Quản lý dạy học môn toán ở các trường trung học phổ thông huyện yên lập tỉnh phú thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh

Môn Toán trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay đã xác định “Mục tiêu môn toán cấp trung học phổ thông: a Xác định góp phần hình thành và phát triển các năng lực toán học; b Có những

ĐỖ ĐỨC QUỲNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN YÊN LẬP TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2020

ĐỖ ĐỨC QUỲNH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN YÊN LẬP TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Xuân Thức

HÀ NỘI - 2020

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, Tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến các Thầy cô giảng viên Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy và trang bị cho tôi hệ thống những kiến thức về khoa học quản lý giáo dục và kinh nghiệm quản lý, phương pháp nghiên cứu khoa học và hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

và hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn các đồng chí cán bộ quản lý Sở GD&ĐT Phú Thọ, cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh các trường THPT trên địa bàn huyện Yên Lập, Tỉnh Phú Thọ, đặc biệt các đồng nghiệp dạy môn toán đã có nhiều đóng góp và giúp tôi hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Xuân

Thức, người thầy luôn tận tâm, trách nhiệm và tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi

trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân đã

có nhiều cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của quý thầy cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2020

Tác giả

Đỗ Đức Quỳnh

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BPQL : Biện pháp quản lý CBQL : Cán bộ quản lý

GV : Giáo viên GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

HS : Học sinh Nxb : Nhà xuất bản PTNL : Phát triển năng lực THPT : Trung học phổ thông

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC BẢNG SỐ ix

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ xi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Câu hỏi nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu dạy học và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 10

1.1.3 Đánh giá các công trình nghiên cứu đi trước và xác định các nội dung nghiên cứu của luận văn 12

1.2 Năng lực và phát triển năng lực 13

1.2.1 Năng lực 13

1.2.2 Phát triển năng lực và phát triển năng lực của học sinh trung học

phổ thông 15

1.3 Dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 16

1.3.1 Khái niệm dạy học và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 16

1.3.2 Đặc trưng của dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 17

1.4 Đặc điểm lứa tuổi học sinh trung học phổ thông 24

1.4.1 Đặc điểm hoạt động học tập lứa tuổi học sinh THPT [30] 24

1.4.2 Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ của học sinh THPT 25

1.5 Quản lý dạy học môn toán ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh 27

1.5.1 Khái niệm quản lý và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 27

1.5.2 Nội dung quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh của hiệu trưởng 28

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 32

1.6.1 Các yếu tố thuộc về nhà trường THPT 32

1.6.2 Các yếu tố bên ngoài nhà trường trung học phổ thông 33

Kết luận chương 1 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN YÊN LẬP, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 36

2.1 Khái quát về giáo dục THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ 36

2.1.1 Vài nét về giáo dục THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ 36

2.1.2 Tổ bộ môn toán trong trường trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ 37

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý dạy học môn toán ở các trường

THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ 38

2.1.1 Mục đích khảo sát 38

2.1.2 Nội dung khảo sát 38

2.1.3 Phương pháp khảo sát 38

2.1.4 Tiêu chí và thang đánh giá 39

2.1.5 Mẫu và địa bàn khảo sát 39

2.3 Thực trạng dạy học môn toán trường trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 40

2.3.1 Thực trạng thực hiện nội dung chương trình dạy học môn toán ở các trường THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh 40

2.3.2 Thực trạng thực hiện các hình thức dạy học môn toán ở các trường THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh 42

2.3.3 Thực trạng thực hiện các phương pháp dạy học môn toán ở các trường THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh 43

2.3.4 Thực trạng các điều kiện đảm bảo dạy học môn toán ở các trường THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh 45

2.3.5 Tổng hợp thực trạng dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 47

2.3.6 Thuận lợi, khó khăn khi tổ chức dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 49

2.3.7 Mức độ đáp ứng của dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 52

2.4 Thực trạng quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 53

2.4.1 Thực trạng quản lý chuẩn bị kế hoạch dạy học của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh 53

2.4.2 Thực trạng quản lý giảng dạy trên lớp theo hướng phát triển năng

lực học sinh 55

2.4.3 Thực trạng quản lý học tập môn toán của học sinh theo hướng phát triển năng lực 57

2.4.4 Thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực 59

2.4.5 Thực trạng quản lý quản lí phương tiện dạy học (các điều kiện đảm bảo) học tập môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 61

2.4.6 Thực trạng quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 64

2.5 Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 66

2.5.1 Thực trạng mức độ ảnh hưởng các yếu tố thuộc về bên trong nhà trường THPT 66

2.5.2 Thực trạng mức độ ảnh hưởng các yếu tố về bên ngoài phía môi trường tổ chức dạy học môn toán trong và ngoài nhà trường THPT 69

2.5.3 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 71

2.6 Đánh giá chung thực trạng quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 73

2.6.1 Mặt mạnh và nguyên nhân 73

2.6.2 Mặt hạn chế và nguyên nhân 73

Kết luận chương 2 75

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN YÊN LẬP, TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 76

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn toán trong các

trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ 76

3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa 76

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 76

3.1.3 Đảm bảo tính phù hợp 76

3.2 Một số biện pháp quản lý dạy học môn toán trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 77

3.2.1 Tổ chức xác định các năng lực cơ bản học tập môn toán của học sinh THPT 77

3.2.2 Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học môn toán cho giáo viên trường THPT theo năng lực học tập môn toán của học sinh 81

3.2.3 Chỉ đạo hoạt động xây dựng kế hoạch bài dạy của giáo viên dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực cho học sinh 87

3.2.4 Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học môn toán theo hướng hình thành kỹ năng, năng lực cho học sinh 91

3.2.5 Đánh giá dạy học môn toán của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh 96

3.2.6 Xây dựng môi trường dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 100

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 104

3.4 Khảo nghiệm mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý dạy học môn toán ở các trường huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 106

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 106

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 106

3.4.3 Cách cho điểm và thang đánh giá 106

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm biện pháp quản lý dạy học môn toán theo

hướng phát triển năng lực học sinh 107

Kết luận chương 3 113

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 114

1 Kết luận 114

2 Khuyến nghị 116

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 116

2.2 Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ 116

2.3 Các trường trung học phổ thông huyện Yên lập, Tỉnh Phú Thọ 116

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 118

TÀI LIỆU THAM KHẢO 119 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG SỐ

Bảng 2.1 Cách cho điểm và thang đánh giá thực trạng dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 39 Bảng 2.2 Cách cho điểm và thang đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 39 Bảng 2.3 Mẫu khách thể khảo sát thực trạng 39 Bảng 2.4 Đánh giá mức độ thực hiện nội dung chương trình dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 40 Bảng 2.5 Đánh giá mức độ thực hiện các hình thức dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 42 Bảng 2.6 Đánh giá mức độ thực hiện các phương pháp dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 43 Bảng 2.7 Đánh giá mức độ đáp ứng về nguồn lực dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 45 Bảng 2.8 Tổng hợp thực trạng dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 47 Bảng 2.9 Thuận lợi, khó khăn khi tổ chức dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 49 Bảng 2.10 Đánh giá mức độ đáp ứng của dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 52 Bảng 2.11 Đánh giá thực trạng quản lý việc lập kế hoạch dạy học của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh 53 Bảng 2.12 Đánh giá thực trạng quản lý giảng dạy môn toán trên lớp của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh 55 Bảng 2.13 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động học tập môn toán của học sinh theo hướng phát triển năng lực học sinh 57 Bảng 2.14 Đánh giá thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực 59

