Bài viết nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến chức năng tim thai ở sản phụ tiền sản giật trên 20 sản phụ tiền sản giật ≥18 tuổi có thai từ 28 tuần trở lên, thai tự nhiên, không mắc các bệnh cấp và mạn tính.
Trang 1MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHỨC NĂNG TIM THAI
Ở SẢN PHỤ TIỀN SẢN GIẬT TẠI KHOA PHỤ SẢN VÀ
VIỆN TIM MẠCH BỆNH VIỆN BẠCH MAI
Nguyễn Phương Thảo1, Phạm Thị Hồng Thi2,
Phạm Bá Nha3, Nguyễn Thị Duyên1 TÓM TẮT32
Mục tiêu: Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng
đến chức năng tim thai ở sản phụ tiền sản giật Đối
tượng và phương pháp: Nhóm bệnh: 20 sản phụ
tiền sản giật ≥18 tuổi có thai từ 28 tuần trở lên, thai
tự nhiên, không mắc các bệnh cấp và mạn tính
Nhóm chứng: 20 sản phụ khỏe mạnh có tuổi mẹ và
tuổi thai tương đương, thai tự nhiên, không mắc các
bệnh cấp và mạn tính; Cả hai nhóm đều thực hiện xét
nghiệm sàng lọc cơ bản trước sinh bình thường, đến
khám và điều trị tại Khoa Phụ Sản và Viện Tim mạch
Bệnh viện Bạch Mai trong thời gian từ 08/2019 đến
8/2020 Thực hiện siêu âm tim thai và thu thập thông
tin từ hồ sơ bệnh án tại bệnh viện theo mẫu bệnh án
nghiên cứu thống nhất Kết quả và kết luận: Những
chỉ số lâm sàng có ảnh hưởng đến chức năng của tim
phải của thai nhi khi biểu hiện bằng chỉ số Tei thất
phải gồm: BMI trước mang thai (r=0,336, p<0,05),
huyết áp tâm thu (r=0,333, p<0,05) và huyết áp tâm
trương (r=0,381, p<0,05) Bên cạnh đó, huyết áp tâm
thu (r=0,364, p<0,05), huyết áp tâm trương
(p=0,337, p<0,05) và LDL-C (r=0,471, p<0,05) là
những chỉ số có ảnh hưởng đến chức năng tim trái
của thai nhi thông qua chỉ số Tei thất trái Khi siêu âm
Doppler động mạch tử cung, có mối tương quan đồng
biến giữa chỉ số RI với: chỉ số tim ngực (r=0,726,
p<0,001), đường kính tâm thu thất phải (r=0,730,
p<0,05), các chỉ số hình thái tim (mức tương quan
tương đối chặt chẽ, p<0,05), chỉ số Tei thất phải
(r=0,374, p<0,05) Chiều dày của các thành tim thai
và chỉ số VTI của tim thai nhi qua ĐMC, ĐMP ở nhóm
sản phụ có chỉ số kháng trở động mạch tử cung
RI>0,55 với nhóm lớn hơn một cách có ý nghĩa so với
nhóm sản phụ có chỉ số RI≤0,55 với p<0,05
Từ khóa: tiền sản giật, chức năng tim thai
SUMMARY
TO INVESTIGATE FACTORS THAT EFFECT
FETAL CARDIAC FUNCTION IN
PRE-ECLAMPSIA PREGNANT WOMEN AT
DEPARTMENT OF OBSTETRICS AND
GYNECOLOGY AND VIETNAM NATIONAL
HEART INSTITUTE OF BACH MAI HOSPITAL
1Bệnh viện Vinmec Hạ Long
2Viện Tim mạch Việt Nam
3Trường Đại học Y Hà Nội
Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Phương Thảo
Email: bacsiphuongthaonguyen@gmail.com
Ngày nhận bài: 20.10.2020
Ngày phản biện khoa học: 25.11.2020
Ngày duyệt bài: 10.12.2020
Objectives: To investigate factors that effect fetal
cardiac function in pre-eclampsia pregnant women
Objects and methods: Fortypregnant women,who
have some characteristics:greater than or equal to 18 year olds, have 28th week of pregnancy and above, not suffer from acute and chronic diseases, basic prenatal screening tests are nomal, come for medical examination and treatment at Department of Obstetrics and Gynecology and Vietnam National Heart Institute of Bach Mai Hospital from August 2019 to
August 2020 Results and Conclusions: There are
