TKS000109-Trần Văn Khương-Luật So Sánh

ĐẶT VẤN ĐỀTheo tiến trình phát triển pháp luật của nhân loại, chúng ta khi nhìn thấy một thẩm phán ngồi trong một phiên tòa xét xử tại Anh, chúng ta đang thực sự nhìn vào kết quả của hơn

VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN CUỐI KÌ MÔN: LUẬT SO SÁNH

ĐỀ BÀI: SỐ 27

BẰNG HIỂU BIẾT CỦA MÌNH VỀ LUẬT SO SÁNH, ANH/CHỊ HÃY BÌNH LUẬN NHẬN ĐỊNH: “HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA ANH LÀ MỘT

HỆ THỐNG TÒA ÁN KHÔNG THỐNG NHẤT VÀ HẾT SỨC PHỨC TẠP” LIÊN HỆ VỚI HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA MỘT QUỐC GIA KHÁC THUỘC DÒNG HỌ COMMON LAW ĐỂ LÀM RÕ NHẬN ĐỊNH TRÊN.

THÔNG TIN SINH VIÊN

HỌ VÀ TÊN: TRẦN VĂN KHƯƠNG

KHÓA: VII LỚP: K7K MSSV: 193801010095 SBD: TKS000109

Hà Nội – 2021

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ 1

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA ANH 1

1 Một số khái niệm liên quan 1

2 Lịch sử phát triển của hệ thống pháp luật nước Anh 2

II BÌNH LUẬN NHẬN ĐỊNH “HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA ANH LÀ MỘT HỆ THỐNG TÒA ÁN KHÔNG THỐNG NHẤT VÀ HẾT SỨC PHỨC TẠP” 4

1 Phân tích cơ cấu hệ thống tòa án của Anh 4

2 Thẩm quyền xét xử của hệ thống tòa án Anh 5

3 Hình thức sử dụng luật của hệ thống tòa án Anh 6

4 Bình luận về tính không thống nhất và tính phức tạp của hệ thống tòa án Anh 6

III LIÊN HỆ HỆ THỐNG TÒA ÁN MỸ THUỘC DÒNG HỌ COMMON LAW 8

1 Khái niệm về dòng họ Common Law 8

2 Các đặc điểm của dòng họ Common Law 8

3 Khái quát sơ lược về hệ thống tòa án giữa Mỹ 9

4 So sánh cơ cấu hệ thống tòa án giữa Mỹ và Anh 9

5 Nhận xét chung về hệ thống tòa án Mỹ đối với hệ thống tòa án Anh 11 IV MỞ RỘNG LIÊN HỆ THỰC TIỄN, ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG ĐỐI VỚI HỆ THỐNG TÒA ÁN VIỆT NAM 12

1 Thực tiễn đối với hệ thống tòa án Việt Nam 12

2 Đề xuất định hướng đối với hệ thống tòa án Việt Nam 12

C KẾT LUẬN 12

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo tiến trình phát triển pháp luật của nhân loại, chúng ta khi nhìn thấy một thẩm phán ngồi trong một phiên tòa xét xử tại Anh, chúng ta đang thực sự nhìn

vào kết quả của hơn 1000 năm[8] tiến hóa pháp lý cho thấy hệ thống tòa án tại

đây không chỉ là một cơ quan xét xử đơn thuần mà đây còn là một trong những giá trị sức mạnh vô cùng đặc biệt quan trọng trong hệ thống pháp luật và trong đời sống chính trị - xã hội của nước Anh Với tư cách là một hệ thống cơ quan xét xử thể hiện sức mạnh và quyền lực tối cao của nhà nước tòa án Anh đã liên tục được cải cách qua nhiều giai đoạn để phù hợp hơn với tình hình kinh tế và sự phát triển của các quan hệ xã hội, sự thay cải biến này trở thành bước ngoặt quan trọng trong tiến trình xây dựng một cơ quan xét xử biểu tượng của nền văn minh của dân tộc và là thành quả của nền văn minh nhân loại Đặt trên vị trí, tầm quan trọng và sứ mệnh đặc biệt đó, nền văn minh công lý tại Anh liên tục chuyển mình cùng với sự phát triển, bất chấp với những điều kỳ lạ nguyên sinh của nó, hệ thống tòa án của Anh vẫn được cho là hệ thống xét xử tốt nhất trên

thế giới Vì vậy em quyết định chọn vấn đề số 27 “Bằng hiểu biết của mình về luật so sánh, anh/chị hãy bình luận nhận định: “Hệ thống tòa án của Anh là một hệ thống tòa án không thống nhất và hết sức phức tạp” Liên hệ với hệ thống tòa án của một quốc gia khác thuộc dòng họ Common Law để làm rõ nhận định trên” và thông qua việc nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích em hy vọng

rằng có thể làm bật lên được những điểm quan trọng trong đề tài góp phần xây dựng định hướng pháp luật cho nước nhà

