Một hiết chế đặc biệt được tổ chức với chức năng quản lý xã hộichính là Nhà nước và một trong những công việc mà nhà nước phải thực hiện để đạt được chức năng nói trên là điều tiết nền kinh tế và thu thuế thu nhập cá nhân là một biện pháp vừa góp phần tăng ngân sách, vừa có vai trò lớn trong điều tiết kinh tế vĩ mô. Cho nên, không phải mọi cá nhân, mọi thu nhập đều phải chịu thuế thu nhập cá nhân mà chỉ có những thu nhập nhất định. Quy định của pháp luật về vấn đề này đã ra đời từ lâu với nhiều sự bổ sung, thay thế. Đến nay, quy định mới trong Luật thuế thu nhập cá nhân đã hoàn thiện hơn nhiều so với quy định trước đây. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em chọn đề tài số 10: “Phân tích quy định về thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân từ Pháp lệnh thuế thu nhập cá nhân đối với người có thu nhập cao đến Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện nay để đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân” để làm bài tập của mình.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP LỚN
MÔN:
Luật Tài Chính
ĐỀ BÀI 10
Nhóm :
Hà Nội, 2021
Trang 2Mục lục
MỞ ĐẦU……… 1 NỘI DUNG 1
I Khái quát chung về Thuế Nhà nước Việt Nam ……… ……… 1
I Khái quát về thuế thu nhập cá nhân và một số đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân……….5
1 Khái niệm và đặc điểm ……… ……… 2
2 Các đối tượng nộp và kỳ tính thuế thu nhập cá nhân ……… 3
3 Áp dụng chịu thuế thu nhập cá nhân trong Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao ……… ……… 4
4 Một số đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân……… …6 KẾT LUẬN ………10 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 3MỞ ĐẦU
Một hiết chế đặc biệt được tổ chức với chức năng quản lý xã hộichính là Nhà nước và một trong những công việc mà nhà nước phải thực hiện để đạt được chức năng nói trên là điều tiết nền kinh tế và thu thuế thu nhập cá nhân là một biện pháp vừa góp phần tăng ngân sách, vừa có vai trò lớn trong điều tiết kinh tế vĩ mô Cho nên, không phải mọi cá nhân, mọi thu nhập đều phải chịu thuế thu nhập cá nhân mà chỉ có những thu nhập nhất định Quy định của pháp luật về vấn đề này đã ra đời từ lâu với nhiều sự bổ sung, thay thế Đến nay, quy định mới trong Luật thuế thu nhập
cá nhân đã hoàn thiện hơn nhiều so với quy định trước đây Để tìm hiểu rõ hơn về
vấn đề này, em chọn đề tài số 10: “Phân tích quy định về thu nhập chịu thuế thu
nhập cá nhân từ Pháp lệnh thuế thu nhập cá nhân đối với người có thu nhập cao đến Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện nay để đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân” để làm bài tập của mình.