some clinical factors affect the fuction of the fetal right heart expressed by Tei index of the right ventricular: pre-pregnant BMI (r=0,336, p<0,05), systolic blood pressure (r=0.333, p<0.05) and diastolic blood pressure (r = 0.381, p <0.05) In addition, systolic blood pressure (r = 0.364, p <0.05), diastolic blood pressure (p = 0.337, p <0.05) and LDL-C (r = 0.471,
p <0.05) are factors that affect the fetal left cardiac function through the left ventricular Tei index For Doppler untrasound of uterine artery, there are positivecorelation between Resistive Index (RI) and some indicators, such as: cardiothoracic ratio (r=0,726, p<0,001),systole right ventricular diameter (r=0,730, p<0,05), cardiac morphology index (relatively close correlation, p<0,05) and Tei index of the left ventricular (r=0,374, p<0,05) The thickness
of the fetal cardiac wall and fetal cardiac VTI index measured through the aorta and pulmonary artery in the group with resistive index of uterine arterial RI> 0.55 are significantly greater than the group with RI
≤0.55 with p <0.05
Keywords: pre-eclampsia, fetal cardiac function
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiền sản giật (TSG) là bệnh lý tim mạch - sản khoa phức tạp gây ra tử vong và biến chứng nặng nề cho mẹ, thai nhi và sơ sinh TSG gây những biến chứng nặng cho mẹ: sản giật, rau bong non, rối loạn đông máu, suy gan, suy thận, chảy máu, phù phổi cấp và biến chứng đối với con:thai chậm phát triển, suy thai, sinh non, suy
hô hấp sơ sinh, tăng tỉ lệ bệnh và di chứng cho
sự phát triển của trẻ sau này1,2,3 Siêu âm tim thai đánh giá rối loạn chức năng tim của thai nhi
là công cụ chẩn đoán trước sinh với độ nhạy và
độ đặc hiệu cao 87,3% và 99,1% giúp cải thiện tiên lượng thông qua việc kiểm soát các yếu tố tác nguy cơ, nâng cao kết quả điều trị4,5
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng và địa điểm nghiên cứu:
Trang 2Nhóm bệnh20 sản phụ tiền sản giật ≥18 tuổi có
thai từ 28 tuần trở lên, thai tự nhiên, không mắc
các bệnh cấp và mạn tính
Nhóm chứng: 20 sản phụ khỏe mạnh có tuổi
mẹ và tuổi thai tương đương, thai tự nhiên,
không mắc các bệnh cấp và mạn tính; Cả hai
nhóm đều thực hiện xét nghiệm sàng lọc cơ bản
trước sinh bình thường, đến khám và điều trị tại
Khoa Phụ Sản và Viện Tim mạch Bệnh viện Bạch
Mai trong thời gian từ 08/2019 đến 8/2020
2 Phương pháp nghiên cứu: Mô tả cắt
ngang có nhóm đối chứng
3 Phương pháp thu thập thông tin:
Thực hiệnsiêu âm tim thai và thu thập thông tin
từ hồ sơ bệnh án tại bệnh viện theo mẫu bệnh
án nghiên cứu thống nhất
4 Quản lý và xử lý số liệu bằng phần
mềm SPSS 20.0, kiểm định tính chuẩn của số liệu (Skewness - Kurtosis), tỷ lệ phần trăm, phi tham số, T-test, khi bình phương (χ²), Fisher’exact test, hệ số tương quan (r), tỉ suất chênh (OR) với p<0,05
5 Đạo đức nghiên cứu: Nghiên cứu được
thực hiện đúng theo quy định về đạo đức trong nghiên cứu y học Tất cả các thông tin thu thập được bảo mật và chỉ phục vụ cho nghiên cứu
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
1 Đặc điểm của nhóm nghiên cứu
Bảng 1 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của nhóm nghiên cứu
Các thông số
nghiên cứu của mẹ
Trung bình ± SD
p Nhóm sản phụ
tiền sản giật (n=20) Nhóm chứng (n=20) Đặc điểm lâm sàng
BMI trước mang thai (kg/cm2) 23,14 ± 0,97 20,11 ± 2,01 <0,001
