K THA GIÁ TR LI SNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

Cơ sở lý l ậ Luận án dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về lối sống, xây dựng lối sống cho thanh niên trong đ

NGUYỄN VĂN HIẾU

KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC

TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI

CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2018

NGUYỄN VĂN HIẾU

KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC

TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI

CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Mã số: 62 22 03 02

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐẶNG QUANG ĐỊNH

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS,TS Đặng Quang Định Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực,

có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận án

Nguyễn Văn Hiếu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 6

1.1 Các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận về kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới 6 1.2 Những công trình nghiên cứu về thực trạng và giải pháp kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 22 1.3 Khái quát kết quả của các công trình liên quan đến luận án và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 33

Chương 2 KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG VIỆC XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 37

2.1 Lối sống truyền thống dân tộc Việt Nam - Khái niệm và những giá trị

cơ bản 37 2.2 Kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay - Thực chất, tính tất yếu và nội dung cơ bản 59

Chương 3 KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG, THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN 81

3.1 Nhân tố tác động đến việc kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 81 3.2 Thực trạng kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 88

3.3 Nguyên nhân của thực trạng kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 108

Chương 4 MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỰ KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY 124

4.1 Nhóm giải pháp về nhận thức, vai trò của các chủ thể kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 124 4.2 Nhóm giải pháp về xây dựng môi trường thuận lợi cho sinh viên kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới 135 4.3 Nhóm giải pháp về đổi mới nội dung, chương trình, đa dạng hóa phương thức, hình thức kế thừa giá trị lối sống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay 141

KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 PHỤ LỤC 165

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

CNH, HĐH CNXH HNQT KHCN KTTT LSTTDT TCH TNCS XHCN

Chữ viết đầy đủ

: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa : Chủ nghĩa xã hội

: Hội nhập quốc tế : Khoa học công nghệ : Kinh tế thị trường : Lối sống truyền thống dân tộc : Toàn cầu hóa

: Thanh niên Cộng sản : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lối sống của các cá nhân, cộng đồng và dân tộc không phải tự nhiên có được mà nó hình thành, phát triển dựa trên sự kế thừa các giá trị từ lối sống truyền thống trước đó kết hợp với những giá trị mới Tuy nhiên, không phải mọi cái truyền thống đều có giá trị, vì vậy cần phải có sự chọn lọc, tiếp biến Trong những năm gần đây, do sự tác động mạnh mẽ của nhiều nhân tố như công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), sự phát triển của kinh tế thị trường (KTTT) cùng quá trình hội nhập và toàn cầu hóa (TCH) đã làm biến đổi sâu sắc lối sống của người Việt Nam, nhất là thanh niên, trong đó có sinh viên Bởi lẽ, sinh viên là lứa tuổi đang định hình về lối sống và hoàn thiện nhân cách Trong quá trình đó sinh viên vừa kế thừa các giá trị của lối sống truyền thống dân tộc (LSTTDT), vừa tiếp thu các giá trị lối sống hiện đại để hình thành lối sống mới Tình hình đó đã đặt ra một số vấn đề sau:

Thứ hai, sự biến đổi của đời sống xã hội hiện nay đòi hỏi phải nhận

diện và xây dựng được lối sống mới phù hợp Vậy lối sống mới là như thế nào cho phù hợp với sự phát triển của xã hội mới với con người mới, nhất là thanh niên, sinh viên

Những vấn đề đó đặt ra yêu cầu phải xác định rõ những giá trị của LSTTDT; sự biến đổi của LSTTDT và quá trình hình thành lối sống mới của sinh viên Việt Nam trên cơ sở kế thừa, phát huy những giá trị của lối sống truyền thống, tiếp thu giá trị của lối sống hiện đại, văn minh, để xây dựng thế

hệ sinh viên Việt Nam thời đại mới

Thực trạng kế thừa các giá trị LSTTDT của sinh viên Việt Nam trong thời gian qua còn nhiều bất cập, thể hiện ở việc coi nhẹ các giá trị đạo đức truyền thống, giá trị tinh thần của dân tộc, tuyệt đối hóa các yếu tố vật chất Trong khi những giá trị cơ bản của lối sống mới vẫn còn đang nằm trong quá trình nảy sinh, chưa được định hình rõ thì “lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ… đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Không ít trường hợp

vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp” [32, tr.46] Thực tế đó đã và đang tạo nên sự xung đột giữa các giá trị của LSTTDT với các giá trị của lối sống hiện đại, đồng thời cũng dẫn đến nhiều khó khăn trong định hướng để xây dựng lối sống mới cho sinh viên

Thực tiễn những năm gần đây, sự suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên; hiện tượng tham nhũng, lãng phí; sự xuống cấp một số phương diện của đạo đức xã hội và các tệ nạn xã hội có diễn biến phức tạp đã và đang tác động mạnh mẽ đến lối sống của xã hội và thanh niên, sinh viên Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu tiếp tục có những nghiên cứu về sự biến đổi của lối sống, định hướng xây dựng lối sống mới, trong đó có vấn đề kế thừa các giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên

Xuất phát từ lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài “ th a i t i

2.2 Nhiệm vụ

t , phân tích một số giá trị cơ bản của LSTTDT Việt Nam; thực

chất, tính tất yếu và nội dung cơ bản của việc kế thừa giá trị LSTTDT trong

xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

ai , phân tích, đánh giá thực trạng và nguyên nhân những hạn chế

của việc kế thừa giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam thời gian qua

a , đề xuất một số nhóm giải pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả sự

kế thừa giá trị LSTTDT trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạ vi nghi n c u

1 i ư g ghi c

Luận án tập trung nghiên cứu sự kế thừa các giá trị cơ bản của LSTTDT Việt Nam trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

2 Phạm vi ghi c

- Luận án nghiên cứu sự kế thừa giá trị LSTTDT trong việc xây dựng lối sống mới của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội từ khi đổi mới đất nước (1986) đến nay

- Luận án xác định lối sống truyền thống dân tộc là lối sống được định hướng trên cơ sở các giá trị đạo đức truyền thống Vì vậy, luận án tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với lối sống truyền thống, trong đó lối sống truyền thống là cách thức, phương thức biểu hiện của giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, còn giá trị đạo đức truyền thống

là cơ sở định hướng cho lối sống

Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam gồm nhiều lĩnh vực khác nhau Trong luận án này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống cho sinh viên, cụ thể là một số giá trị cơ

bản sau: lòng yêu nước; tinh thần hiếu học; tinh thần đoàn kết, nhân ái, bao dung; đức tính cần cù, tiết kiệm và lối ứng xử thân thiện, hài hòa, linh hoạt với tự nhiên

4 Cơ l luận và phương pháp nghi n c u

4.1 Cơ sở lý l ậ

Luận án dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về lối sống, xây dựng lối sống cho thanh niên (trong đó có sinh viên), về kế thừa giá trị tinh thần, giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam trong xây dựng lối sống mới cho thanh niên nói chung và sinh viên nói riêng Ngoài ra, luận án cũng

kế thừa những thành tựu đã đạt được của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

4.2 Phươ g pháp ghi c

Luận án được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích cơ sở hình thành của LSTTDT cũng như sự biến đổi của nó

Các phương pháp lịch sử - lôgíc, phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp điều tra, khảo sát, so sánh cũng được sử dụng để thực hiện đề tài luận án

Đ ng g p i của luận án

- Luận án góp phần làm rõ mối quan hệ giữa các giá trị đạo đức truyền thống với lối sống truyền thống của dân tộc, trong đó làm rõ lối sống là cách thức, phương thức biểu hiện của giá trị đạo đức truyền thống, còn các giá trị

ấy đóng vai trò là cơ sở định hướng, dẫn dắt cho lối sống, hay nói cách khác

là mặt tinh thần của lối sống Từ đó lý giải vì sao các giá trị tinh thần, giá trị đạo đức, giá trị lối sống và các giá trị khác lại có những nét tương đồng nhau, thậm chí là khó tách biệt

- Luận án luận chứng thực chất, tính tất yếu của việc kế thừa giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

- Luận án góp phần làm rõ thêm những thành tựu và hạn chế của sự kế thừa các giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

- Luận án góp phần đề xuất một số nhóm giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kế thừa giá trị LSTTDT trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm: 04 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ

KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI

1.1.1 Những công trình nghi n c u về lối ống, lối ống i

Cuốn sách “L i n ã h i hủ n hĩa” [122] là công trình nghiên cứu

khá toàn diện về lối sống xã hội chủ nghĩa (XHCN) Công trình đã đưa ra quan niệm về lối sống và các vấn đề cơ bản của lối sống XHCN: bản chất, đặc điểm; cơ sở kinh tế, cơ sở chính trị của lối sống XHCN; quan điểm đạo đức của lối sống XHCN Các tác giả cũng làm rõ vai trò của công tác giáo dục tư tưởng trong sự phát triển của lối sống XHCN

