Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
2.1 Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại, kinh tế, hợp tác kinh tế quốc tế
Một số công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại đã được xuất bản thành sách, bao gồm: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại - Một số nội dung cơ bản" của tác giả ỗ ức Hinh; "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại và sự vận dụng của Đảng trong thời kỳ đổi mới" của TS inh Xuân ý; "Chủ tịch Hồ Chí Minh - Dấu ấn trí tuệ trên mặt trận đối ngoại" và "Chủ tịch Hồ Chí Minh - Trí tuệ lớn của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại" của Nguyễn Phúc Uân; cùng với "Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh" cũng của Nguyễn Phúc Uân.
Hoạt động ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1954 đến 1969 được nghiên cứu sâu sắc bởi nhiều tác giả, trong đó có TS Trần Minh Trưởng và Vũ Khoan Những công trình này nhấn mạnh vai trò quan trọng của Hồ Chí Minh trong việc xây dựng chính sách ngoại giao, thể hiện tư tưởng lỗi lạc và tầm nhìn chiến lược của Người trong bối cảnh lịch sử đầy biến động GS Song Thành cũng góp phần làm sáng tỏ những đóng góp của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực ngoại giao, khẳng định vị thế của Người trên trường quốc tế.
Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến những giá trị và quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đối ngoại, đặc biệt là tư tưởng của Người về ngoại giao Tuy nhiên, vấn đề tư tưởng của Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực hợp tác kinh tế quốc tế, vẫn chưa được khai thác một cách hệ thống và đầy đủ trong các công trình hiện có.
2.1.2 Một số công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế, hợp tác kinh tế quốc tế
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế đã được thể hiện qua nhiều công trình xuất bản, trong đó có những cuốn sách tiêu biểu như "Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế" do TS Phạm Ngọc Nhân chủ biên, "Hồ Chí Minh tư duy kinh tế" của tác giả Ao Ngọc Thắng, cùng với các tác phẩm khác liên quan đến tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh.
Tư tưởng Kinh tế Hồ Chí Minh đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) tại Việt Nam Các nhà nghiên cứu như TS Gô Văn ương và PGS.TS Nguyễn Huy Oánh đã phân tích sâu sắc các nguyên tắc và chiến lược phát triển kinh tế theo hướng XHCN, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa lý luận và thực tiễn trong bối cảnh hiện đại.
Một số bài nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan đến kinh tế và hợp tác quốc tế đã được công bố trên các tạp chí chuyên ngành, trong đó nổi bật là bài viết "Tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh với công cuộc đổi mới" của tác giả Ý Hoàng, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế.
324, tháng 5 - 2005; Tư tưởng Hồ hí inh về hợp tác kinh tế quốc tế của tác giả ê Văn Tuyên, đăng trên Tạp chí Phát triển nhân lực, số 4(30) - 2012,v.v
Các công trình nghiên cứu trên, đều đề cập tới những nội dung cốt lõi của tư tưởng
Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế nhấn mạnh mục tiêu phát triển nền kinh tế đa thành phần và quản lý hiệu quả, đặc biệt là mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế Cuốn sách "Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế" của TS Phạm Gọc Nh đã làm rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế, nhấn mạnh tầm quan trọng của độc lập tự chủ và tự lực tự cường Theo ông, hợp tác quốc tế phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, không can thiệp vào công việc nội bộ và bình đẳng cùng có lợi Tự lực tự cường được xem là điều kiện tiên quyết để mở rộng hợp tác kinh tế, đồng thời tác giả cũng luận giải sâu sắc về quan điểm của Hồ Chí Minh đối với các đối tác trong hợp tác quốc tế.
