Di truyen don gien y1 nguyen phuong thao

Nhận dạng và phân tích được đặc điểm của các nhóm bệnh đơn gien chính • Di truyền nhiễm sắc thể thường: trội/lặn • Di truyền liên kết nhiễm sắc thể X: trội/lặn • Di truyền liên kết nh

DI TRUYỀN CẤP ĐỘ PHÂN TỬ

BỆNH ĐƠN GIEN

1

MỤC TIÊU

1 Nhận dạng và phân tích được đặc điểm của

các nhóm bệnh đơn gien chính

• Di truyền nhiễm sắc thể thường: trội/lặn

• Di truyền liên kết nhiễm sắc thể X: trội/lặn

• Di truyền liên kết nhiễm sắc thể Y

• Di truyền ty thể

2 Tự tìm được thông tin về bệnh di truyền

2

Giới thiệu

1822-1884

Bệnh đơn gien

• Bệnh hiếm: thalassemia, achondrodysplasia, hemophilia

• Hiện tại khoảng 7,000 bệnh đơn gien đã được ghi nhận

Bệnh đơn gien

• Khoảng 200 bệnh di truyền đơn gien liên quan đến ung thư, tiểu đường, đột quỵ, tim mạch

đến điều trị và tham vấn nguy cơ cho các thành viên khác trong gia đình

5

Độ biểu hiện và mức độ biểu hiện Penetrance and Expressivity

• Penetrance

• Xác xuất đột biến có biểu hiện lâm sàng

• Có thể xảy ra từ trước sinh, sau sinh, dậy thì, sau lứa tuổi sinh sản

• Expressivity

• Mức độ biểu hiện bệnh khác nhau của từng

người có cùng kiểu gien

6

DI TRUYỀN TRỘI

NST THƯỜNG

Di truyền trội NST thường

• Chiếm khoảng 50% bất thường di truyền theo quy luật Mendel

• Một số bệnh có tần suất cao

• Bệnh thận đa nang tần suất 1/1 000 ở Mỹ

• Bệnh tăng cholesterone máu gia đình có tần suất 1/100 ở người Nam Phi

• Số lượng người mắc bệnh ngày càng gia tăng và bệnh biểu hiện qua nhiều thế hệ

11

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 16

Cây GH dạng dọc

BỆNH BẤT SẢN SỤN:

Achondroplasia

BỆNH BẤT SẢN SỤN:

Achondroplasia

• the most common form of short- limbed dwarfism

• 5,000 achondroplasts in the U.S.A and 65,000 on Earth

• 0.5 and 1.5 in 10,000 births

• Sporadic in about 80% of the cases, the result of

a de novo mutation

18

BỆNH BẤT SẢN SỤN (OMIM #100800)

• thân hình lùn, chân tay ngắn,

đầu to, mũi tẹt, trán vồ, cột

sống ưỡn

• IQ bình thường

• Hôn nhân với người cùng

bệnh

• Đồng hợp trội: chết sơ sinh

BỆNH BẤT SẢN SỤN:

Achondroplasia

• Mean adult height

Approximately 131 cm ± 5.6 for males

Approximately 124 cm ± 5.9 for females

20

Peter Dinklage

Cộng đồng

23

Ảnh hưởng giới tính trong bệnh đơn gien

di truyền trội NST thường

• Ngoại lệ: đột biến gien LCGR gây dậy thì sớm ở nam không ảnh hưởng nữ

24

DI TRUYỀN LẶN

NST THƯỜNG

Di truyền lặn NST thường

• Mang cả 2 đột biến

• Từ cha và mẹ

• Thường do gien đột biến gây giảm hoặc mất

chức năng của enzyme

• Nam nữ biểu hiện bệnh tương tự nhau trừ 1 số

ít trường hợp như bệnh bất thường hấp thu sắt

27

Thalassemia, OMIM 141900

• Group of inherited disorders of globin chain synthesis

• Alpha Thalassemia

• The most common genetic disorder of hemoglobin synthesis,

affects up to 5% of the world’s population

• Beta Thalassemia

• Found largely in people of African and Mediteranean descent, Far

East, Middle East, and the Asian subcontinent

•

32

Cao and Galanello 2010

33

Homo  -ThalThal -ThalThal/Hb E Hb Bart’s

Three major thalassemic diseases

• thay thế glutamic acid thành valine

Hồng cầu biến dạng (hình liềm) trong

môi trường thiếu oxy.