NỘI DUNG
I Khái quát chung về Thuế Nhà nước Việt Nam
1 Khái niệm “Thuế”
Thuế là một khoản thu bắt buộc, không bồi hoàn trực tiếp của Nhà nước đối với các tổ chức và các cá nhân nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước vì lợi ích chung
Ngoài ra còn có khái niệm khác “Thuế là một khoản phí tài chính bắt buộc hoặc một số loại thuế khác áp dụng cho người nộp thuế (một cá nhân hoặc pháp nhân) phải trả cho một tổ chức chính phủ để tài trợ cho các khoản chi tiêu công khác nhau
2 Đặc điểm Thuế của nhà nước Việt Nam
Trang 4Các khoản thu thuế được tập trung vào Ngân sách nhà nước là những khoản thu nhập của nhà nước được hình thành trong quá trình nhà nước tham gia phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị
Thứ nhất, Thuế là tiền đề cần thiết để duy trì quyền lực chính trị và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước
Thứ hai, Thuế dựa vào thực trạng của nền kinh tế (GDP, chỉ số giá tiêu dùng, chỉ số giá sản xuất, thu nhập, lãi suất, )
Thứ ba, Thuế được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả không trực tiếp là chủ yếu
3 Vai trò của Thuế trong xã hội
Thuế giữ vai trò quan trọng trong xã hội hiện tại nếu không có thuế nhà nước
sẽ không thể hoạt động vững mạnh
Nguồn thu của ngân sách nhà nước: Thuế được coi là khoản thu quan trọng nhất, mang tính chất ổn định lâu dài và khi nền kinh tế càng phát triển thì khoản thu này càngtăng Công cụ góp phần điều chỉnh các mục tiêu kinh tế vĩ mô: Góp phần thực hiện chức năng kiểm kê, kiểm soát, quản lý hướng dẫn và khuyến khích phát triển sản xuất, mở rộng lưu thông đối với tất cả các thành phần kinh tế theo hướng phát triển của kế hoạch nhà nước, góp phần tích cực vào việc điều chỉnh các mặt mất cân đối lớn trong nền kinh tế quốc dân
4 Phân loại thuế
Căn cứ vào nhiều tiêu thức khác nhau mà người ta phân thuế ra thành nhiều loại để có thể dễ dàng quản lý
Phân loại theo hình thức thu gồm:
Trang 5-Thuế trực thu: Là loại thuế thu trực tiếp vào khoản thu nhập, lợi ích thu được của các tổ chức kinh tế hoặc cá nhân VD: thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế chuyển nhượng quyền sở hữu đất
-Thuế gián thu: Là loại thuế do các nhà sản xuất, thương nhân hoặc người cung cấp dịch vụ nộp cho Nhà nước thông qua việc cộng số thuế này vào giá bán cho người tiêu dùng chịu VD: Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu
II Khái quát về thuế thu nhập cá nhân và một số đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân
1 Khái niệm và đặc điểm.
Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập thực nhận của các cá nhân trong một năm, từng tháng hoặc từng lần Thuế này thu vào một số khoản thu nhập cao chính đáng của cá nhân nhằm thực hiện việc điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, góp phần thực hiện công bằng xã hội và tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước
Chính vì thế thuế thu nhập cá nhân có những đặc điểm sau:
- Có diện đánh thuế rộng là tất cả các cá nhân có thu nhập chịu thuế
- Thuế thu nhập cá nhân luôn gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia
- Việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc lũy tiến từng phần
Trước đây do điều kiện hoàn cảnh nền kinh tế tập trung, do nguồn thu nhập của dân cư trong xã hội mang tính thuần chất nên Nhà nước không thu thuế đối với thu nhập của cá nhân không kinh doanh Hiện tại, cơ chế quản lý và cơ chế kinh tế đã thay đổi theo hướng nền kinh tế thị trường, mức độ phân hóa giàu nghèo ngày càng lớn nên để thực hiện điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội, ngày
Trang 627/12/1990, Hội đồng nhà nước ban hành Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, Pháp lệnh này được áp dụng trên thực tế kể từ ngày 01/4/1991 Qua quá trình thực hiện, Quốc hội đã sửa đổi bổ sung nhiều lần vào năm 1992, 1993,
1994, 1997 Đến năm 2001 Pháp lệnh mới được ban hành thay thế pháp lệnh đó Ngày 21/11/2007 Quốc hội đã ban hành Luật thuế thu nhập cá nhân, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2009 Và đến năm 2012, Luật thuế thu nhập cá nhân đã được sửa đổi bổ sung một số điều để phù hợp với thực tiễn