Trong cuốn Tư tưởng Kinh tế Hồ Chí Minh với việc xây dựng nền kinh tế định hướng
Trong bài viết "XHCN ở Việt Nam" của PGS.TS Nguyễn Huy Oánh, tác giả đã phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế đối ngoại Ông nhấn mạnh rằng Hồ Chí Minh đã có tầm nhìn chiến lược sớm về việc xây dựng nền kinh tế mở, nhằm mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế để thu hút ngoại lực và phát huy nội lực trong nước Cuốn sách "Hồ Chí Minh tư duy kinh tế" của tác giả cũng đã chỉ ra và luận giải sâu sắc về tư tưởng này, khẳng định vai trò quan trọng của một nền kinh tế mở trong phát triển đất nước.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác kinh tế quốc tế được trình bày bởi tác giả Lê Văn Tuyên trong Tạp chí Phát triển nhân lực, số 4(30) - 2012 Bài viết nêu rõ hệ thống các quan điểm và nguyên tắc cơ bản của Hồ Chí Minh về việc thúc đẩy sự hợp tác kinh tế giữa các quốc gia, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững và công bằng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Tác giả cũng phân tích ảnh hưởng của tư tưởng này đến sự phát triển kinh tế và xã hội của Việt Nam, khẳng định rằng hợp tác kinh tế quốc tế là yếu tố then chốt trong việc nâng cao vị thế và sức mạnh của đất nước.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác kinh tế quốc tế để phát triển đất nước, bao gồm việc phá bỏ thế biệt lập và mở rộng quan hệ với các quốc gia Ông ủng hộ hợp tác đa phương và sẵn sàng kết bạn với các nước, đồng thời khẳng định nguyên tắc giữ vững độc lập chủ quyền, hợp tác bình đẳng và cùng có lợi là những giá trị cốt lõi trong quan hệ kinh tế đối ngoại.
Tư tưởng kinh tế của Hồ Chí Minh, được phân tích bởi tác giả Hoàng Mai trong bài viết đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế số 324 tháng 5-2005, nhấn mạnh các quan điểm chủ chốt như tư tưởng đại đoàn kết thể hiện qua việc "nhường cơm sẻ áo", tự lực cánh sinh, và bình đẳng trong đối xử với các thành phần kinh tế nhằm khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân Bên cạnh đó, ông cũng khuyến khích các nhà tư bản nước ngoài đầu tư kinh doanh và đặc biệt chú trọng đến việc phát triển tri thức phục vụ cho sự phát triển kinh tế.
2 2 Những công trình nghiên cứu đến quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác kinh tế quốc tế
Công trình nghiên cứu đến quá trình vận dụng tư tưởng Hồ hí inh về hợp tác kinh tế tiêu biểu có một số công trình sau:
Công trình nghiên cứu của TS ặng Văn đã được xuất bản thành sách, mang tên "Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế và vận dụng trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay" Tác phẩm này phân tích sâu sắc tư tưởng của Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế và cách thức áp dụng những tư tưởng đó vào quá trình đổi mới tại Việt Nam hiện nay.
Tác giả Thái đã hệ thống hóa và làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế, nhấn mạnh vai trò, nguyên tắc và phương pháp trong lĩnh vực này Ông xác định các đối tác hợp tác và phân tích sâu sắc tư tưởng của Hồ Chí Minh về hợp tác kinh tế, khẳng định nhu cầu mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế và các nội dung cơ bản của tư tưởng này trong xây dựng và phát triển kinh tế Việt Nam Nghiên cứu của tác giả được đăng trên tạp chí chuyên ngành, với tiêu đề "Vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong hoạt động kinh tế đối ngoại".
Bài viết của Nguyễn Văn Hùng, đăng trên Tạp chí Cộng sản, số 7, tháng 4 năm 2004, đã khái quát quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế đối ngoại Tác giả đưa ra những quan điểm quán triệt để vận dụng và phát triển tư tưởng này Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu hiện tại chỉ đề cập đến một số nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, mà chưa có một nghiên cứu nào toàn diện và hệ thống về vấn đề này.
Do đó, tác giả đã tập trung nghiên cứu và bước đầu hệ thống hóa tư tưởng Hồ hí inh về mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế.
ối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Hệ thống quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh về mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế được thể hiện rõ nét qua các bài nói và bài viết của ông Những quan điểm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mối quan hệ hợp tác với các quốc gia khác nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.
Hệ thống quan điểm của ảng ộng sản Việt am về mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, hội nhập trong thời kỳ đổi mới đất nước
Tư tưởng Hồ Chí Minh về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế được thể hiện rõ nét trong các bài nói và bài viết của Người Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc này trong thời kỳ đổi mới đất nước nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác để phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.
Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh cần dựa trên thế giới quan và phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, cùng với các quan điểm có giá trị phương pháp luận của Hồ Chí Minh Các nguyên lý triết học Mác - Lênin phải được sử dụng như công cụ tư duy quan trọng trong nghiên cứu Đặc biệt, khi tìm hiểu tư tưởng của Hồ Chí Minh về mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, cần thống nhất các nguyên tắc phương pháp luận như tính đảng và tính khoa học, quan điểm thực tiễn gắn liền với lý luận, và tính toàn diện Nghiên cứu cũng phải kết hợp các tác phẩm của Hồ Chí Minh với thực tiễn cách mạng Ngoài phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, nghiên cứu còn áp dụng các phương pháp cụ thể như phương pháp lịch sử, phương pháp lôgích, và các phương pháp liên ngành khoa học xã hội nhân văn, lý luận chính trị, cùng với phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê Trong đó, phương pháp lịch sử và lôgích là hai phương pháp chính được sử dụng.
Ý nghĩa và những đóng góp về mặt khoa học của đề tài
Đề tài này khẳng định giá trị và quan điểm khoa học trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
Đề tài này góp phần làm rõ tư tưởng của Hồ Chí Minh về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, nhấn mạnh mục tiêu, nội dung và nguyên tắc của việc này Dựa trên quan điểm của Hồ Chí Minh, nghiên cứu đã làm sáng tỏ quá trình nhận thức, vận dụng và phát triển sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ lãnh đạo công cuộc đổi mới, từ đó thúc đẩy mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế và hội nhập của đất nước hiện nay.
7 ết cấu của đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm 2 chương, 8 tiết
MỞ R ỢP TÁ TẾ QUỐ TẾ 1.1 Quá trình xác lập quan điểm và mục tiêu của mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế
1.1.1 Quá trình xác lập quan điểm về mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế
Hợp tác kinh tế quốc tế là một khái niệm quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện sự cần thiết phải mở rộng quan hệ kinh tế giữa các quốc gia Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, chúng ta cần phân tích các yếu tố liên quan như hợp tác quốc tế và quan hệ kinh tế toàn cầu.
Hợp tác quốc tế là mối quan hệ tương hỗ giữa các quốc gia, bao gồm nhiều lĩnh vực và vấn đề cụ thể, được thực hiện dựa trên các nguyên tắc đã được thống nhất nhằm hỗ trợ lẫn nhau và đạt được đồng thuận về mục tiêu và lợi ích chung.
Hợp tác quốc tế bao gồm nhiều lĩnh vực như chính trị, an ninh - quốc phòng, giáo dục và văn hóa, nhưng hợp tác kinh tế quốc tế là trọng tâm chính Theo Từ điển Chính trị vắn tắt (1988), "hợp tác kinh tế quốc tế" được hiểu là toàn bộ các mối liên hệ kinh tế giữa các quốc gia, các nhóm nước và giữa hai hệ thống kinh tế - xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa.
Trong thời đại hiện nay, hợp tác kinh tế quốc tế ngày càng trở nên quan trọng, phản ánh nhu cầu sử dụng nó như một biện pháp thiết yếu để tiết kiệm lao động xã hội Trao đổi ngoại thương đóng vai trò trung gian, thúc đẩy sự phát triển mối liên hệ giữa các ngành công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải và các lĩnh vực kinh tế khác giữa các quốc gia Hình thức hợp tác kinh tế quốc tế ngày càng đa dạng, phức tạp và mang tính tổng hợp cao.
Trong Giáo trình kinh tế quốc tế do GS.TS ỗ ức Bình và PGS.TS Nguyễn Thường ạng biên soạn và xuất bản năm 2010, khái niệm và nội dung của quan hệ quốc tế được trình bày một cách rõ ràng và sâu sắc.