Bảng 2.15 Đánh giá thực trạng quản lý phương tiện dạy học (các điều kiện đảm bảo) theo hướng phát triển năng lực học sinh 61 Bảng 2.16 Tổng hợp thực trạng quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 64 Bảng 2.17 Các yếu tố thuộc về bên trong nhà trường trung học phổ thông 66 Bảng 2.18 Các yếu tố thuộc về bên ngoài nhà trường trung học phổ thông 69 Bảng 2.19 Tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 71 Bảng 3.1 Mẫu khách thể khảo nghiệm 106 Bảng 3.2 Cách cho điểm và thang đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 106 Bảng 3.4 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của biện pháp quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 109 Bảng 3.5 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản

lý dạy học môn toán cho học sinh trung học phổ thông 111

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Mức độ thực hiện hoạt động dạy học môn toán ở các trường THPT Huyện Yên Lập theo hướng phát triển năng lực học sinh 48 Biểu đồ 2.2 Đánh giá mức độ đáp ứng của dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 52 Biểu đồ 2.3 Mức độ thực hiện các nội dung quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 65 Biểu đồ 2.4: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh 72

Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các BPQL dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh 105 Biểu đồ 3.1 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh THPT 112

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nhân loại bước sang thế kỷ XXI, thế kỷ của công nghệ thông tin và

kinh tế tri thức Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế là một xu hướng tất yếu của mỗi quốc gia Để đưa đất nước phát triển và hội nhập với thế giới thành công cần chăm lo phát triển Giáo dục và Đào tạo Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành Trung ương khóa XI đã thông qua Nghị quyết số 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Nghị quyết tiếp tục khẳng định

“Giáo dục là quốc sách hàng đầu Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học: yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, sống tốt và làm việc hiệu quả”.[14]

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể là sự thể hiện đổi mới giáo dục, thực hiện Nghị quyết 29/NQ-TW của Đảng Trong chương trình giáo dục THPT môn toán có vị trí đặc biệt quan trọng Môn Toán được coi là môn học công cụ, cung cấp các tri thức để học sinh có thể học tập các môn học khác

Môn Toán trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay đã xác định “Mục tiêu môn toán cấp trung học phổ thông: a) Xác định góp phần hình thành và phát triển các năng lực toán học; b) Có những kiến thức và kỹ năng toán học cơ bản thiết yếu về Đại số và một số yếu tố giải tích; Hình học và đo lường; Thống kê và xác suất; c) Góp phần giúp học sinh có những hiểu biết tương đối tổng quát về ngành nghề gắn với môn toán và giá trị của nó, làm cơ sở cho định hướng nghề nghiệp sau trung học phổ thông; Có đủ năng lực tối thiểu để tự tin tìm hiểu những vấn đề liên quan đến toán học”.[8]

Chất lượng dạy học môn toán ở các trường THPT phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phụ thuộc trực tiếp vào quản lý của các cấp quản lý trong nhà trường như hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn đặc biệt là hiệu trưởng trực

tiếp dạy học môn toán Vì vậy nghiên cứu và đưa ra được các biện pháp quản

lý dạy học môn toán của hiệu trưởng sẽ nâng cao được chất lượng dạy học môn toán của giáo viên và học tập môn toán của học sinh, từ đó phát triển được năng lực học tập cho học sinh trường THPT

1.2 Thực tiễn các trường trung học phổ thông Huyện Yên Lập, tỉnh

Phú Thọ dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực đã góp phần phát hiện, bồi dưỡng tài năng cho học sinh; giúp cho học sinh tiếp cận các môn học khác tốt hơn… đáp ứng nhiệm vụ đặt ra Cán bộ quản lý trường học đã thực hiện nhiệm vụ quản lý dạy học nói chung và quản lý dạy học môn toán đã có những thành công nhất định Trước yêu cầu triển khai đổi mới chương trình Giáo dục phổ thông xuất hiện các bất cập, hạn chế về quản lý nội dung chương trình, hình thức và phương pháp dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực Thực tiễn trên đòi hỏi cần có các nghiên cứu để đưa ra được các biện pháp quản lý dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn toán và phát triển năng lực học sinh

1.3 Trong lĩnh vực quản lý giáo dục đã có nhiều nghiên cứu về quản lý

dạy học nói chung ở các trường THPT và quản lý dạy học một số môn cụ thể như tiếng Anh, văn học, lịch sử nhưng nghiên cứu về quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở địa bàn các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ còn chưa được nghiên cứu Thực tiễn giáo dục THPT huyện Yên Lập đòi hỏi cần có các nghiên cứu để nâng cao được chất lượng dạy học môn toán của nhà trường, phát triển năng lực học sinh đáp ứng mục tiêu giáo dục THPT thời kỳ mới

Với những lý do trên, đề tài “Quản lý dạy học môn toán ở các trường trung học phổ thông Huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh” được lựa chọn nghiên cứu với mục đích nâng cao chất

lượng dạy học môn toán trong nhà trường và phát triển năng lực học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng dạy học môn toán, quản lý dạy học môn toán ở các trường Trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung học

phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý dạy học môn toán ở các trường Trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh

4 Câu hỏi nghiên cứu

4.1 Cơ sở khoa học của biện pháp quản lý dạy học môn toán theo định

hướng phát triển năng lực học sinh là gì?

4.2 Các biện pháp quản lý dạy học nào sẽ nâng cao được chất lượng

dạy học môn toán và phát triển năng lực cho học sinh?