Đề tài khoa học “L i n thanh ni n i t Na ” [146] do Lê Anh Trà

chủ nhiệm đã phân tích, đánh giá thực trạng lối sống của thanh niên về các mặt: hoạt động chính trị xã hội; hoạt động lao động; hoạt động văn hóa tinh thần, tình yêu, hôn nhân, gia đình Từ đó đã đưa ra các kiến nghị về các chuẩn mực cần xây dựng của lối sống; về nội dung và hình thức giáo dục lối sống cũng như một số chính sách liên quan đến xây dựng lối sống cho thanh niên như giải quyết việc làm, chính sách văn hóa, thể chế hóa một số hoạt động văn hóa, thực hiện dân chủ hóa trong sinh hoạt của thanh niên và phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên Cộng sản (TNCS) Hồ Chí Minh trong mọi lĩnh vực hoạt động xã hội

Đề tài khoa học “ ăn hóa, i n ôi t ườn ” [137] do Chu Khắc

Thuật chủ nhiệm đã xem xét mối quan hệ giữa lối sống, văn hóa và môi trường Đề tài đã thông qua sự so sánh thực trạng về lối sống với những giá trị, chuẩn mực của văn hóa để thấy được những năng lực thực sự và tiềm ẩn của con người Đề tài cũng đã phần nào mô tả lối sống của con người Việt

Nam từ truyền thống đến hiện đại; làm rõ những đặc điểm cơ bản của môi trường để thấy mức độ của sự thích hợp trong cách ứng xử của con người theo những tiêu chuẩn văn hóa Trên cơ sở đó đề tài đề xuất một số kiến nghị nhằm xây dựng một lối sống có chất lượng, hài hòa với môi trường tự nhiên

và xã hội

Đề tài khoa học “X n i n , đạ đứ h ẩn i t ã h i

i t n đi ki n ôn n hi p hóa, hi n đại hóa, ph t t iển kinh t th

t ường the đ nh hư n ã h i hủ n hĩa” [159] của Huỳnh Khái Vinh đã

phân tích cơ sở lý luận của lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội và mối quan

hệ của chúng với sự phát triển văn hóa, xây dựng con người trong điều kiện CNH, HĐH và KTTT Đề tài cũng phân tích các nhân tố tác động và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước Đồng thời nêu rõ tính tất yếu trong sự kế thừa và phát triển nếp sống, đạo đức, các giá trị truyền thống dân tộc và cách mạng Ngoài

ra, đề tài còn trình bày một số kinh nghiệm và bài học về xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội của một số nước trên thế giới

Trong các công trình “Xã h i họ - t hư n nhìn” [93] và “Gi

dụ i n , n p n i” [95], Thanh Lê đã đưa ra khái niệm lối sống, cơ

sở của lối sống mới - lối sống XHCN, đặc trưng cơ bản, bản chất của lối sống XHCN ở những nét khái quát; tác giả cũng làm rõ lối sống đô thị và vấn đề xây dựng lối sống, nếp sống đô thị Cũng Thanh Lê (chủ biên) trong công

trình “L i n ã h i hủ n hĩa th t n ầ hóa” [94] đã đi sâu

nghiên cứu khái niệm lối sống, hình dung nó như một chỉnh thể sinh động cụ thể với những chi tiết của các quan hệ xã hội khác nhau như: sản xuất, sinh hoạt văn hóa, gia đình,… nói lên đặc trưng của một xã hội nhất định Trong bối cảnh TCH, vấn đề lối sống là một vấn đề chịu nhiều tác động, đòi hỏi phải chứng minh được những ưu việt của lối sống XHCN Điều này càng cấp thiết trong điều kiện nước ta đang quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH)

Trong công trình “ t ấn đ i n , đạ đứ , h ẩn i t ã

h i” [158], Huỳnh Khái Vinh đã khẳng định: lối sống, đạo đức và chuẩn giá

trị xã hội là những yếu tố cơ bản trong đời sống xã hội của mỗi con người và mỗi nền văn hóa, gắn liền với các cơ sở kinh tế, chính trị, tư tưởng Trong đó, đạo đức về cơ bản đóng vai trò là lẽ sống, định hình, định tính lối sống, văn hóa và con người Dưới sự tác động của các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội… làm cho lối sống, đạo đức, chuẩn mực giá trị xã hội trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước có nhiều chuyển biến sâu sắc Trong công trình, tác giả cũng đưa ra phương hướng, quan điểm và giải pháp xây dựng lối sống, đạo đức, chuẩn mực giá trị xã hội mới

Công trình “ ăn hóa ứn ử i t Na hi n na ” [148] của Nguyễn

Thanh Tuấn đã đề cập đến lối sống tương đương với phạm trù văn hóa ứng

xử Tác giả cũng đề cập đến quan điểm và cách tiếp cận về lối sống ở các nước XHCN Đông Âu và Liên Xô trước đây với ba khuynh hướng chủ yếu; các quan điểm và cách tiếp cận ở Việt Nam, trong đó nhấn mạnh đến cách tiếp cận lối sống như một phương thức ứng xử thực tế của con người trong một môi trường nhất định Trong công trình, tác giả cũng đưa ra những giải pháp điều tiết văn hóa ứng xử giai đoạn xây dựng xã hội công nghiệp theo hướng hiện đại, trong đó có đề cập đến việc chủ động phòng, chống lối sống thực dụng, sự băng hoại đạo đức, sự đảo lộn các thang bậc giá trị xã hội và sự phá hoại phong tục tập quán truyền thống và cách mạng; phối hợp các phong trào văn hóa nhằm xây dựng nếp sống kỷ cương, văn minh

Cuốn sách “Thanh ni n i n ủa thanh ni n i t Na t n q

t ình đổi i h i nhập q t ” [149] của Phạm Hồng Tung đã tập trung

làm rõ một số nội dung cơ bản sau: những vấn đề lý luận và cách tiếp cận khi nghiên cứu về thanh niên và lối sống của thanh niên; một số khái niệm liên quan đến thanh niên và lối sống thanh niên; khảo sát và phân tích tình hình thanh niên Việt Nam và lối sống của thanh niên trong hơn hai thập kỷ đổi mới

đất nước, thông qua đó chỉ ra những đặc trưng cơ bản của thanh niên và đặc trưng lối sống của thanh niên hiện nay; làm rõ những xu hướng biến đổi lối sống của thanh niên trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế (HNQT), chỉ ra những yếu tố tác động cơ bản có tính chất định hướng trong quá trình biến đổi lối sống của thanh niên Cuốn sách đã đưa ra các nhóm giải pháp cơ bản để xây dựng lối sống lành mạnh, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc của thanh niên Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XXI bao gồm: nhóm giải pháp liên quan đến đường lối, chính sách thanh niên của Đảng và Nhà nước; nhóm giải pháp liên quan đến các tổ chức đoàn thể của thanh niên; nhóm giải pháp liên quan đến gia đình và giáo dục gia đình đối với thanh niên; nhóm giải pháp liên quan đến giáo dục học đường đối với thanh niên; nhóm giải pháp liên quan đến truyền thông đại chúng; nhóm giải pháp liên quan đến bản thân thanh niên

Bên cạnh những đề tài khoa học các cấp, các công trình nghiên cứu, vấn

đề lối sống cũng được đề cập khá nhiều trên các tạp chí khoa học Trong bài

viết “Tư tưởn , đạ đứ , i n - nhữn ấn đ then h t ủa ăn hóa”

[111], Trần Quang Nhiếp đã khẳng định lối sống cùng tư tưởng, đạo đức là linh hồn, là cái chi phối, chỉ đạo quá trình sáng tạo văn hóa, là căn cứ để đánh giá thực trạng văn hóa, là cơ sở để đảm bảo cho văn hóa là nền tảng tinh thần của

xã hội Bài viết cũng đề xuất một số biện pháp để xây dựng nền tư tưởng, đạo đức, lối sống xã hội lành mạnh, đó là vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phát huy truyền thống tốt đẹp, khắc phục tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống; nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng và

sự quản lý của Nhà nước; động viên phong trào nhân dân rộng lớn, xây dựng đời sống văn hóa ở từng địa phương và tổ chức xã hội

Bài viết “L i n “tôn thờ thần tượn ” ấn đ nh n h” [90]

của Phạm Minh Lăng đề cập đến lối sống tôn thờ thần tượng của một bộ phận dân cư, đặc biệt là giới trẻ Tác giả cũng phân tích những biểu hiện của lối

sống này và hệ lụy của nó Tác giả cho rằng “Lối sống “tôn thờ thần tượng” là lối sống của những con người chỉ biết sống theo trào lưu, theo sự thay đổi của không khí xã hội - những trào lưu mà sự tồn vong của xã hội không mấy chờ đợi Như người ta thường gọi đây là những con người xu thời mà thường lại

là kiểu xu thời không được ý thức đầy đủ, thậm chí không có ý thức gì” [90, tr.26] Đây là lối sống của những con người có nhân cách chưa phát triển

Bài viết “L i n n ười i t Na ư i t đ n ủa t n ầ hóa

hi n na ” [77] của Nguyễn Văn Huyên đã đưa ra quan niệm về lối sống, đặc

điểm hình thành lối sống của một dân tộc, các phương diện của lối sống như phương thức hoạt động kinh tế - xã hội, tiêu dùng, phương thức giao tiếp…, đặc biệt bài viết đã bước đầu phân tích những biến đổi sâu sắc về lối sống của con người Việt Nam trước những tác động của TCH