2 Các đối tượng nộp và kỳ tính thuế thu nhập cá nhân.
Có hai đối tượng phải nộp thuế thu nhập cá nhân là:
Thứ nhất, cá nhân cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, đáp ứng các điều kiện sau: Một là, có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong một năm dương lịch hoặc tính theo 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam; hai là, có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, bao gồm có nơi ở đăng ký thường trú hoặc có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo hợp đồng thuê có thời hạn
Thứ hai, cá nhân không cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam
Kỳ tính thuế đối với cá nhân cư trú được quy định như sau:
- Kỳ tính thuế theo năm áp dụng đối với thu nhập từ kinh doanh; thu nhập từ tiền lương, tiền công;
- Kỳ tính thuế theo từng lần phát sinh thu nhập áp dụng đối với thu nhập từ đầu tư vốn; thu nhập từ chuyển nhượng vốn, trừ thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán; thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản; thu nhập từ trúng thưởng; thu nhập
từ bản quyền; thu nhập từ nhượng quyền thương mại; thu nhập từ thừa kế; thu nhập
từ quà tặng;
Trang 7- Kỳ tính thuế theo từng lần chuyển nhượng hoặc theo năm đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán Trường hợp cá nhân áp dụng kỳ tính thuế theo năm thì phải đăng ký từ đầu năm với cơ quan thuế
Kỳ tính thuế đối với cá nhân không cư trú được tính theo từng lần phát sinh
thu nhập áp dụng đối với tất cả thu nhập chịu thuế.
3 Áp dụng chịu thuế thu nhập cá nhân trong Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao.
a Quy định của Pháp lệnh năm 2001.
Trong nội dung này, mặc dù Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao (sau đây gọi tắt là Pháp lệnh) đầu tiên ra đời từ năm 1990 nhưng do thời gian đã rất lâu nên để thuận lợi và tăng sức thuyết phục trong việc so sánh với Luật Thuế thu nhập cá nhân nên em chỉ trình bày về thu nhập chịu thuế trong Pháp lệnh năm 2001, sửa đổi, bổ sung năm 2004
Theo Pháp lệnh năm 2001, các khoản thu nhập thuộc diện chịu thuế thu nhập
cá nhân bao gồm:
Thứ nhất, thu nhập thường xuyên dưới các hình thức: tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp, tiền thưởng; các khoản thu nhập ngoài tiền lương, tiền công do tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ không thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ các khoản thu nhập quy định tại Điều 3 của Pháp lệnh này Theo đó, các khoản thu nhập không dùng để tính thuế thu nhập cá nhân gồm: tiền lãi gửi ngân hàng, lãi tiền gửi tiết kiệm, lãi mua tín phiếu, trái phiếu, kỳ phiếu, cổ phiếu; Phụ cấp làm đêm; phụ cấp độc hại, nguy hiểm; phụ cấp khu vực; phụ cấp thâm niên đối với lực lượng vũ trang; phụ cấp đặc biệt đối với một số đảo xa và vùng biên giới
có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn; phụ cấp thu hút; tiền công tác phí; tiền ăn định lượng, phụ cấp đặc thù của một số ngành nghề theo chế độ Nhà nước quy định; các khoản phụ cấp của cán bộ, công chức nhà nước và các khoản phụ cấp khác từ ngân sách nhà nước; Tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế phát minh, các giải
Trang 8thưởng quốc gia, quốc tế, tiền thưởng kèm theo các danh hiệu được Nhà nước phong tặng, tiền thưởng hoặc chế độ đãi ngộ khác từ ngân sách nhà nước; Tiền trợ cấp xã hội, bồi thường bảo hiểm, trợ cấp thôi việc, trợ cấp điều động về cơ sở sản xuất theo quy định của pháp luật; Thu nhập của chủ hộ kinh doanh cá thể thuộc diện chịu thuế thu nhập doanh nghiệp; Thu nhập phát sinh tại Việt Nam của người nước ngoài được coi là không cư trú tại Việt Nam dưới 30 ngày; Tiền nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm
y tế từ tiền lương, tiền công theo quy định của pháp luật
Thứ hai, quà biếu quà tặng từ nước ngoài chuyển về
Thứ ba, chuyển giao công nghệ, bản quyền sử dụng sáng chế, nhãn hiệu, bí quyết kỹ thuật, thiết chế kỹ thuật xây dựng, thiết kế công nghiệp và dịch vụ khác, trừ trường hợp biếu, tặng
Thứ tư, trúng thưởng xổ số
Như vậy, Pháp lệnh 2001 quy định 4 loại thu nhập phải chịu thuế thu nhập cá nhân Bốn nhóm thu nhập này bao gồm cả thu nhập thường xuyên và thu nhâp không thường xuyên, thu nhập do lao động và thu nhập do được tặng, biếu và trúng thưởng Đồng thời, đối với thu nhập thường xuyên cũng đã có quy định loại trừ các khoản nhất định Điều này cho thấy quy định của Pháp lệnh tại thời điểm đó cũng có những điểm sáng, điểm hoàn thiện nhất định Thể hiên ở việc pháp luật đã xem xét một cách toàn diện, có hệ thống, khoa học mọi nguồn thu nhập của cá nhân cũng như xem xét, đánh giá khoản nào phải chịu, khoản nào không phải chịu thuế để có quy định cụ thể Tuy nhiên, quy định này nhanh chóng bị sửa đổi sau 03 năm thi hành bởi những hạn chế, bất cập và thiếu sót
b Những thay đổi, bổ sung của Pháp lệnh 2004.
Theo đó, Pháp lệnh sửa đổi năm 2004 có một số điểm mới so với Pháp lệnh năm 2001 như sau:
Thứ nhất về thu nhập chịu thuế:
Trang 9Một, coi các khoản thu nhập từ bản quyền sử dụng sáng chế, nhãn hiệu, dịch
vụ tin học, tư vấn, đào tạo, đại lý, tiền nhuận bút, hoa hồng môi giới là các khoản thu nhập thường xuyên Đây là sự thay đổi tiến bộ của Pháp lệnh 2004 bởi thu nhập phát sinh từ các nguồn này mang tính thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình khai thác quyền sử dụng, kinh doanh các dịch vụ Đồng thời, Pháp lệnh 2001 loại trừ những thu nhập này trong trường hợp được biếu, tặng nhưng Pháp lệnh 2004 lại quy định trong trường hợp được biếu, tặng thì vẫn phải chịu thuế
Hai, bỏ thu nhập không thường xuyên phải chịu thuế là thu nhập được biếu, quà tặng bằng hiện vật từ nước ngoài chuyển về
Thứ hai, đối với các khoản thu nhập được loại trừ nghĩa vụ chịu thuế thu nhập
cá nhân:
Một, thu nhập phát sinh tại Việt Nam của người nước ngoài được coi là không
cư trú tại Việt Nam dưới 30 ngày không còn được loại trừ Theo đó, Pháp lệnh 2001 quy định trường hợp này không dùng để tính thuế thu nhập cá nhân nhưng Pháp lệnh
2004 đã bỏ quy định này ra khỏi khoản 2 Điều 3 về thu nhập không chịu thuế
Hai, bổ sung một số loại phụ cấp không chịu thuế là phụ cấp lưu động; phụ cấp chức vụ, phụ cấp trách nhiệm đối với cán bộ, công chức
Các điểm mới của Pháp lệnh 2004 được đánh giá là phù hợp, tiến bộ trong điều kiện kinh tế, xã hội thời điểm đó Tuy nhiên, các sửa đổi, bổ sung vẫn chưa hoàn thiện, chưa đáp ứng được yêu cầu điều tiết kinh tế của Nhà nước So với quy định trong Luật Thuế thu nhập cá nhân ra đời sau đó 03 năm thì vẫn còn nhiều thiếu sót và hạn chế
4 Một số đánh giá sự hoàn thiện của quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân
Theo quy định tại Điều 3 Luật thuế thu nhập cá nhân, có 10 nhóm thu nhập phải chịu thuế thay vì 4 nhóm (tiền lương, tiền công; thu nhập do tham gia hoạt động
Trang 10sản xuất, kinh doanh; chuyển giao công nghệ và trúng thưởng xổ số) như Pháp lệnh
2004 Các nhóm thu nhập chịu thuế này được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư số 111/2013/TT-BTC, cụ thể:
a Thu nhập từ kinh doanh thuộc diện chịu thuế TNCN.