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ đứng trước yêu cầu đổi mới giáo dục bộc lộ các bất cập, hạn chế về quản lý nội dung chương trình, hình thức và phương pháp dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực Đề xuất và thực hiện các biện pháp quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và thực tiễn của nhà trường sẽ nâng cao được chất lượng dạy học môn toán và phát triển năng lực học tập cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn toán ở trường

trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh

6.2 Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng dạy học môn toán và

quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông Huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ

6.3 Đề xuất và khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp

quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông Huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ

7 Phạm vi nghiên cứu

- Để đảm bảo tính khả thi trong khuôn khổ luận văn và thời gian nghiên

cứu, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý của hiệu trưởng quản

lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh Chủ thể phối

hợp quản lý là tổ trưởng bộ môn Toán

- Tiếp cận nghiên cứu quản lý dạy học môn toán theo tiếp cận hoạt động: quản lý chuẩn bị kế hoạch dạy học của giáo viên, quản lý giảng dạy trên lớp, quản lý hoạt động học tập của học sinh, quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực

- Địa bàn nghiên cứu: 03 trường THPT: Minh Hòa, Yên Lập, Lương Sơn thuộc huyện Yên, Lập tỉnh Phú Thọ

- Đối tượng khảo sát: cán bộ quản lý và giáo viên dạy môn toán ở các trường THPT

- Các dữ liệu khảo sát thực trạng lấy trong các năm học: năm học

2017-2018; năm học 2018-2019; năm học 2019 - 2020

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập, đọc, hồi cứu, khái quát hoá, tổng hợp hoá, phân tích các tài liệu khoa học về dạy học, dạy học môn toán, chương trình giáo dục phổ

thông, quản lý hoạt động dạy học ở các trường phổ thông, các qui định của ngành về dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng

lực người học để xác lập cơ sở lí luận của đề tài nghiên cứu

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát: quan sát hoạt động dạy học của giáo viên và

cách thức quản lý hoạt động dạy học của cán bộ quản lý nhà trường

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: sử dụng phiếu hỏi để điều tra

các đối tượng khảo sát như: ban giám hiệu, hiệu trưởng, giáo viên, học sinh

về tình hình dạy và học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Phương pháp tọa đàm (trò chuyện, phỏng vấn): trò chuyện, trao đổi với

các đối tượng liên quan nhằm thu thập các ý kiến sâu hơn của giáo viên và học sinh về tình hình dạy và học theo hướng phát triển năng lực học sinh (xây dựng 2 mẫu phiếu điều tra: điều tra thực trạng dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh)

Phương pháp chuyên gia: lấy ý kiến từ các nhà giáo, những người có

nhiều kinh nghiệm về dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh để rút

ra các nhận định cần thiết cho vấn đề nghiên cứu Khảo nghiệm tính cần thiết

và khả thi của các biện pháp quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: tổng kết kinh nghiệm trong quản lý

dạy học của các nhà quản lý trong nhà trường

8.3 Phương pháp hỗ trợ khác

Sử dụng các công thức thống kê toán học để phân tích, xử lý các số liệu thu được từ khảo sát thực tế để rút ra kết luận khoa học về dạy học môn toán

và quản lý dạy học môn toán ở trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bầy trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận của quản lý dạy học môn toán ở các trường

Trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 2 Thực trạng quản lý dạy học môn toán ở các trường Trung

học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 3 Biện pháp quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT

huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Tổng quan nghiên cứu vấn đề của đề tài với mục đích xác định những tri thức kế thừa và xác định điểm mới của đề tài nên sẽ tổng quan theo hai hướng: a) Các nghiên cứu về dạy học và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh; b) Các nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.1.1 Các công trình nghiên cứu dạy học và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

a) Các công trình nghiên cứu về dạy học trong trường phổ thông:

Trong các lĩnh vực khoa học như giáo dục học, tâm lý học đã có nhiều các nghiên cứu về dạy học nói chung và dạy học các môn học cụ thể trong đó

có môn toán theo hướng phát triển năng lực (tiếp cận năng lực) Sản phẩm của các công trình nghiên cứu được thể hiện trong các tác phẩm chuyên khảo, các luận văn, các bài báo khoa học trên các tạp chí khoa học v.v Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu sau:

R.E Boyatzid (1982), trong nghiên cứu về Dạy học theo tiếp cận năng lực cho rằng dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh cần xử lí một

cách có hệ thống ba vấn đề: Xác định năng lực cần có của học sinh; phát triển năng lực học sinh và đánh giá năng lực học sinh một cách khách quan.[17]

John W Burke (1995), với tác phẩm “Giáo dục và đào tạo theo tiếp cận năng lực” đã trình bày khá đầy đủ các vấn đề: Năng lực, tiếp cận năng

lực, dạy học theo tiếp cận năng lực và đánh giá theo tiếp cận năng lực.[17]

Robetrt.J Marzano, Đebra J Picreing, Jane E Polloce (2011), trong

nghiên cứu “các phương pháp dạy học hiệu quả” đã khẳng định: Phương pháp

dạy học hiệu quả để phát triển năng lực học sinh là phương pháp khích lệ học tập và công nhận những cố gắng của học sinh Để phát triển năng lực học sinh trong dạy học, người giáo viên cần quan tâm đến người học học như thế nào chứ không chỉ quan tâm đến một việc hàng ngày dạy cái gì và lựa chọn áp dụng các phương pháp giảng dạy thích hợp, chứ không đơn thuần là việc lựa chọn các phương pháp với vai trò như thủ thuật dạy học hàng ngày [53]

J Dewey (1938) và C Rogers (1969), trong nghiên cứu của mình:

“Dạy học hướng đến người học” đã trình bày tư tưởng dạy học theo hướng

phát triển năng lực người học thông qua dạy học hướng vào người học và đã

đề ra mô hình dạy học hướng đến người học, phát triển năng lực người học: 1) Mục đích của dạy học tạo một môi trường thuận lợi cho việc tiếp thu tri thức của người học; 2) Tổ chức hoạt động dạy học theo mô hình mặt đối mặt giữa người học với nhau để trao đổi, đối thoại; 3) Kĩ thuật dạy học cho phép người học lựa chọn những phương pháp lập luận riêng, từ những nỗ lực cá nhân mà giải quyết nhiệm vụ học tập, cho phép người học xác lập các chuẩn đánh giá, mức độ tiến độ của mình.[63]

Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội (2016) với công trình “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” đã trình bày một số vấn đề chung về hình thành và phát triển năng lực

người học ở trường phổ thông trung học, định hướng dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông trung học, kiểm tra đánh giá theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học; [60]

Ngoài ra còn nhiều các nghiên cứu khác thể hiện trong các tài liệu khoa

học, bài báo khoa học như: “Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh” mà Bộ Giáo dục

và đào tạo ban hành đã đề xuất việc đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục; Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến [58] với bài

báo “Bài toán đổi mới đánh giá người học trong giáo dục theo tiếp cận năng

lực”; Phạm Văn Khanh [34] viết “Dạy học phát triển phẩm chất năng lực trong mối quan hệ với phát triển nhân cách”; “Đổi mới hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở ở huyện Ea Kar, tỉnh Đak Lak” của Nguyễn Thanh Dương [13]; Nguyễn Thu Hà (2014), Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục [17]; Ninh Văn Bình (2014), Phát triển phẩm chất và năng lực học sinh trong đổi mới kiểm tra, đánh giá quá trình dạy học ở trường phổ thông,[5] v.v các nghiên

cứu trên đều công bố các kết quả nghiên cứu về lí luận và thực tiễn dạy học, phát triển năng lực học sinh ở các cấp phổ thông