• di chuyển khó khăn trong lòng

mạch, dồn cục, vỡ hàng loạt

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 42

Thiếu máu, chậm phát triển

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 44

• Viêm phổi là nguyên nhân

gây tử vong thường gặp nhất

• Suy đa cơ quan

Đồng huyết thống

46

Bệnh đơn gien nằm trên nhiễm sắc thể giới tính

• Phân bố gien khác nhau ở nam và nữ

• NST Y rất ít gien

• Có khoảng 300 gien đã được ghi nhận liên quan đến bệnh liên kết với NST X

47

DI TRUYỀN TRỘI

LIÊN KẾT NST X

Di truyền trội liên kết NST X

• Không di truyền từ cha sang con trai

• Nếu cha bị bệnh tất cả con gái bị bệnh và con trai không bị bệnh

• Nữ dị hợp tử thường biểu hiện nhẹ hơn do gien bệnh có thể nằm trên NST X bất hoạt

• Kiểu biểu hiện thường không hoàn toàn

• Nữ bị bệnh nhiều hơn

49

Mẹ bệnh

51

BỆNH CÒI XƯƠNG THIẾU PHOSPHATE MÁU

(OMIM #307800) Rất hiếm: 1:20000 HYPOPHOSPHATEMIC RICKETS, X-LINKED DOMINANT; XLHR

Đột biến gien PHEX trên NST X

(phosphate-regulating endopeptidase gene)

® giảm tái hấp thu phosphate ở thận

® Thiếu phosphate máu

® rối loạn hoạt động của các tạo cốt bào

BỆNH CÒI XƯƠNG

THIẾU PHOSPHATE MÁU

Click icon to add picture

Click icon to add picture

Di truyền trội NST X gây tử vong ở nam

Di truyền trội NST X ít biểu hiện ở nam

Di truyền lk NST giới tính X giả NST

thường

58

• Do sự chuyển đoạn giữa NST X và Y trong quá trình

tạo giao tử ở nam

• Bệnh gây loạn sản sụn do đột biến gien SHOX trên

NST X

DI TRUYỀN LẶN

LIÊN KẾT NST X

60

Bệnh di truyền lặn lk giới

tính X

• Trong 1 số trường hợp nữ dị hợp tử có thể bị bệnh do bởi kiểu NST X ở nữ bị bất hoạt

• Nam bị bệnh tất cả con gái sẽ mang gien

• Cha không truyền bệnh cho con trai

61

Bệnh di truyền lặn lk giới tính X

• Nữ rất hiếm khi bị bệnh

• Có thể gặp trong trường hợp cha mẹ đồng huyết thống, bệnh mù màu

62

Mẹ bệnh (đồng hợp)

Nữ:

-Đồng hợp: Bệnh -Dị hợp: Khảm sinh lý

(bất hoạt 1 X)

Một số bệnh di truyền liên kết X lặn

• Muscular dystrophy, Duchenne

• Hemophilia

• Rối loạn chuyển hoá chu trình ure (Ornithine transcarbamylase deficiency)

64

BỆNH ƯA CHẢY MÁU

• Thường gây ổ máu tụ dưới da,

ổ máu tụ trong cơ, khớp

Triệu chứng có thể rất nặng đối

với một số loại đột biến

Di truyền Đơn gien 67

ORNITHINE TRANSCARBAMYLASE DEFICIENCY

• Rối loạn chu trình ure ở trẻ sơ sinh gây tăng ure máu

• Đặc điểm bệnh: tăng ure máu, bệnh não và

kiềm chuyển hoá

69

DI TRUYỀN LIÊN KẾT Y

Cây GH dạng dọc và từ

Nam đến Nam

Cha bệnh

Con trai 100% bệnh

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 72

BỆNH DÀY SỪNG LÒNG BÀN TAY

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 73

HAIRY EARS, Y-LINKED OMIM: 425500

DEAFNESS, Y-LINKED 1; DFNY1 OMIM: %400043

DI TRUYỀN TY THỂ

Bệnh di truyền do đột biến

gien ti thể

ảnh hưởng đến nhiều mô khác nhau trong cơ thể

trung ương và cơ xương

77

• About 1 in 200 people has a mutation in a mitochondrial gene that could cause disease

