Tài liệu TIẾP CẬN HÌNH ẢNH HỌC SỌ NÃO pdf

Thoát vị qua lều tiểu não hướng xuốngLÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG Rộng bể trước cầu não đồng bên Móc thái dương lan vào bể trên yên Nhồi máu thùy chẩm do chèn ép động mạch não sau... Tho

TIẾP CẬN HÌNH ẢNH HỌC

SỌ NÃO

BS CAO THIÊN TƯỢNGKHOA CĐHA-BVCR

CÁC VẤN ĐỀ

• 1 Tuổi bệnh nhân? Bệnh sử?

• 2 Những thay đổi sau chấn thương các cấu trúc mô mềm: bầm máu/u?

• 3 Đường bờ bình thường của bể

nền và bể quanh củ não sinh tư?

(nguy cơ thoát vị thân não).

• 4 Kích thước và đường bờ não thất và khoang dưới nhện có thích hợp với tuổi bệnh nhân không?

• 5 Có tắc nghẽn dòng dịch não tủy (não úng thủy tắc nghẽn) hoặc các dấu hiệu phù não (=

xóa các rãnh) không?

• 6 Bất đối xứng: do vị trí đầu hay bất đối xứng thực sự?

• 7 PL hoặc CECT: các động mạch não có đều đặn không? (đặc biệt là sau khi tiêm cản quang)

• 8 Đóng vôi đám rối mạch mạc và tuyến tùng? (các dấu hiệu thường gặp) Có ổ tăng đậm độ

nào khác không?

• 9 Chất trắng cạnh não thất và vỏ não có giới hạn rõ và không rõ? tổn thương

khu trú hoặc phù?

• 10 Hạch nền và bao trong có nguyên vẹn không? (vị trí thường gặp nhất của nhồi

máu não)

• 11 Thân não, tiểu não, cầu não có bình

thường không?

• 12 Kiểm tra xương sọ để xem nứt sọ hoặc

di căn xương trên cửa sổ xương

PHÙ NÃO Các loại

• 1 Phù mô kẽ

• -Dịch não tủy từ não thất Ỉchất trắng

• -Não úng thủy không thông thương

• 2.Phù do mạch:

• 3 Phù độc tố tế bào:

PHÙ NÃO DO MẠCH

• Do u, chấn thương, xuất huyết

• Tổn thương hàng rào máu não

• Khoang ngoại bào

• Đáp ứng corticoid

• Aûnh hưởng đến chất trắng (vỏ não còn nguyên)

PHÙ ĐỘC TỐ TẾ BÀO

• Nhồi máu, nhiễm trùng

• Tổn thương bơm Na-K

• Nội bào

• Không đáp ứng corticoid

• Aûnh hưởng cả chất trắng và chất xám

PHÙ NÃO

CT

• -Xóa rãnh vỏ não

• -Xoá khoang dưới nhện vùng bể nền, đặc biệt là bể trên yên và bể quanh gian não

• -Não thất nhỏ hoặc bị chèn ép

• -Mất phân biệt chất xám – trắng

THOÁT VỊ NÃO

• Là sự đẩy lệch nhu mô não bình thường ngang qua hoặc xiuyên qua các vùng ở vị trí khác do hiệu ứnh choán chỗ

• Hiệu ứng choán chỗ thường do u, chấn

thương hoặc nhiễm trùng

1 Thoát vị qua lều tiểu não.

2 Thoát vị dưới liềm não

3 Thoát vị qua lỗ chẩm

4 Thoát vị cánh xương bướm hoặc xương

bướm

THOÁT VỊ NÃO

Phân loại

Thoát vị qua lều tiểu não

• -Thoát vị hướng lên

• -Thoát vị hướng xuống

Thoát vị qua lều tiểu não hướng xuống

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG

Rộng bể trước cầu não đồng bên

Móc thái dương lan vào bể trên yên

Nhồi máu thùy chẩm do chèn ép động mạch não sau

Rộng bể quanh cuống não đồng bên

Rộng sừng thái dương đối bên

Rộng bể trước cầu não

đồng bên

Thoát vị qua lều tiểu não hướng xuống

Thoát vị móc

Bình thường –

hình ngôi sao 6

cánh

Thoát vị móc

coronal

Biến chứng

Xuất huyết Duret

Biến chứng

Xuất huyết Duret

Biến chứng

Nhồi máu vùng chẩm

• -Ít gặp hơn

• -Thường là quá trình chậm ở tiểu não

hoặc thân não (U)