Các công trình nghiên cứu về năng lực học sinh và dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh đều mô tả các năng lực cần thiết cho học sinh trong trường phổ thông và xác lập mối quan hệ giữa dạy học, giáo dục với sự phát triển các năng lực của học sinh Nhiều công trình nghiên cứu đã xác lập mối quan hệ giữa các thành tố của dạy học và đổi mới dạy học, giáo dục với

sự phát triển năng lực học sinh Năng lực của người học vừa được coi là mục đích, và đồng thời cũng là định hướng cho sự phát triển dạy học và giáo dục

b) Các nghiên cứu về dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực Có thể nêu ra các nghiên cứu: Nguyễn Bá Kim (2007), Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn toán ở trường phổ thông [36]; Bùi Văn Nghị (2014), Giáo dục Toán học hướng vào năng lực người học (Tạp chí khoa học

trường Đại học Sư phạm Hà Nội, số 2A/2014 VN (V01.59, No) [40]; Đào

Tam (2008), Tiếp cận các phương pháp dạy học không truyền thống trong dạy học Toán ở trường đại học và trường phổ thông [52] Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội; Nguyễn Bá Kim (2015), Giáo trình phương pháp dạy học môn toán, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội [37]; Phạm Gia Đức - Phạm Đức Quang (2010), Chuyên đề nghiệp vụ đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở trường THCS nhằm hình thành và phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh

(Tạp chí giáo dục, Hà Nội),… [15]

Các nghiên cứu đã trình bày các kết quả nghiên cứu lý luận về thực tiễn

về dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực người học, như Nguyễn

Bá Kim (2015), Giáo trình phương pháp dạy học môn toán trình bày các nghiên cứu lý luận, nội dung dạy học môn toán [37]; b) các định hướng quá trình dạy học môn toán và c) phương pháp dạy học môn toán; Phạm Văn Hoàn (2013), Bồi dưỡng học sinh giỏi toán phổ thông [27], đã nhấn mạnh: a)

Bồi dưỡng cho học sinh tác phong, phương pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách; b) giáo viên cần coi trọng tính vững chắc của kiến thức, kỹ năng bên cạnh việc mở rộng kiến thức và từng bước nâng cao mục tiêu, …

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

a) Các nghiên cứu về quản lý dạy học: Các nghiên cứu về quản lý dạy

học được thể hiện trong các luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục, có thể kể ra một số công trình sau:

Trần Thị Hoa (2008) [26], Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THPT huyện Kiến Thụy thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay; Nguyễn Quyết Tiến (2012) [57], Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại các Trường THPT trên địa bàn thành phố Yên Bái; Vũ Quang Vinh (2013) [64], Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT quận Hồng Bàng thành phố Hải Phòng; Nguyễn Thị Phương Thảo (2013) [54], Quản lý dạy học ở Trường THPT ngoài công lập thành phố Hà Nội; Triệu Văn Hải (2016) [20], Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc;

Lê Thúy Hòa (2015) [23], Quản lý dạy học môn sinh học ở các trường THPT thành phố Điện Biên, tỉnh Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; Khuất Thanh Quang (2015) [43], Quản lý dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT huyện Ba Vì, Hà Nội

b) Các nghiên cứu về quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển

năng lực: Bên cạnh các nghiên cứu quản lý dạy học nói chung ở trường phổ

thông, các nghiên cứu về quản lý dạy học các môn cụ thể như: Ngữ văn, ngoại ngữ, vật lý, … thì đã có một số nghiên cứu về quản lý dạy học môn

toán ở cấp độ luận văn thạc sĩ: Nguyễn Như Minh (2012), Biện pháp quản lý dạy và học môn toán ở các trường THCS tỉnh Bắc Ninh [39]; Nguyễn Văn Hùng (2015), Quản lý dạy học môn toán ở các trường THCS thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận năng lực [31]; Nguyễn Mai Anh (2019), Quản lý quá trình dạy học môn toán đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tại trường THCS Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội… [3]

Các công trình nghiên cứu ở cấp độ luận văn thạc sĩ đều có chung một logic nghiên cứu là trên cơ sở xác lập khung lý luận của đề tài, khảo sát và đánh giá thực tiễn quản lý dạy học và quản lý dạy học môn toán trên các địa bàn nghiên cứu khác nhau từ đó đề xuất các biện pháp quản lý, nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng dạy học môn toán và phát triển năng lực học tập

cho học sinh ví dụ như: Nguyễn Mai Anh (2019), Quản lý quá trình dạy học môn toán đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tại trường THCS Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội [3], trên cơ sở làm

rõ lý luận quá trình dạy học môn toán, quản lý quá trình dạy học môn toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới và khảo sát thực tiễn 05 cán bộ quản lý, 50 giáo viên và 150 học sinh THPT 3 khối 10,11,12 về dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán đã đề xuất 07 biện pháp quản lý quá trình dạy học môn toán đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

tại trường THCS Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội: Nâng cao nhận thức và sự hiểu biết của cán bộ quản lý và giáo viên về quá trình dạy học môn toán theo đổi mới giáo dục phổ thông; tổ chức giáo viên thực hiện giai đoạn chuẩn bị, bao gồm phân tích nhu cầu, xác định mục tiêu môn học để lập kế hoạch dạy học và kế hoạch kiểm tra, đánh giá trong cả năm học,…

1.1.3 Đánh giá các công trình nghiên cứu đi trước và xác định các nội dung nghiên cứu của luận văn

a Nhận xét các công trình nghiên cứu đi trước về vấn đề nghiên cứu

- Các công trình nghiên cứu tập trung nhiều nghiên cứu lý luận và thực tiễn về dạy học ở các trường phổ thông làm sáng tỏ các vấn đề khái niệm, các thành tố của quá trình dạy học và mối quan hệ giữa dạy học và phát triển năng lực học sinh

- Các nghiên cứu về quản lý dạy học nói chung được tập trung nghiên cứu nhiều hơn còn các nghiên cứu về quản lý dạy học ở các môn học cụ thể,

đặc biệt theo hướng phát triển năng lực học sinh còn chưa nhiều

- Trên địa bàn huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ chưa có các công trình nghiên cứu về quản lý dạy học môn toán ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh Thực tiễn dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán tại huyện Yên Lập trước yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới đòi hỏi có các nghiên cứu thực tiễn để đề xuất các biện pháp quản

lý dạy học mới Vì vậy việc lựa chọn đề tài “Quản lý dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh” đã xác định được điểm mới và kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng

cao chất lượng dạy học môn toán và phát triển năng lực học sinh ở trường THPT huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ

b Xác định các nội dung cần giải quyết trong luận văn: Làm rõ các

vấn đề lý luận về dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh (thông qua việc làm rõ khái niệm, nội dung, các yếu tố ảnh hưởng); khảo sát và đánh giá đúng thực trạng dạy học môn toán và quản lý dạy học môn toán ở các trường trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh; Đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn toán và phát triển năng lực cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ trong thời kỳ đổi mới giáo dục hiện nay