Trong bài viết “ ai t ò ủa i n đ i i h ạt đ n ủa n n ười -

t ấn đ phươn ph p ận” [41], Nguyễn Hữu Đễ sau khi phân tích các

khía cạnh và những lát cắt khác nhau của mối quan hệ giữa lối sống và hoạt động của con người, đã rút ra những quan điểm có tính phương pháp luận như

sau: thứ nhất, sau khi đã hình thành, lối sống quy định hoạt động tiếp theo của

con người theo hướng hoàn thiện dần một lối sống đại diện cho một phương

thức sản xuất cụ thể; thứ hai, ảnh hưởng của lối sống lên hoạt động của con

người được thể hiện một cách đa dạng, nhiều cấp độ trong cơ chế hoạt động

của con người; thứ ba, vai trò của lối sống thể hiện không chỉ đối với bản thân

hoạt động của con người, trong việc tạo ra một môi trường lành mạnh cho hoạt động đó, mà còn cả trong việc thay đổi một số thói quen trong hành động hay một số phong tục tập quán không phù hợp với xu thế phát triển chung của

xã hội hiện đại [41, tr.32]

Trong bài viết “ i n đ nh hư n n i n i h

th h t ẻ i t Na hi n na ” [22], Mai Thị Dung đã khẳng định sự cần thiết

và vai trò của việc xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ “Không xây dựng

được nền tảng tinh thần, lối sống, đời sống tinh thần lành mạnh, xã hội không thể phát triển bền vững, cuộc sống của từng cá nhân và cả cộng đồng không thể bình yên, thế hệ trẻ không thể lập thân lập nghiệp một cách lành mạnh và tìm thấy triển vọng trong cuộc sống Càng hướng đến văn minh và hiện đại,

xã hội càng phải chú trọng tới đạo đức, văn hóa lao động và lối sống trong phát triển” [22, tr.84-85] Từ đó tác giả đưa ra quan niệm về lối sống, lối sống của thế hệ trẻ Trên cơ sở khái quát đặc điểm cơ bản của thế hệ trẻ Việt Nam, tác giả đã trình bày các nội dung để xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ vừa

có sự kế thừa tinh hoa văn hóa của dân tộc Việt Nam, vừa tiếp thu văn minh nhân loại, phù hợp với thời đại mới

Bài viết “X n ăn hóa đạ đứ i n ăn hóa t n đi

ki n kinh t th t ườn h i nhập q t ” [11] của Trần Văn Bính đã khẳng

định: KTTT và TCH là xu thế khách quan, tất yếu đối với mọi quốc gia, dân tộc, tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của xã hội, không chỉ trên lĩnh vực sản xuất vật chất mà cả lĩnh vực đời sống tinh thần Chúng ta chậm trong việc nhận thức các mặt trái của KTTT và TCH, đặc biệt đối với đạo đức, lối sống,

vì vậy chưa có những giải pháp cần thiết, kịp thời và hiệu quả Để xây dựng nền văn hóa đạo đức và lối sống có văn hóa ở nước ta hiện nay, theo tác giả bài viết, cần trở về với những bài học lớn của cha ông ta mà Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã đúc kết, khái quát và nâng lên một tầm cao mới, đó là: giải quyết tốt mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng; giữa nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần, giữa giá trị vật chất và giá trị tinh thần; tăng cường vai trò của các cơ quan lãnh đạo và quản lý xã hội đối với việc xây dựng văn hóa đạo đức và lối sống văn hóa Trong đó, tác giả nhấn mạnh đến vai trò của việc nêu gương trong việc xây dựng đạo đức và lối sống từ trong Đảng, trong các cơ quan nhà nước, từ những người có trọng trách trong xã hội (bao gồm những người lãnh đạo, quản

lý ở mọi cấp mọi ngành, những thầy cô giáo, các bậc cha mẹ) Bài viết cũng cho thấy văn hóa và lối sống chịu sự tác động to lớn của KTTT và TCH

Bài viết “L i n n i n h thanh ni n t n n n kinh t

th t ườn đ nh hư n ã h i hủ n hĩa ở nư ta hi n na ” [140] của Phạm Thu

Thủy đã đưa ra quan điểm về lối sống là phương thức sống của con người trong một chế độ xã hội nhất định được biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống, như: lao động sản xuất, hoạt động chính trị, hoạt động văn hóa và hoạt động giao tiếp hàng ngày Qua đó, tác giả nêu ra những yêu cầu cũng như vai trò của việc xây dựng lối sống cho thanh niên trong nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay

Có thể thấy rằng, những công trình nghiên cứu trên đã đưa ra các quan niệm về lối sống, trong đó đa số đều khẳng định lối sống là phương thức sinh sống của một cộng đồng, một dân tộc hay các cá nhân trong những giai đoạn lịch sử nhất định Khái niệm, đặc trưng, bản chất của lối sống XHCN cũng đã được một số công trình nghiên cứu cụ thể Tuy nhiên, những công trình này chủ yếu nghiên cứu về lối sống XHCN trước đổi mới, hoặc thời kỳ đầu của đổi mới, nên có những nội dung không còn phù hợp trong giai đoạn hiện nay

Vai trò quan trọng của lối sống và sự cần thiết phải xây dựng lối sống văn hóa, lành mạnh cũng được các công trình nghiên cứu khẳng định Ngoài

ra, nhiều công trình cũng phân tích các nhân tố tác động đến sự vận động của lối sống trong thời kỳ đổi mới như CNH, HĐH, phát triển KTTT, quá trình hội nhập và TCH Qua đó, một số công trình đã phân tích những biến đổi của lối sống ở cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực

Vấn đề lối sống của thanh niên nói chung và của sinh viên nói riêng đã được các công trình đề cập ở các phương diện khác nhau: sự cần thiết giáo dục lối sống văn hóa, lành mạnh; đặc điểm của lối sống thanh niên, sinh viên; các quan điểm, giải pháp; các kiến nghị…Tuy nhiên, những năm gần đây lối sống của thanh niên, sinh viên đang có những thay đổi nhanh chóng dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ (KHCN) hiện đại, và sẽ tiếp tục có những thay đổi khi cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động

mạnh mẽ Vì vậy, vấn đề lối sống của thanh niên, sinh viên cần tiếp tục được nghiên cứu

1.1.2 Những công trình nghi n c u về lối ống truyền thống dân tộc và giá trị lối ống truyền thống dân tộc Vi t Na

Đề tài khoa học cấp Nhà nước “Đặ điể tư i n ủa n

n ười i t Na hi n na nhữn ấn đ đặt a t ư ầ đổi i h i nhập q t ” [49] do Nguyễn Ngọc Hà chủ nhiệm đã tập trung nghiên

cứu, làm rõ các đặc điểm của tư duy và lối sống truyền thống của con người Việt Nam, sự biến đổi của tư duy và lối sống trong thời kỳ đổi mới (bao gồm

cả đặc điểm tích cực và đặc điểm tiêu cực) thông qua 4 phương thức cơ bản (phương thức “xóa bỏ - thay thế”, phương thức “kế thừa - cải tiến”, phương thức “vượt - gộp” và phương thức hướng tới “Cân bằng khinh - trọng”) Công trình cũng phân tích những điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến tư duy và lối sống con người Việt Nam, những vấn đề đặt ra về tư duy và lối sống trước yêu cầu đổi mới và chủ động HNQT; đề xuất và phân tích các căn cứ lý luận

và thực tiễn của các phương hướng lớn và các giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục xây dựng tư duy và lối sống mới của con người Việt Nam hiện nay

Cuốn sách “Gi t tinh thần t n th n ủa n t i t Na ” [47],

của Trần Văn Giàu đã tập trung phân tích và đưa ra khái niệm giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc, nêu ra những tác động của lịch sử đối với việc phát triển các giá trị truyền thống Công trình đã tập trung phân tích các đức tính tốt đẹp của dân tộc Việt Nam bao gồm: yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa Đây là những giá trị truyền thống quý báu cốt lõi của dân tộc ta đã được kiểm nghiệm qua hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước Trong đó, tác giả nhấn mạnh tinh thần yêu nước chính là trung tâm trong bảng giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Từ đó, tác giả đặt vấn đề kế thừa, giáo dục những giá trị tinh thần yêu nước, thương người cho con người Việt Nam hiện nay

Trong cuốn “Đ n hi n đại t t n th n ” [80], bằng cách tiếp cận giá

trị truyền thống có vai trò to lớn trong quá trình phát triển đất nước, Trần Đình Hượu đã đưa ra một trong những cách đánh giá, nhìn nhận đúng tầm quan trọng của các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống xã hội và xác định văn hóa truyền thống như một nguồn lực nội sinh và không ngừng ảnh hưởng đến việc xây dựng nền văn hóa mới trong giai đoạn hiện nay

