Người tiêu dùng (NTD) và người cung cấp sản phẩm, dịch vụ có mối quan hệ sâu sắc một loại quan hệ dân sự. Trong mối quan hệ này, NTD thường ở vị trí yếu thế, bởi sự hạn chế về thông tin,về kiến thức chuyên môn,về khả năng đàm phán hợp đồng cũng như khả năng tự bảo vệ mình. Để tạo lập, gìn giữ và bảo vệ sự bình đẳng giữa NTD và doanh nghiệp cần có sự can thiệp mạnh mẽ của pháp luật. Bảo vệ NTD không chỉ là vấn đề của các quốc gia của các đất nước chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường, mà cũng là vấn đề thời sự của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển. Có thể áp dụng nhiều công cụ và phương pháp khác nhau để bảo vệ NTD. Có các chủ thể với các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau có thể tham gia bảo vệ NTD. Trong đó Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc xây dựng, bảo vệ và phát huy hiệu lực của pháp luật bảo vệ NTD một cách có hiệu quả. Để thấy được vai trò đó em lựa tìm hiểu đề tài số 2 ‘‘Vai trò của Hội bảo vệ người tiêu dùng trong việc bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam”.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP LỚN
MÔN:
Luật cạnh tranh và bảo vệ
người tiêu dùng
ĐỀ BÀI 02
Nhóm :
Hà Nội, 2021
Trang 2Mục lục
MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1
I Quá trình hình thành và phát triển của các hội bảo vệ người tiêu dùng ở Việt
Nam 1
II Vai trò của hội bảo vệ người tiêu dùng trong bảo vệ người tiêu dùng ở Việt
Nam .3 2.1 Vai trò Hội bảo vệ NTD trong công tác phản biện xã hội 3 2.2 Vai trò của Hội bảo vệ NTD trong việc giáo dục NTD 5 2.3 Vai trò của Hội bảo vệ NTD trong việc giải quyết khiếu nại của NTD .6
III Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động của Hội bảo vệ
NTD về giải quyết khiếu nại: 10 KẾT LUẬN 12 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 3Từ ngữ viết tắt:
+Người tiêu dùng (NTD)
+Hội khoa học kỹ thuật về tiêu chuẩn hóa, đo lường chất lượng Việt Nam (tên giao dịch là VINASTAS)
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Người tiêu dùng (NTD) và người cung cấp sản phẩm, dịch vụ có mối quan
hệ sâu sắc một loại quan hệ dân sự Trong mối quan hệ này, NTD thường ở vị trí yếu thế, bởi sự hạn chế về thông tin,về kiến thức chuyên môn,về khả năng đàm phán hợp đồng cũng như khả năng tự bảo vệ mình Để tạo lập, gìn giữ và bảo vệ sự bình đẳng giữa NTD và doanh nghiệp cần có sự can thiệp mạnh mẽ của pháp luật Bảo vệ NTD không chỉ là vấn đề của các quốc gia của các đất nước chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường, mà cũng
là vấn đề thời sự của các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển
Có thể áp dụng nhiều công cụ và phương pháp khác nhau để bảo vệ NTD
Có các chủ thể với các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau có thể tham gia bảo vệ NTD Trong đó Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc xây dựng, bảo vệ và phát huy hiệu lực của pháp luật bảo vệ NTD một cách có hiệu quả Để thấy được vai trò đó em lựa tìm hiểu đề tài số 2 ‘‘Vai trò của Hội bảo vệ người tiêu dùng trong việc bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam”
NỘI DUNG I.Quá trình hình thành và phát triển của các hội bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam
Cuối những năm 80, cùng với việc thành lập các hội liên hiệp khoa học và
kỹ thuật, dưới sự chỉ đạo của Uỷ ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước (nay là
Bộ Khoa học và Công nghệ), một số cán bộ hoạt động hoặc có quan hệ trực tiếp đến công tác tiêu chuẩn hóa, đo lường, chất lượng đã bàn bạc để thành lập một
