Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á, phía Bắc giáp Trung Quốc, phía Tây và Tây Nam giáp các nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào và Vương quốc Campuchia, phía Đông và phía Nam giáp Biển Đông (Thái Bình Dương) với 3260 km đường bờ biển và khoảng trên 3000 hòn đảo lớn nhỏ. Việt Nam có diện tích khoảng 331.590 km2 đất liền và khoảng 700.000 km2 thềm lục địa, phần biển rộng gấp nhiều lần so với phần đất liền. Do có vị thế tự nhiên đặc biệt như vậy nên Việt Nam sớm trở thành cửa ngõ, yết hầu giao thông quan trọng, là chiếc cầu nối giữa Châu Á và Thái Bình Dương, giữa Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo, nơi giao điểm của các luồng đường, luồng hàng từ Đông sang Tây, từ Nam lên Bắc, nơi tiếp xúc và giao thoa của nhiều nền văn hóa, văn minh lớn trên thế giới.
Trang 1TỔNG HỢP CÁC BÀI VIẾT CHUYÊN ĐỀ: "chủ nghĩa yêu nước trong truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc ta"
1 Khái quát điều kiện địa lý, lịch sử, con người của dân tộc Việt Nam.
Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á, phía Bắc giáp Trung Quốc, phía Tây và TâyNam giáp các nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào và Vương quốc Campuchia, phíaĐông và phía Nam giáp Biển Đông (Thái Bình Dương) với 3260 km đường bờ biển vàkhoảng trên 3000 hòn đảo lớn nhỏ Việt Nam có diện tích khoảng 331.590 km2 đất liền vàkhoảng 700.000 km2 thềm lục địa, phần biển rộng gấp nhiều lần so với phần đất liền Do
có vị thế tự nhiên đặc biệt như vậy nên Việt Nam sớm trở thành cửa ngõ, yết hầu giaothông quan trọng, là chiếc cầu nối giữa Châu Á và Thái Bình Dương, giữa Đông Nam Álục địa và Đông Nam Á hải đảo, nơi giao điểm của các luồng đường, luồng hàng từ Đôngsang Tây, từ Nam lên Bắc, nơi tiếp xúc và giao thoa của nhiều nền văn hóa, văn minh lớntrên thế giới
Địa hình Việt Nam khá đặc biệt: hai đầu phình ra (Bắc Bộ và Nam Bộ) ở giữa thu hẹplại và kéo dài (Trung Bộ) Thiên nhiên Việt Nam đa dạng bao gồm các vùng đồng bằng, venbiển, trung du, cao nguyên và núi rừng, với hàng loạt sông ngòi lớn nhỏ, khí hậu nhiệt đớigió mùa Hơn nữa Việt Nam lại nằm ở vị trí có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú
“rừng vàng, biển bạc”, đất đai phì nhiêu, màu mỡ… và cùng với bản tính của người dân ViệtNam là rất cần cù, thông minh, sáng tạo trong lao động sản xuất, đã tạo ra cho đất nước ViệtNam có đầy đủ những điều kiện để phát triển một nền kinh tế toàn diện Bên cạnh nhữngthuận lợi do thiên nhiên “hào phóng” đem lại, còn có hàng loạt những khó khăn như bão,lụt, áp thấp nhiệt đới và gió mùa đông bắc khắc nghiệt Chính trong cuộc đấu tranh vớinhững thiên tai đó, để không ngừng tồn tại, sản xuất, phát triển, con người Việt Nam đã gắn
bó sâu sắc với quê hương, đất nước mình, đoàn kết chặt chẽ với nhau, vươn lên khôngngừng về trí tuệ và sự năng động Đồng thời, qua hàng ngàn năm đấu tranh với thiên nhiên,lao động sản xuất đã hun đúc nên tâm hồn cốt cách con người Việt Nam Đó là những conngười chất phác, giản dị, yêu lao động, yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu hòa bình, yêucuộc sống, bền bỉ dẻo dai, chịu đựng gian khổ, khắc phục khó khăn, đấu tranh anh dũng kiêncường bất khuất…
Từ cổ xưa, miền Đông của Châu Á đã là nơi sinh sống của những con người đầutiên trên trái đất (người vượn Giava, người Bắc Kinh) Những di tích, di vật khảo cổ họcphong phú, đa dạng và liên tục đã xác nhận một thực tế hiển nhiên là cùng với quá trìnhhình thành đất nước, con người Việt Nam, tổ tiên ta đã đồng thời khai chiếm cả núi rừng,đồng bằng và biển cả, đã triệt để khai thác và thích nghi với điều kiện tự nhiên, tạo nên thếmạnh căn bản của cộng đồng ngay từ thuở khai sinh Nước Việt Nam nằm ở khu vực nốiliền hai đại dương: Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, vùng hải đảo và lục địa châu Á
Trang 2nên cũng là nơi tụ cư của nhiều tộc người khác nhau Cho đến nay, trên lãnh thổ Việt Nam
có 54 tộc người sinh sống với 8 nhóm ngôn ngữ khác nhau như: Việt- Mường, Tày- Thái,
H’mông- Dao, Tạng- Miến, Hán, Môn- Khơme, Mã lai- Đa đảo và hỗn hợp Nam Á Lãnhthổ và cư dân Việt Nam được hình thành và định hình trong tiến trình lịch sử đất nước Lịch
sử Việt Nam là lịch sử của một cộng đồng cư dân nhiều tộc người, có tộc người đa số, cócác tộc người thiểu số, có tộc người đến trước, có tộc người đến sau, nhưng một khi đã hòachung vào cộng đồng dân tộc Việt thì chung sức chung lòng cùng nhau dựng nước và giữnước Suốt trong chiều dài lịch sử, nhân dân các dân tộc cả đa số và thiểu số, cả miền núi vàmiền xuôi đã cùng nhau xây đắp nên phẩm chất, cốt cách của con người Việt Nam, dân tộcViệt Nam, tạo dựng nên một nền văn hóa, văn hiến Việt Nam độc đáo, với nhiều giá trị caođẹp
Do có những điều kiện tự nhiên- xã hội thuận lợi và nằm ở vị trí địa lý chiến lượcquan trọng nên Việt Nam sớm trở thành mục tiêu xâm lược, nô dịch, đồng hóa của nhiềunước lớn trong khu vực và trên thế giới từ trước đến nay Bởi vậy, ngay từ buổi đầu dựngnước, chống giặc ngoại xâm đã trở thành một nhiệm vụ cấp thiết, dựng nước đi đôi với giữnước là quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc Việt Nam Trong chiều dài lịch sử hàngngàn năm của dân tộc, nhân dân ta đã phải đương đầu với nhiều thế lực xâm lược hunghãn, có lúc phải đối đầu lịch sử với đội quân xâm lược vào loại hùng mạnh nhất của thếgiới đương đại Song thời nào cũng vậy, nhân dân Việt Nam luôn nêu cao cảnh giác, chuẩn