Bài luận của em mặc dù đã được làm rất cẩn thận và chu đáo tuy nhiên không thể tránh khỏi những sai sót và hạn chế rất mong giảng viên bộ môn có thể góp ý nhằm giúp bài tiểu luận trở nên hoàn thiện hơn

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA ANH

1 Một số khái niệm liên quan

Tòa án

Toà án là cơ quan xét xử, thuộc hệ thống ngành tư pháp có vai trò giữ vững công lý, công bằng trong các vấn đề phát sinh trong cuộc sống, tất cả cả vấn đề xung đột trong cuộc sống một đất nước, được hình thành để đảm bảo trật tự, ổn

định đời sống và phát triển các vấn đề nền tảng của xã hội [2]

Hệ thống tòa án

Hệ thống tòa án là tập hợp các tòa án của một quốc gia có trình tự và cấp bậc

cụ thể, hệ thống tòa án có chung vai trò là xét xử, giữ vững công lý, công bằng

trong các vấn đề phát sinh trong cuộc sống [2]

Thống nhất

Theo Từ điển tiếng Việt do Viện Khoa học xã hội Việt Nam ấn hành thì

“thống nhất là làm cho phù hợp với nhau, không mâu thuẫn nhau” Trên cơ sở này, tính thống nhất của hệ thống pháp luật được hiểu là sự phù hợp, sự đồng

bộ trong các quy định của pháp luật [2]

Phức tạp

Theo Từ điển tiếng Việt do Viện Khoa học xã hội Việt Nam ấn hành thì phức tạp có nghĩa là nhiều thành phần hoặc nhiều mặt kết hợp, đan xen với nhau, khó

mà tách bạch ra được [2]

2 Lịch sử phát triển của hệ thống pháp luật nước Anh

Trước thế kỉ XIV - Thời kì Anglo-Sacxon: Anh đã từng là thuộc địa của đế chế La Mã trong suốt 4 thế kỷ nhưng hầu như không có ảnh hưởng của Luật La

Mã trong pháp luật Anh Đế chế La Mã suy tàn thì nước Anh chia ra nhiều vương quốc nhỏ và mỗi vùng đều có luật riêng của mình gọi là Luật địa phương,

có 3 hệ thống pháp luật khác nhau: Luật Vessex ở vùng Tây nam, Luật Mecnan, Luật Nordie vùng phía Bắc và phía Đông

Tiếp đến là giai đoạn Common law: Người Nor mande xâm lược nước Anh vào năm 1066 và đặt ra chính sách xây dựng nhà nước phong kiến với tính tập quyền cao (lập pháp, hành pháp, tư pháp đều nằm trong tay nhà vua) Vua lập ra ban cố vấn, các cố vấn này lập thành Hội đồng Hoàng gia và đặt chi nhánh tại một số cơ quan như Tòa án Hoàng gia tại Westminster thay mặt nhà vua giải quyết một số vấn đề hệ trọng Các thẩm phán hoàng gia là những thẩm phán lưu động họ đi khắp đất nước để xét xử và thường tập trung lại Luân đôn vào mùa đông để bàn luận về các tập quán của từng địa phương để xem xét điểm mạnh điểm yếu của chúng Dần dần thì các Thẩm phán hoàng gia áp dụng thường xuyên hơn các quy định pháp luật giống nhau trên khắp cả nước và Luật common cũng ra đời từ đây

