BTL CPQT Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn hoạt động bảo hộ công dân trong bối cảnh COVID 19 và liên hệ thực tiễn Việt Nam

Những năm qua, người Việt Nam ra nước ngoài không ngừng gia tăng về số lượng và đa dạng về thành phần đã đặt ra những vấn đề khó khăn, thách thức cho công tác bảo hộ công dân. Ðặc biệt, năm 2020, khi đại dịch Covid19 bùng phát trên toàn cầu, yêu cầu về công tác bảo hộ công dân đã được nâng lên một mức cao mới khi chúng ta triển khai giúp đỡ hàng nghìn công dân Việt Nam ở nước ngoài ổn định cuộc sống, bảo hộ tính mạng, tài sản và các quyền, lợi ích chính đáng của công dân. Những chuyến bay đưa công dân Việt Nam có hoàn cảnh khó khăn, nhu cầu cấp thiết về nước đã mang nặng nghĩa đồng bào giữa lúc Covid19 hoành hành khắp nơi trên thế giới, đã thật sự làm lay động hàng triệu con tim. Mặc dù ngân sách hạn hẹp, khó khăn thách thức còn nhiều, nhưng Việt Nam là một trong số ít quốc gia tổ chức các chuyến bay đưa công dân bị mắc kẹt về nước một cách bài bản, chuyên nghiệp, an toàn và bảo đảm công tác phòng, chống dịch hiệu quả. Để biết thêm về những vấn đề pháp lý bảo hộ công dân em xin chọn đề bài số 4:”Phân tích các ván đê pháp lý và thực tiễn hoạt động bảo hộ công dân trong bối cảnh Covid 19 và lien hệ thực tiễn Việt Nam.” Làm đề bài tập học kỳ.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN: CÔNG PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ BÀI 04:

“Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn hoạt động

bảo hộ công dân trong bối cảnh COVID 19 và liên hệ

thực tiễn Việt Nam

HỌ VÀ TÊN

MSSV

LỚP

NHÓM

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

I, Cơ sở lý luận 3

1, Bảo hộ công dân 3

2, Thẩm quyền bảo hộ công dân 3

2.1 Hoạt động bảo hộ công dân của các cơ quan có thẩm quyền ở trong nước4 Bộ ngoại giao chịu trách nhiệm trước chính phủ về các hoạt động bảo hộ công dân ở trong nước cũng như ngoài nước Trong trường hợp vấn đề bảo hộ ngoại giao cần giải quyết có liên quan tới các bộ, các ngành khác trong chính phủ thì bộ ngoại giao có trách nhiệm phối hợp hoạt động với các bộ, ngành có liên quan để giải quyết và báo cáo lại quốc hội 4

2.2 Cơ quan có thẩm quyền bảo hộ công dân ở nước ngoài 4

3 Các biện pháp bảo hộ công dân 5

II, Thực tiễn hoạt động bảo hộ công dân trong bối cảnh COVID 19 6

KẾT LUẬN 7

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

MỞ ĐẦU

Những năm qua, người Việt Nam ra nước ngoài không ngừng gia tăng về số lượng

và đa dạng về thành phần đã đặt ra những vấn đề khó khăn, thách thức cho công tác bảo hộ công dân Ðặc biệt, năm 2020, khi đại dịch Covid-19 bùng phát trên toàn cầu, yêu cầu về công tác bảo hộ công dân đã được nâng lên một mức cao mới khi chúng ta triển khai giúp đỡ hàng nghìn công dân Việt Nam ở nước ngoài ổn định cuộc sống, bảo hộ tính mạng, tài sản và các quyền, lợi ích chính đáng của công dân Những chuyến bay đưa công dân Việt Nam có hoàn cảnh khó khăn, nhu cầu cấp thiết về nước đã mang nặng nghĩa đồng bào giữa lúc Covid-19 hoành hành khắp nơi trên thế giới, đã thật sự làm lay động hàng triệu con tim Mặc dù ngân sách hạn hẹp, khó khăn thách thức còn nhiều, nhưng Việt Nam là một trong số ít quốc gia tổ chức các chuyến bay đưa công dân bị mắc kẹt về nước một cách bài bản, chuyên nghiệp, an toàn và bảo đảm công tác phòng, chống dịch hiệu quả Để biết thêm về những vấn đề pháp lý bảo hộ công dân em xin chọn đề bài số 4:”Phân tích các ván đê pháp lý và thực tiễn hoạt động bảo hộ công dân trong bối cảnh Covid 19 và lien hệ thực tiễn Việt Nam.” Làm đề bài tập học kỳ