bị lực lượng đề phòng giặc ngay từ thời bình; trong chiến tranh, vừa chiến đấu, vừa sảnxuất, xây dựng đất nước và sẵn sàng đối phó với âm mưu của kẻ thù Vì vậy, đánh giặc,giữ nước là nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết và luôn luôn gắn liền với nhiệm vụ xây dựngđất nước
Đặc biệt, Việt Nam ở một vị trí mà biên giới của chúng ta gắn liền với Trung một nước lớn, khổng lồ, luôn luôn có tư tưởng “bành trướng” xuống phía Nam, nên nước
Quốc-ta thường xuyên bị các thế lực bành trướng ngoại bang phía Bắc nhòm ngó và tiến hànhnhiều cuộc chiến tranh xâm lược, thôn tính Tất cả các triều đại phong kiến thống trị ởTrung Quốc: Tần, Triệu, Hán, Tống, Tề, Lương, Tùy, Đường, Nguyên, Minh, Thanh đã
mở nhiều cuộc chiến tranh xâm lược, bành trướng, đồng hoá dân tộc Việt Nam, nhưng cuốicùng chúng đều thất bại trước truyền thống đánh giặc giữ nước độc đáo của dân tộc ViệtNam Có thể thấy lịch sử dân tộc Việt Nam không những trong thời trung cổ bị các đế chếphong kiến phương Bắc xâm lược mà bước sang thời kỳ cận đại, hiện đại các thế lực đếquốc thực dân phương Tây tiếp tục với ý đồ xâm lược hoặc trực tiếp xâm lược thống trịnước ta như: Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh và trực tiếp là Pháp, Nhật, Mỹ sangxâm lược nước ta
Việt Nam trải qua hàng ngàn năm lịch sử, kể cả những lúc phát triển cao vẫn là mộtđất nước không rộng, người không đông, tiềm lực kinh tế, quốc phòng có hạn Nhưng thậthiếm có một quốc gia, dân tộc nào trên thế giới có đặc điểm lịch sử như Việt Nam Trongmấy nghìn năm lịch sử đã có hơn một nghìn năm phải trực tiếp cầm vũ khí chống ngoại
Trang 3xâm Nếu chỉ tính từ khi có sử liệu ghi chép rõ ràng thì từ cuộc kháng chiến chống Tần xâmlược đến nay là 22 thế kỷ, dân tộc ta đã phải trực tiếp kháng chiến suốt 13 thế kỷ Quá trìnhchống kẻ thù xâm lược, giữ nước hoặc giải phóng dân tộc hoặc bảo vệ tổ quốc ở mỗi thờiđại lịch sử có khác nhau, song rốt cuộc thì dù dài, dù ngắn, nhân dân ta đều đánh bại kẻ thùxâm lược, giải phóng được dân tộc Vận nước có lúc thịnh, lúc suy, song mỗi khi có kẻ thùxâm lược, nhân dân ta lại cố kết cùng nhau đứng lên chiến đấu chống bọn xâm lăng, bảo tồngiống nòi, văn hóa dân tộc Việt Nam Chính từ lịch sử ấy, truyền thống ấy qua mấy nghìnnăm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã hun đúc và hình thành một cách tựnhiên truyền thống đánh giặc giữ nước và nó trở thành truyền thống quý báu và độc nhất vônhị của dân tộc Việt Nam mà trên thế giới không một dân tộc, quốc gia nào có được.
1.2 Quá trình hình thành và phát triển chủ nghĩa yêu nước trong truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc ta
Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam được hình thành và phát triển trên cơ sở của sựthống nhất biện chứng giữa những điều kiện khách quan và chủ quan gắn liền với quá trìnhhình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam trong từng thời kỳ lịch sử
Trong thời đại Văn Lang, giai đoạn hình thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Văn Lang là quốc hiệu đầu tiên của Việt Nam Nước Văn Lang thành lập từ năm 284(TCN) Khi đó nước Văn Lang đã có một lãnh thổ xác định Lãnh thổ Văn Lang chải dàitrên lưu vực bốn sông: sông Hồng, sông Thái Bình, sông Mã, sông Lam; phía Đông là biểnrộng; Tây, Nam, Bắc là núi cao Đó cũng là lãnh thổ của Việt Nam khi Ngô Quyền giànhlại độc lập năm 938; người Văn Lang thuộc dân tộc Lạc Việt, vốn là một dân tộc định cư.Điều đó làm cho người Lạc Việt gắn bó với quê hương hơn những người du canh, du cư.Tình cảm yêu nước bắt đầu từ lúc các bộ tộc thuộc nòi giống Lạc Việt hợp lại thành nhànước Văn Lang
Nhà nước Văn Lang được thống nhất từ 15 bộ tộc cũng lãnh thổ, cùng tiếng nói,cùng phong tục, hợp nhau thành cộng đồng lớn, trong một chế độ trật tự, trên có vua Hùng,giữa có Lạc hầu, Lạc tướng, dưới có Lạc dân, tất cả hội họp trong tiếng trống đồng, đuổigiặc ngoại xâm bằng mũi tên đồng Lúc này nhà nước Văn Lang chưa hẳn là một nhà nướcchủ nô hay phong kiến tập trung, nhưng đã là một quốc gia cổ đại Nhà nước Văn Langkhông phải ở một trình độ liên minh bộ lạc hợp rồi tan, tan rồi lại hợp, mà đã thành mộtcộng đồng xã hội, chính trị có đời sống lâu dài, đã cho phép nảy nở một nền tảng tâm lývăn hóa chung, trong đó bắt đầu xuất hiện những yếu tố tuy sơ khai nhưng khá rõ, đó là tưtưởng yêu nước, mầm mống đầu tiên của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
Trang 4Sự ra đời của nhà nước Văn Lang đã khắc phục được những yếu tố phân tán, chiacắt, nhanh chóng tập hợp lực lượng nhờ việc liên minh các bộ lạc giữa các vùng, hìnhthành một khối cố kết vững chắc trong cộng đồng và nó đã mang những dấu hiệu đặc trưngcủa một dân tộc Nhờ đó, dân cư Lạc Việt đã có một cuộc sống ổn định với một nền vănhóa vật chất và tinh thần đặc sắc, phát triển cao Chính vì thế, ngay từ buổi đầu tiên, nướcVăn Lang đã là một đối tượng bị xâm lược thường xuyên của các thế lực phong kiếnphương Bắc Để tồn tại và phát triển dân tộc ta không có cách nào khác là phải đoàn kếtdân tộc, dũng cảm đứng lên dù phải hy sinh gian khổ, nhất định không chịu khuất phục,không chịu làm nô lệ, quyết tâm đánh giặc, cứu nước, cứu nhà Chủ nghĩa yêu nước ViệtNam đã hình thành từ đó.