Tuy số lượng gien ty thể rất ít (37gien) nhưng protein của những gien này

có chức năng rất quan trọng cho tế bào.

Lượng bào tương của trứng nhiều gấp khoảng 1000 lần của tinh trùng

Do đó, hợp tử hầu như chỉ nhận được ty thể từ mẹ

ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN TY THỂ

• Chỉ di truyền từ mẹ sang con Cha hầu như

không có khả năng truyền bệnh lý cho con;

• Mẹ truyền bệnh lý cho cả con trai và con gái, không phân biệt

81

11/20/2023 Di truyền Đơn gien 84

Các gien ty thể quan trọng cho chuyển hóa năng lượng

Gây ảnh hưởng đến cung cấp năng lượng cho các hoạt động TB Thần kinh và cơ: tiêu thụ nhiều năng lượng.

Health Conditions Related to Changes in mtDNA

• Cancers

• Cyclic vomiting syndrome

• Cytochrome c oxidase deficiency

• Kearns-Sayre syndrome

• Leber hereditary optic neuropathy

• Leigh syndrome

• Maternally inherited diabetes and deafness

• Mitochondrial complex III deficiency

• Mitochondrial encephalomyopathy, lactic acidosis, and stroke-like episodes

• Myoclonic epilepsy with ragged-red fibers

• Neuropathy, ataxia, and retinitis pigmentosa

• Nonsyndromic hearing loss

• Pearson marrow-pancreas syndrome

• Progressive external ophthalmoplegia

• other disorders

86

BỆNH THẦN KINH THỊ GIÁC DI TRUYỀN

LEBER

Leber hereditary optic neuropathy

(OMIM #535000)

Leber hereditary optic

neuropathy

• In 1871, the German ophthalmologist Theodore Leber first described

• Leber congenital amaurosis is an eye disorder

that primarily affects the retina

• 2 to 3 per 100,000 newborns

• The most common causes of blindness in children

90

FIGURE 1 (A and B) Right and left fundus of index Case 1, the 51-year- old mother without visual complaints (Leber hereditary optic neuropathy [LHON]-carrier) There is slight temporal pallor in the right eye.

FIGURE 2 (A and B) Right and left

fundus of index case 2, the

14-year-old son of index Case 1 He lost vision

in both eyes 2 to 3 weeks earlier

(Leber hereditary optic neuropathy

[LHON]-affected) Note the swelling

of the arcuate nerve fiber layer and

the beginning of optic atrophy,

especially in the left eye.

92

TỰ TÌM KIẾM THÔNG TIN

Google: từ khoá gì?

97

Google: obesity AND (inheritance OR genetic OR

chromosomal OR multifactorial)

Đọc bài báo khoa học

99

Một ngân hàng dữ liệu di truyền?

100

101

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/clinvar/

TÓM TẮT

1 Nhận dạng và phân tích được đặc điểm của

các nhóm bệnh đơn gien chính

• Di truyền nhiễm sắc thể thường: trội/lặn

• Di truyền liên kết nhiễm sắc thể X: trội/lặn

• Di truyền liên kết nhiễm sắc thể Y

• Di truyền ty thể

2 Tự tìm được thông tin về bệnh di truyền

104

Tài liệu tham khảo

• BRS Genetic 2010

• Human Genetics: From Molecules to Medicine, 2012

• Diana W Bianchi, Fetology, 2010

• Ricki Lewis, Human genetics concepts and

applications, 2018

105