NỘI DUNG

I, Cơ sở lý luận

1, Bảo hộ công dân

Bảo hộ công dân là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ quyền

và lợi ích cùa công dân nước mình ở nước ngoài, khi các quyền và lợi ích này bị xâm hại ở nước ngoài đó (bảo hộ ngoại giao theo nghĩa hẹp), đồng thời bao gồm cả các hoạt động giúp đỡ về mọi mặt mà nhà nước dành cho công dân cùa nước mình đang ở nước ngoài, kể cả trong trường hợp không có hành vi xâm hại nào tới các công dân của nước này (bảo hộ ngoại giao theo nghĩa rộng)

Bảo hộ công dân có thể bao gồm các hoạt động có tính công vụ như cấp phát hộ chiếu, giấy tờ hành chính hoặc các hoạt động cố tính giúp đỡ, như trợ cấp tài chính cho công dân khi họ gặp khó khăn, phổ biến các thông tin cần thiết cho công dân

nước mình tìm hiểu về nước mà họ có dự định tới vì nguyện vọng cá nhân cho đến các hoạt động có tính phức tạp hơn như thăm hỏi lãnh sự công dân bị bắt, bị giam hoặc tiến hành các hoạt động bảo vệ và đảm bảo cho công dân nước mình được hưởng những quyền lọi và lợi ích tối thiểu theo quy định của nước sở tại hoặc luật quốc tế

2, Thẩm quyền bảo hộ công dân

Dựa trên cơ sở cơ cấu tổ chức, chức năng và phạm vi hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo hộ công dân, có thể chia các cơ quan này ra hai loại:

- Cơ quan có thẩm quyền trong nước

- Cơ quan có thẩm quyền ở nước ngoài

2.1 Hoạt động bảo hộ công dân của các cơ quan có thẩm quyền ở trong nước

Việc quy định cơ quan nhà nước nào có thẩm quyền bảo hộ công dân là hoàn toàn

do luật quốc gia của nước hữu quan quy định Hầu hết các quốc gia đều giao nhiêm

vụ theo dõi, thực hiện bảo hộ công dân cho bộ ngoại giao Bộ ngoại giao là cơ quan giám sát các hoạt động bảo hộ công dân của các cơ quan đại diện của nước mình ở nước ngoài đồng thời lầ cơ quan trực tiếp thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo việc sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các quy định pháp luật mới về bảo

hộ ngoại giao, đảm bảo việc bảo hộ ngoại giao luôn được thực hiện cố hiệu quả

Bộ ngoại giao chịu trách nhiệm trước chính phủ về các hoạt động bảo hộ công dân

ở trong nước cũng như ngoài nước Trong trường hợp vấn đề bảo hộ ngoại giao cần giải quyết có liên quan tới các bộ, các ngành khác trong chính phủ thì bộ ngoại giao có trách nhiệm phối hợp hoạt động với các bộ, ngành có liên quan để giải quyết và báo cáo lại quốc hội

Ngoài ra, trong thực tiễn hoật động bảo hộ công dân, có quốc gia quy định thẩm quyền này không chỉ thuộc về bộ ngoại giao mà còn thuộc về các cơ quan đặc trách khác nhau của nước mình hoặc vào các thời điểm khác nhau, thẩm quyền bảo

hộ công dân ở nước ngoài lại do các cơ quan khác nhau thực hiện Như theo Luật

cơ bản của đặc khu hành chính Hồng Kông - Trung Quốc, Cục nhập cư của đặc

khu Hồng Kông là cơ quan chức năng có thẩm quyền đầu tiên và rộng nhất về bảo

hộ công dân, là cơ quan chính ở đặc khu phối hợp với các cơ quan đại diện Trung Quốc ở nước ngoài thực hiện công tác bảo hộ công dân