Quan hệ kinh tế quốc tế bao gồm các mối liên hệ về vật chất và tài chính giữa các quốc gia và tổ chức kinh tế quốc tế, ảnh hưởng đến mọi giai đoạn của quá trình tái sản xuất Hoạt động chính trong quan hệ này bao gồm thương mại quốc tế, nơi hàng hóa và dịch vụ được trao đổi giữa các chủ thể kinh tế khác quốc tịch, thường vượt ra ngoài ranh giới quốc gia Bên cạnh đó, đầu tư quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng, khi các bên có quốc tịch khác nhau hợp tác để triển khai dự án đầu tư mang lại lợi ích chung Vốn đầu tư quốc tế có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức như tiền mặt, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, và công nghệ Ngoài ra, quan hệ kinh tế quốc tế còn được thúc đẩy qua hợp tác và trao đổi trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Trước Hồ Chí Minh, Việt Nam đã có những hoạt động giao lưu kinh tế với các nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản và Tây Ban Nha Vào thế kỷ XIX, nhiều nhà cải cách như Nguyễn Trường Tộ và Bùi Viện đã đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng giao thương với nước ngoài, nhưng những kiến nghị này còn hạn chế Sang đầu thế kỷ XX, Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh cũng thúc đẩy tư tưởng mở cửa, nhưng Việt Nam vẫn bị biệt lập với thế giới Chỉ đến khi Hồ Chí Minh trở về, sau nhiều năm tìm kiếm con đường cứu nước, tư tưởng hợp tác kinh tế quốc tế mới được nâng cao, hướng tới việc mang lại cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc cho nhân dân.
Tư tưởng của Hồ Chí Minh về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế đã được hình thành từ rất sớm, phản ánh quan điểm rằng Việt Nam là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng quốc tế.
Hồ Chí Minh đã nhận thức rõ sự cần thiết phải mở rộng hợp tác quốc tế từ năm 1919, khi ông bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước Ông nhấn mạnh rằng sự tiến bộ chung phụ thuộc vào việc phát triển chủ nghĩa quốc tế và rằng văn minh chỉ có lợi khi các quan hệ quốc tế được mở rộng Trong thư gửi đồng chí Pêtơrốp năm 1924, ông chỉ ra nguyên nhân kém phát triển của các dân tộc phương Đông là do sự biệt lập, không giống như các dân tộc phương Tây, họ thiếu sự giao lưu và tiếp xúc với các quốc gia khác, dẫn đến việc không nắm bắt được tình hình của các nước láng giềng.
Quan điểm của Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng để phát triển, các quốc gia phương Đông, bao gồm Việt Nam, cần phá vỡ tình trạng biệt lập và mở rộng hợp tác, giao lưu với thế giới Đây là chìa khóa giúp các dân tộc thoát khỏi vòng luẩn quẩn của sự kém phát triển.
Trong giai đoạn 1925 - 1926, Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng kinh tế hợp tác xã, cho rằng có thể thuê người ngoài để thực hiện các công việc kỹ thuật Tư tưởng về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế cũng được Hồ Chí Minh khẳng định khi ông tuyên bố rằng Việt Nam sẽ đứng cùng với các nước bạn bè một khi đã độc lập, thể hiện rõ ràng qua các cuộc phỏng vấn với các nhà báo Mỹ.
Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh rằng Việt Nam sẽ giao dịch một cách chân thành với tất cả các quốc gia trên thế giới, thể hiện quan điểm sâu sắc về việc mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế từ rất sớm Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, ông đã bổ sung và hoàn thiện những quan điểm này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các dân tộc phải mở cửa giao lưu và hợp tác Ông cũng kịch liệt phê phán tư tưởng biệt lập giữa các dân tộc, khẳng định rằng sự hợp tác quốc tế là điều cần thiết và tất yếu.
Sau khi cách mạng tháng Tám thành công năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong bối cảnh kháng chiến gian khổ Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế khi hòa bình được lập lại Trong thư gửi Bộ trưởng ngoại giao Hoa Kỳ, ông bày tỏ nguyện vọng của Hội Văn hóa Việt Nam về việc gửi phái đoàn thanh niên sang Mỹ để thiết lập mối quan hệ văn hóa và thúc đẩy nghiên cứu về kỹ thuật, nông nghiệp và các lĩnh vực chuyên môn khác Ông nhấn mạnh sự quan tâm sâu sắc của thanh niên Việt Nam đối với các vấn đề của nước Mỹ và mong muốn xây dựng mối quan hệ với nhân dân Mỹ, những người có lập trường cao quý về công lý và nhân bản quốc tế.