Huyết áp tâm thu (mmHg) 170,75 ± 11,95 114,75 ± 9,80 <0,001
Đặc điểm cận lâm sàng
Protein toàn phần (g/L) 55,50 ± 4,47 63,05 ± 2,58 <0,001
Độ tuổi của sản phụ trong nghiên cứu của
chúng tôi từ 25 – 40, trung bình của nhóm bệnh
là 30,5 ± 4,48 và nhóm chứng là 27,80 ± 5,18,
tương đương với kết quả trong nghiên cứu của
Phạm Thị Mai Anh6, độ tuổi của sản phụ nhóm
25 – 34 tuổi chiếm tỉ lệ 55% Không có sự khác
biệt về tuổi ở nhóm sản phụ TSG so với nhóm
sản phụ bình thường (p>0,05) BMI trung bình
của nhóm bệnh là 23,14 ± 0,97, lớn hơn nhiều
so với nhóm khỏe mạnh là 20,11 ± 2,01
(p<0,001) HATT và HATTr của nhóm sản phụ TSG cao hơn so với nhómchứng
Sản phụ TSG có biểu hiện thiếu máu nhẹ (Hb 106,50 ± 12,64, p<0.05) Số lượng bạch cầu trung bình ở nhóm bệnh là 10,31 ± 1,67 cao hơn nhiều so với ở sản phụ khỏe mạnh là 8,49 ± 1,20, trong khi đó tiểu cầu ở nhóm bệnh là 210,
90 ± 1,67 thấp hơn so với nhóm khỏe mạnh là
288 ± 95,35 Chỉ số men gan (GOT và GPT) của nhóm TSG (44,10 ± 17,52 và 39, 75 ± 20,33)
Trang 3cao hơn nhiều so với nhóm khỏe mạnh (27,25 ±
5,88 và 24,30 ± 5,77) (p<0,05) Các chỉ số này
đều phản ánh hội chứng HELLP xuất hiện ở sản
phụ TSG Đây là biến chứng rất nặng, diễn biến rất nhanh và có thể đe dọa tính mạng mẹ và bé
Bảng 2: Các đặc điểm về thai và và hình thái, chức năng tim thai ở nhóm nghiên cứu
Các thông sốnghiên cứu
của thai nhi
Trung bình ± SD
p Nhóm sản phụ
tiền sản giật (n=20) Nhóm chứng (n=20)
Cân nặng thai nhi (gram) 776,45 ± 37,45 1002,55 ± 204,67 <0,001
Tần số tim thai (chu kỳ/phút) 145,70 ± 6,39 148,45 ± 6,57 0,187
Bề dày thất phải tâm trương (mm) 3,01 ± 0,29 2,36 ± 0,27 <0,001
Bề dày thất phải tâm thu (mm) 3,88 ± 0,55 3,33 ± 0,28 <0,001
Bề dày thất trái tâm trương (mm) 2,92 ± 0,29 2,18 ± 0,22 <0,001
Bề dày thất trái tâm thu (mm) 3,73 ± 0,58 3,17 ± 0,25 <0,001
Chỉ số tim ngực và các chiều dày các thành tim của thai nhi ở nhóm sản phụ TSG lớn hơn so với nhóm chứng ( p<0,001) Nghiên cứu chưa tìm thấy các rối loạn chức năng tâm trương, tuy nhiên chức năng tim toàn bộ (biểu hiện qua chỉ số Tei) ở tim thai ở sản phụ TSG giảm hơn so với nhóm chứng (p<0,005) Hơn nữa, theo Narin và cộng sự12, rối loạn chức năng tim và tổn thương cơ tim đã được tìm thấy ở trẻ sơ sinh của các bệnh nhân TSG
2 Một số chỉ số lâm sàng có ảnh hưởng đến chức năng của tim thai, biểu hiện qua chỉ
số Tei thất phải và Tei thất trái
Bảng 3 Ảnh hưởng của một số chỉ số lâm sàng lên chức năng tim của thai nhi
Các yếu tố lâm sàng
và cận lâm sàng
Tương quan với chỉ số Tei thất phải chỉ số Tei thất trái Tương quan với
Những chỉ số lâm sàng có ảnh hưởng đến chức năng tim phải của thai nhi khi biểu hiện bằng chỉ
số Tei thất phải gồm: BMI trước mang thai (r=0,336, p<0,05), huyết áp tâm thu (r=0,333, p<0,05)
và huyết áp tâm trương (r=0,381, p<0,05)
Biểu đồ 1 Ảnh hưởng của BMI trước mang thai (kg/m2), huyết áp tâm thu (mmHg)
và huyết áp tâm trương (mmHg) của sản phụ lên chỉ số Tei thất phải của tim thai
Huyết áp tâm thu (r=0,364, p<0,05), huyết áp tâm trương (p=0,337, p<0,05) và LDL-C (r=0,471, p<0,05) là những chỉ số có ảnh hưởng đến chức năng tim trái của thai nhi thông qua chỉ số Tei thất trái
Trang 4Biểu đồ 2 Ảnh hưởng của huyết áp tâm thu (mmHg) và huyết áp tâm trương (mmHg)
của sản phụ lên chỉ số Tei thất trái của tim thai