Cuốn sách “Tì hiể i t ăn hóa t n th n t n q t ình ôn

n hi p hóa, hi n đại hóa” [18] đã chú trọng phân tích, làm rõ các khái niệm

giá trị, truyền thống, giá trị truyền thống và giá trị văn hóa truyền thống, vai trò của văn hóa truyền thống trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Các tác giả cũng đề cập đến mối quan hệ giữa văn hóa truyền thống và phát triển bền vững, vai trò động lực của văn hóa trong sự nghiệp CNH, HĐH cũng như bối cảnh TCH hiện nay Trong cuốn sách, các tác giả đã chỉ ra năm đặc trưng cơ bản của tư duy truyền thống là: đề cao nhân tố đạo đức, nhưng tư duy pháp lý

mờ nhạt, trong quan hệ ứng xử lấy đạo đức làm cơ sở; thiên về tư duy kinh nghiệm, yếu kém về tư duy lý luận; mang đậm chủ nghĩa yêu nước, thương người; tư duy truyền thống có ảnh hưởng sâu sắc đến nền giáo dục; mang đặc trưng biện chứng phương Đông - nặng về trực quan, trực giác Vì vậy, ngoài việc kế thừa, chúng ta cần phải tiến hành đổi mới tư duy truyền thống bằng cách tăng cường, rèn luyện và nâng cao tư duy khoa học, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, kết hợp nội lực với ngoại lực

Cuốn sách “Gi t t n th n t ư nhữn th h thứ ủa t n ầ

hóa” [19] đã tập trung làm rõ thực chất của TCH và khẳng định vai trò, sức

mạnh to lớn của truyền thống trong sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như giữ gìn bản sắc dân tộc và bảo đảm tính ổn định xã hội; đồng thời khẳng định ý nghĩa to lớn của việc giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống trước những cơ hội và thách thức của TCH Các tác giả đã đặt ra và giải quyết nhiều vấn đề như: mối quan hệ giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại; về cái được gọi

là truyền thống trong thời đại hiện nay; nội dung và vị thế của các giá trị truyền thống Việt Nam trong giá trị nhân loại, chiều hướng chuyển đổi các giá trị văn hóa truyền thống ở nước ta, những khả năng để phát triển các giá trị truyền thống

Trong cuốn sách “L i n n t , hi n đại - ấ ấn đ ý ận

th tiễn” [74], Đỗ Huy đã phân tích cơ sở lý luận của lối sống, bản chất của

lối sống dân tộc - hiện đại cũng như thực trạng lối sống đó ở nước ta hiện nay Theo tác giả “lối sống dân tộc - hiện đại XHCN là toàn bộ các hoạt động sống

cơ bản của con người trong điều kiện kinh tế - chính trị của CNXH Đó là lối sống gắn liền với chế độ sở hữu xã hội và sự giác ngộ chính trị của tuyệt đại

đa số nhân dân tham gia xây dựng cuộc sống mới dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Đó là lối sống gắn liền quá khứ với hiện đại, dân tộc với tộc người, cá nhân với xã hội theo hệ tư tưởng vô sản” [74, tr.88] Trong công trình này, tác giả cũng cho thấy sự vận động của lối sống dân tộc - hiện đại trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay

Cuốn sách “Ảnh hưởn ủa tư tôn i đ n i n n ười i t”

[107] của Phùng Thị An Na và Đỗ Lan Hiền đã đưa ra quan niệm lối sống, phân tích các nhân tố tác động đến sự hình thành, biến đổi của lối sống, đặc biệt là ảnh hưởng của tư duy tôn giáo đến lối sống người Việt Công trình đưa

ra một số nhóm giải pháp trong việc xây dựng lối sống của người việt hiện nay đáp ứng yêu cầu của đổi mới và HNQT như: nhóm giải pháp về mặt tư duy, nhóm giải pháp về kinh tế - chính trị, nhóm giải pháp về xây dựng lối sống mới, nhóm giải pháp về giáo dục…

Trong công trình “Gi t ăn hóa i t Na : t n th n bi n đổi”

[135] do Ngô Đức Thịnh (chủ biên) đã phân tích hệ giá trị văn hóa tổng quát truyền thống Việt Nam; các giá trị văn hóa trong một số lĩnh vực của đời sống vật chất, đời sống chính trị - xã hội và đời sống tinh thần truyền thống Các tác giả cũng đã phân tích một số biến đổi giá trị văn hóa truyền thống Việt

Nam trong bối cảnh CNH, HĐH và TCH Từ đó, các tác giả làm rõ tính tất yếu của quy luật bảo tồn, làm giàu, phát huy văn hóa truyền thống trong đổi mới và hội nhập cũng như thực trạng việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong đổi mới và hội nhập từ năm 1986 đến nay Trên cơ sở đó, các tác giả đã đưa ra những định hướng, giải pháp nhằm bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong bối cảnh chủ động HNQT và TCH

Trong công trình “ i t i t Na t t n th n đ n hi n đại

n đườn t i tươn ai” [134], Trần Ngọc Thêm đã cung cấp một bộ khung

lý luận thích hợp cho việc nghiên cứu giá trị và xây dựng hệ giá trị ở Việt Nam Tác giả đã xác định hệ giá trị Việt Nam truyền thống, chỉ ra được các đặc trưng cơ bản chi phối chúng, giải thích được nguồn gốc hình thành của các giá trị đó Trong hệ giá trị Viêt Nam truyền thống, theo tác giả “lòng yêu nước và tinh thần dân tộc đặc biệt mạnh mẽ của người Việt Nam Nhờ thế mà

dù trải qua nghìn năm bị đô hộ, văn hóa Việt Nam, dân tộc Việt Nam chỉ có biến đổi, được làm giàu lên chứ không bị đồng hóa” [134, tr.267] Tác giả cũng đánh giá thực trạng biến động của hệ giá trị Việt Nam truyền thống trong điều kiện hiện nay Qua đó, tác giả đã bước đầu đề xuất những nhóm giải pháp cơ bản giúp hiện thực hóa hệ giá trị cốt lõi phục vụ cho việc xây dựng văn hóa và con người Việt Nam đáp ứng các mục tiêu của CNH, HĐH

và HNQT Có thể nói, đây là một trong những công trình nghiên cứu công phu và khoa học về hệ giá trị truyền thống Việt Nam và sự biến đổi của hệ giá trị đó trong giai đoạn hiện nay

Bài viết “ ăn hóa i t Na - T n th n t h n t ” [46]

của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định Việt Nam có một nền văn hóa sớm phát triển với nhiều giá trị, trong đó hạt nhân là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Đại tướng khẳng định, những giá trị văn hóa truyền thống ấy đã làm nên cốt cách dân tộc Việt Nam, giúp nhân dân Việt Nam vượt qua mọi khó

khăn thử thách của cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, đồng thời giúp cho nhân dân ta tiếp thu được những tinh hoa giá trị văn hóa của nhiều dân tộc Trong thời kỳ nước ta tiến hành CNH, HĐH trong bối cảnh TCH đang diễn ra nhanh chóng, đang đặt ra cho Việt Nam làm thế nào để có phương sách đúng

và sáng tạo thích hợp cho một sự phát triển nhanh và bền vững Một trong những con đường ấy, theo Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đó chính là “sự phát triển mạnh mẽ nền văn hóa Việt Nam, một nền văn hóa giữ vững truyền thống

và cốt cách dân tộc đi đôi với tiếp thu nhanh chóng và thông minh tinh hoa của nền văn hóa nhân loại” [46, tr.12]

Bài viết “Gi t nh n ăn t n th n i t Na t n b i ảnh t n

ầ hóa” [157] của Trần Nguyên Việt đã đề cập một cách khái quát đến khái

niệm, chức năng, hình thức tồn tại và phương thức tác động của truyền thống Theo tác giả, chức năng của truyền thống là chuyển tải các chuẩn mực định hướng giá trị của hành vi và hoạt động nhằm bảo tồn “cốt cách” của một nền văn hóa và lối sống nhất định Tác giả cũng phân tích một số giá trị nhân văn truyền thống của dân tộc và khẳng định sự cần thiết phải giữ gìn và phát huy các giá trị nhân văn truyền thống trong bối cảnh TCH đang diễn ra như là xu thế khách quan

Trong bài “N i n th ủa i t t n th n i t Na t n

i t nh n ại” [88], tác giả Lê Thị Lan đã đề cập đến các giá trị truyền

thống trong lịch sử dân tộc, và chỉ ra ba xu hướng đánh giá các giá trị truyền thống nói chung và giá trị Nho giáo nói riêng trong quá trình tiếp xúc, giao lưu với văn hóa phương Tây Từ đó tác giả đề cập đến nội dung, vị thế của giá trị truyền thống Việt Nam trong giá trị nhân loại, trong đó khẳng định chủ nghĩa yêu nước là một đặc trưng căn bản, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt sự biến đổi

hệ giá trị dân tộc Tác giả cũng chỉ ra các nguyên tắc để đảm bảo vị thế của giá trị truyền thống dân tộc trong giá trị nhân loại, đó là: tiếp tục phát huy các giá trị truyền thống với cốt lõi căn bản là tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, ý

thức cộng đồng, tiếp nhận những giá trị nhân loại tiên tiến nhất, hợp nhất chúng với giá trị dân tộc