• -Khó đánh giá trên hình ảnh CT

Thoát vị qua lều tiểu não hướng lên

Thoát vị qua lều tiểu não hướng lên

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG

Buồn nôn

Nôn mửa

Mất ý thức

Hình ảnh con quay của thân não

Hẹp bể quanh cuống não hai bên

Lấp bể quanh củ não sinh tư

Não úng thủy Khởi đầu Mất ý thức nhanh chóng và có thể tử vong

Hình ảnh

“con quay”

Hẹp bể quanh cuống não

Mất “nụ cười”

Biến chứng Não úng thủy

Thoát vị cánh xương bướm-xương

bướm

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG

Không

Thường liên quan

với các kiểu

thoát vị khác

Đẩy lệch động mạch não giữa về phía trước hoặc phía sau trên hình Axial Hình sagittal MRI có bóp méo vỏ thùy đảo

Không nhưng liên quan với các kiểu thoát vị

khác

Thoát vị dưới liềm não

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG

Đẩy lệch vách trong suốt

Nhồi máu động mạch não trước cùng bên khi động mạch não trước bị ép dưới liềm não

Liên quan với các thoát vị khác.

Biến

chứng

nhồi máu động

mạch não trước

Thoát vi qua lỗ chẩm

LÂM SÀNG HÌNH ẢNH BIẾN CHỨNG

Rối loạn cảm

giác tay hai bên

Mất ý thức

Hạnh nhân tiểu não ở ngang mức mỏm nha trên

hình Axial Trên hình sagittal hạnh nhân tiểu não dưới lỗ chẩm 5mm ở người lớn và 7 mm ở trẻ em (dị dạng Chiari)

Mất ý thức và tử vong

Hạnh nhân tiểu não ngang mức mỏm nha

Thoát vị ngoài sọ

• -Sau chấn thương hoặc phẫu thuật

• -Phần não thoát vị dễ bị nhồi máu hoặc thiếu máu

Các dạng bắt quang

TĂNG QUANG

°Mạch máu

°Tính thấm

TĂNG QUANG

• Bất kỳ một sự thay đổi (tăng hoặc giảm) về cường độ tín hiệu hoặc đậm độ so với lúc trước tiêm hoặc dạng cơ bản bình

thường, làm tăng thấy rõ tổn thương hoặc nhìn rõ các cấu trúc giải phẫu hơn

TĂNG QUANG

°Lấp đầy một khoang (cystogram,

myelogram )

°Tiêm vào một mạch máu, phế quản

(angiogram, venogram, bronchogram)

°Khuyếch tán (từ mạch máu) vào khoang kẽ (CT-iodium, MR- Gd)

TĂNG QUANG Mô bình thường không có BBB

°Màng cứng (liềm não và lều tiểu não)

TĂNG QUANG Đặc điểm hình thái

°Đồng nhất (đặc)

°Không đồng nhất

°Viền (một ngăn/nhiều vách ngăn)

°Ngoằn ngòeo (“dạng hồi não”)

TĂNG QUANG

Vị trí

°Nông (vỏ/hồi não)

°Ranh giới chất xám -trắng

°Chất trắng sâu

°Quanh não thất, màng não thất

TĂNG QUANG Vỏ não/hồi não

°Thiếu máu cục bộ/nhồi máu

°Lan dưới màng nuôi hoặc dịch não tủy

°Viêm não màng não

°Xuất huyết khoang dưới nhện

°Dị dạng màng mềm (Sturge-Weber)

°Meningioangiomatosis (NF2)

• M - Metastasis (Di căn), MS.

• A -Abscess (viêm não)

• G -Glioblastoma, granuloma

• I -Infarct (Nhồi máu) (đặc biệt là hạch nền)

• C -Contusion (dập não) (hiếm)

• A -AIDS(Toxo, v.v )

• L -Lymphoma

• D -Demyelination (giai đoạn hoạt động)

• R -Resolving hematoma, hoại tử tia xạ

TĂNG QUANG Viền=MAGICAL DR

TĂNG QUANG VIỀN Các đặc điểm trong nhiễm trùng

• ABSCESS

• *Thành mỏng và đồng nhất (3-7mm)

• *Bờ trong trơn láng, không “lấp đầy” trên

CT, MRI

• VIÊM NÃO

• Thành thay đổi (có thể trơn láng), bờ trong trơn láng/thay đổi

°Thành ở phía chất xám rõ dày # 3-5mm

°Thành phía chất trắng mỏng hơn/yếu hơn

+ Nang con

+ Tràn vào não thất (“pyocephalus”)