Tuy nhiên việc làm rõ tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc hình thành như thế nào
ở giai đoạn dựng nước và giữ nước đầu tiên của tổ tiên ta là một việc rất khó khăn Bởi lẽthời đó nước Văn Lang – Âu Lạc “dường như” chưa có chữ viết, không có bản văn tự nàoghi lại lịch sử quốc gia dân tộc Cho đến gần đây, khi thầy giáo Đỗ Văn Xuyên sau nửacuộc đời nghiên cứu đã công bố những phát hiện mới nhất về “Hỏa tự”, kiểu chữ “Khoađẩu” và sự xuất hiện của một nền giáo dục với thầy giáo, cố giáo và học trò trong nhữngbuổi đầu dựng nước của cha ông Tuy nhiên, tuyệt đại đa số các tài liệu hiện có là donhững người sau ghi lại dựa trên cơ sở truyền thuyết thần thoại và văn hóa dân gian Vìvậy, nghiên cứu và khẳng định sự ra đời, tồn tại và phát triển của chủ nghĩa yêu nước ViệtNam thời đại Văn Lang – Âu Lạc chủ yếu dựa vào nền văn hóa vật chất được ngành khảo
cổ học khai quật, phân tích đánh giá và hệ thống Truyện cổ Văn Lang phản ánh sinh độngcuộc sống của dân cư Lạc Việt trong lao động sản xuất, đấu tranh chống thiên tai, chinhphục thiên nhiên, đấu tranh chống kẻ thù xâm lược Những chuyện này hầu hết là nhữngchuyện mang tư tưởng dân tộc, yêu nước, yêu dân, yêu giống nòi con cháu, tổtông, Trong đó, có những chuyện cổ điển hình đã nói lên cái cốt lõi những nguyên lý sơkhởi của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
Truyện “Vua Hùng dựng nước” kể rằng, nước Văn Lang thành lập bằng sự đoàn kếtthống nhất của 15 bộ lạc để tạo thành sức mạnh chống thiên tai và kẻ thù xâm lược VănLang được thành lập không phải bằng chiến tranh giữa các bộ tộc, bộ lạc thôn tính lẫn nhaunhư nhiều dân tộc khác trên thế giới
Đoàn kết dựng nước – đây là nguyên lý sơ khởi của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
đã được hình thành cùng buổi đầu hình thành dân tộc Việt Nam Truyện “Bọc trăm trứng”– Mẹ Âu Cơ (giống tiên) sanh duyên với Lạc Long Quân (giống rồng) sinh một bọc trămtrứng, nở trăm con, 50 người con theo cho xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi, hìnhthành dân tộc, quốc gia Việt Nam nói lên tất cả chúng ta đều cùng một giống nòi, một gốc
rễ, tổ tông đều là con Lạc, cháu Rồng Cho nên dù ở miền xuôi hay miền ngược, miền Bắchay miền Nam đều là anh em một nhà; sống chết, phải có nhau, phái biết yêu thương, đùmbọc giúp đỡ lẫn nhau, lúc “tắt lửa tối đèn”, “hỏa hoạn gian nan” cũng như khi yên ả, thanhbình Như vậy ngay từ buổi khai thiên lập địa, tổ tiên ta đã thấy sức mạnh của đoàn kếtcộng đồng, biết dựa vào “lòng người, tình người” để tồn tại và phát triển, qua đó phê phán
sự xa cách, phân tán, chia lìa, gạt bỏ thứ tình cảm cá nhân, hẹp hòi…Truyện là lời tâmhuyết của tổ tiên dặn dò con cháu muôn đời phải thương yêu đùm bọc nhau như ruột thịtthì mới tồn tại được mãi mãi, phải bảo vệ lấy giống nòi của mình Ở đây, yêu nước đi đôi
Trang 5với thương nòi, yêu nước gắn liền với yêu dân, đó là cái nghĩa đồng bào Vẹn nghĩa đồng bào là một nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam bắt nguồn từ
thủa Văn Lang Từ thực tiễn cuộc sống cha ông ta đã đúc kết thành lẽ sống Khi nào có sựthống nhất, đoàn kết thì khi đó có sức mạnh; có sức mạnh đoàn kết thống nhất thì mọi khókhăn thử thách đều vượt qua, mọi kẻ thù dù chúng hùng mạnh đến mấy ta cũng đánhthắng
Truyện Ông Gióng là đỉnh cao của tư tưởng yêu nước thời đại Văn Lang Đời HùngVương thứ 7, bờ cõi Văn Lang bị giặc Ân xâm phạm, vua HÙng truyền hịch cứu nước LàngPhù Đổng có một đứa trẻ sinh ra mấy năm rồi mà không nói, không cười Nhưng khi vua kêugọi chống giặc cứu nước thì đứa trẻ ấy nói lên lời đầu tiên: tình nguyện ra đánh giặc giữ nước.Với hình tượng Thánh Gióng bỗng dưng trở thành người khổng lồ, khi đất nước lâm nguy,không phải ai khác chính là sự vùng dậy của toàn dân tạo nên sức mạnh thần kỳ để chiếnthắng giặc ngoại xâm Rõ ràng, tổ tiên ta phải có lòng yêu nước sâu sắc, ý thức độc lập dântộc và chủ quyền quốc gia, có khát vọng thiết tha yêu đời, mới có sức mạnh phi thường để trởnên “thiên thần” như vậy; lòng yêu nước ấy trong sáng và cao cả biết bao, nó vô tư không gợnmột chút danh lợi Như ông Gióng hết giặc trở về trời, hẹ lúc nào đất nước lâm nguy lại trở về
đánh giặc Lúc thanh bình cha ông ta hăng hái chăm lo lao động sản xuất, lúc đất nước có giặc lại nhất tề đứng lên đánh giặc cứu nước – một nguyên lý được kết hợp trong chủ nghĩa yêu nước Việt Nam ngay từ thủa Văn Lang.
Năm tháng qua đi, nhiều sự vật đổi thay, các loại văn hóa vật chất ở thời Văn Lang
có thể bị thời gian bào mòn Nhưng tình thần đoàn kết dựng nước, tình nghĩa đồng bào, xảthân cứu nước, tạo thành những nguyên lý sơ khởi hình hành phát triển chủ nghĩa yêunước Việt Nam vẫn trường tồn, sống mãi và ngày càng được xây đắp vững bền trong cácthế hệ kế tiếp của người Việt Nam Sự nghiệp của các vua Hùng dựng nước và giữ nước đãtrở thành biểu tượng cao đẹp, khắc sâu trong tâm trí của người dân Việt Nam; là cội nguồnsức mạnh của dân tộc ta tiến lên, không bị đồng hóa, mất bản sắc dân tộc, dù hơn mộtnghìn năm Bắc thuộc, không chịu khuất phục bất cứ kẻ thù nào, dù nó là kẻ thù bànhtrướng Đại Hán, hay đế quốc Pháp, Mỹ…
Chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam kết thành sức mạnh bền bỉ, kiên cườnghàng ngàn năm đấu tranh chống đô hộ, chống đồng hóa của Hán – Đường Nhà nước VănLang chấm dứt sự tồn tại vào đời vua Hùng thứ 18 (năm 252 TCN) Sau đó 50 năm, nhànước Âu Lạc quốc hiệu thứ hai của Việt Nam rơi vào tay giặc phương Bắc Dân tộc ta đã
mang ách đô hộ cho đến năm 938 mới giành lại độc lập Sau hơn một nghìn năm bị đô hộ,
kẻ thù băng mọi thủ đoạn hòng đồng hóa dân tộc Việt Nam; nhưng dân tộc Việt Nam tavẫn trường tồn và phát triển Điều đó được cắt nghĩa cội nguồn sức mạnh của chủ nghĩayêu nước truyền thống Việt Nam đã được giữ gìn tiếp tục phát triển trong thời kỳ này, biểuhiện ở những nội dung cơ bản sau đây:
Chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện ở ý chí quyết tâm bám quê cha đất tổ, một lấckhông đi, một lý không dời Cuộc xâm lược của nhà Hán đối với dân tộc ta với âm mưu
“dĩ Hoa biến Di” (dùng Hoa làm thay đổi Di) là thực hiện “trách nhiệm” khai hóa, đồnghóa dân tộc Việt Nam Họ muốn sát nhập Việt Nam thành một bộ phận của Bắc quốc.Bằng
áp lực về dân số và nhiều thủ đoạn tàn bạo của nhà Hán để ép người Việt Nam di cư xuốngphía Nam Nhưng cha ông ta không khuất phục, vẫn cương cường bám trụ quê cha đất tổ,
Trang 6bảo toàn được lãnh thổ ngàn đời Tinh thần hướng về quê cha đất tổ Hùng Vương vàongày 10 tháng 3 (âm lịch) đã trở thành phong tục, truyền thống tốt đẹp của người ViệtNam và vẫn được lưu truyền đến ngày nay.