Bài viết “Q an h iữa i t t n th n hi n đại t n

n đạ đứ ” [89] của Lê Thị Lan khẳng định một dân tộc phát triển bền

vững là dân tộc dung hòa được các giá trị truyền thống với các giá trị hiện đại, các giá trị truyền thống phải được biến đổi phù hợp với tinh thần thời đại Bài viết nêu lên một cách khái quát các đặc trưng cơ bản của nền đạo đức truyền thống Việt Nam và khẳng định tinh thần yêu nước là một đặc trưng cơ bản nhất của giá trị truyền thống Việt Nam Trong bài viết tác giả cũng nêu ra ba nguyên tắc cơ bản để xây dựng mối quan hệ giữa các giá trị truyền thống và giá trị hiện đại Tuy nhiên, bài viết chưa đưa ra giải pháp để xây dựng mối quan hệ giữa các giá trị truyền thống và giá trị hiện đại

Trong bài viết “X n i n n t - hi n đại - nh n ăn ở nư

ta hi n na ” [131], Võ Văn Thắng đã đưa ra quan niệm về lối sống truyền

thống của người Việt Nam Tác giả khẳng định, trong quá trình giao lưu, tiếp biến, hội nhập hiện nay, các đặc điểm của LSTTDT được kế thừa và phát huy

ở những khía cạnh khác nhau, có nhiều nội dung mới được bổ sung, có những nội dung trước đây là phù hợp, nhưng đến nay đã bộc lộ những hạn chế, không còn phù hợp với thời đại và xã hội mới Vì vậy, theo tác giả cần phải hướng đến xây dựng một lối sống mới Từ đó tác giả đưa ra các định hướng cho việc xây dựng lối sống mới

Các công trình nghiên cứu trên đây đều đã đi vào phân tích ở các góc

độ khác nhau những giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam và khẳng định vai trò to lớn của những giá trị ấy trong quá trình phát triển ở giai đoạn hiện nay Trong các giá trị tinh thần truyền thống, lòng yêu nước được các tác giả đánh giá là giá trị cốt lõi nhất Tuy nhiên, vấn đề giá trị LSTTDT chưa được các công trình đi sâu nghiên cứu Vì vậy, việc xác định các giá trị LSTTDT và kế thừa giá trị LSTTDT cần tiếp tục được nghiên cứu rõ hơn

1.1.3 Những công trình nghi n c u về kế thừa giá trị lối ống truyền thống dân tộc Vi t Na

Công trình nghiên cứu “T n ầ hóa ấn đ k th a t i t

t n th n ủa n t t n b i ảnh t n ầ hóa hi n na ” [119] của

Mai Thị Quý, từ góc độ tiếp cận triết học đã đi sâu nghiên cứu sự biến động của các giá trị truyền thống trước sự tác động của TCH Tác giả phân tích khá sâu sắc để làm rõ các phạm trù giá trị, truyền thống và giá trị truyền thống; chỉ

rõ những vấn đề đặt ra trong sự kế thừa một số giá trị truyền thống của Việt Nam trong bối cảnh TCH Tác giả khẳng định, kế thừa là một hiện tượng mang tính quy luật, biểu hiện đặc trưng cho sự phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy Việc kế thừa giá trị truyền thống thực chất là việc giữ lại, bổ sung, phát triển những giá trị truyền thống của dân tộc trong một giai đoạn lịch sử mới

Trong công trình “ th a ph t h i t t n th n i t

Na t n b i ảnh t n ầ hóa hi n na ” [81], Đoàn Văn Khái đã phân

tích những biến đổi tích cực và tiêu cực của các giá trị truyền thống Việt Nam

do tác động của TCH, trước hết là những giá trị tiêu biểu như yêu nước, gia đình, nhân văn, đoàn kết, hiếu học, cần cù, tiết kiệm Công trình cũng luận giải sự cần thiết phải kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam trong bối cảnh TCH; nêu ra phương pháp luận đối với việc thẩm định các giá trị truyền thống và những yêu cầu của việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống Việt Nam Tác giả cũng chỉ ra những nội dung cần phải kế thừa

và phát huy trong các giá trị truyền thống tiêu biểu, đề xuất những giải pháp nhằm vừa kế thừa, cách tân, làm mới, phát triển các giá trị truyền thống để thích ứng với xã hội hiện đại, vừa chủ động xử lý và tích cực tiếp thu các giá trị tinh hoa nhân loại để tạo nên sức mạnh tổng hợp giữa yếu tố truyền thống

và yếu tố hiện đại

Trong công trình “ th a đổi i i t đạ đứ t n th n

t n q t ình h ển an n n kinh t th t ườn ở i t Na ” [98], Nguyễn

Văn Lý đã phân tích tính quy luật của kế thừa và đổi mới trong sự phát triển đạo đức, những mặt tích cực và hạn chế trong đạo đức truyền thống dân tộc, góp phần xác định những nội dung cần phải kế thừa, đổi mới và những thiếu hụt cần được bổ sung trong các giá trị đạo đức truyền thống để góp phần phát huy vai trò của đạo đức, nhất là đạo đức truyền thống trong đời sống xã hội hiện nay Công trình cũng hệ thống hóa và xác định vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống trong lịch sử phát triển dân tộc; phân tích các nhân tố trong nước và quốc tế, dân tộc và thời đại, nhất là sự tác động của KTTT đến đời sống đạo đức của xã hội nói chung và các giá trị đạo đức truyền thống nói riêng Từ đó khẳng định nội dung các giá trị cần được kế thừa và đổi mới trong giai đoạn hiện nay

Trong bài viết “Ph t h i t t n th n t n ph t t iển đất

nư ” [115], Nguyễn Văn Phúc cho thấy tính tất yếu của sự kế thừa các giá

trị truyền thống và vận dụng các giá trị ấy trong quá trình phát triển Tác giả lưu ý để vận dụng và phát huy các giá trị truyền thống vào việc phát triển đất nước, trước tiên phải thẩm định lại các giá trị truyền thống và cơ sở của sự thẩm định là những yêu cầu của xã hội hiện đại Tác giả cũng cho thấy tính hai mặt của các giá trị truyền thống và yêu cầu việc vận dụng giá trị truyền thống vào sự phát triển đất nước phải là sự thống nhất của hai phương diện: phương diện tiếp tục truyền thống và phương diện vượt qua truyền thống

“Những giá trị truyền thống chỉ có thể có ý nghĩa tích cực trong trường hợp chúng được đổi mới, được nâng cấp, và hơn thế, chúng phải trở thành những yếu tố hữu cơ của hệ giá trị hiện đại” [115, tr.39] Một trong các yêu cầu trong xây dựng hệ giá trị hiện đại, theo tác giả là phải đảm bảo cho việc phát huy các giá trị truyền thống Như vậy, bài viết đã cho thấy sự phát triển bền vững chỉ diễn ra khi những giá trị truyền thống được phát huy trở thành bộ

phận hữu cơ của xã hội hiện đại và một phương thức cơ bản để các giá trị truyền thống được kế thừa và phát huy là hiện đại hóa các giá trị truyền thống

Các bài viết “ ấn đ khai th i t t n th n ì ụ ti ph t

t iển” [16] và “ hai th i t t n th n Nh họ phụ ụ ph t

t iển ủa đất nư t n đi ki n t n ầ hóa” [17] của Nguyễn Trọng

Chuẩn cho rằng cần biết khai thác những giá trị truyền thống của dân tộc, trong đó có các giá trị của Nho học để phục vụ sự phát triển đất nước trong

bối cảnh TCH Đặng Hữu Toàn trong bài viết “ ư n i t t n

th n the h h ẩn i t h n - thi n - ỹ t n b i ảnh t n ầ hóa

ph t t iển kinh t th t ườn ” [143] đã khẳng định TCH kinh tế theo hướng

phát triển KTTT đang đặt ra cho mọi quốc gia dân tộc trong việc định hướng giá trị nói chung và giá trị đạo đức truyền thống nói riêng; làm thế nào để mỗi quốc gia, dân tộc vừa có thể hội nhập, tiếp thu được tinh hoa văn hóa thế giới

để làm phong phú thêm văn hóa của dân tộc mình, vừa không làm mất đi bản sắc dân tộc và các giá trị văn hóa truyền thống Để thực hiện điều đó, theo tác giả, trong bối cảnh TCH, một hệ thống đạo đức xã hội sẽ không thể phát triển nếu phủ nhận sạch trơn đạo đức truyền thống và không hướng vào mục tiêu ngày càng phát triển, nhân đạo hóa và hoàn thiện con người Các giá trị đạo đức cần phải được thẩm định, định hướng theo hệ giá trị Chân - Thiện - Mỹ:

“Chân - Thiện - Mỹ chính là hệ chuẩn giá trị thích ứng với bối cảnh TCH theo định hướng phát triển KTTT, là cơ sở định hướng cho hoạt động đạo đức của nhân cách, là tiêu chuẩn để xác định, đánh giá giá trị, hành vi đạo đức” [143, tr.32] Các bài viết này đều khẳng định sự cần thiết phải kế thừa, khai thác các giá trị truyền thống để phát triển trong bối cảnh mới

Các công trình nghiên cứu trên đều đặt ra vấn đề kế thừa, phát huy giá trị đạo đức, giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình phát triển Vấn đề kế thừa, kế thừa giá trị truyền thống đã được các tác giả nghiên cứu ở các phương diện như khái niệm, tính tất yếu Các tác giả đều thống nhất khẳng