Bảng 3: Tương quan giữa chỉ số kháng
trở động mạch tử cung (RI)với hình thái và
chức năng tim thai
Tương quan với
RI (n=40)
Chỉ số tim ngực 0,726 <0,001
Bề dày thất phải tâm
Bề dày thất trái tâm trương
Bề dày thất phải tâm thu
Bề dày thất trái tâm thu
Bề dày VTL tâm trương
Bề dày VLT tâm thu (mm) 0,424 0,006
Chỉ số Tei thất phải 0,374 0,017
Chỉ số Tei thất trái 0,003 0,353
VTI động mạch chủ (cm/s) 0,743 <0,001
VTI động mạch phổi (cm/s) 0,721 <0,001
Khi siêu âm Doppler động mạch tử cung, có
mối tương quan đồng biến giữa chỉ số RI với: chỉ
số tim ngực (r=0,726, p<0,001), đường kính thất phải tâm thu (r=0,730, p<0,05), các chỉ số hình thái tim (mức tương quan tương đối chặt chẽ, p<0,05), chỉ số Tei thất phải (r=0,374, p<0,05)
Trên thế giới có nhiều nghiên cứu chỉ ra sự tương quan giữa THA, TSG và rối loạn chức năng tim thai Ayman Fouad Ahmed Sabry và Khalid F Elnaahas (2016) khi nghiên cứu về các nguyên nhân gây THA ở mẹ với các biến chứng đối với chức năng tim thai7 ở 59 sản phụ đơn thai bị THA với tuổi thai từ 22-30 tuần kết quả cho thấy rằng khi mẹ bị THA, TSG hoặc THA mạn tính, chức năng tim thai và chỉ số động mạch rốn đều
có các rối loạn đáng kể Balli (2013) khi đánh giá chức năng tim thai trên sản phụ TSG nhẹ cũng ghi nhận những sự thay đổi về hình thái và chức năng tim trên tim thai8 TSG làm giảm lượng oxy của thai nhi nhận qua nhau thai, hậu quả làm tim lớn và dày thành tim cũng như ĐMC thể hiện qua các chỉ số về hình thái của tim bao gồm chỉ
số tim ngực, bề dày thành thất ở thai nhi của sản phụ TSG lớn hơn nhóm sản phụ khỏe mạnh8
Bảng 4 Ảnh hưởng của chỉ số kháng trở động mạch tử cung với điểm cắt RI>0,55 lên hình thái và chức năng tim thai
Các thông số
nghiên cứu của thai nhi
Trung bình ± SD
p
RI > 0,55 (n=28) RI ≤ 0,55(n=12)
Bề dày thất phải tâm trương (mm) 2,85 ± 0,38 2,3 ± 0,30 <0,001
Bề dày thất phải tâm thu (mm) 3,75 ± 0,52 3,26 ± 0,29 <0,001
Bề dày thất trái tâm trương (mm) 2,73 ± 0,39 2,13 ± 0,25 <0,001
Bề dày thất trái tâm thu (mm) 3,59 ± 0,54 3,11 ± 0,26 <0,001
VTI động mạch chủ (cm/s) 10,39 ± 1,90 7,56 ± 0,30 <0,001
VTI động mạch phổi (cm/s) 8,72 ± 1,38 6,66 ± 0,19 <0,001
Trang 5Bề dày của các thành tim thai ở nhóm sản
phụ có chỉ số kháng trở động mạch tử cung
RI>0,55 lớn hơn một cách có ý nghĩa so với
nhóm sản phụ có chỉ số RI ≤ 0,55, p<0,05 Chỉ
số VTI của tim thai nhi qua ĐMC, ĐMP ở nhóm
sản phụ có chỉ số RI >0,55 cao hơn một cách có
ý nghĩa với nhóm sản phụ có chỉ số RI≤0,55,
p<0,001
Ở các nghiên cứu về Doppler động mạch tử
cung và tìm mối tương quan giữa RI với tình
trạng bệnh lý TSG, đa số tác giả tìm ra ngưỡng
giá trị RI tiên lượng tình trạng nặng của bệnh là
0,589 Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho
thấy điểm cắt RI là 0,55 có giá trị trong đánh giá
sự thay đổi hình thái và chức năng tim thai
Thăm dò Doppler ĐMTC không những có giá trị
tiên lượng tình trạng thai mà còn có giá trị chẩn
đoán nguyên nhân thai CPTTTC là về phía người
mẹ mà cụ thể hơn là do nguyên nhân tuần hoàn
của người mẹ Kết luận này cũng tương tự như
của Sudha Prasad (2017)
IV KẾT LUẬN
1 Nghiên cứu cho thấy chỉ số khối cơ thể
(BMI), mức huyết áp tâm thu, huyết áp tâm
trương và LDL-cholesterol của mẹ là những chỉ
số lâm sàng có ảnh hưởng đến chức năng của