Đặc điểm tăng quang viền trong

u

• * U HOẠI TỬ

°Thành dày và không đều

°Bờ bên trong không đều (thường)

°Có thể lấp vào không đồng nhất ở thì

muộn

Đặc điểm tăng quang viền trong

u

* U DẠNG NANG

°Thành mỏng +/- nốt thành

°Một phần thành có thể không tăng

quang

°Bờ trong trơn láng

°Tăng quang dịch đồng nhất hoặc mức dịch

TĂNG QUANG

máu tụ

°SỚM

- Tăng đậm độ, tròn/oval

- Khối RBC đồng nhất

- Hiệu ứng choán chỗ tỉ lệ với thể tích

- Phù “halo”, không lan

TĂNG QUANG

máu tụ

• TRỄ

- Đồng/ giảm đậm độ, nhỏ hơn

- hình thành các mao mạch phản ứng phía bên ngoài

- Tăng quang viền đồng nhất

- có thể thấy phù do mạch máu (vasogenic)

TĂNG QUANG Sau phẫu thuật

°Phần u còn lại

°U tái phát

°Nhiễm trùng

°Thay đổi bình thường sau phẫu thuật (chấn thương do phẫu thuật, liền sẹo)

°Xạ trị

ĐỊNH VỊ TỔN THƯƠNG VÀ

PHÂN TÍCH

ÑÒNH VÒ

Tổn thương ở đâu?

• *Trong trục:

• -Trong màng mềm

• -(nhu mô não)

• *Ngoài trục

• -Ngoài màng mềm

• -(Màng não, Bao thần kinh)

• *Trong não thất: Bên, ba, Tư

Phân biệt khối trong trục-ngoài

trục

Đặc điểm Trong trục Ngoài trục

Liên tục với xương

và liềm não Thường không Có

Thay đổi xương Thường không Có

Khoang dịch não

tủy/ bể não Xóa Thường rộng

Ranh giới chất

trắng/xám Phá hủy Bảo tồn

Mạch máu nuôi Bên trong Bên ngoài (các

nhánh màng cứng)

Trong trục

Phân biệt

• *Vỏ não

• *Ranh giới chất xám –trắng

• *Chất xám sâu

• *Chất trắng sâu

• Dermoid/epidermoid, cyst, lipoma

• Hematoma, metastasis, infection

Ngoài trục

Phân biệt

Các định khu kinh điển

• *Lỗ chẩm

• *Góc cầu tiểu não

• *Não thất IV/tiểu não

• *Yên/cạnh yên/trên yên

• *Hạch nền/não thất III

• *Não thất bên/tuyến tùng

• *Bán cầu não sâu/quanh não thất

• *Vỏ não/dưới vỏ

• *Lồi não

Khối góc cầu tiểu não

o Arachnoid cyst, Cystadenoma

Khối góc cầu tiểu não

Phân biệt khối góc cầu tiểu não

Schwannoma

dây VIII Meningioma Epidermoid cyst

Liên quan ống

tai trong Liên quan đến màng cứng/lều

tiểu não

Khối choán chỗ trong bể

Rộng ống tai

trong Không liên quan Không liên quan

Tăng quan

không đồng

nhất nếu lớn

Tăng quang đồng nhất Không tăng quang

Khối trong não thất IV/tiểu não

Tiểu não sâu-người lớn

• Di căn

• Hemangioblastoma

• Xuất huyết, nhồi máu

• Glioma (Ependymoma, Astro)

• Abscess

Hố sau Tần suất/vị trí

o Bên và/hoặc sau não thất IV

o ( Thường có nang và nốt thành )

Vùng yên/ cạnh yên

• TRẺ EM- Craniopharyngioma / Glioma

(hypothalamus or optic )

• NGƯỜI LỚN - Pituitary adenoma

• SELLA NORMAL - NOT pituitary

• Ca++ - Craniopharyngioma, but

• HYPEROSTOSIS - Meningioma ( exp

"blistering" )

• CLIVUS - Chordoma, mets, K vòm

• Cần loại trừ tổn thương mạch máu (aneurysms)

Vùng yên/ cạnh yên

Não thất III

HÌNH THÁI

• Choán chỗ

• Thâm nhiễm lan tỏa

• Một hay nhiều tổn thương

HIỆU ỨNG CHOÁN CHỖ

Xóa rãnh não

Chèn ép não thất

Thoát vị não

Não úng thủy