Chủ nghĩa yêu nước được biểu hiện ở quyết tâm bảo vệ nòi giống Lạc Hồng; sauhàng ngàn năm dân tộc ta vẫn tồn tại, không bị Hán hóa, không bị mất bản sắc dân tộc, đócũng là một thành tích kỳ diệu của chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam thời kỳngàn năm Bắc thuộc
Chủ nghĩa yêu nước biểu hiện ở sức mạnh bảo vệ nền văn hóa dân tộc Việt Nam Nêudân tộc ta bị đồng hóa về văn hóa, mất bản sắc văn hóa của người Việt Nam hoặc trở thànhbóng mờ, bản sao chép của người Hán, thì dù ta có giữ được dòng máu dân tộc, dù có bám trụđược quê cha đất tổ thì sớm muộn dân tộc ta cũng bị mất hết Văn hóa là nguyên khí quốc gia,
là linh hồn của dân tộc Người Việt Nam ta chú trọng bảo vệ ngôn ngữ dân tộc mình, ta họcchữ Hán mà đọc bằng tiếng mẹ đẻ Người Việt Nam học chữ Nho mà ít theo học đạo Nha,đấu tranh chống tư tưởng “trong hoa hạ, ngoài di dịch” của đạo Nho Vì dân ta hiểu Nho giáo
là đạo của kẻ thống trị ngoại bang hay dùng làm vũ khí để áp bức dân ta Đạo Nho đặt TrungQuốc là trung tâm của thế giới, còn các dân tộc khác đều là man di, mọi dợ; người Việt Nam
bị khinh thị là rợ phương Nam Mặc dù bị người Hán – Đường chế nhạo, thậm chí chà đạpnên nhiều phong tục tập quán cổ truyền của mình nhưng cha ông ta vẫn kiên quyết đấu tranhbảo vệ, bảo tồn và giữ gìn những thuần phong mỹ tục của dân tộc Để thủ tiêu văn hóa củaViệt Nam, Mã Viện đã lệnh thu gom các trống đồng Văn Lang để đúc ngựa đồng, chôn cộtđồng và đe dọa “đồng trụ chiết, Gia Chỉ diệt” Song người Việt Nam quyết tâm bảo vệ vănhóa dân tộc Văn hóa dân tộc trở thành vũ khí để chiến thắng kẻ thù Sau này khi một sứ thầntriều Nguyên đến Thăng Long phải thốt lên: “Đồng cổ thanh trung bạch phát sinh”
Chủ nghĩa yêu nước biểu hiện ở tình thần cứu nước được hun đúc mãi mãi Trongsuốt thời kỳ Bắc thuộc, dân tộc Việt Nam không chịu khuất phục liên tiếp vùng dậy đấutranh Ngay trong sử sách Trung Quốc cũng còn ghi lại biết bao cuộc khởi nghĩa của dântộc Việt Nam chống đô hộ, giành độc lập Có cuộc giành độc lập dân tộc trong thời giangian ngắn 3-4 năm (Bà Trưng), có khi giành độc lập trong thời gian dài 60 năm (Lý Bôn).Điều đó đã khẳng định sự trưởng thành về ý thức, lòng tự hào, tự tôn của dân tộc, chủnghĩa yêu nước luôn luôn được hun đúc, kết tinh tạo thành sức mạnh kỳ diệu để dân tộc ta
giành thắng độc lập Với chiến thắng của Ngô Quyền dân tộc Việt Nam bước vào thời kỳ
văn minh Đại Việt.
Chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam được hình thành từ thời Văn Lang,được phát triển căn bản trong thời Đại Việt Thời kỳ Bắc thuộc, tư tưởng yêu nước không
bị tàn lụi, trái lại còn tiếp tục được duy trì Đến triều Lý (đầu thế kỷ XI) tư tưởng yêu nướccàng được phát triển, biểu hiện nổi bật là tư tưởng của Lý Thường Kiệt với bài thơ “thần”trên sông Như Nguyệt; bốn câu mà nói lên hai nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa yêu nướcViệt Nam Nguyên lý thứ nhất là:
“Nam quốc sơn hà, nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư”
Sông núi nước Nam thì hoàng đế nước Nam ở, cũng có nghĩa là lãnh thổ Việt Nam thì
dân tộc Việt Nam làm chủ Quyền độc lập, tự chủ của dân tộc Việt Nam không ai có quyền
cướp đi được Điều đó đã được ghi rõ ở “thiên thư” – sách trời Tư tưởng đó đã vượt trước
Trang 7mấy trăm năm so với tuyên ngôn dân quyền của Pháp và tuyên ngôn độc lập của Mỹ sau này.Nguyên lý thứ hai là:
“Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại thư”
Cớ sao lũ giặc dám tới xâm phạm, chúng bay sẽ bị đánh tơi bời, chuốc lấy bạivong Điều đó khẳng định kẻ thù phi nghĩa nhất định sẽ bị thất bại; cuộc chiến đấu của dân
ta là chính nghĩa nhất định sẽ thắng lợi Với hai nguyên lý trên, bài thơ “thần” của LýThường Kiệt như một bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất của dân tộc Việt Nam
Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam được biểu hiện điển hình ở thời nhà Trần với “Hịchtướng sĩ”, “DI chúc”, Hội nghị Diên hồng, Hội nghị Bình Than… Đó là tinh thần quyếtchiến quyết thắng , không sợ địch; đem sức của toàn dân, toàn quân mà kháng chiến thì chắcchắn sẽ “bêu được đầu của Hốt Tất Liệt ở cửa Khuyết, làm rữa thịt Vân Nam Vương ở CaoNhai” “Hịch tướng sĩ” nhắc nhở mọi người phải biết bảo vệ danh dự của nước nhà cà củamình; phải “biết hổ thẹn” khi nước mình, dân mình bị nhục; phai luôn luôn cảnh giác khôngmột phút thờ ơ đối với vận mệnh của dân tộc; cần phải tránh lối sống hưởng lạc xa hoa; phảibồi dưỡng tinh thần thượng võ dân tộc, huấn luyện binh võ, tập dượt cung tên khiến chongười người đều giỏi, có như vậy chúng ta mới chiến thắng được giặc Nguyên Mông Khi
sắp từ giã cõi đời, Trần Hưng Đạo đã có những lời tâm huyết căn dặn vua Trần: “Khoan thư sức dân, lấy kế bền gốc sâu rễ là thượng sách giữ nước” Đây cũng là một nguyên lý tối
thượng của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
Năm 1428, sau khi khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, “Đại cáo bình Ngô” củaNguyễn Trãi là bản “thiên cổ hùng văn”, đã bổ sung vào kho tàng chủ nghĩa yêu nước ViệtNam những tư tưởng lớn Quốc gia dân tộc Việt Nam được khẳng định là một nước vănhiến lâu đời, dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng, cùng ngang hàng với các vươngtriều Bắc quốc, từ đời nọ qua đời kia “mỗi bên hùng cư một phương, tuy mạnh yếu có lúckhác nhau mà hòa kiệt đời nào cũng có” “Đại cáo bình Ngô” cũng nói lên một triết lý cănbản trong chủ nghĩa yêu nước Việt Nam: chống xâm lược là việc chính nghĩa, cứu nướccứu dân là việc đại nghĩa, chính nghĩa tất thắng phi nghĩa, đại nghĩa tất thắng cường bạo.Nguyễn Trãi đã phát triển ý thức tự hào dân tộc – một cơ sở quan trọng của chủ nghĩa yêunước truyền thống Việt Nam Một tư tưởng lớn của “Đại cáo bình Ngô” là: yêu nước làyêu dân, cứu nước là cứu dân Mục đích cứu nước cứu dân ở đây đã quyện lại với nhaulàm một và vai trò cứu nước của nhân dân được đề cao, được chính thức tuyên dương côngtrạng Nhân dân lao khổ đã sẵn sàng “dựng gậy làm cờ, tụ họp bốn phương mau lẹ” Đếnkhi khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, Đại cáo bình Ngô còn cẩm trọng ghi công cho quầnchúng nhân dân, chứ không phải ghi công cho thần, cho danh tướng Ở đây Nguyễn Trãi