1.2 Năng lực và phát triển năng lực

1.2.1 Năng lực

Năng lực là một vấn đề của nhiều khoa học thuộc khoa học giáo dục

Vì vậy bàn về năng lực có rất nhiều ý kiến khác nhau Có thể nêu ra một số ý

kiến về năng lực của các nhà khoa học:

Về mặt thuật ngữ: Từ điển Bách Khoa Việt Nam “Năng lực là đặc điểm của cá nhân thể hiện mức độ thông thạo - tức là có thể thực hiện một cách

thành thục và chắc chắn - một hay một số dạng hoạt động nào đó” [61]

Từ điển Toán: “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất

lượng cao” [62]

Jackson và Schuler [46] (2003): Năng lực được hiểu là những kĩ năng, kiến thức, khả năng và những đặc điểm khác của người lao động để có thể thực hiện hiệu quả yêu cầu công việc

Peaple Soft [46] (2010): Năng lực được xem như tập hợp của những kiến thức, kĩ năng và hành vi có thể đo lường, quan sát được để đóng góp cho

sự thành công của công việc

Gartner Group [46] (2009): Năng lực là tập hợp của những kiến thức,

kĩ năng, phẩm chất được xem như là nguyên nhân mang lại kết quả công việc của người lao động

Parry [46] (1996): Năng lực là một tập hợp các kiến thức, kĩ năng, thái

độ liên quan với nhau, có ảnh hưởng tới khả năng hoàn thành công việc hay hiệu suất của một cá nhân, có thể đo lường thông qua các chuẩn mà cộng đồng chấp nhận và có thể được cải tiến thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng

Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội: “Năng lực là những khả năng,

kĩ xảo học được hay sẵn có của cá nhân nhằm giải quyết các tình huống xác

định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội… và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt bằng những phương tiện, biện pháp, cách thức phù hợp” [60]

Nguyễn Văn Cường: “Năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân đóng vai trò là điều kiện bên trong (tri thức, kỹ năng, kỹ sảo, kinh nghiệm) tạo thuận lợi cho việc hiệu quả một dạng hoạt động nhất định” [5]

Qua các khái niệm trên cho thấy: Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân bao gồm tri thức, phẩm chất và kỹ năng phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho cá nhân thực hiện hoạt

động đó có kết quả tốt

Với khái niệm năng lực trên cho thấy:

- Năng lực bao gồm tri thức, phẩm chất, thái độ và kỹ năng giúp cá

nhân hoàn thành công việc trong một lĩnh vực hoạt động nhất định

Năng lực được hình thành trong hoạt động của cá nhân trong hoạt động

dạy và học diễn ra trong một môi trường xác định

Năng lực là tiền đề, là kết quả của hoạt động Năng lực vừa là điều kiện cho hoạt động đạt kết quả nhưng đồng thời năng lực cũng phát triển ngay

trong chính hoạt động ấy (kinh nghiệm, trải nghiệm)

Năng lực của con người nói chung và năng lực của học sinh trung học phổ thông nói riêng gồm có năng lực chung và năng lực chuyên biệt Năng lực chung là năng lực cơ bản cần thiết bao gồm những năng lực thiết yếu để học sinh phổ thông xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển bản thân và có thể tham gia hiệu quả nhiều dạng hoạt động của xã hội Năng lực chung mang tính xuyên suốt trong các lĩnh vực của cuộc sống và đóng góp vào những thành công chung của xã hội Năng lực chuyên biệt là các năng lực được hình thành và phát triển ở một số lĩnh vực; cac năng lực chuyên biệt cần thiết trong những tình huống nhất định mà học sinh trung học phổ thông được trang bị để

đi sâu vào những nhóm ngành trong tương lai Năng lực chuyên biệt thể hiện trên từng lĩnh vực khác nhau như năng lực đặc thù môn học toán, văn, âm nhạc là năng lực được hình thành và phát triển do đặc điểm của môn học đó

hiện tượng nào đó từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện theo hướng thay đổi về lượng để hoàn thiện về chất

Phát triển năng lực của học sinh trung học phổ thông trong dạy học môn toán là quá trình tăng lên về số lượng và chất lượng các năng lực chung, đặc biệt là năng lực chuyên biệt của môn toán nhằm giúp cho học sinh trung học phổ thông hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập, học tập môn toán trong nhà trường Việc phát triển năng lực đi theo hai hướng: a) Tăng cường về số

lượng các năng lực học tập cần thiết; b) Nâng cao chất lượng các năng lực học

tập cần có để giúp học sinh học tập tốt môn học

Ví dụ: “Năng lực tư duy và lập luận toán học ở cấp THCS có mức độ:

Thực hiện được các thao tác tư duy, đặc biệt biết quan sát, giải thích được sự tương đồng và khác biệt trong nhiều tình huống và thể hiện được kết quả của việc quan sát; Thực hiện được việc lập luận hợp lý khi giải quyết vấn đề; Nêu

và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề, chứng minh được mệnh

đề toán học không quá phức tạp Cấp THPT: Thực hiện được tương đối thành

thạo các tư duy, đặc biệt phát hiện được sự tương đồng và khác biệt trong

những tình huống tương đối phức tạp và lý giải được kết quả của việc quan sát Sử dụng được các phương pháp lập luận, quy nạp và suy diễn để nhìn ra

nx cách thức khác nhau trong việc giải quyết vấn đề; Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề Giải thích, chứng minh, điều chỉnh được giải pháp thực hiện về phương diện toán học”.[8]

Phát triển năng lực trong dạy học môn toán bao gồm các nội dung: a) Xác định năng lực chuyên biệt cần có của học sinh để học tập môn toán; b) Dạy học môn toán dựa trên năng lực của học sinh; c) Dạy học môn toán

hướng đến phát triển năng lực cho học sinh

Giữa năng lực và phát triển năng lực học tập môn toán của học sinh có quan hệ chặt chẽ với dạy học Năng lực vừa là cơ sở, vừa là tiền đề, mục đích của dạy học môn toán Dạy học môn toán là con đường, là phương thức, là

môi trường để phát triển năng lực cho học sinh

1.3 Dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.3.1 Khái niệm dạy học và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

a Khái niệm dạy học: Hiện nay trong khoa học giáo dục có nhiều cách

tiếp cận khác nhau khi định nghĩa về dạy học từ các khoa học khác nhau và các nhà khoa học khác nhau

Góc độ giáo dục học “Dạy học là một trong các bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên - học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kĩ năng và kĩ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng phát triển các phẩm chất nhân cách người học theo mục đích giáo dục” [65]

Góc độ tâm lý học thì dạy học được hiểu là “Sự biến đổi hợp lý hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người dạy và người học”.[30]