2.2 Cơ quan có thẩm quyền bảo hộ công dân ở nước ngoài

Theo nguyên tắc chung, thẩm quyền bảo hộ công dân nước mình ở nước ngoài thuộc về các cơ quan đại diện ngoại giao - lãnh sự của nước cử đại diện tại nước nhận đại diên Việc bảo hộ công dân do các cơ quan đại diên thực hiện được ghi nhận trong các Công ước Viên 1961 về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên 1963

về quan hệ lãnh sự

Các cơ quan đại diện này của các nước đều thực hiện chức năng và thẩm quyền bảo hộ công dân Canada có 278 cơ quan đại diên ngoại giao - lãnh sự, Mỹ có 257

cơ quan đại diên, Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Alien có 200 cơ quan đại diên

ở nước ngoài

Khi tiến hành các hoạt động bảo hộ công dân, các cơ quan chức năng có thẩm quyền phải dựa trên cơ sở pháp lý là các văn bản pháp luật quốc gia về bảo hộ công dân và các điều ước quốc tế hữu quan về bảo hộ công dân

Nhìn chung, hoạt động bảo hộ công dân ở nước ngoài chủ yếu do cơ quan đại diện của nhà nước trong quan hệ đối ngoại ở nước ngoài thực hiện Nếu xét về công việc cụ thể thì cán bộ, nhân viên lãnh sự là người trực tiếp thi hành các hoạt động bảo hộ, từ những công việc không gây ảnh hưởng đến nước khác như cấp các giấy

tờ hành chính cho đến công việc phức tạp và có ảnh hưởng trực tiếp tới các quốc gia khác, như bảo hộ và giúp đỡ công dân nước mình trước hành vi vi phạm pháp luật quốc tế của nước sở tại, bảo vê quyền và lợi ích của công dân trước hành vi xâm hại của nước ngoài khác

3 Các biện pháp bảo hộ công dân

Trong quá trình thực hiện bảo hộ công dân, các nước có thể thực hiện nhiều biện pháp bảo hộ đa dạng khác nhau, từ các biện pháp đơn giản có tính hành chính như cấp hộ chiếu, visa xuất cảnh cho tối các biện pháp bảo hộ phức tạp và có ảnh

hưởng tới quan hệ ngoại giao giữa các nước hữu quan, như đưa vụ việc ra toà án quốc tế hoặc sử dụng các biện pháp có tính chất "răn đe" để bảo hộ công dân

Việc bảo hộ ngoại giao được tiến hành ở mức độ nào và áp dụng các biện pháp bảo

hộ gì phụ thuộc vào nhiểu yếu tố như quyền lợi nào bị vi phạm, mức độ vỉ phạm, thái độ của nước sở tại, khả năng ảnh hưởng tới quan hê quốc tế, bối cảnh quốc tế Nước thực hiện các hoạt động bảo hộ, tùy theo mức độ của vấh đề và quyền lợi, lợi ích cùa mình có thể áp dụng tuần tự hoặc đồng thời hoặc lựa chọn các biện pháp bảo hộ cần thiết theo sự đắnh giá của mình

Biện pháp ngoại giao thường được coi là biện pháp đầu tiên để thực hiện bảo hộ công dân Cơ sở pháp lý cùa biện pháp này là nguyên tắc giải quyết hoà bình các tranh chấp quốc tế Biện pháp ngoại giao được thực hiện để bảo hộ công dân có thể thông qua trung gian hoà giải, thương lượng hoặc đàm phán trực tiếp Bên cạnh biện pháp ngoại giao, các quốc gia còn sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế hoặc trừng phạt về ngoại giao đối với nước vi phạm như thực hiện chiến dịch bao vây, cán vân, rút cơ quan đại diện ngoại giao và toàn bộ cán bộ của cơ quan về nước hoặc có thể đưa ra toà án quốc tế yêu cầu giải quyết

Mặc dù các biện pháp bảo hộ rất đa dạng và phong phú nhưng phạm vi các biện pháp bảo hộ được sử dụng vẫn phải chịu sự điếu chỉnh và giới hạn của luật quốc tế