tim thai toàn bộ, biểu hiện bằng chỉ số Tei thất
phải và Tei thất trái ( p< 0,05)
2 Chỉ số RI của động mạch tử cung tương
quan thuận vói kích thuóc và bề dày thành tim
thai (p<0.05)
Ngưỡng RI > 0,55 cho thấy sự khác biệt có ý
nghĩa thống kê khi so sánh chỉ số tim ngực, bề
dày thành tim, VTI ĐMC, ĐMP của tim thai có mẹ
TSG và tim thai có mẹ khỏe mạnh với p< 0,05
LỜI CẢM ƠN
Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai, khoa Phụ Sản, Viện Tim mạch Việt Nam và các phòng, ban của Bệnh viện Bạch Mai đã tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành nghiên cứu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ngô Văn Tài Một số yếu tố tiên lượng trong
nhiễm độc thai nghén, Luận án tiến sỹ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội Published online 2001
2 Ngô Văn Tài Tiền sản giật và sản giật In: Tiền
Sản Giật và Sản Giật 1st ed Nhà xuất bản Y học; 2006:7-51
3 Sibai B.M Ramadan K “Pre-Eclamsia and
Eclamsia”, Sciarra.Obstet Gyneco, Vol 2, No.7, Pp.1-14.; 1995
4 Comas M, Crispi F Assessment of Fetal Cardiac
Function Using Tissue Doppler Techniques FDT 2012;32(1-2):30-38 doi:10.1159/000335028
5 Dương Thị Bế Nghiên cứu sự tác động của một số
các yếu tố cận lâm sàng và lâm sàng trong nhiễm độc thai nghén tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương trong 2 năm 2003-2004, luận văn tốt nghiệp bác sỹ chuyên khoa cấp II, Trường đại học Y Hà Nội
6 Phạm Thị Mai Anh Nghiên cứu thông số Doppler
động mạch tử cung ở thai phụ tiền sản giật Published online 2009
7 Ayman Fouad Ahmed Sabry, Kumar S
Assessment of fetal cardiac function with maternal hypertension: Fetal echocardiography study J Clin Exp Cardiolog 2016;07(12) doi:10.4172/2155-9880.C1.063
8 Balli S, Kibar AE, Ece I, Oflaz MB, Yilmaz O
Assessment of fetal cardiac function in mild preeclampsia Pediatr Cardiol
2017;34(7):1674-1679 doi:10.1007/s00246-013-0702-8
9 Risk factors and clinical manifestations of pre‐eclampsia - Ødegård - 2000 - BJOG: An
International Journal of Obstetrics & Gynaecology - Wiley Online Library Accessed November7, 2020 https:// obgyn.onlinelibrary wiley com/ doi/full/10.1111/j.1471-0528 2000 tb11657.x
MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN THỜI GIAN CỬA – KIM Ở BỆNH NHÂN ĐỘT QUỴ NHỒI MÁU NÃO CẤP ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ TIÊU HUYẾT KHỐI
Đặng Trung Anh1, Hoàng Bùi Hải1,2, Mai Duy Tôn3 TÓM TẮT33
1Trường Đại học Y Hà Nội,
2Bệnh viện Đại học Y Hà Nội,
3Bệnh viện Bạch Mai
Chịu trách nhiệm chính: Hoàng Bùi Hải
Email: hoangbuihai@hmu.edu.vn
Ngày nhận bài: 15.10.2020
Ngày phản biện khoa học: 20.11.2020
Ngày duyệt bài: 3.12.2020
Nghiên cứu nhằm mô tả một số yếu tố liên quan đến thời gian cửa – kim (DTN), là thời gian từ khi bệnh nhân nhập viện đến khi bệnh nhân được dùng thuốc tiêu huyết khối ở các bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não cấp Đây là phương pháp hồi cứu mô tả tại bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Bạch Mai trên 124 bệnh nhân đã được chẩn đoán nhồi máu não cấp và được điều trị tiêu huyết khối Kết quả cho thấy có phim chụp sọ não trước khi đến viện, liên hệ trước với bệnh viện, vào viện trong giờ hành chính và thời gian nhập viện – thăm khám (DTE) ngắn là các yếu tố độc lập liên quan đến thời gian cửa - kim < 60 phút Từ