Tiếp theo là giai đoạn Equity: Equity (Luật công bằng) dùng để giải quyết những tranh chấp phát sinh mà pháp luật không thể điều chỉnh được Lúc này nhà vua lại lập ra Tòa Đại pháp thay mặt vua giải quyết các vụ việc phát sinh mà pháp luật hiện hành không giải quyết được Thế kỉ XV, khi mà Common Law đã không còn giữ được sự mềm dẻo và linh hoạt như khi nó vừa xuất hiện thì Equity ra đời nhằm khắc phục những nhược điểm của Common Law và là để sửa đổi bổ sung cho Common Law chứ không nhằm thay thế Common Law Các pháp quan khi mà khai thác Equity thì không dựa vào án lệ của Common Law để giải quyết vụ án, mà cơ sở để pháp quan đưa ra phán quyết của mình là dựa trên lẽ phải và sự công bằng Do đó, bất cứ một vụ việc nào cũng có thể giải quyết được Mặc dù lẽ phải và sự công bằng để giải quyết vụ việc đó phụ thuộc rất lớn vào ý chí chủ quan của các pháp quan

Cuối cùng, giai đoạn từ thế kỷ XIX đến nay: Thời kì cải cách tư pháp ở Anh Năm 1832 sau khi ra đời Luật tổ chức tòa án thì người ta cho phép dù là tòa án hoàng gia hay là tòa đại pháp khi giải quyết vụ việc thì vẫn có thể sử dụng án lệ của nhau Bên cạnh đó đến năm 1972 thì hệ thống pháp luật nước Anh cũng

chính thức cho ra đời hình thức pháp luật mới là việc ban hành các văn bản quy

phạm pháp luật để phù hợp hơn với tình hình kinh tế xã hội [5] [6]

II BÌNH LUẬN NHẬN ĐỊNH “HỆ THỐNG TÒA ÁN CỦA ANH LÀ MỘT HỆ THỐNG TÒA ÁN KHÔNG THỐNG NHẤT VÀ HẾT SỨC PHỨC TẠP”.

1 Phân tích cơ cấu hệ thống tòa án của Anh

Gồm 3 phần là: Tòa địa phương, tòa án cấp trên và tòa án tối cao

Tòa án địa phương

Tòa pháp quan (Magistrates’s Courts)

Tòa pháp quan là cấp thấp nhất trong hệ thống tòa án hình sự nước Anh Thẩm quyền chủ yếu của tòa pháp quan là ở lĩnh vực hình sự và một phần nhỏ trong lĩnh vực dân sự Ở nước Anh có khoảng một nghìn tòa pháp quan

Tòa địa hạt (Coutry Courts)

Tòa địa hạt cấp thấp nhất trong hệ thống tòa án dân sự nước Anh Việc xét xử

do các thẩm phán của Tòa án địa hạt (County Court) là các thẩm phán lưu động hay thẩm phán quản hạt đảm nhiệm Thẩm quyền chủ yếu của tòa địa hạt chủ yếu nằm trong lĩnh vực dân sự

Tòa gia đình (Family Courts).

Tòa gia đình xem xét các vụ việc liên quan đến ly hôn, phân chia tài sản sau khi ly hôn, vấn đề nuôi con Thẩm quyền của tòa gia đình gón gọn trong các

lĩnh vực dân sự liên quan đến hôn nhân và gia đình [3]

Tòa án cấp trên

Tòa án hình sự trung ương (Crown Courts)

Tòa hình sự trung ương có đầy đủ những đặc điểm của một tòa tối cao ở Anh trừ khả năng tạo ra án lệ Đây là tòa án cấp trên của tòa pháp quan với thẩm

quyền xét xử các vụ án hình sự nghiêm trọng và các vụ án ở cấp pháp quan bị kháng nghị Tòa này có quyền y án sơ thẩm, huỷ án sơ thẩm hoặc sửa đổi bất kì phần nào của bản án phúc thẩm

Tòa cấp cao (High Courts of Justice)

Toà cấp cao hoạt động với tư cách là toà án dân sự sơ thẩm và toà án hình sự phúc thẩm để giải quyết các vụ việc mà toà án cấp dưới đã xét xử sơ thẩm nhưng bị kháng cáo, kháng nghị Gồm 3 toà chuyên trách: Toà Nữ hoàng (Queen’s Bench Division) toà đại pháp quan (Chancery Division) và toà gia đình chuyên trách (Family Division)

Tòa phúc thẩm (Courts of Appeal)