đã bổ sung vào kho tàng chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam tính chất nhân dânsâu sắc
Trong “Đại cáo bình Ngô”, tư tưởng yêu nước Việt Nam còn hàm chứa trong nó ýnghĩa nhân văn cao cả: ta không cốt rửa hận trả thù bằng cách giết địch nhiều nhất, ta hiếusinh, không hiếu sát Khi kẻ thù “như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng thì thần vũ không giết,
ta thể lòng hiếu sinh” Ta quyết chiến, quyết thắng để có độc lập, tự do, có hòa bình muônthủa Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam không phải là thứ chủ nghĩa quốc gia hẹp hòi, càngkhông phải là chủ nghĩa chủng tộc, mà là chủ nghĩa yêu nước chân chính cao cả
Trang 8Khi đất nước thái bình trong vương triều xuất hiện nhiều hiện tượng tiêu cực, nhàcầm quyền dần dần xa dân, sa vào lối sống hưởng lạc, Nguyễn Trãi đã đệ trình bản “Tấuvua Lê”: “Dám mong bệ hạ rủ lòng thương yêu và chăn nuôi muôn dân khiến trong thâncùng xóm vắng bặt tiếng hờn giận oán sầu, đó túc là cái gốc của Nhạc vậy” Lời tấu này
được các đời sau xem như biểu hiện một nguyên lý của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam,
ngày nay được tiếp nối phát triển ở mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, côngbằng, văn minh”
Thời Tây Sơn – Nguyễn Huệ - Người “anh hùng áo vải cờ đào” đã có những đónggóp lớn phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam: tư tưởng luôn luôn sẵn sàng chiến đấu,quyết chiến, quyết thắng, bằng cuộc hành quân “thần tốc”, một trận quyết chiến chỉ trong 5ngày đêm, toàn bộ 29 vạn quân Thanh bị đánh tan tành, chủ tường Tôn Sĩ Nghị chạy bỏ cả
ấn tín Nguyễn Huệ có đóng góp lớn vào chủ nghĩa yêu nước Việt Nam về ý thức và sựnghiệp thống nhất nước nhà; đây là sự kế tục tư tưởng, sự nghiệp từ Đinh Bộ Lĩnh Khởinghĩa Lam Sơn đã dẹp xong sự phân chia Trịnh Nguyễn tồn tại mấy trăm năm, kết thúctriều đại Lê mạt; người anh hùng áo vải là vì nhân đã khởi xướng và bắt đầu thực hiện sựnghiệp thống nhất đất nước, tư tưởng đó sau này được Chủ tịch Hồ Chí Minh phát triểnthành chân lý bất hủ: “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một Sông có thể cạn,núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi”
Sau khi Quang Trung mất (năm 1792) các phe phái lại nổi lên, cuộc đấu đá tranhgiành quyền lợi, địa vị liên tục tiếp diễn Nhiều người trung nghĩa không được tin dùng,các nho thần Bắc Hà như Ngô Thì Nhậm, Ninh Tôn, Phan Huy Ích như “bóng nhạn côđơn” đã lần lượt cáo quan trở ra Bắc về quê ở ẩn Chính quyền Tây Sơn suy yếu nghiêmtrọng và cuối cùng bị thế lực Gia Long đánh đổ (1802) Nền độc lập thống nhất do phongtrào Tây Sơn đứng đầu là Nguyễn Huệ đạt được chưa lâu đã bị những thế lực phản độngcướp đoạt Nhân dân lại lâm vào cảnh đau khổ, đất nước hoang tàn Đó là điều kiện đểnăm 1858 thực dân Pháp với con bài “khai hóa văn minh” đã nhảy vào cướp nước ta.Nước ta đứng trước họa thực dân Pháp xâm lược
Trong hoàn cảnh đó, nhân dân lao động Việt Nam không sợ vũ khí tối tân và quânđội nhà nghề của Pháp, đã nhất tề đứng dậy hưởng ứng chiếu “Cần vương” tập trung dướingọn cờ yêu nước của các văn thân, sĩ phu tiến bộ, quyết tâm đánh giặc giữ nước nhà
Kể tù khi thực dân Pháp xâm lược cho đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời(1930) phong trào kháng Pháp với hàng chục cuộc khởi nghĩa liên tục nổ ta làm cho quânPháp khốn đốn Điển hình là các cuộc khởi nghĩa Trương Định, Nguyễn Trung Trực, PhạmBành, Đinh Công Tráng, Nguyện Thiện Thuật, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, v.v…Tuy các cuộc khởi nghĩa đều thất bại, nhưng nó đã làm cho kẻ thù khiếp sợ và tổn thất nặng
nề cả về sức người, sức của; bước chân xâm lược của chúng bị chùn lại Qua đó, nói lênquyết tâm sắt đá của nhân dân ta: thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước,không chịu làm nô lệ Nó cảnh báo cho quân Pháp rằng: “bao giờ người Tây nhổ hết cỏnước Nam, thì mới hết người Nam đánh Pháp”
Con đường kháng Pháp theo ngọn cờ và tư tưởng phong kiến đã thất bại Lịch sửđặt ra sự cần thiết phải đi tìm con đường và giải pháp mới để cứu nước Đầu thế kỷ XXxuất phát từ cơ sở hiện thực về kinh tế, chính trị - xã hội Việt Nam lúc đó, một số văn thân
sĩ phu yêu nước tiến bộ đã tìm ý thức hệ tư sản với mục đích dùng ngọn vờ này để cứu
Trang 9nước Tiêu biểu là hoạt động của cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh với những phong tràoyêu nước như “Đông du”, “Đông kinh nghĩa thục”, “Duy tân”…Nhiều tổ chức chính trị -
xã hội đã ra đời như Day tân hội, Việt Nam Quang phục hội, Việt Nam Quốc dân đảng…
đã thúc đẩy mạnh mẽ phong trào kháng chiến chống Pháp Nhiều hình thức như: mít tinh,biều tình rải truyền đơn, viết báo vạch mặt kẻ thù…ngày càng phát triển mạnh mẽ
Tuy nhiên, các phong trào yêu nước theo lập trường tư sản ngày càng bất lực trướcyêu cầu khách quan của lịch sử Sự khủng hoảng về đường lối ngày càng sâu sắc Chính trongđiều kiện đó, Nguyễn Ái Quốc đã truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam; sự kết hợpcủa chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam đãdẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 Kể từ đây nước ta dưới sựlãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới, giai đoạn mà chủnghĩa yêu nước Việt Nam phát triển đến đỉnh cao ở thời đại Hồ Chí Minh
Dưới ánh sáng chủ nghĩa Mác-Lênin, chủ nghĩa yêu nước truyền thống đã có bướcnhảy vọt về chất, trở thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam ở thời đại Hồ Chí Minh Những
nguyên lý của chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam được dựa vững chắc trên lập