định sự cần thiết phải kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống trong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và bối cảnh TCH Một số công trình nghiên cứu đã đưa ra những phương hướng và giải pháp để kế thừa, phát huy, giáo dục các giá trị truyền thống trong giai đoạn hiện nay Thành tựu của các công trình trên là cơ sở để tác giả luận án đưa ra những phương hướng và giải pháp

kế thừa giá trị LSTTDT trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP KẾ THỪA GIÁ TRỊ LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG MỚI CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

1.2.1 Những công trình nghi n c u về lối ống sinh viên

Đề tài khoa học “Đặ điể i n inh i n hi n na nhữn

phươn hư n , bi n ph p i ụ ” [145] do Mạc Văn Trang chủ nhiệm đã

trình bày một số vấn đề lý luận về lối sống sinh viên như khái niệm lối sống sinh viên, những đặc điểm chủ yếu của lối sống sinh viên Trong công trình, các tác giả tiếp cận lối sống sinh viên bằng những phương pháp nghiên cứu

cụ thể như khảo sát, thống kê số liệu, mô tả để phân tích các biểu hiện tích cực và tiêu cực trong lối sống sinh viên Trên cơ sở đó, đề tài đã đưa ra một

số hình thức, biện pháp giáo dục lối sống sinh viên, đó là: tăng cường nhận thức của lãnh đạo nhà trường, của các tổ chức Đảng, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên đối với việc giáo dục sinh viên nói chung và lối sống sinh viên nói riêng; xây dựng môi trường khoa học, văn hóa, xã hội lành mạnh; lập lại kỷ cương trong dạy và học để hình thành thái độ học hành nghiêm túc, trung thực, quan hệ thầy trò đúng đắn; tạo điều kiện, cơ sở vật chất thuận lợi cho hoạt động học tập, nghiên cứu thực hành của sinh viên; tăng cường quản lý ký túc xá sinh viên; phát huy những nhân tố động lực của sinh viên trong học tập cũng như trong mọi hoạt động của nhà trường; nghiên cứu, tổ chức các hoạt động chính trị - xã hội và các sinh hoạt văn hóa gắn liền với nhau; quan tâm

đến vấn đề việc làm của sinh viên ngay trong khi đang học và sau khi tốt nghiệp; mở rộng giao lưu tiếp xúc giữa sinh viên với sinh viên và các tầng lớp

xã hội trong và ngoài nước; có chiến lược, kế hoạch và biện pháp cụ thể, đồng

bộ chống các tệ nạn xã hội đang ngày càng có nguy cơ lây lan trong sinh viên nói riêng và thanh niên nói chung

Đề tài khoa học “X n i n đạ đứ i h inh i n Đại

họ ư phạ phụ ụ ôn n hi p hóa, hi n đại hóa đất nư ” [152] do

Nguyễn Quang Uẩn chủ nhiệm đã nêu lên những biểu hiện về lối sống và đạo đức của sinh viên sư phạm khá cụ thể và sinh động Các tác giả đã tiếp cận lối sống sinh viên bằng điều tra, phân tích số liệu thực tế, chỉ ra các biểu hiện tích cực và tiêu cực trong lối sống sinh viên sư phạm trên một số mặt tiêu biểu của đời sống như: lối sống sinh viên trong học tập, trong các mối quan hệ, trong sinh hoạt tập thể, sinh hoạt cá nhân, trong việc sử dụng thời gian nhàn rỗi

Chương trình KHCN cấp nhà nước “Th t ạn iải ph p i ụ

đạ đứ , tư tưởn hính t , i n h thanh ni n họ inh, inh i n

t n hi n ượ ph t t iển t n i n n n ười i t Na thời kỳ công

n hi p hóa, hi n đại hóa” [86] do Trần Kiều và các cộng sự thực hiện đã

đưa ra khái niệm lối sống, khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa lối sống với đạo đức và tư tưởng chính trị Các tác giả cũng cho rằng, lối sống của thanh niên học sinh, sinh viên được xã hội thừa nhận ngày nay phải kế thừa được cách nghĩ, nếp sinh hoạt lành mạnh, thanh lịch, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu lối sống tích cực của thời đại, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội nước ta

Trong công trình “Gi ụ đạ đứ , i n ăn hóa, ý tưởn h

ạn h th h t ẻ hi n na the tư tưởn ồ Chí inh” [24] của Nguyễn

Thị Kim Dung và Trần Thị Nhuần, các tác giả đã phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về sự cần thiết và nội dung xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, lối sống mới của thế hệ trẻ được biểu hiện

trong lao động sản xuất, trong chiến đấu, trong sinh hoạt, trong học tập và trong các mối quan hệ; trong đó nhấn mạnh, với tư cách là chủ nhân tương lai của đất nước, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng cho thanh niên một lối sống luôn đề cao học tập, rèn luyện và mục đích của học tập là để “yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức, học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu, nước mạnh, tức là để làm tròn nhiệm vụ người chủ của nước nhà” [24, tr.91]

Bài viết “Gi ụ đạ đứ , i n bồi ưỡn ý tưởn h ạn

h th h t ẻ i t Na hi n na - ấn đ iải ph p” của Mai Nguyễn

[110] đã khẳng định vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ là trách nhiệm của toàn xã hội và bản thân mỗi người Tác giả nhấn mạnh cần xác lập nhận thức mới về giáo dục bồi dưỡng thế hệ trẻ nước ta trong tình hình mới,

cụ thể: phải nắm rõ đối tượng giáo dục, có nội dung, phương pháp giáo dục phù hợp, khắc phục sự lệch lạc, phiến diện trong đánh giá thanh niên Gia đình, nhà trường và xã hội cần xác lập những chuẩn mực hành xử lành mạnh, đúng đắn để làm gương cho thế hệ trẻ Từ đó tác giả đề xuất một số giải pháp

để nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống, lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ như: cải thiện môi trường và điều kiện sống, thay đổi nhận thức về giáo dục, đặc biệt giáo dục, nâng cao đạo đức cho các chủ thể giáo dục, thay đổi nội dung, phương pháp giáo dục…

Các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra những quan niệm về lối sống sinh viên, phân tích những đặc điểm cơ bản của lối sống sinh viên được thể hiện trên các phương diện như học tập, sinh hoạt, vui chơi, giải trí,…Khái niệm lối sống mới và nội dung xây dựng lối sống mới cũng đã được các công trình đề cập, phân tích ở các khía cạnh khác nhau Các công trình trên nhất trí với yêu cầu xây dựng lối sống mới cho thanh niên, học sinh, sinh viên cần có

sự kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Một số công trình nghiên cứu đã phân tích những tác động của đời sống KTTT đến lối sống của

sinh viên trên cả hai mặt tích cực và tiêu cực Vấn đề phương hướng, giải pháp để xây dựng lối sống mới cho sinh viên cũng đã được một số công trình

đề cập Tuy nhiên, những năm gần đây, với sự tác động của nhiều nhân tố như TCH, quá trình CNH, HĐH, sự phát triển của KHCN…đã làm cho lối sống của sinh viên có nhiều thay đổi Vì vậy, vấn đề lối sống của sinh viên và xây dựng lối sống mới cho sinh viên cần tiếp tục được nghiên cứu

1.2.2 Những công trình nghi n c u thực trạng kế thừa giá trị lối

ống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối ống i cho inh vi n

Vấn đề thực trạng kế thừa giá trị LSTTDT để xây dựng lối sống mới nói chung, lối sống mới cho sinh viên nói riêng đã ít nhiều được đề cập ở những góc độ khác nhau trong các công trình sau:

Đề tài khoa học “Cải ti n ôn t i ụ tư tưởn , hính t , đạ

đứ i n ã h i hủ n hĩa h họ inh, inh i n” [21] do Phạm Tất

Dong chủ nhiệm, trên cơ sở nghiên cứu thực tế, khảo sát các trường chuyên nghiệp, trường đại học, trường phổ thông tại nhiều địa phương trong cả nước, kết hợp với việc nghiên cứu những xu hướng phát triển và đổi thay của thời đại trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đề tài đã đánh giá được thực trạng

tư tưởng, chính trị, đạo đức và lối sống của học sinh, sinh viên, cũng như xác định sự thay đổi các khuynh hướng giá trị ở các khách thể nghiên cứu với sự minh họa bằng các số liệu cụ thể được thu thập qua điều tra xã hội học, và cũng làm rõ tác dụng giáo dục của bản thân các giáo viên, đặc biệt là giáo viên môn đạo đức, chính trị Từ đó, đề tài kiến giải việc cải tiến công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức, chính trị và lối sống cho học sinh, sinh viên ở các cấp học và bậc học, ở dạng các loại hình sản phẩm cụ thể như sách giáo khoa và sách hướng dẫn, bài báo và báo cáo khoa học; chương trình dạy các môn chính trị, triết học, giáo dục công dân ở bậc phổ thông, trung học và đại học