tổ chức nghề nghiệp của mình Ngày 2/5/1988 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 131 CT về phê chuẩn việc thành lập Hội khoa học kỹ thuật
về tiêu chuẩn hóa, đo lường chất lượng Việt Nam (tên giao dịch là VINASTAS)
Trang 5Sau khi thành lập vài năm, hội nhận thấy công tác tiêu chuẩn hóa, đo lường, chất lượng gắn liền với quyền lợi người tiêu dùng nên đã bắt đầu nghiên cứu về vấn đề người tiêu dùng ở Việt Nam Đại hội bất thường của Hội họp vào tháng 7/1991 đã quyết định đưa nội dung bảo vệ NTD vào cương lĩnh của Hội và đổi tên thành Hội khoa học kỹ thuật về tiêu chuẩn hóa, đo lường, chất lượng và bảo
vệ người tiêu dùng Việt Nam, tên giao dịch vẫn lấy là VINASTAS
Năm 1999 Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và năm 2010 Luật Bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng được Quốc hội ban hành đã tạo hành lang pháp lý
và thể hiện quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong sự nghiệp bảo vệ quyền lợi cho hơn 95 triệu người tiêu dùng Việt Nam Qua hơn 7 năm thực hiện kể từ khi Luật có hiệu lực, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở nước ta đã đạt được nhiều thành quả, giúp giảm đáng kể thiệt hại cho người tiêu dùng Tuy nhiên, kết quả đó vẫn chưa đáp ứng được mong đợi của người tiêu dùng
Trước yêu cầu mới, theo đề nghị của Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, sự nhất trí của Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 31/10/2018, Bộ Nội Vụ đã ban hành Quyết định cho phép thành lập Hội bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam trên cơ sở tách ra từ Hội Tiêu chuẩn và Bảo
vệ người tiêu dùng Việt Nam
Hội bao gồm 61 các Hội địa phương và tổ chức là thành viên trải dài ở khắp các tỉnh thành trong cả nước Với tôn chỉ hoạt động của Hội: “là một tổ chức xã hội của các tổ chức, cá nhân tự nguyện thành lập, nhằm mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên, tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo quy định của pháp luật, góp phần vào việc phát triển kinh tế, xã hội của đất nước” Hội giữ vai trò tham gia, còn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là trách nhiệm chung của Nhà nước và toàn xã hội Trong vai trò tổ chức, Hội sẽ vận động hội viên và người tiêu dùng tích cực tham gia cùng với các cơ quan chức năng Nhà nước và các thành phần khác trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Trang 6II.Vai trò của hội bảo vệ người tiêu dùng trong bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam
1.Vai trò Hội bảo vệ NTD trong công tác phản biện xã hội
a.Nội dung công tác phản biện xã hội của Hội bảo vệ NTD
- Phản biện xã hội là sự biện luận, thẩm định đánh giá của xã hội và của các lực lượng xã hội đối với những chủ trương, chính sách, đề án, dự án, hành vi xã hội liên quan đến quyền lợi và đời sống của các thành viên trong xã hội.Việc thực hiện công tác phản biện xã hội của Hội bảo vệ người tiêu dùng chính là để thực hiện quyền được đại diện hay quyền được lắng nghe của NTD Bởi thông qua Hội bảo vệ NTD, tổ chức đại diện cho tiếng nói của NTD thì những ý kiến phản biện của NTD sẽ có hiệu quả hơn khi từng NTD có ý kiến vì ý kiến cá nhân thường ít trọng lượng và ít được lắng nghe
- Phản biện xã hội của các hội bảo vệ NTD bao gồm:
+Thứ nhất, phản biện về các chính sách của Nhà nước, các quy định pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến quyền lợi và lợi ích của NTD Với mục đích tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động bảo
vệ quyền lợi NTD,làm cân bằng giữa lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích NTD, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