trường giai cấp vô sản đã phát triển rực rỡ và trở thành ngọn nguồn sức mạnh đưa cáchmạng nước ta giành được những thắng lợi vĩ đại trong thế kỷ XX: Thắng lợi của Cáchmạng Tháng Tám năm 1945, đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nên nướcViệt Nam Dân chủ Cộng hoà, đưa dân tộc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự do; thắng lợicủa các cuộc kháng chiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện BiênPhủ năm 1954, đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước,bảo vệ Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ quốc tế; thắng lợi của công cuộc đổi mới, tiến hànhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, tiếp tục đưa đất nước từng bước quá độlên chủ nghĩa xã hội với nhận thức và tư duy mới đúng đắn, phù hợp thực tiễn Việt Nam
Lòng yêu nước, đề tài xuyên suốt của báo chí (10/09/2012 13:58)
Chúng ta yêu nước Việt Nam Lòng yêu nước như ngọc sáng trong tâm mỗi người Ngọc càng mài càng sáng Lòng yêu nước càng mài giũa, trau dồi, càng trong sáng và cao quý bội phần Tuyên truyền, cổ vũ lòng yêu nước là trách nhiệm và bổn phận của người làm báo Việt Nam
Dân Việt Nam gọi nước Việt Nam bằng hai tiếng tiếng thiêng liêng: Tổ quốc Tổ quốcViệt Nam có lãnh thổ riêng do thiên nhiên ban tặng và được tạo dựng, bồi đắp, giữ gìnbằng xương máu, mồ hôi của cả dân tộc trong suốt chiều dài của lịch sử đấu tranh dựngnước và giữ nuớc đầy khí phách, anh dũng, ngoan cường Tổ quốc là đây với đất liền, bầutrời, biển khơi, hải đảo…phân định rạch ròi với các nước lân bang bằng đường biên giớitrên đất liền, khoảng không và ngoài biển khơi Mỗi tấc đất, tấc biển đều là xương thịt Tổquốc
Nếu như cha ông chúng ta xưa kia đã từng nhắc nhiều đến Tổ quốc với những địa danh ghiđậm những chiến công hiển hách trong các cuộc chiến đấu chống xâm lăng như BạchĐằng, Chi Lăng, Rạch Gầm, Xoài Mút, Điện Biên Phủ, Tây Ninh, Quảng Ninh, Lạng Sơn,Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên…thì ngày nay chúng ta cũng thườngnhắc đến Trường Sa và Hoàng Sa với sự kiên định vững vàng về quyền tự chủ về lãnh thổ.Bởi một chân lý đã trở thành tâm thức của mọi người dân Việt: yêu nước, trước hết là yêu
sự toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam Đất nước là cội nguồn hạnh phúc, nơi chung sống của 54dân tộc anh em trong cộng đồng dân tộc Việt Nam Đất nước Việt Nam, Tổ quốc ViệtNam hôm nay đang vững bước đi lên trong công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt
Trang 10Nam khởi xướng và lãnh đạo với một thể chế chính trị và mục tiêu rõ ràng: “Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam độc lập, tự do, hạnh phúc” Thể chế chính trị của chúng ta là thểchế cộng hòa xã hội chủ nghĩa Về dân tộc chúng ta độc lập Về nhân quyền, chúng ta tự
do Về con người chúng ta hạnh phúc Trong thể chế chính trị, hiến pháp quy định rõ vaitrò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự làm chủ của nhân dân Chức năng lãnhđạo, vai trò cầm quyền của Đảng là bất di bất dịch Nhà nước của dân, do dân và vì dân.Dân làm chủ đất nước, có nghĩa vụ và quyền lợi đối với đất nước 67 năm qua, kể từ ngàykhai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, và đặc biệt là sau những năm thực hiện côngcuộc đổi mới, Đảng và nhân dân ta đã giành được nhiều thành tựu to lớn trong sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Lòng yêu nước là một trong những giá trị tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam phải đượcthẩm thấu và trở thành nội dung tư tưởng của mỗi tác phẩm báo chí Mỗi tên đất, tên làng,tên núi, tên sông, tên suối, tên biển, tên đảo, tên người của Việt Nam đều thiêng liêng nhưtiếng Việt Nam Khi đăng bản đồ, dự báo thời tiết, báo chí phải cung cấp đủ thông tin vềđịa danh Đừng quên rằng các thế lực bên ngoài luôn luôn nhòm ngó, chờ đợi thời cơ,dùng mọi âm mưu, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, hòng xâm phạm, tranh cướp lãnh thổ, lãnhhải của ta Bởi vậy cho nên, khi đăng bản đồ, cần đăng bản đồ do ta sản xuất, không đăngbản đồ do nước có vấn đề tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải với ta Về địa danh, dứt khoát phảiviết bằng tiếng Việt, không sử dụng tiếng nước ngoài, tên gọi do phía nước ngoài mạo đặt.Báo viết, báo nói, báo hình, báo điện tử rất cần chú ý việc này, đặc biệt là báo điện tử, dùthông thạo đến mấy cũng không được chủ quan, phải rà soát thật kỹ, khi thấy đủ, đúng, rõràng mới cho đăng phát
Yêu nước gắn liền với niềm tự hào, tự tôn dân tộc Ca ngợi anh hùng và những tấm gươngtiêu biểu khác trong đời sống xã hội cần nêu cao phẩm chất cá nhân nhưng phải gắn vớicộng đồng dân tộc, truyền thống dân tộc, gắn cá nhân với tập thể, ca ngợi tình đoàn kết,thủy chung Bác Hồ đã từng dạy: “Có anh hùng là vì có tập thể anh hùng Có tập thể anhhùng là vì có nhân dân anh hùng, Đảng anh hùng, dân tộc anh hùng” Thực tế cho thấy, từtrước đến nay, bất cứ anh hùng nào của Việt Nam cũng gắn với dân tộc, không có anhhùng nào của Việt Nam không gắn với dân tộc Người Việt Nam càng tự hào, tự tôn dântộc bao nhiêu lại càng không bảo thủ, muốn học, muốn tiếp thu các giá trị tinh hoa, tiêntiến mang tầm nhân loại của các dân tộc, các nước trên thế giới, để rồi từng bước nâng cao,hoàn thiện mình hơn với tầm cao trí tuệ, nâng cấp địa vị văn hóa, địa vị kinh tế, địa vị xãhội và địa vị nòi giống Hội nhập thế giới là đúng nhưng càng hội nhập sâu, rộng đến đâu,chúng ta càng thể hiện rõ mình hơn, vững vàng hơn, mạnh mẽ hơn, chững chạc hơn, sángsủa hơn, bạn rõ bạn, thù rõ thù, không lẫn lộn, không ảo tưởng
Người cầm bút cũng như người cầm súng, cầm cày, cầm búa, chúng ta thể hiện lòng yêunước bằng tinh thần đoàn kết, lao động, sáng tạo, chiến đấu, hy sinh không ngừng khôngnghỉ Riêng đối với người làm báo, chúng ta cùng chung lời nguyền: “Vì Tổ quốc, vì độclập, tự do, vì hạnh phúc nhân dân, sáng tạo những tác phẩm báo chí có nội dung và chấtlượng cao nhất”./
Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại (*)
Trang 11Trong xã hội có giai cấp, chủ nghĩa yêu nước cũng có tính giai cấp, bởi vì mỗi giai cấpbiểu hiện thái độ của mình đối với Tổ quốc thông qua những lợi ích riêng vốn có của nó.Gắn liền với hệ tư tưởng của giai cấp thống trị, "chủ nghĩa yêu nước trở thành một bộ phậnkhông thể tách rời của ý thức xã hội"(1) Nó là một hình thái ý thức xã hội - hình thái ýthức yêu nước.
Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nướctruyền thống đã được toàn thể dân tộc ta trong thời hiện đại làm giầu thêm bằng vô vànnhững gian khổ, hy sinh suốt hơn 30 năm đấu tranh chống xâm lược và xây dựng đất nướctrong điều kiện chiến tranh Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ấy, Đảng ta, do
Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo, đã từng bước tổng kết và khái quát hoạt động thực tiễncủa cả dân tộc thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại Trong chuyên đề này, chúng tôi không thể giải quyết hết mọi vấn đề, mà chỉ tập trung vàohai nội dung sau: 1) Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại diễn ranhư thế nào? 2) Vì sao lại diễn ra như vậy?
1 Tổng quan về chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống
Nhận định về chủ nghĩa yêu nước truyền thống trong lịch sử dân tộc, Hồ Chí Minh đã viết:
"Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưađến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một lànsóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất
cả lũ bán nước và lũ cướp nước Lịch sử ta có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinhthần yêu nước của dân ta"(2)
a Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống - cơ sở hình thành và quá trình phát triển
Việt Nam có vị trí địa lý và đặc điểm về địa hình, tài nguyên, sinh thái thuận lợi, khí hậunhiệt đới gió mùa phong phú, đa dạng Với vị trí và đặc điểm ấy, Việt Nam đã chứa đựngnhiều tiềm năng to lớn nhưng cũng đặt ra không ít thử thách đối với con người
Ở Việt Nam có sự xuất hiện sớm của quốc gia dân tộc trên cơ sở phân hoá xã hội và phânhoá giai cấp, do yêu cầu xây dựng, quản lý các công trình đê điều, thuỷ lợi và yêu cầuchống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc Quá trình hình thành và phát triển của dân tộc ViệtNam gắn liền với quá trình thống nhất quốc gia Điều đó đã tác động sâu sắc đến sự pháttriển của ý thức dân tộc, tạo nên sự cố kết cộng đồng Tinh thần yêu n¬ước đ¬ược thể hiệnqua ý thức cộng đồng và phát triển trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nư¬ớc Nó làsản phẩm riêng của dân tộc Việt Nam
Hiếm có dân tộc nào trên thế giới trải qua chiến tranh nhiều như dân tộc ta Kể từ khángchiến chống Tần thế kỷ thứ III trước công nguyên đến kháng chiến chống Pháp, chống Mỹvừa kết thúc, trong hơn 22 thế kỷ, tính ra thời gian kháng chiến giữ nước và đấu tranhchống đô hộ ngoại bang đã lên đến trên 12 thế kỷ Độ dài thời gian, tần xuất các cuộckháng chiến quá lớn so với nhiều nước trên thế giới, hơn nữa lại luôn ở thế nhỏ yếu chốngchọi với kẻ thù lớn mạnh hơn mình gấp bội Điều đó đã tác động sâu sắc đến sự phát triểncủa tinh thần yêu n¬ước, truyền thống đoàn kết dân tộc, ý chí quật cường bất khuất vàniềm tự tôn dân tộc
Trang 12Thời kỳ Bắc thuộc hơn nghìn năm với tất cả âm mưu đồng hoá của ngoại bang là một thửthách hết sức ác liệt đối với sự tồn vong của đất nước, dân tộc Chiến thắng Bạch Đằng doNgô Quyền lãnh đạo đã giành lại chủ quyền đất nước, giữ được vốn văn hoá và bản sắcdân tộc, không bị đồng hoá Trong cuộc đấu tranh ấy, sự cố kết cộng đồng dân tộc và tinhthần yêu nước càng được tôi luyện và nâng cao.
Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV là thời kỳ tồn tại nền độc lập lâu dài của đất nước Nội dungbài thơ “ Nam quốc sơn hà” đã chứng tỏ một bước phát triển cao của tinh thần yêu nước và
ý thức độc lập tự chủ Trải qua ba lần kháng chiến chống Nguyên Mông thắng lợi cùng vớinhững bộ Binh thư, Hịch tướng sĩ, Di chúc của Trần Quốc Tuấn đã phản ánh sự trưởngthành của tinh thần yêu nước với nhận thức gắn nước với dân và sức mạnh “vua tôi đồnglòng, anh em hoà thuận, nước nhà chung sức”, “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bềngốc giữ nước” Khởi nghĩa Lam Sơn đã phát huy cao độ sức mạnh “nêu hiệu gậy làm cờ,
tụ tập khắp bốn phương manh lệ”, phát triển thành một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộcmang tính nhân dân sâu rộng Những tổng kết trong “Bình Ngô đại cáo” cho thấy tinh thầnyêu nước, ý thức dân tộc đã phát triển lên trình độ của chủ nghĩa yêu nước với một nhậnthức mang tính hệ thống, khái quát tương đối toàn diện về sự tồn tại của đất nước và dântộc
Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII, chế độ phong kiến Việt Nam chuyển sang mô hình chế độphong kiến trung ương tập quyền lấy Nho giáo làm nòng cốt Từ đó, Nho giáo đã có ảnhhưởng và chi phối ngày càng sâu sắc trong triều đình và xã hội Việt Nam Phong trào TâySơn (1771) nổi lên ở Đàng Trong rồi tiến ra Bắc Phong trào đó từ một cuộc khởi nghĩanông dân phát triển thành một phong trào dân tộc, đánh đổ các chính quyền phong kiến,đánh bại quân xâm lược Xiêm, Thanh và xoá bỏ tình trạng chia cắt Đàng Trong- ĐàngNgoài
Có thể nhận định rằng: theo suốt lịch sử, tổ tiên chúng ta đã biết phát huy cao độ sức mạnhnội sinh, tinh thần yêu nước và tinh thần dân tộc, phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể củađất nước và con người Việt Nam Nhờ đó mới có thể giữ vững nền độc lập, chủ quyền vàxây dựng đất nước
Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam truyền thống có một số giá trị và nội dung cơ bản là: Thứ nhất, có tình yêu quê hương, xứ sở và sự gắn bó, cố kết cộng đồng Trong truyền
thống dân tộc với nền văn minh trồng lúa nước đã lấy nhà ( gia đình) làm đơn vị kinh tế vàlàng làm cộng đồng cơ sở Việc nhà, việc làng, việc nước là công việc chung của mọingười Do vậy, con người Việt Nam từ cổ xưa đã sẵn có truyền thống yêu nước gắn liềnvới yêu nhà và yêu làng
Thứ hai, có sự khẳng định lịch sử riêng và bản sắc văn hoá riêng của dân tộc, khẳng định
về độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, và sự bình đẳng của nước ta, vua ta đối vớiphương Bắc và các vua phương Bắc
Thứ ba, khẳng định tính chính nghĩa của những cuộc chiến tranh vệ quốc và quyết tâm
đánh đuổi kẻ thù, bảo vệ độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ Tính chất chính nghĩa của nhữngcuộc chiến tranh vệ quốc đã nâng tinh thần yêu nước, yêu quê hương xứ sở lên thành ýthức bảo vệ Tổ quốc và sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia với một quyết tâm cao độ của cả dântộc
Trang 13Thứ tư, có tư tưởng coi trọng vai trò của nhân dân và thân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ
quốc Đó là sản phẩm của tư tưởng Việt Nam, là quan điểm tiến bộ của hệ tư tưởng phongkiến Việt Nam đại diện cho quyền lợi dân tộc Tuy nhiên, hoàn cảnh lịch sử đã đẩy lênđỉnh cao nghệ thuật đoàn kết nội bộ, cố kết cộng đồng dân tộc để chống lại kẻ thù bênngoài, nó cũng đã đẩy lên tầm cao ý thức dân tộc về vai trò và lực lượng to lớn của nhândân trong sự kết hợp lòng yêu nước với tình đoàn kết để bảo vệ nền độc lập, xây dựng đấtnước
Truyền thống yêu nước - đánh giặc giữ nước, ý nghĩa trong xây dựng quân đội hiện
nay.