Ý kiến của các nhà giáo dục học: Thái Duy Tuyên [63], Hà Thế Ngữ,

Đặng Vũ Hoạt [29], có thể hiểu: Dạy học là quá trình tác động có mục đích,

có kế hoạch của người giáo viên tổ chức các hoạt động học để học sinh tự mình hoạt động, chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, nhằm đạt được mục đích dạy học đã xác định

Từ các quan niệm trên cho thấy: dạy học là một quá trình tác động có mục đích, chương trình, kế hoạch của người giáo viên tổ chức cho người học

tự giác tích cực, chủ động hoạt động lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nhằm phát triển bản thân và đạt được mục tiêu dạy học đặt ra

Dạy học môn toán là quá trình tác động có mục đích, chương trình, kế hoạch của người giáo viên dạy toán tổ chức cho học sinh tự giác tích cực, chủ động hoạt động kiến tạo tri thức, kỹ năng, kỹ xảo về toán học nhằm phát triển bản thân và đạt được mục tiêu dạy học môn toán đặt ra

b Dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Từ khái niệm dạy học môn toán và phát triển năng lực học sinh đã xây

dựng được ở trên luận văn xác định: dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình tác động có mục đích, chương trình, kế hoạch của người giáo viên dạy toán dựa trên năng lực học sinh và tổ chức cho học sinh tự giác tích cực, chủ động hoạt động kiến tạo tri thức, kỹ năng, kỹ xảo về toán học nhằm phát triển năng lực cá nhân và đạt được mục tiêu dạy học môn toán đặt ra

1.3.2 Đặc trưng của dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Theo chương trình giáo dục phổ thông môn toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng

12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo [8]

a) Mục tiêu dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

* Mục tiêu cấp trung học phổ thông: [8]

Môn Toán cấp trung học phổ thông nhằm giúp học sinh đạt các mục tiêu chủ yếu sau: a) Góp phần hình thành và phát triển năng lực toán học với các yêu cầu đạt: nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề; sử dụng được các phương pháp lập luận, quy nạp và suy diễn để hiểu được những cách thức khác nhau trong việc giải quyết vấn đề; thiết lập được mô hình toán học để mô tả tình huống, từ đó đưa ra cách giải quyết vấn đề toán học đặt ra trong mô hình được thiết lập; thực hiện và trình bày được giải pháp giải quyết vấn đề và đánh giá được giải pháp đã thực hiện, phản ánh được giá trị của giải pháp, khái quát hóa được cho vấn đề tương tự; sử dụng được công

cụ, phương tiện học toán trong học tập, khám phá và giải quyết vấn đề toán học; b) có những kiến thức và kỹ năng cơ bản thiết yếu về đại số và một số yếu tố giải tích, hình học và đo lường, thống kê và xác suất; c) Có hiểu biết tương đối tổng quát về sự hữu ích của toán học đối với từng ngành nghề liên quan để làm cơ sở định hướng nghề nghiệp, cũng như có đủ năng lực tối thiểu

để tự tìm hiểu những vấn đề liên quan đến toán học trong suốt cuộc đời

b) Nội dung dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh [8]:

Môn toán ở trường trung học phổ thông được thể hiện trong các môn học đại số, hình học, giải tích trong ba năm học 10,11,12 của chương trình giáo dục trung học phổ thông Có thể nêu ra một số nội dung trong các phân môn của môn toán chương trình trung học phổ thông như sau:

- Đại số và một số yếu tố giải tích: Tính toán và sử dụng công cụ tính

toán: sử dụng ngôn ngữ ký hiệu đại số; biến đổi biểu thức đại số và siêu việt (lượng giác, mũ logarit), phương trình, hệ phương trình, bất phương trình; nhận biết các hàm số cơ bản (lũy thừa, lượng giác, mũ logarit); khảo sát hàm

số và vẽ đồ thị hàm số bằng công cụ đạo hàm; sử dụng ngôn ngữ hàm số, đồ thị hàm số để mô tả và phân tích một số quá trình và hiện tượng trong thế giới thực; sử dụng tích phân để tính toán diện tích hình phẳng và thể tích vật thể không gian

- Hình học và Đo lường: Cung cấp những kiến thức và kỹ năng (ở mức

độ suy luận logic) về quan hệ hình học và một số hình phẳng, hình khối quen thuộc; phương pháp đại số (vectơ, tọa độ) trong hình học; phát triển trí tưởng tượng không gian; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với Hình học và Đo lường

- Thống kê và Xác suất: Hoàn thiện khả năng thu thập, phân loại, biểu

diễn, phân tích và xử lí dữ liệu thống kê; sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu thống kê thông qua các số đặ trưng đo xu thế và đo mức độ phân tán cho mẫu số liệu không ghép nhóm và ghép nhóm; sử dụng các quy luật thống kê trong thực tiễn; nhận biết các mô hình ngẫu nhiên, các khái niệm cơ bản của xác xuất và ý nghĩa của xác suất trong thực tiễn

c) Thời lượng thực hiện chương trình: Lớp 10: 105 tiết, Lớp 11: 105

tiết, Lớp 12: 105 tiết Mỗi lớp thêm 35 tiết cho 1 năm học, cho các chuyên đề học tập lựa chọn Thời lượng dành cho các nội dung như sau: [8]

d) Phương pháp dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Phương pháp dạy học môn toán cần đáp ứng các yêu cầu cơ bản: [8]

- Phù hợp với tiến trình nhận thức của học sinh (đi từ cụ thể đến trừu tượng, từ dễ đến khó); không chỉ coi trọng tính logic của khoa học toán học

mà cần chú ý cách tiếp cận dựa trên vốn kinh nghiệm và sự trải nghiệm của học sinh;

- Quán triệt tinh thần “lấy người học làm trung tâm”, phát huy tính tích

cực, tự giác, chú ý nhu cầu, năng lực nhận thức, cách thức học tập khác nhau của từng cá nhân học sinh; tổ chức quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trong đó học sinh được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề

- Linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực; kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo với việc vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học truyền thống; kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động thực hành trải nghiệm, vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn Cấu trúc bài học bảo đảm tỉ lệ cân đối, hài hòa giữa kiến thức cốt lõi; kiến thức vận dụng và các thành phần khác

- Sử dụng đủ và hiệu quả các phương tiện, thiết bị dạy học tối thiểu theo quy định đối với môn toán; có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm phù hợp với nội dung học và các đối tượng học sinh; tăng cường sử dụng công nghệ thông tin và các phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại một cách phù hợp và hiệu quả