+Thứ hai, phản biện xã hội về các hoạt động thương mại nhằm phát hiện và đấu tranh chống các thủ đoạn, hành vi phi đạo đức trong thương mại
b.Những hoạt động phản biện xã hội của các hội bảo vệ NTD ở Việt
Nam
*Xây dựng pháp luật bảo vệ NTD và góp ý cho những văn bản pháp luật có liên quan:
Đề xuất xây dựng Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD năm 1999 – văn bản đầu tiên quy định trực tiếp nhằm bảo vệ quyền lợi NTD ở nước ta.Sau đó,Hội tiêu
Trang 7chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam là cơ quan được Chính phủ giao nhiệm vụ xây dựng dự thảo Pháp lệnh bảo vệ NTD
Năm 2008, Quốc hội đã cho phép xây dựng Luật bảo vệ quyền lợi NTD để thay thế cho Pháp lệnh bảo vệ NTD năm 1999 cho phù hợp với tình hình mới Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam đã cử người tham gia ban biên tập,tổ soạn thảo Luật ngay từ đầu
VINASTAS đã tham gia ý kiến vào các văn bản pháp luật có liên quan đến lợi ích của NTD như Luật thương mại 2005, luật cạnh tranh 2004, luật tiêu chuẩn và quy chuẩn 2006, Luật khiếu nại, tố cáo 2008, Luật chất lượng hàng hóa 2007…Hội cũng tham gia nhiều ý kiến trong việc định giá các sản phẩm thiết yếu trong tiêu dùng như giá điện, giá xăng dầu, giá sữa…
VINASTAS đã cử người tham gia vào Uỷ ban tiêu chuẩn thực phẩm Việt Nam, vào các ban kỹ thuật trong việc soạn thảo các tiêu chuẩn Nhà Nước có liên quan đến NTD
*Phản biện xã hội về hàng hóa dịch vụ trên thị trường, về các tiêu cực trong quan hệ giữa thương nhân và NTD
Vai trò của Hội bảo vệ người tiêu dùng trong việc bảo vệ người tiêu dùng
Vai trò của Hội bảo vệ người tiêu dùng trong việc bảo vệ người tiêu dùng
-VINASTAS và các Hội bảo vệ NTD ở các tỉnh, thành phố đã đề xuất nhiều
ý kiến liên quan đến việc quản lý của Nhà nước về những vấn đề về tiêu chuẩn hóa, chất lượng và bảo vệ NTD
-VINASTAS đã đề xuất và hợp tác với cơ quan Nhà Nước trong chương trình nhân dân cho những thiết bị tiết kiệm năng lượng, tham gia ý kiến về thông tin cho người tiêu dùng về tác hại của thuốc lá, phát hiện và kiến nghị với Nhà nước về vi phạm trong quy định quảng cáo,nhãn mác,niêm yết giá , kiến
Trang 8nghị với nhà nước về công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, quản lý việc
sử dụng thuốc trừ dịch hại, thuốc tăng trưởng cây trồng…
-Một số hội bảo vệ NTD địa phương đã tham gia tích cực vào việc phát hiện sai phạm của thương nhân làm ảnh hưởng đến quyền lợi NTD Ví dụ:Hội bảo
vệ NTD An Giang
-VINASTAS đã chủ động phối hợp với cơ quan thông tin đại chúng đưa lên công luận những tiêu cực trên thị trường làm phương hại đến NTD như vụ công
tơ điện tử ở tp Hồ Chí Minh, vụ xăng có pha axeton…
Như vậy,đến nay các Hội bảo vệ NTD, đặc biệt là VINASTAS đã thực hiện một số hoạt động thể hiện vai trò của tổ chức bảo vệ NTD trong công tác phản biện xã hội Tuy nhiên trước thực trạng rất nhiều thương nhân có hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng thì những việc đã làm được của các hội bảo vệ NTD chưa thấm tháp là bao
2.Vai trò của Hội bảo vệ NTD trong việc giáo dục NTD
a.Nội dung công tác giáo dục NTD của Hội bảo vệ NTD:
Giáo dục NTD là làm cho họ biết về các quyền trách nhiệm của NTD, nâng cao nhận thức về quan điểm, phong cách và kỹ năng tiêu dùng, để họ trở thành NTD khôn ngoan, thận trọng, có khả năng tự bảo vệ mình
Để thực hiện vai trò giáo dục NTD, Hội bảo vệ NTD thực hiện các nội dung sau:
–Thứ nhất, tuyên truyền, phổ biến cho NTD biết về quyền và trách nhiệm của mình
–Thứ hai, giáo dục về quan điểm sống và sự chia sẻ Việc giáo dục NTD cần thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của phong trào NTD Năm trụ cột của phong trào NTD mà việc giáo dục NTD sẽ giúp cho việc thực hiện như một phần của