Mở đầu
Lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời với những chiến tích vẻ vang, rất đáng tự hàocủa dân tộc đã tạo nên cho nhân dân ta truyền thống yêu nước cao quí Truyền thống đó lànguồn sức mạnh tinh thần to lớn cổ vũ và động viên mọi người Việt Nam vươn lên trong
sự nghiệp xây dựng đất nước và kháng chiến quyết liệt, bảo vệ Tổ quốc Chính lịch sử đó,
đã là cái nền móng bền vững của truyền thống vinh quang “Trung với Đảng, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” của quân đội nhân dân Việt Nam.
Nhưng, không phải tự nhiên với thời gian và thử thách, truyền thống yêu nước ViệtNam được hình thành, củng cố và phát huy, mà phải trãi qua một quá trình giáo dục chủđộng và bền bỉ, tổ tiên, ông cha chúng ta mới đạt được thành tựu to lớn đó để đến ngàynay, Đảng và Nhà nước ta kế thừa và không ngừng phát triển ngang tầm với yêu cầu củathời đại Giáo dục truyền thống yêu nước là một nhiệm vụ cần được tiến hành thườngxuyên đối với mọi người, đặc biệt là đối với thanh niên Vì điều dễ hiểu là, lòng yêu nướccủa một con người không phải chờ khi có giặc ngoại xâm mới được huy động, phát động;hơn nữa, chiến tranh dù có lâu dài cũng chỉ chiếm một khoảng thời gian ngắn trong lịch sửcủa một dân tộc Lòng yêu nước của một con người phải được biểu hiện trong suốt cuộcđời, thời bình cũng như lúc có chiến tranh và cũng chỉ có được trên cơ sở tình yêu quêhương, đất nước, quí trọng thành quả lao động vì đất nước mình, con người đó mới sẵnsàng chiến đấu xả thân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, quê hương
Giờ đây, sau nhiều năm chiến tranh cách mạng, giành và giữ nền độc lập, nhân dân tađang bắt tay xây dựng một đất nước ngày càng giàu đẹp, khắc phục nghèo nàn, lạc hậu để
Trang 14hội nhập quốc tế và khu vực Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chếthị trường, làm giàu chính đáng đang được khích lệ, đang động viên và lôi cuốn nhân dân
ta nói chung và thanh niên nói riêng vào sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới Điều
đó không phải không có khả năng làm phai nhạt ý thức về truyền thống yêu nước, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Trong khi đó, ở bên ngoài, các thế lực thù địch vẫn hàng ngày,
hàng giờ dùng mọi thủ đoạn chống phá bằng “diễn biến hoà bình”, kết hợp với bạo loạn
lật đổ… nhằm thực hiện mưu đồ đem tối, thâm độc của chúng Do đó, nghiên cứu vềtruyền thống yêu nước - đánh giặc giữ nước Trên cơ sở đó giáo dục truyền thống yêunước, ý chí bảo vệ Tổ quốc luôn luôn là một vấn đề quan trọng, là một sự nghiệp cơ bản vàmang tính thời sự cấp thiết Trong phạm vi bài thu hoạch chỉ xin đề cập đến truyền thốngyêu nước - đánh giặc giữ nước, ý nghĩa trong xây dựng quân đội hiện nay
1 Truyền thống yêu nước gắn với đánh giặc giữ nước trong lịch sử dân tộc.
Nghiên cứu lịch sử Việt Nam, mỗi chúng ta đều nhận thấy rằng, trãi qua hàng ngànnăm trường tồn và phát triển, tổ tiên chúng ta đã từng vượt qua biết bao khó khăn, thửthách lớn lao trong dựng nước và giữ nước để làm nên những chiến công hiển hách, những
kỳ tích lịch sử, bảo vệ nền độc lập dân tộc và đưa đất nước phát triển đến ngày nay Nhữngchiến công và sự tích anh hùng đó là nhân tố cơ bản tạo nên rất nhiều truyền thống tốt đẹp,cũng là niềm tự hào chính đáng để dân tộc ta tiếp tục vươn lên, ngang tầm với thời đại, hoànhập nhanh vào thế giới văn minh Một trong những truyền thống tốt đẹp đó, truyền thốngyêu nước là tình cảm tư tưởng cao quí nhất, thiêng liêng nhất, cội nguồn của trí tuệ sángtạo và lòng dũng cảm của con người Việt Nam, cũng là chuẩn mực đạo đức cơ bản của cảdân tộc Truyền thống đó được biểu hiện ở hai mặt chủ yếu là xây dựng và bảo vệ Tổquốc
Truyền thống không phải là một cái gì có sẵn, nãy sinh trong một thời và bất biến mà lànhững chuẩn mực, qui tắc ứng xử xã hội của một cộng đồng lớn hay nhỏ, được lặp đi lặp lạiqua nhiều thế hệ sống trong một không gian ít thay đổi lớn và ăn sâu vào ý thức, tình cảm, tưtưởng của con người, được dư luận xã hội gìn giữ và phát huy Truyền thống yêu nước - đánhgiặc giữ nước của dân tộc ta cũng vậy, là một sản phẩm của lịch sử, khởi đầu với lòng yêunước
Trang 15Khi đề cập đến lòng yêu nước của dân tộc ta, Hồ Chủ tịch đã khẳng định trong báocáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng Lao động Việt Nam tháng
2/1951: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quí báu của ta.
Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước” 1 Toàn bộ lịch sử dân tộc ta đã chứng minh chân lý sáng
ngời đó, dân tộc ta đã trãi qua hàng ngàn năm lịch sử đấu tranh kiên cường để dựng nước
và giữ nước Mỗi trang sử của dân tộc đều nói lên ý chí tự lực, tự cường, kiên cường bấtkhuất của nhân dân ta bắt nguồn từ lòng yêu nước nồng nàn, sâu sắc của mỗi người dânViệt Nam
Từ bao đời nay, để trường tồn và phát triển, dân tộc ta đã phải kiên cường đấu tranhvới thiên nhiên, với kẻ thù xâm lược, để dựng nên một đất nước riêng biệt, giàu đẹp, có
nền văn hoá giàu bản sắc, có cương giới rõ ràng như lời bài “thơ thần” thời Lý đã khẳng
định:
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đặng hành khan thủ bại hư.”
Cũng chính vì tình cảm gắn bó với quê hương đất nước, nơi chôn rau cắt rốn củamình, nơi mà đôi tay, bộ óc, trái tim của mỗi người Việt Nam đã tạo nên những thành quảlao động giàu đẹp và một nền văn hoá độc đáo nên nhân dân ta rất thiết tha yêu quê hương,đất nước của mình, và đã không tiếc công sức, xương máu để xây dựng đất nước ta thànhmột quốc gia riêng và dùng mọi sức mạnh để bảo vệ nó
Tình cảm và ý thức đó chính là lòng yêu nước nồng nàn, sâu sắc của dân tộc ViệtNam Tinh thần yêu nước nồng nàn đó luôn gắn liền với tinh thần yêu tự do, độc lập,không chịu là nô lệ, không chịu mất nước, không chịu áp bức bóc lột Tinh thân yêu nước
đó là một tinh thần yêu nước rất cao độ, có nội dung phong phú Do đó, mà dân tộc ta luôn
1 Hồ Chí Minh: Về dấu tranh vũ trang v l à l ực lượng vũ trang nhân dân, Nxb QĐND, H 1970, tr.239.