Trong cuốn sách “L i n n t , hi n đại - ấ ấn đ ý ận

th tiễn” [74], Đỗ Huy khẳng định văn hóa cổ truyền có bản sắc của dân tộc

Việt Nam được hình thành hàng ngàn năm đã tạo lập một lối sống tốt đẹp: yêu lao động, yêu nhà, yêu nước, khoan dung, vị tha, hiếu học và nhiều phẩm chất tốt đẹp khác Khi có sự giao lưu với văn hóa và lối sống phương Tây, đã dẫn đến sự chuyển động phức tạp trong lối sống truyền thống Ở đó có sự va chạm văn hóa, lối sống, có sự đan xen, sự tiếp nhận, sự phản đối trong các hoạt động sống của các tầng lớp xã hội khác nhau Có khuynh hướng đổi mới theo lối sống phương Tây, lại có khuynh hướng phi phương Tây hóa lối sống

Có khuynh hướng bảo thủ, khuynh hướng cách mạng, khuynh hướng dân tộc

Công trình “S bi n đổi i t ăn hóa t n b i ảnh n

n n kinh t th t ườn ở i t Na hi n na ” [9] của Nguyễn Duy Bắc (chủ

biên) đã xây dựng được hệ thống lý luận cơ bản về văn hóa, giá trị văn hóa, biến đổi giá trị văn hóa Đồng thời chỉ ra được thực trạng biến đổi các giá trị văn hóa, phát triển văn hóa trong điều kiện xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta hiện nay; góp phần bổ sung và hoàn thiện hệ thống đường lối, chính sách phát triển văn hóa và con người, xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, hình thành các giá trị văn hóa mới trong điều kiện CNH, HĐH gắn với phát triển KTTT định hướng XHCN và HNQT

Cuốn sách “Ph t h i t đạ đứ t n th n t n n i

n i h inh i n i t Na hi n na ” [7] của Lương Gia Ban, Nguyễn

Thế Kiệt (đồng chủ biên) đã đưa ra khái niệm lối sống và trình bày quy luật của sự hình thành, phát triển lối sống Các tác giả đã khẳng định tầm quan trọng và những nội dung cơ bản của việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay Cuốn sách làm rõ các giá trị đạo đức truyền thống và vai trò của nó trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay Trên cơ sở phân tích các nhân tố tác động đến việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống, cuốn sách đã cung cấp những minh chứng về thực trạng phát huy các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên

Từ đó, các tác giả cũng nêu rõ những vấn đề đặt ra trong việc phát huy các giá

trị đạo đức truyền thống đối với xây dựng lối sống mới cho sinh viên Trong cuốn sách này, các tác giả cũng đưa ra những phương hướng và giải pháp cơ bản để phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên hiện nay Có thể nói, cuốn sách đã luận chứng khá toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống đối với xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Trong bài viết “ ấn đ k th a ph t h i t t n th n i t

Na t n b i ảnh t n ầ hóa” [117], Mai Thị Quý đã khẳng định kế thừa,

đổi mới là đặc trưng mang tính quy luật của mọi quá trình phát triển Tác giả đã đưa ra quan niệm về truyền thống, giá trị truyền thống và việc tất yếu phải kế thừa các giá trị truyền thống trong quá trình TCH Tác giả cũng phân tích trên những nét cơ bản những tác động của TCH trên hai mặt tích cực và tiêu cực

Từ đó tác giả đưa ra quan điểm về sự kế thừa các giá trị truyền thống Cũng

Mai Thị Quý trong bài viết “T đ n ủa t n ầ hóa đ n t n th n ần

cù, tiết kiệm cũng được phát huy Trong bài viết, tác giả đã đề cập ở nét khái quát các tác động (cả tích cực và tiêu cực) của TCH đến giá trị cần cù, tiết kiệm của dân tộc ta Tuy nhiên, làm thế nào để kế thừa và phát huy các giá trị này trong giai đoạn hiện nay thì tác giả chưa đề cập đến

Bài viết “Q an ni i t n ủa inh i n i t Na t n

đi ki n n n kinh t th t ườn ” [125] của Phạm Huy Thành đã tập trung làm

rõ sự tác động của nền KTTT và quá trình hội nhập đối với cuộc sống của sinh viên ở cả hai phương diện tích cực và tiêu cực Các giá trị cuộc sống được sinh viên quan niệm: ý nghĩa cuộc sống, điều kiện thành đạt, quan hệ thầy - trò, quan hệ bạn bè và những người xung quanh Từ đó, tác giả đưa ra bốn giải pháp để phát huy những mặt tích cực và hạn chế những tiêu cực do tác động của cơ chế thị trường đối với đời sống sinh viên hiện nay

Bài viết “Th t ạn iữ ìn ph t h i t ăn hóa t n

th n ủa thanh ni n đô th nư ta” [20] của Trần Kim Cúc thông qua các số

liệu khảo sát đã cho thấy thực trạng kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống, phát huy truyền thống hiếu học, phát huy truyền thống yêu lao động của thanh niên đô thị nước ta hiện nay Tác giả khẳng định, những giá trị xã hội tích cực như sống có trách nhiệm với gia đình, xã hội, sống trung thực, lành mạnh, có văn hóa, sống có trách nhiệm với đất nước…vẫn là những giá trị hàng đầu mà thanh niên lựa chọn Tác giả cũng khẳng định, sáng tạo là giá trị nổi bật nhất trong các giá trị đạo đức - nhân văn mà thanh niên lựa chọn, và đây trở thành điểm khác biệt của sự lựa chọn giá trị trong thế hệ thanh niên hiện nay Bên cạnh những mặt tích cực, bài viết cũng chỉ ra một số biểu hiện chưa tốt trong lối sống của thanh niên như: tệ sùng bái đồng tiền, sống thực dụng, ích kỷ, sống thờ ơ, không có tình nghĩa trong các mối quan hệ với mọi người, chỉ lo làm ăn kinh tế, chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá, chạy theo lối sống vật chất, muốn hưởng thụ hơn cống hiến…

Những công trình nghiên cứu trên đã trình bày tính tất yếu và thực trạng kế thừa các giá trị truyền thống nói chung trong quá trình xây dựng lối sống, đạo đức nói chung và lối sống cho thanh niên, sinh viên nói riêng ở những nét cơ bản Trong đó có nêu lên vấn đề xung đột giữa những giá trị truyền thống với những giá trị mới trong quá trình hội nhập Trong quá trình

kế thừa có hiện tượng những giá trị truyền thống được giữ lại nguyên xi và ngược lại có xu hướng tiếp nhận không chọn lọc các giá trị lối sống bên

ngoài Một số công trình nghiên cứu đưa ra những phương thức kế thừa các giá trị truyền thống trong quá trình đổi mới Một số công trình nghiên cứu đã

có những khảo sát cụ thể để phản ánh thực trạng lối sống của học sinh, sinh viên Những công trình trên cung cấp cho tác giả luận án những phương pháp, cách thức để khảo sát và đánh giá thực trạng lối sống sinh viên Việt Nam hiện nay Trong những năm gần đây nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục đại học nói chung và vấn đề giáo dục đạo đức, lối sống nói riêng đã có những thay đổi nhất định theo hướng tích cực, vì vậy cần có thêm những khảo sát mới để phản ánh rõ thực trạng thay đổi của lối sống sinh viên hiện nay

1.2.3 Những công trình nghi n c u về giải pháp kế thừa giá trị lối ống truyền thống dân tộc trong xây dựng lối ống i cho inh viên Vi t

Na hi n nay

Trong đề tài khoa học “ th n b hí ủa Đ n i ôn t i

ụ hính t , tư tưởn i n h thanh ni n” [78] do Dương Quốc

Hưng chủ nhiệm đã trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn hệ thống báo chí của Đoàn với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và lối sống cho thanh niên; phân tích thực trạng công tác chỉ đạo, quản lý báo chí và hoạt động của hệ thống báo chí của Đoàn trong lĩnh vực giáo dục chính trị, tư tưởng và lối sống cho thanh niên thời gian qua Trên cơ sở đó dự báo tình hình và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống báo chí của Đoàn trong lĩnh vực giáo dục chính trị, tư tưởng và lối sống cho đoàn viên thanh niên

Đề tài khoa học “Đ n Thanh ni n i i n i n h

thanh ni n t n iai đ ạn hi n na ” [48] do Đỗ Ngọc Hà chủ nhiệm đã khái

quát cơ sở lý luận về lối sống, giáo dục lối sống và phương pháp luận tiếp cận nghiên cứu lối sống của thanh niên Khảo sát hiện trạng những biểu hiện đặc trưng về lối sống của thanh niên, những yếu tố tác động và nội dung, phương thức giáo dục lối sống của Đoàn Thanh niên, qua đó đề xuất một số phương

hướng giáo dục lối sống cho thanh niên của Đoàn Thanh niên trong giai đoạn hiện nay

Trong đề tài “Nhữn iải ph p đi ki n th hi n phòn , h n

th i tư tưởn , đạ đứ , i n t n n b , đản i n” [128] do Ngô Văn

Thạo chủ nhiệm đã trình bày tổng quan cơ sở lý luận về việc phòng chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên và kinh nghiệm của một số nước trên thế giới Đề tài cũng đánh giá thực trạng tác động của công tác xây dựng Đảng, của hệ thống pháp luật, của Mặt trận Tổ quốc và của HNQT đối với phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên hiện nay, từ đó đề tài đưa ra những giải pháp nhằm chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên trong tình hình mới