Trang 9hệ thống giá trị được chia sẻ, đó là: chăm sóc con người, bảo vệ trái đất, hiểu biết quyền của bạn,đấu tranh cho công lý và khám phá sức mạnh của bạn
–Thứ ba, giáo dục về việc lựa chọn của NTD trên cơ sở có thông tin từ đó
để có quyết định khôn ngoan khi mua hàng
–Thứ tư, giáo dục NTD về việc phát triển hệ thống giá trị Bao gồm:giá trị của đồng tiền, giá trị con người,giá trị môi trường, giá trị dân chủ, giá trị công lý
b Một số kiến nghị để Hội bảo vệ NTD thực hiện tốt vai trò giáo dục
NTD:
Nâng cao nhận thức của toàn xã hội về sự cần thiết phải giáo dục NTD
Xã hội hóa việc giáo dục NTD
Mở rộng nội dung giáo dục NTD, không chỉ bó hẹp trong việc giáo dục về ý thức và kỹ năng tiêu dùng mà cần mở rộng sang giáo dục về các vấn đề văn hóa, phong cách tiêu dùng…
Tạo điều kiện cho các tổ chức bảo vệ NTD phát triển các công cụ thông tin giáo dục NTD như soạn và in các ấn phẩm, tạp chí,tạo các trang web…
Tạo điều kiện để các tổ chức NTD có thể thực hiện các thử nghiệm so sánh về hàng hóa và dịch vụ để thông tin cho NTD
3.Vai trò của Hội bảo vệ NTD trong việc giải quyết khiếu nại của NTD
a.Nội dung công tác giải quyết khiếu nại của Hội bảo vệ NTD:
Giải quyết khiếu nại của NTD là cách thức, biện pháp để xem xét giải quyết các vấn đề mà NTD cho là tổ chức, cá nhân kinh doanh xâm phậm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình hay gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước,của cộng đồng
Trang 10Theo Luật bảo vệ NTD, khi NTD trực tiếp khiếu nại hoặc thông qua tổ chức
xã hội để khiếu nại đến tổ chức ,cá nhân kinh doanh thì cách thức giải quyết khiếu nại của NTD là: thương lượng giữa NTD với thương nhân hoặc thông qua
tổ chức bảo vệ NTD để hòa giải Ngoài ra NTD có thể giải quyết tranh chấp giữa mình với tổ chức, cá nhân kinh doanh bằng cách gửi đơn khởi kiện đến tòa
án hoặc trọng tài Tuy nhiên, Khoản 2, Điều 30 Luật bảo vệ NTD năm 2010 quy định: “Không được thương lượng,hòa giải trong trường hợp tranh chấp gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà Nước, lợi ích của nhiều người tiêu dùng, lợi ích công cộng”
Trong khi giải quyết khiếu nại, cơ quan, cấp có thẩm quyền có thể bác bỏ những yêu cầu của người khiếu nại trong trường hợp khiếu nại của họ không đúng bằng văn bản hoặc bằng trả lời trực tiếp Trong trường hợp khiếu nại của người khiếu nại là đúng thì cơ quan, cấp có thẩm quyền yêu cầu phía bị khiếu nại thực hiện các hình thức, biện pháp để khắc phục hậu quả và phục hồi quyền lợi cho người khiếu nại trên cơ sở của pháp luật Mặt khác, trong trường hợp cần thiết,nghiêm trọng, cơ quan, cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đề nghị lên cơ quan cấp trên hay cơ quan chức năng giải quyết theo đúng quy định của pháp luật
Hoạt động của các cơ quan, các cấp có thẩm quyền giải quyết khiếu nại chủ yếu dựa trên các quan hệ pháp lý nảy sinh giữa NTD với các doanh nghiệp, các
tổ chức xã hội và cơ quan nhà nước Bằng hoạt động của mình,các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đã làm cho việc vi phạm pháp luật được khắc phục và hoạt động đó được tiến hành dựa trên các biện pháp thuyết phục và cưỡng chế,tùy theo các tình huống cụ thể
b Một số nhận xét,đánh giá về hoạt động giải quyết khiếu nại của Hội
bảo vệ NTD ở Việt Nam:
*Thành tựu:
Trang 11Từ sau những năm kể từ khi nền kinh tế được triển khai đến nay, thì công tác bảo vệ người tiêu dùng thông qua tư vấn, giải quyết khiếu nại của các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng ở nước ta đã được triển khai và hoạt động hết sức tích cực Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng đã cố gắng không mệt mỏi, vượt qua nhiều khó khăn, tiến hành nhiều hoạt động để giải quyết một cách hiệu quả khiếu nại của NTD nhằm đem lại quyền lợi chính đáng cho họ
Các hoạt động tư vấn,giải quyết khiếu nại của Hội bảo vệ NTD đã đóng góp đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ NTD nước ta Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam và các hội địa phương đều có văn phòng tư vấn, khiếu nại để tiếp nhận và
xử lý khiếu nại của NTD, giúp NTD giải quyết những thiệt thòi khi mua sắm hàng hóa và sử dụng dịch vụ Thực tế cho thấy,trong những năm qua, số vụ khiếu nại của NTD không ngừng tăng lên, tính chất của các vụ khiếu nại cũng phức tạp hơn Điều đáng mừng là trong thời gian vừa qua, việc giải quyết khiếu nại đạt hiệu quả có xu hướng tăng cao, cho thấy năng lực giải quyết khiếu nại của Hội bảo vệ NTD ngày càng phát huy và đem lại ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ quyền lợi cho NTD
Ngoài ra, trong những vụ việc nổi cộm VINASTAS đều đã lên tiếng bảo vệ NTD Cụ thể như:ngày 13/11/2006 VINASTAS đã gửi đơn kiến nghị đến các
Bộ trưởng Bộ y tế,Thương mại,Khoa học- Công nghệ,Nông nghiệp và phát triển nông thôn,Công nghiệp phản đối một số công ty sữa tươi nguyên chất cho loại sữa nước được hoàn nguyên từ sữa bột.Mặc dù một trong ba yêu cầu của VINASTAS là “Kiểm tra làm rõ mức độ thiệt hại của NTD do doanh nghiệp ghi sai nhãn hàng hóa,buộc doanh nghiệp phải bồi hoàn thiệt hại do họ gây ra,xử phạt nghiêm khắc hành vi vi phạm, đồng thời công khai xin lỗi NTD” đã không được cơ quan chức năng cũng như doanh nghiệp đáp ứng nhưng trên thực tế,sau một thời gian VINAMILK đã thay thế sản phẩm này bằng các sản phẩm đề rõ
“Sữa tươi 95%(có đường) và “Sữa tươi nguyên chất 100%(không đường)” có
Trang 12cũng tham gia giải quyết một số vụ điển hình khác như vụ đồng hồ nước của Công ty nước sạch, điện kế điện tử Thành phố Hồ Chí Minh, xăng pha axeton… Trong các trường hợp như vậy VINASTAS đã thực hiện chức năng bảo vệ NTD rất tích cực
Gần đây,VINASTAS đã có những phối hợp với cơ quan quản lý Nhà nước
để hỗ trợ thông tin cho NTD Theo đó,cục quản lý cạnh tranh và VINASTAS đã phối hợp xây dựng một mục có tên là Thông tin cảnh báo cho NTD trên nền tảng web của Cục
Đạt được những kết quả như trên là nhờ sự cố gắng và phối hợp tích cực của các cơ quan chức năng,các cơ quan thông tin tuyên truyền đại chúng, tinh thần, trách nhiệm của các đơn vị có sản phẩm bị khiếu nại và đóng vai trò quan trọng không thể thiếu chính là sự nhiệt tình, tận tâm của các Hội bảo vệ NTD Hội bảo
vệ NTD đã đưa ra những phương thức giải quyết khiếu nại hiệu quả đem lại những kết quả tích cực cho cả NTD và tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa,dịch vụ
*Hạn chế:
Thực trạng hoạt động của các Hội bảo vệ NTD mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể nhưng tổ chức bảo vệ NTD vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức Chính vì thế, trong quá trình giải quyết khiếu nại của NTD, Hội còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục
Đối với các Hội bảo vệ NTD ở địa phương, văn phòng, văn phòng khiếu nại của NTD thường được đặt ở những nơi không thuận tiện, điều kiện hoạt động còn gặp nhiều khó khăn Cơ sở vật chất của Hội còn yếu kém vì không có kinh phí để trang trải dẫn đến sự thiếu hụt nhân sự trầm trọng kể cả về số lượng và chuyên môn nghiệp vụ
Mặt khác, Hội không phải là cơ quan nhà nước nên không có quyền hạn về mặt nhà nước Vì không phải là cơ quan nhà nước nên Hội bảo vệ NTD không