Gồm Tòa hình sự chuyên trách (Criminal Division) và Tòa dân sự chuyên trách (Civil Division) Tòa hình sự chuyên trách (Criminal Division) có thẩm quyền quyền xét xử phúc thẩm kháng cáo, kháng nghị đối với bản án của Tòa án hình sự trung ương Tòa dân sự chuyên trách (Civil Division) có thẩm quyền quyền xét xử phúc thẩm kháng cáo, kháng nghị của Tòa cấp cao và các tòa địa

phương có liên quan đến lĩnh vực dân sự [4]

Cấp xét xử cao nhất của Vương quốc Anh

Trước năm 2005, cấp xét xử cao nhất của Anh gồm 2 cơ quan tồn tại song song: Hội đồng cơ mật và Ủy ban phúc thẩm của Thượng Nghị Viện Sau Luật cải tổ Hiến pháp 2005, cấp xét xử cao nhất của Anh chỉ là một cơ quan duy nhất: Tòa án tối cao Vương quốc Anh (sự kết hợp về thẩm quyền của cả Hội đồng cơ mật và Ủy ban phúc thẩm của Thượng Nghị Viện) Tuy nhiên, đến ngày 01/01/2009 thì tòa án tối cao Vương quốc Anh mới bắt đầu hoạt động Toà án tối cao bao gổm 12 thẩm phán do nữ hoàng bổ nhiệm, trong đó có một chánh án

và một phó chánh án [6] [7]

2 Thẩm quyền xét xử của hệ thống tòa án Anh

Hệ thống tòa án Anh không có sự phân định rõ ràng về thẩm quyền xét xử của các cấp tòa án Một tòa có thể vừa xét xử sở thẩm vừa xét xử phúc thẩm Ngoài

ra, hệ thống tòa án của Anh còn được chia theo hai lĩnh vực dân sự và hình sự

[6]

3 Hình thức sử dụng luật của hệ thống tòa án Anh

Hệ thống tòa án Anh sử dụng cả luật bất thành văn (chủ yếu là án lệ) và luật

thành văn [6]

4 Bình luận về tính không thống nhất và tính phức tạp của hệ thống tòa án Anh

Thứ nhất, Anh quốc trong lịch sử không có hệ thống toà án đơn nhất được tổ

chức chặt chẽ và các toà án cũng không được phát triển một cách đồng bộ mà đã phát triển cục bộ Có những bộ phận của cái tạm gọi là “hệ thống toà án” đó đã được cải tổ và sắp xếp lại cho phù hợp với nhu cầu xét xử của từng thời kì Đã

có giai đoạn, thậm chí rất gần đây, Anh quốc có tới hai cấp toà án hình sự và có tới ba cấp toà án dân sự cùng có thẩm quyền xét xử sơ thẩm, với quyền hạn chồng chéo Thời điểm hiện tại, Vương quốc Anh cũng không có hệ thống toà

án duy nhất và thống nhất England và xứ Wales có chung một hệ thống toà án; trong khi đó Scotland và Bắc Ireland, mỗi lãnh thổ có một hệ thống toà án riêng

[1]

Thứ hai, phần lớn các vụ kiện dân sự không được giải quyết ở các toà án dân

sự mà được giải quyết ở một trong những toà án lựa chọn (alternative forums) xuất hiện ở thế kỉ XX, đó là các cơ quan tài phán (tribunals) và tổ chức trọng tài (arbitration) Liệu sự hiện diện của các cơ quan tài phán này có phải là những minh chứng cho những khiếm khuyết của các toà án dân sự và thủ tục tố tụng dân sự của Anh Cuối thế kỉ XIX, từ sau cải tổ hệ thống toà án của Anh đã được

tổ chức lại một cách toàn diện Ngày nay, hệ thống toà án này có thể chia thành hai nhánh lớn: sự nhánh toà dân và nhánh toà án hình sự Tuy nhiên, hệ thống tòa án Anh không có sự phân định rõ ràng về thẩm quyền xét xử của các cấp tòa

án Một tòa có thể vừa xét xử sở thẩm vừa xét xử phúc thẩm khiến cho thẩm

quyền có sự chồng chéo [1]

Từ những lẽ đó cho thấy rằng hệ thống tòa án của Anh không chỉ không thống nhất trong thẩm quyền xét xử mà còn không thống nhất trong quyền hạn, như vậy hệ thống tòa án của Anh là một hệ thống tòa án không thống nhất

Hệ thống tòa án của anh phức tạp qua những tiêu chí sau:

Đầu tiên, điểm phức tạp dễ thấy nhất ở Anh đó là Vương quốc Anh không có

hệ thống tòa án thống nhất và duy nhất Vào thời điểm trước đây ở England và

xứ Wales có chung một hệ thống tòa án trong khi ở Scotland và Bắc Irelan, mỗi lãnh thổ lại có một hệ thống tòa án riêng Hiện nay England, xứ Wales và Scotland đã sử dụng chung một hệ thống tòa án song ở Bắc Irlan vẫn sử dụng một hệ thống tòa án riêng

Thứ hai, hệ thống tòa án Anh phức tạp không phải vì có nhiều tòa mà bởi vì

có rất nhiều các quy định đặc biệt và trường hợp ngoại lệ liên quan đến việc lựa chọn tòa sơ thẩm và phúc thẩm phù hợp ở một số loại vụ việc Nghĩa là không phải bao giờ việc xét xử sơ thẩm, phúc thẩm các vụ việc cũng được diễn ra theo một trình tự thống nhất từ cấp tòa dưới lên tòa cấp trên liền kề; Mà có những vụ việc sau khi đã qua sơ thẩm, nếu có kháng cáo sẽ được chuyển lên phúc thẩm ở cấp Tòa cấp cao hay Tòa phúc thẩm song có những vụ việc lại được chuyển thẳng lên Tòa án tối cao; Hay một người dân nước Anh thông thường có thể gửi đơn kiện tới bất cứ tòa án sơ thẩm nào trong nước

Thứ ba, trong hệ thống tòa án Anh quốc đã từng có tới hai cấp tòa án hình sự

và ba cấp tòa án dân sự có thẩm quyền xét xử sơ thẩm, đã gây ra sự chồng chéo

về thẩm quyền hạn xét xử

Thứ tư, mặc dù hệ thống tòa án ở Anh được chia ra làm hai nhánh lớn tòa án

dân sự và tòa án hình sự song do thẩm quyền xét xử các vụ việc dân sự và hình

sự không phải lúc nào cũng được bóc tách một cách rành mạch, rõ ràng

Thứ năm, là sự phân cấp xét trong hệ thống tòa án Anh không được bóc tách

rõ ràng Có những quan điểm cho rằng ở Anh có hai cấp xét xử sơ phẩm và phúc thẩm song lại có ý kiến cho rằng ở Anh có 3 cấp xét xử là sơ thẩm, phúc thẩm

và cấp xét xử cuối cùng thuộc về Tòa án tối cao

Thứ sáu, chế độ bổ nhiệm thẩm phán Anh khá phức tạp, thẩm phán Anh

thường được bổ nhiệm từ luật sư tranh tụng, luật sư tư vấn và một số người uy tín Tuy nhiên, chủ thể bổ nhiệm thẩm phán sẽ khác nhau ở các cấp tòa khác nhau và với các loại thẩm phán khác nhau

Thứ bảy, bản án sơ thẩm và phúc thẩm ở tòa án Anh đều có thể bị kháng cáo,

kháng nghị Kháng cáo - kháng nghị có thể đưa lên tòa cấp trên mà không phải

là cấp trên trực tiếp

Thứ tám, luật được sử dụng dưới mọi hình thức, tòa án Anh sử dụng cả luật

bất thành văn (chủ yếu là án lệ) và luật thành văn [5]

Như vậy với những phương diện nhận định trên cho thấy rằng hệ thống tòa án của Anh là rất phức tạp

III LIÊN HỆ HỆ THỐNG TÒA ÁN MỸ THUỘC DÒNG HỌ

COMMON LAW

Hệ thống tòa án Anh và Mỹ có điểm chung là đều thuộc dòng họ pháp luật Common Law tuy nhiên mỗi quốc gia đều có quá trình lịch sử và quá trình lập pháp khác nhau Nên việc liên hệ và so sánh là điều cần thiết

1 Khái niệm về dòng họ Common Law

Common Law là dòng họ pháp luật lớn và cơ bản trên thế giới, nó bao gồm các hệ thống pháp luật có mối liên hệ chặt chẽ với hệ thống pháp luật của Anh

như Mỹ, Úc, Canada Có nguồn gốc từ luật Anh cổ [1]

2 Các đặc điểm của dòng họ Common Law