Trong công trình “ th a đổi i i t đạ đứ t n th n

tron q t ình h ển an n n kinh t th t ườn ở i t Na ” [98], Nguyễn

Văn Lý đã đưa ra một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm đảm bảo

kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện KTTT ở nước ta hiện nay như: đẩy mạnh giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong gia đình, nhà trường, xã hội với nội dung và hình thức phù hợp; nâng cao vai trò, hiệu quả của pháp luật trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống; kết hợp giữa phát huy các giá trị đạo đức truyền thống với tiếp thu các giá trị nhân văn của thời đại thông qua giao lưu quốc tế

Trong công trình “Gi ụ đạ đứ , i n ăn hóa, ý tưởn h

ạn h th h t ẻ hi n na the Tư tưởn ồ Chí inh” [24], các tác giả đã

nêu quan điểm của Hồ Chí Minh về các biện pháp xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ, trong đó nêu rõ để xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻ cần kế thừa những truyền thống tốt đẹp của dân tộc như chủ nghĩa yêu nước, tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, truyền thống cần cù, dũng cảm, yêu lao động, học tập Đồng thời cũng cần loại bỏ những yếu tố

lạc hậu như sự lười biếng, tâm lý hưởng thụ, tính vô kỷ luật, lãng phí, chủ nghĩa cá nhân

Bài viết “ ấn đ i ụ i t ăn hóa t n th n h inh i n

t n b i ảnh hi n na ở nư ta” [1] của Lê Hữu Ái và Trần Quang Ánh đã

nêu ra vấn đề giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho sinh viên hiện nay là công việc khách quan và cần thiết Sau khi khái quát những tính chất cơ bản của văn hóa truyền thống, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho sinh viên gồm: giáo dục văn hóa phải đặt trong bối cảnh giáo dục toàn diện, xây dựng đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh

và củng cố lòng tự hào dân tộc trong lĩnh vực văn hóa, chủ động HNQT về văn hóa

Trong bài viết “N n a nhận thứ ủa inh i n ai t ò ủa i t

ăn hóa t n th n n t t n n i n hi n na ” [132], Võ

Văn Thắng đã đưa ra một số giải pháp để xây dựng lối sống cho sinh viên hiện nay thông qua việc nâng cao nhận thức của sinh viên về vai trò của giá trị văn hóa truyền thống

Bài viết “ ấn đ i ụ đạ đứ t n th n t n n i n

i h inh i n i t Na hi n na ” [52] của Tạ Thị Thanh Hà đã khẳng định

giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên, sinh viên là mối quan tâm của toàn xã hội, là nhu cầu tự thân của mỗi người trẻ tuổi trước ngưỡng cửa lập thân, lập nghiệp Hơn nữa, đặt vấn đề giáo dục đạo đức mới trong xây dựng lối sống cho thanh niên, sinh viên không phải chỉ xuất phát từ sự suy thoái đạo đức và lối sống của một bộ phận thanh niên, sinh viên, mà còn vì định hướng phát triển lâu dài trong tương lai với tầm nhìn chiến lược Tác giả bài viết đã đề cập đến vai trò của giáo dục đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho sinh viên và đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy tốt vai trò giáo dục đạo đức truyền thống trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Trong bài viết “Tăn ườn i ụ đạ đứ , i n h thanh ni n

i t Na t n b i ảnh h i nhập ăn hóa hi n na ” [79], Đào Thu Hương

khẳng định công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên Việt Nam để góp phần xây dựng lớp thanh niên giàu lòng yêu nước, yêu CNXH, có bản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành pháp luật, có đạo đức cách mạng và lối sống đẹp trong bối cảnh hội nhập văn hóa hiện nay, đó là: tăng cường giáo dục cho thế hệ trẻ nhận thức đúng các giá trị, chuẩn mực đạo đức, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc; kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên Việt Nam; Đảng và Nhà nước cần quan tâm, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách tăng cường giáo dục, rèn luyện đạo đức, lối sống cho thanh niên; Đoàn Thanh niên phải tự đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động…

Trong các công trình nghiên cứu trên, các phương hướng chủ yếu để kế thừa các giá trị truyền thống được đưa ra tập trung vào một số nội dung như giữ gìn, phát huy những yếu tố tích cực của giá trị truyền thống, đồng thời loại bỏ các yếu tố đã lỗi thời, lạc hậu; tiếp nhận có cải biến các giá trị mới để làm phong phú các giá trị truyền thống…Các nhóm giải pháp để kế thừa giá trị truyền thống được các công trình nghiên cứu đưa ra gồm: xây dựng môi trường lành mạnh (gia đình, nhà trường, xã hội), đổi mới cách thức giáo dục

để nâng cao nhận thức về các giá trị truyền thống, tăng cường giao lưu hợp tác, nâng cao ý thức tự giác của các chủ thể (thanh niên, học sinh, sinh viên), đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước…Về cơ bản các phương hướng

và giải pháp trên là phù hợp với thực trạng vấn đề kế thừa giá trị truyền thống

và xây dựng lối sống những năm vừa qua Tuy nhiên, trong những năm gần đây và trong thời gian tới vấn đề phương hướng và giải pháp để kế thừa giá trị

truyền thống và lối sống truyền thống để xây dựng lối sống mới cho thanh niên, sinh viên cần tiếp tục được nghiên cứu Kết quả của các công trình nghiên cứu trên sẽ là cơ sở để luận án tiếp tục đưa ra những giải pháp kế thừa

có hiệu quả các giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

1.3 KHÁI QUÁT KẾT QUẢ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.3.1 Khái quát kết quả nghi n c u của các công trình li n quan đến đề tài luận án

Qua việc khảo sát các công trình nghiên cứu, có thể nhận xét như sau:

Thứ nhất, các vấn đề lý luận về lối sống, lối sống mới, lối sống XHCN

như: quan niệm về lối sống, lối sống XHCN, cơ sở hình thành lối sống, các nhân tố tác động đến sự vận động, biến đổi của lối sống đã được các công trình đề cập, phân tích ở các góc độ khác nhau

Vấn đề truyền thống và các giá trị truyền thống dân tộc, sự cần thiết phải giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc trong thời kỳ hiện nay được nhiều tác giả nghiên cứu ở những chiều cạnh khác nhau Những vấn

đề lý luận về xây dựng lối sống mới nói chung và lối sống mới cho sinh viên nói riêng cũng đã được một số công trình nghiên cứu đặt ra và phân tích

Những kết quả nghiên cứu của các công trình trên là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả luận án tiếp tục đi sâu làm rõ vấn đề nghiên cứu

Thứ hai, trong các công trình đã công bố, các tác giả đề cập đến sự cần

thiết, thực trạng, những nhân tố tác động đến việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống, giá trị văn hóa truyền thống, hoặc các giá trị truyền thống nói chung Tuy nhiên, chưa có công trình nào luận chứng một cách toàn diện, hệ thống dưới góc độ triết học về thực trạng kế thừa các giá trị LSTTDT trong việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Thứ ba, các công trình nghiên cứu ở trên đã bàn đến các phương

hướng, giải pháp để kế thừa, phát huy hoặc giữ gìn, bảo tồn giá trị truyền

thống, giá trị đạo đức truyền thống ở những nét chung, chẳng hạn như: giữ gìn, phát huy những yếu tố tích cực đồng thời loại bỏ những yếu tố lỗi thời lạc hậu; kết hợp truyền thống với hiện đại trong quá trình phát triển Tuy nhiên, các giải pháp để kế thừa các giá trị cơ bản trong LSTTDT để xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay cần phải tiếp tục đi sâu nghiên cứu, làm rõ

1.3.2 Những vấn đề đặt ra à luận án tiếp t c nghi n c u

Các công trình nghiên cứu trên đã có nhiều đóng góp trong việc làm sáng tỏ những vấn đề về lối sống, lối sống mới, giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, vai trò của việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống mới cho con người Việt Nam nói chung và lối sống sinh viên nói riêng Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ, cụ thể như sau:

t , vấn đề mối quan hệ giữa giá trị tinh thần truyền thống với các

giá trị đạo đức, giá trị lối sống truyền thống và các giá trị khác; sự biến đổi của các giá trị LSTTDT diễn ra như thế nào cũng cần được phân tích; đồng thời cần làm rõ thực chất, tính tất yếu và những nội dung cơ bản của sự kế thừa các giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Hai là, vấn đề kế thừa các giá trị cơ bản của LSTTDT trong việc xây

dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay đang được thực hiện như thế nào cần được chứng minh trên cả hai phương diện: những kết quả đạt được và những tồn tại, hạn chế cần khắc phục trong thời gian tới Các nhân tố tác động đến việc kế thừa giá trị LSTTDT trong quá trình xây dựng lối sống mới cho sinh viên cũng cần được làm rõ Đặc biệt, việc tìm hiểu, phân tích các nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trong kế thừa giá trị LSTTDT để xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong thời gian vừa qua là cơ

sở quan trọng để đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả kế thừa các giá trị LSTTDT trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong thời gian tới