Phương pháp dạy học môn Toán góp phần hình thành và phát triển năng lực tính toán, năng lực ngôn ngữ và các năng lực đặc thù khác Cụ thể: a) Môn Toán với ưu thế nổi trội, có nhiều cơ hội để phát triển năng lực tính toán thể hiện ở chỗ vừa cung cấp kiến thức toán học, rèn luyện kĩ năng tính toán, ước lượng, vừa giúp hình thành và phát triển các thành tố của năng lực toán học (năng lực tư duy và lập luận, năng lực mô hình hoá, năng lực giải quyết vấn đề; năng lực giao tiếp và năng lực sử dụng công cụ và phương tiện học toán)

b) Môn Toán góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ thông qua rèn luyện kĩ năng đọc hiểu, diễn giải, phân tích, đánh giá tình huống có ý nghĩa toán học, thông qua việc sử dụng hiệu quả ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường để trình bày, diễn tả các nội dung, ý tưởng, giải pháp toán học

c) Môn Toán góp phần phát triển năng lực tin học thông qua việc sử dụng các phương tiện, công cụ công nghệ thông tin và truyền thông như công

cụ hỗ trợ trong học tập và tự học; tạo dựng môi trường học tập trải nghiệm

d) Môn Toán góp phần phát triển năng lực thẩm mĩ thông qua việc giúp học sinh làm quen với lịch sử toán học, với tiểu sử của các nhà toán học và thông qua việc nhận biết vẻ đẹp của Toán học trong thế giới tự nhiên

Phương pháp dạy học tích cực là một phương pháp dạy học toán mà ở

đó người GV sử dụng một nhóm phương pháp giáo dục và dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học đồng thời chống lại thói quen học tập thụ động của người học

Các dấu hiệu tích cực trong học toán gồm:

- HS hăng hái phát biểu ý kiến

- Không bằng lòng lời giải của cô và của bạn

- Không bằng lòng với một cách giải quyết duy nhất

- Thường hay thắc mắc, đặt ra câu hỏi và đòi hỏi được giải đáp, hay

chia sẻ suy nghĩ với bạn

- Thường hay ngơ ngác trên lớp và suy nghĩ về vấn đề liên quan

- Học sinh còn tự giác, chủ động làm bài - tự học, trao đổi nhận xét bài cho bạn - hợp tác

Dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực sử dụng các phương pháp dạy học tích cực:

1) Phương pháp dạy học theo nhóm;

2) Phương pháp dạy học theo dự án;

3) Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề;

4) Phương pháp dạy học nghiên cứu trường hợp điển hình;

5) Phương pháp trò chơi; Phương pháp dạy học theo góc;

6) Phương pháp dạy học đóng vai;

7) Phương pháp dạy học thuyết trình;

8) Phương pháp dạy hỏi đáp;

9) Phương pháp dạy học tích hợp liên môn;

10) Phương pháp dạy học theo nêu vấn đề;

11) Phương pháp dạy học gợi mở;

12) Phương pháp dạy học bàn tay nặn bột;

13) Phương pháp dạy học theo hợp đồng

Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạt động "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức

đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực

tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mâu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trình hành động của cộng đồng

e) Hình thức dạy học môn toán:

Quá trình dạy học môn toán ở trường phổ thông là hoạt động có chương trình, nội dung, có phương pháp dạy học phong phú và được diễn ra

bằng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau Hình thức tổ chức dạy học là cách thức tổ chức sắp xếp các giờ học cho phù hợp với mục tiêu, nội dung của từng bài, phù hợp với điều kiện và môi trường lớp học nhằm làm cho quá trình dạy học đạt kết quả tốt

Hình thức dạy học môn toán ở các trường THPT bao gồm:

1) Day học trên lớp;

2) Dạy học kết hợp tham quan thực tế bên ngoài nhà trường;

3) Day học theo nhóm;

4) Dạy học cá nhân;

5) Dạy học thông qua hướng dẫn tự học ở nhà;

6) Dạy học qua các hình thức hoạt động trải nghiệm;

7) Kết hợp các hình thức dạy học khác nhau

Để “phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học”, “bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm và khả năng tư duy độc lập”, có thể góp phần

“phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ” của HS THPT, định hướng dạy

học toán ở cấp THPT cần vận dụng một cách đa dạng các hình thức tổ chức dạy học với các phương pháp dạy học; chú trọng thực hành, ứng dụng, gắn kết kiến thức toán học với thực tế cuộc sống hằng ngày của các em, với các môn

học khác và các hoạt động giáo dục trong hay ngoài nhà trường; chú trọng tổ chức hoạt động tự học (cá nhân, cặp, nhóm, cả lớp, ở nhà…) cho HS (với sự

hướng dẫn, giám sát, đánh giá của GV, cha mẹ HS); GV cần đặc biệt chú ý, quan tâm đến việc dạy học phù hợp từng đối tượng HS; kết hợp việc giúp các

em tự kiến tạo được kiến thức toán học (thông qua hoạt động học) với việc hình thành, phát triển năng lực, phẩm chất của HS GV cần chuyển quá trình thuyết giảng thành quá trình tổ chức hoạt động học cho HS, có thể thông qua

các hoạt động: Gợi động cơ, tạo hứng thú; Trải nghiệm, khám phá; Phân tích, rút ra bài học; Thực hành; Ứng dụng Qua quá trình thực hiện các hoạt

động học toán (cá nhân, cặp, nhóm, cả lớp, ở nhà…), ngoài việc HS hình thành

và phát triển NL tư duy, năng lực tính toán thì HS cũng có thể phát triển một số năng lực, phẩm chất như tự học, hợp tác, giải quyết vấn đề

1.4 Đặc điểm lứa tuổi học sinh trung học phổ thông

Học sinh THPT còn gọi là tuổi thanh niên, là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên là thời kỳ từ 15 - 25 tuổi, được chia làm 2 thời kỳ: Thời kỳ từ 15 - 18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên; Thời kỳ từ 18 - 25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên (thanh niên sinh viên)

1.4.1 Đặc điểm hoạt động học tập lứa tuổi học sinh THPT [30]

Hoạt động học tập là một hoạt động đặc thù của con người, được điều khiển bởi mục đích tự giác- con người bước vào hoạt động học tập ở nhà trường từ khá sớm, ở giai đoạn 5-6 tuổi Tuy vậy, mỗi giai đoạn của hoạt động học tập có những đặc điểm riêng, khác nhau cả về tính chất và nội dung

Hoạt động học tập vẫn là một hoạt động chủ đạo đối với học sinh trung học phổ thông, nhưng tính chất và nội dung của nó đã khác nhiều so với hoạt động học tập của thiếu niên Sự khác biệt cơ bản là ở chỗ, hoạt động học tập của học sinh trung học phổ thông là đề ra những yêu cầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ của các em Muốn lĩnh hội được sâu sắc các môn học, các em cần phải có một trình độ tư duy khái niệm, tư duy khái quát phát triển đủ cao Hoạt động học tập của học sinh trung học phổ thông đòi hỏi cao về tính năng động, tính độc lập, gắn liền với xu hướng học tập lên cao hay chọn nghề, vào đời,… Đồng thời cũng đòi hỏi muốn nắm được chương trình học một cách sâu sắc thì cần phải phát triển tư duy lý luận, khả năng trừu tượng, khái quát, nhận thức, phát triển,…