Ví dụ, ttong điều ước quốc tế có thể quy định, khi có sự vi phạm pháp luật thì biện pháp bảo hộ ngoại giao duy nhất được sử dụng là biện pháp trọng tài xét xử Với trường hợp không có điều ước quốc tế thì cộng đồng quốc tế có thể hạn chế biện pháp bảo hộ bằng các tập quán quốc tế hiên hành Giói hạn quan trọng nhất trong việc sử dụng biện pháp bảo hộ là không được sử dụng vũ lực trong bảo hộ ngoại giao Mặc dù vậy, trong thực tế quan hệ giữa các riước, một số quốc gia lại cho rằng, việc sử dụng vũ lực là quyền của mình khi các biện pháp 'hoà bình khác đã được sử dụng hết mà không mang lại kết quả khả quan trong tiến hành bảo hộ công dân nước mình Các quốc gia theo quan điểm này đã biện hộ cho cách bảo hộ bằng

vũ lực, coi việc sử dụng vũ lực trong bảo hộ công dân như là biện pháp cuối cùng nên đã gây nhiều mâu thuẫn và xung đột đáng tiếc trong quan hệ giữa các nước hữu quan, làm mất uy tín của quốc gia thực hiện bảo hộ ngoại giao bằng vũ lực

Mặt khác, thực tiễn bảo hộ ngoại giao cũng cần phải chú ý tới mục đích thực sự của hoạt động này và không thể dùng bảo hộ công dân là nguyên cớ phục vụ cho ý

đồ và mục đích chính trị của quốc gia bảo hộ, làm ảnh hưởng tới quan hệ của các bên liên quan vấ hình ảnh của quốc gia trên chính trường quốc tế

II, Thực tiễn hoạt động bảo hộ công dân trong bối cảnh COVID 19

Công tác bảo hộ công dân trong những năm qua được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Bộ Ngoại giao và sự vào cuộc chủ động, tích cực của các cơ quan chức năng, các cơ quan đại diện, công tác này đạt được nhiều chuyển biến rõ rệt, đem lại nhiều thành công, đột phá mới Công tác bảo hộ công dân phát sinh nhiều vụ việc chưa từng có tiền lệ và đứng trước nhiều khó khăn, thách thức lớn trong tình hình mới Tuy nhiên, các cơ quan chức năng đã kịp thời đảm bảo quyền và lợi ích của các cá nhân, tổ chức Việt Nam

ở nước ngoài

Nhiều năm qua, Bộ Ngoại giao có tổng đài bảo hộ công dân mở 24/24 Tổng đài bảo hộ công dân do Bộ Ngoại giao (Cục Lãnh sự) phối hợp triển khai cùng với Tổng công ty Viễn thông quân đội (Viettel) nhằm tăng cường hơn nữa công tác bảo hộ công dân và pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài Kể từ khi khai trương vào tháng 2/2015, tổng đài bảo hộ công dân đã tiếp nhận, giải đáp và xử lý hàng nghìn

vụ việc công dân Việt Nam ở nước ngoài cần trợ giúp, từ những vụ việc đơn giản như mất giấy tờ, hộ chiếu ở nước ngoài cho đến việc can thiệp, bảo hộ khi quyền lợi của người lao động ở nước ngoài bị xâm phạm, đến việc đưa công dân, di/thi hài của các nạn nhân ở nước ngoài về nước trong trường hợp xảy ra thiên tai, khủng hoảng

Trong không gian thế giới chuyển biến nhanh, bức tranh bảo hộ công dân 6 tháng đầu năm 2019 vẫn tiếp tục nhiều màu sắc với sự đa dạng về loại hình vụ việc, nhiều điểm nhấn về mức độ phức tạp và trải rộng trên khắp các góc cạnh của bản

đồ thế giới

Sự đa dạng thể hiện ở mỗi vụ việc liên quan đến từng hoàn cảnh, đối tượng khác nhau và cần có các gói giải pháp khác nhau để giải quyết Trong số 6.656 công dân

và 982 ngư dân được bảo hộ ở khắp mọi nơi trên thế giới trong 6 tháng đầu năm

2019, có nhiều trường hợp công dân bị tử vong, vướng vào vòng lao lý, bị bắt giữ, phạt tù, nạn nhân trong các vụ tai nạn, thiên tai, khủng bố, bắt cóc con tin, tội phạm mua bán người, tội phạm xuyên quốc gia cho đến những trường hợp bị phân biệt đối xử, bị mất tích, hoặc gặp hoạn nạn khác ở nước ngoài Ngoài các sự vụ bảo

hộ công dân cụ thể như nêu trên, công tác bảo hộ công dân còn gắn liền với nhiệm

vụ cảnh báo, cung cấp thông tin cho báo chí, dư luận, hoạt động của Tổng đài bảo

hộ công dân và duy trì đường dây nóng 24/7 tại Cục Lãnh sự và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Đến năm 2020, Việt Nam lại một lần nữa được cộng đồng quốc tế đánh giá cao trong công tác bảo hộ công dân trước tình hình dịch bệnh Covid-19 Theo số liệu thống kê, hiện cộng đồng người Việt Nam tại nước ngoài có hơn 4,5 triệu người