Thu nhập từ kinh doanh thuộc diện chịu thuế TNCN bao gồm:
– Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ: Việc sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh theo quy định của pháp luật như: sản xuất, kinh doanh hàng hóa; xây dựng; vận tải; kinh doanh ăn uống; kinh doanh dịch vụ, kể cả dịch vụ cho thuê nhà, quyền sử dụng đất, mặt nước, tài sản khác Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản không đáp ứng đủ điều kiện được miễn thuế cũng thuộc diện chịu thuế
– Thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật
Thu nhập từ kinh doanh quy định tại khoản này không bao gồm thu nhập của
cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống
Đối với nhóm thu nhập này, nếu như Pháp lệnh 2004 chỉ quy định chung chung, không rõ ràng, không cụ thể là “thu nhập do tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp” thì Luật thuế thu nhập cá nhân lại quy định rất cụ thể, chi tiết Theo đó, tất cả các dịch
vụ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, vận tải, ăn uống, kinh doanh dịch vụ đều phải chịu thuế thu nhập cá nhân Riêng đối với việc sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối và nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, xuất phát từ đặc điểm đặc thù, hoàn cảnh và thu nhập của nhóm ngành nghề này nên pháp luật quy định chỉ phải chịu thuế khi không đáp ứng điều kiện miễn thuế
b Thu nhập từ tiền lương, tiền công thuộc diện chịu thuế TNCN
Trang 11Thu nhập từ tiền lương, tiền công chịu thuế TNCN bao gồm:
– Tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công;
– Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản:
+ Phụ cấp, trợ cấp theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công; phụ cấp quốc phòng, an ninh;
+ Phụ cấp độc hại, nguy hiểm đối với ngành, nghề hoặc công việc ở nơi làm việc có yếu tố độc hại, nguy hiểm;
+ Phụ cấp thu hút, phụ cấp khu vực theo quy định của pháp luật;
+ Trợ cấp khó khăn đột xuất, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp một lần khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi, trợ cấp do suy giảm khả năng lao động, trợ cấp hưu trí một lần, tiền tuất hàng tháng và các khoản trợ cấp khác theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội;
+ Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm theo quy định của Bộ luật lao động; + Trợ cấp mang tính chất bảo trợ xã hội và các khoản phụ cấp, trợ cấp khác không mang tính chất tiền lương, tiền công theo quy định của Chính phủ
Thu nhập về tiền lương, tiền công là khoản thu nhập chịu thuế được xác định ngay từ pháp lệnh đầu tiên về thuế thu nhập cá nhân Đây là khoản thu nhập hiện hữu
rõ nhất, là thu nhập chính của phần lớn người dân Tuy nhiên, quy định trong các văn bản khác nhau có sự khác nhau mà nhất là quy định của Luật thuế thu nhập cá nhân Theo đó, có hai điểm mới cơ bản như sau:
Thứ nhất, bổ sung các khoản phụ cấp không chịu thuế thu nhập cá nhân, đó là trợ cấp khó khăn đột xuất, trợ cấp khi sinh con, trợ cấp do suy giảm khả năng lao động, tiền tuất hàng tháng, trợ cấp hưu trí, trợ cấp về ưu đãi người có công… Xét về bản chất, những khoản trợ cấp này nhằm khắc phục một phần khó khăn hoặc để ghi nhận sự đóng góp của cá nhân Do đó, nếu đánh thuế thu nhập cá nhân đối với những