Học sinh ở tuổi này trưởng thành hơn, sở hữu nhiều kinh nghiệm sống hơn, các em ý thức được vị trí, vai trò của mình Do vậy, thái độ có ý thức của các em trong hoạt động học tập ngày càng được phát triển Những khó khăn,

trở ngại mà các em thường cảm nghiệm trong quá trình học tập, trước hết được gắn với sự thiếu kĩ năng học tập trong những điều kiện mới đó chứ không phải với sự không muốn học như nhiều người nghĩ Do nội dung và tính chất hoạt động học tập có sự thay đổi căn bản đòi hỏi các em phải có tính năng động, tính độc lập ở mức cao hơn so với tuổi thiếu niên

Thái độ của các em đối với các môn học trở nên có chọn lựa hơn, tính phân hoá trong hoạt động học tập thể hiện rõ hơn, cao hơn, do xu hướng chọn nghề, vào đời chi phối Ở các em đã hình thành những hứng thú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp Cuối bậc trung học phổ thông, các em đã xác định được cho mình một hứng thú ổn định đối với một môn học nào đó, hoặc một lĩnh vực tri thức nhất định Hứng thú này thường liên quan đến việc chọn một nghề nhất định của học sinh Hơn nữa, hứng thú nhận thức ở tuổi học sinh trung học phổ thông mang tính chất rộng rãi, sâu và bền vững hơn học sinh trung học cơ sở

Tuy vậy, thái độ học tập ở nhiều em còn có nhược điểm là một mặt, các

em rất tích cực học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình đã chọn, mặt khác các em lại xao nhãng các môn học khác hoặc chỉ học

để đạt được điểm trung bình (học lệch) Do đó, giáo viên cần giúp các em đó hiểu được ý nghĩa và chức năng giáo dục cơ bản, toàn diện, tạo nền tảng vững chắc hình thành nhân sinh quan, thế giới quan khoa học của con người cho các em trong bậc học phổ thông

Thái độ học tập có ý thức thúc đẩy sự phát triển tính chủ động của các quá trình nhận thức và năng lực điều khiển bản thân của học sinh sinh viên trong hoạt động học tập [30]

1.4.2 Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ của học sinh THPT

Ở thanh niên mới lớn, tính chủ động được phát triển mạnh ở tất cả các quá trình nhận thức

Quan sát trở nên có mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn Quá trình quan sát đã chịu sự điều khiển của hệ thống tín hiệu thứ hai nhiều hơn và không tách khỏi tư duy ngôn ngữ Tuy vậy, quan sát của các em cũng khó có hiệu quả nếu thiếu sự chỉ đạo, định hướng của giáo viên Giáo viên cần quan tâm để định hướng quan sát của các em và một nhiệm vụ nhất định, không vội vàng kết luận khi chưa tích lũy đầy đủ các sự kiện,…

Ở tuổi này, ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt (các em sử dụng tốt hơn các phương pháp ghi nhớ, tóm tắt ý chính,

so sánh, đối chiếu,…) Đặc biệt, các em tạo được tâm thế phân hóa trong ghi nhớ Các em phân biệt tài liệu nào cần nhớ từng chữ, cái gì hiểu mà không cần nhớ,… Bên cạnh đó, một số em còn ghi nhớ kiểu đại khái, chung chung, hoặc chủ quan vào trí nhớ của mình mà đánh giá thấp việc ôn tập tài liệu,…

Do cấu trúc của não phức tạp và chức năng của não phát triển, do sự phát triển của các quá trình nhận thức nói chung, do ảnh hưởng của hoạt động học tập mà hoạt động tư duy của học sinh THPT có thay đổi quan trọng Đó là

sự phát triển mạnh của tư duy hình thức Các em có khả năng tư duy lý luận,

tư duy trừu tượng một cách độc lập sáng tạo trong những đối tượng quen thuộc hoặc chưa quen thuộc Tư duy của các em nhất quán hơn, chặt chẽ hơn

và có căn cứ hơn, có thể sử dụng vật liệu là những khái niệm khoa học, trí thức dưới dạng thuật ngữ, mệnh đề,… để tư duy thoát ly với vật chất

Sự phát triển mạnh của tư duy lý luận liên quan chặt chẽ đến tư duy sáng tạo Nhờ khả năng khái quát, thanh niên có thể tự mình phát hiện ra như cái mới Với các em, điều quan trọng là cách thức giải quyết các vấn đề được đặt ra chứ không phải là loại vấn đề nào được giải quyết Học sinh cấp THPT đánh giá các bạn thông minh trong lớp không dựa vào điểm số mà dựa vào cách thức giải quyết các vấn đề học tập: giải bài tập, phương pháp tư duy,… Các em có xu hướng đánh giá cao các bạn thông minh và những thầy cô có

phương pháp giảng dạy tích cực, tôn trọng những suy nghĩ độc lập của học sinh, phê phán sự gò ép, máy móc trong phương pháp sư phạm

Đồng thời, tính phê phán của tư duy cũng phát triển Các em có khả năng đánh giá và tự đánh giá nhiều mối quan hệ, những sự vật, hiện tượng xung quanh theo những thang giá trị đã được xác lập Những đặc điểm đó tạo điều kiện cho các em thực hiện được các thao tác tư duy toán học phức tạp, phân tích nội dung cơ bản của các khái niệm trừu tượng, nắm bắt mối quan hệ nhân - quả trong tự nhiên và xã hội,… Đó là cơ sở hình thành nên thế giới quan, nhiều thang giá trị mới Tuy nhiên, hiện nay số học sinh THPT đạt tới mức tư duy đặc trưng cho lứa tuổi như trên còn chưa nhiều Nhiều khi các em chưa chú ý phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân, kết luận vội vàng, cảm tính,… Vì vậy, việc giúp các em phát triển nhận thức là một nhiệm

vụ quan trọng của người giáo viên

Như vậy, ở tuổi học sinh THPT, những đặc điểm của con người về mặt trí tuệ thông thường đã được hình thành và chúng vẫn còn được tiếp tục hoàn thiện [30]

1.5 Quản lý dạy học môn toán ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực học sinh

1.5.1 Khái niệm quản lý và quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh

Từ ý kiến của các nhà khoa học Harold Kootz [22], Aunapu [1], Trần

Kiểm [35], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [38], Luận văn xác định: Quản lý là tác động

có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý diễn ra trong một môi trường nhất định nhằm đạt được mục tiêu quản lý xác định

Từ khái niệm quản lý và dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh luận văn xác định: quản lý dạy học môn toán theo hướng phát triển năng lực học sinh là tác động có mục đích có chương trình, kế hoạch của hiệu trưởng cùng các cấp quản lý trong nhà trường đến hoạt động dạy