Kể từ khi dịch Covid-19 bùng phát cho tới khi lan rộng ra toàn cầu, hàng chục ngàn công dân Việt Nam đã trở về nước Tuy nhiên vẫn còn hàng trăm ngàn công dân bị kẹt lại do các quốc gia, vùng lãnh thổ thay đổi quy định về xuất, nhập và quá cảnh, các hãng hàng không thay đổi lịch trình bay Theo số liệu của Cục Lãnh

sự, Bộ Ngoại giao, tính đến cuối tháng 4/2020, vẫn còn gần 10.000 công dân đã đăng ký với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để được về nước

Ngày 25/1, chỉ 3 ngày sau khi ca bệnh đầu tiên được phát hiện tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan, tổ chức chủ động triển khai công tác bảo

hộ công dân tại các quốc gia, vùng lãnh thổ bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Trong những ngày tiếp theo, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng, chống dịch Covid-19 đã liên tục có những chỉ đạo, giao cho các bộ, ngành có liên quan xác định số lượng công dân ở các khu vực có dịch, sẵn sàng tiến hành các biện pháp bảo hộ công dân khi cần thiết; đề xuất phương án đưa một số công dân Việt Nam hiện đang ở nước ngoài có nhu cầu về nước, ưu tiên người cao tuổi, người ốm đau, trẻ em dưới 18 tuổi

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Ngoại giao đã phối hợp với các

cơ quan chức năng, cơ quan quốc tế hỗ trợ triển khai hơn 30 chuyến bay đưa công dân ở các vùng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh về nước, với hơn 2.000 công dân, ghi nhận nguyện vọng của 17.249 công dân Trong đó nổi bật nhất là chuyến bay đưa công dân Việt Nam từ tâm dịch Vũ Hán trở về ngày 10/2 Những nỗ lực đó của các

cơ quan chức năng trong nước, của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, của Bộ Ngoại giao không chỉ được Nhân dân đánh giá rất cao mà còn được cộng đồng quốc tế nể phục

KẾT LUẬN

Khi dịch bệnh hoành hành, khó khăn, thách thức từ nhiều phía, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nói riêng và Bộ Ngoại giao nói chung, dưới sự chỉ đạo của Ðảng và Chính phủ, luôn cố gắng hết mình để đứng vững và trở thành điểm tựa cho đồng bào xa xứ Công tác bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài

đã và đang củng cố niềm tin của những người con xa xứ vào các chính sách của Ðảng và Nhà nước; giúp bà con kiều bào thêm "ấm lòng", thêm yêu mến và hướng

về quê hương đất nước Trong thời gian tới, công tác đưa công dân bị "kẹt" ở nước ngoài sẽ tiếp tục được tăng cường, cố gắng đáp ứng tối đa nguyện vọng về nước chính đáng của công dân, trên cơ sở phù hợp tình hình diễn biến dịch bệnh trong nước và nước ngoài cũng như bảo đảm công tác phòng, chống dịch bệnh và năng lực cách ly tại các địa phương của Việt Nam

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Quốc Tế, Nxb.Công an nhân dân năm 2019

2 Công ước Viên năm 1961 về quan hệ ngoại giao

3 Công ước Viên năm 1963 về quan hệ lãnh sự

4 Trường Đại học Luật Hà Nội, Bảo hộ công dân trong pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia - kinh nghiệm cho Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2018

5 Trang website:

https://dangcongsan.vn/nguoi-viet-nam-o-nuoc-ngoai/bao-ho-cong-dan-diem-sang-trong-cuoc-chien-chong-covid-19-cua-viet-nam-553839.html

http://cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-thoi-su/San-sang-cac-phuong-an-bao-ho-cong-dan-tai-An-Do-truoc-dich-COVID-19-639269/