm và nguyên tắc của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án trên địa bàn quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
3.2.1.Quan điểm về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Để đảm bảo lợi ích hợp lý cho người bị thu hồi đất, Nhà nước cần đặt quan điểm kết hợp hài hòa lợi ích của các bên lên hàng đầu trong chính sách thu hồi đất Việc giải quyết những bất công trong bối cảnh thị trường đất đai phức tạp hiện nay là rất quan trọng Cần khôi phục mức sống ban đầu cho người bị thu hồi đất, đảm bảo đời sống và thu nhập ổn định, ít nhất bằng mức trước khi bị thu hồi Mặc dù chính sách bồi thường hiện tại đã có các hỗ trợ bổ sung, nhưng mức bồi thường vẫn chưa đủ để người dân tái tạo cuộc sống, do giá đất bồi thường thấp hơn nhiều so với giá thị trường Do đó, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi hơn để giúp người dân phục hồi mức sống như trước khi thu hồi đất.
Sự tham gia của người bị thu hồi đất và tổ chức quần chúng nhân dân là rất quan trọng trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư (BTGPMB) Công tác thu hồi đất ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân và hộ gia đình, vì vậy cần lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của họ Việc hiểu rõ những thắc mắc và mong muốn thiết thực của người dân sẽ giúp đưa ra các phương án bồi thường hợp lý, chính đáng, đảm bảo lợi ích cho cộng đồng.
3.2.2.Nguyên tắc trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Nguyên tắc bồi thường đất khi Nhà nước thu hồi đất yêu cầu bồi thường phải được thực hiện bằng cách giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi Nếu không có đất để bồi thường, sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi Quy trình bồi thường cần đảm bảo tính dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Luật Đất đai 2013 quy định nhằm ngăn chặn tình trạng người bị thu hồi đất yêu cầu bồi thường quá cao do sự tăng giá trị đất từ việc chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc đầu tư của Nhà nước Việc bồi thường cần phải diễn ra một cách dân chủ và khách quan, đảm bảo rằng những người đủ điều kiện nhận bồi thường sẽ được bồi thường hợp lý khi đất của họ bị thu hồi.
Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản khi Nhà nước thu hồi đất quy định rằng chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất sẽ được bồi thường nếu bị thiệt hại Ngoài ra, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng sẽ được bồi thường nếu phải ngừng sản xuất, kinh doanh do việc thu hồi đất (Theo Điều 88, Luật đất đai 2013) Do đó, nhà đầu tư cần nghiên cứu kỹ lưỡng về đất đai để giảm chi phí và hạn chế tham nhũng trong lĩnh vực này, đồng thời bảo vệ nguồn lực đất đai của địa phương.
Nguyên tắc hỗ trợ tái định cư (HTTĐC) quy định rằng người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất không chỉ được bồi thường theo luật mà còn được xem xét hỗ trợ Việc hỗ trợ phải đảm bảo tính khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định pháp luật (theo Điều 83, Luật Đất đai 2013) Đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của người trực tiếp sản xuất mà không có đất để tiếp tục sản xuất, họ sẽ được hỗ trợ ổn định cuộc sống, đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp, bên cạnh bồi thường về đất và tài sản Tuy nhiên, nếu việc thu hồi đất do lỗi của người sử dụng đất, họ sẽ không được bồi thường về đất mà chỉ được bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất bị thu hồi.