Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố hồ chí minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục TT

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC ---˜˜˜---PHAN THỊ THUÝ QUYÊN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

-˜˜˜ -PHAN THỊ THUÝ QUYÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 9 14 01 14

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

Họp tại Học viện Quản lý Giáo dục Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin thư viện Học viện Quản lý Giáo dục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình đổi mới, Đảng ta đã chủ trương muốn phát triển kinh tếtrước hết phải phát triển giáo dục và đào tạo Đồng thời, Chiến lược phát triển giáodục 2011-2020 đã coi phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục làgiải pháp then chốt trong 8 giải pháp phát triển giáo dục, trong đó: Chuẩn hóatrong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng, đánh giá nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục vàphát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượngcao là các tiền đề trọng tâm trong đột phá chiến lược

Trước xu thế phát triển và hội nhập với những yêu cầu ngày càng cao, cáchoạt động của nhà trường thay đổi nhanh chóng Theo đó, chuẩn hiệu trưởng vàvai trò của người hiệu trưởng cũng có những yêu cầu và thay đổi đáng kể; trong

đó, năng lực quản trị trường học của hiệu trưởng được đặc biệt chú trọng bởi khảnăng ảnh hưởng to lớn của nó đến sự lãnh đạo và phát triển nhà trường Năng lựcquản trị của hiệu trưởng được thể hiện ở rất nhiều khía cạnh, như khả năng lập kếhoạch chiến lược, kế hoạch hành động, quản lý hoạt động dạy học, khả năng quảntrị tổ chức, quản trị nhân lực, khả năng quản trị tài chính, quản lý sự thay đổi…trong nhà trường

Trong những năm qua, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngtrung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh mặc dù đã được quantâm nhưng quá trình tổ chức thực hiện vẫn còn những hạn chế, bất cập nhất định.Bên cạnh đó, đứng trước bối cảnh đổi mới giáo dục, nhìn từ thực tế thì chất lượngđội ngũ hiệu trưởng trường THPT hiện nay không đồng đều, năng lực quản lý nhàtrường của một số hiệu trưởng chưa ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra tronggiai đoạn hiện nay Đa số hiệu trưởng các trường THPT ít được cập nhật nghiệp vụQLGD hiện đại, chủ yếu quản lý dựa vào kinh nghiệm cá nhân và kinh nghiệmquản lý phổ biến trong khu vực; thiếu các kiến thức về pháp luật, quản trị nhânlực, tài chính; hạn chế về trình độ ngoại ngữ, tin học, lý luận và nghiệp vụ quản lýgiáo dục; thiếu linh hoạt, sáng tạo, ngại đổi mới trong quản lý, điều hành các hoạtđộng của nhà trường nên chất lượng, hiệu quả công tác chưa cao

Tuy nhiên, cho đến nay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vẫn chưa có

đề tài nào nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổthông, nhất là trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành chuẩn hiệutrưởng mới và khung chương trình về giáo dục phổ thông mới Với các lí do trên,

là một cán bộ quản lý trong ngành giáo dục của Thành phố Hồ Chí Minh, mongmuốn đóng góp xây dựng ngành giáo dục của Thành phố, tác giả chọn đề tài

“Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để nghiên cứu

trong khuôn khổ luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý bồi dưỡng bồi dưỡng hiệu trưởngtrường trung học phổ thông; thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởngtrường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả Đề tài

luận án đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngtrung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm giúp đội ngũ hiệutrưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung họcphổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông là mộtnhiệm vụ quan trọng trong tổng thể công tác quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáodục Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay quản lý hoạt động bồidưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ ChíMinh, cũng như các tỉnh thành khác trong cả nước còn nhiều bất cập cần đượcquan tâm nghiên cứu để cải thiện và phát triển, nhằm giúp đội ngũ hiệu trưởngtrường THPT bắt kịp các yêu cầu cốt lỏi về tư duy, kiến thức và năng lực để thựchiện tốt các nhiệm vụ quản trị và quản lý nhà trường trong bối cảnh đổi mớichương trình giáo dục phổ thông Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lýhoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT theo tiếp cận nội dung hoạt động,phù hợp với năng lực của đội ngũ hiệu trưởng và các điều kiện thực tế của địaphương sẽ góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng

và đồng thời sẽ quản lý hoạt động bồi dưỡng một cách hiệu quả

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởngtrường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởngtrường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

5.4 Tổ chức khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp các biện pháp đềxuất trong luận án

6 Câu hỏi nghiên cứu

6.1 Đổi mới giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục phổ thông năm 2018đặt ra những yêu cầu gì cho đội ngũ hiệu trưởng trường THPT trong lãnh đạo nhàtrường và quản lý các hoạt động của nhà trường

6.2 Những năng lực nào cần được bồi dưỡng cho hiệu trưởng trường THPT

để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

6.3 Vấn đề bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT hiệncòn có những hạn chế gì

6.4 Việc tìm ra các biện pháp cải tiến trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ hiệutrưởng trường THPT cần thiết và có ý nghĩa như thế nào

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

7.1 Giới hạn về nội dung

Nghiên cứu tập trung tìm hiểu các hoạt động quản lýbồi dưỡng hiệu trưởngtrường THPTtheo tiếp cận quá trình hoạt độngtrên cơ sở lý thuyết quản lý nguồnnhân lực; Có nhiều cơ quan quản lý cùng tham gia quản lý hoạt động bồi dưỡngđội ngũ hiệu trưởng, luận án này nghiên cứu và đề xuất hệ thống biện pháp dànhcho các chủ thể quản lý trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT theo yêu cầu phân cấp quản lý

7.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu được giới hạn tại các trường THPT công lập trên địa bànThành phố Hồ Chí Minh

7.3 Giới hạn đối tượng khảo sát

Khảo sát trên các khách thể là lãnh đạo Sở và cán bộ các phòng chuyên môncủa Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh và CBQL, giảng viên ở các cơ sở bồidưỡng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Khảo sát trên các khách thể là Hiệutrưởng, Phó hiệu trưởng các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

7.4 Giới hạn thời gian nghiên cứu

Sử dụng số liệu khảo sát từ năm 2017 đến nay

8 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận

8.1.1 Tiếp cận hoạt động

Tiếp cận hoạt động định hướng cho việc xác định nội dung quản lý của chủthể quản lý đối với thực hiện mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, phương pháp, hệthống tổ chức bồi dưỡng, chuẩn bị các điều kiện, cơ sở vật chất, phối hợp các lựclượng bồi dưỡng…với tư cách là các thành tố của quá trình hoạt động Tiếp cậncũng định hướng cho việc đề xuất các biện pháp quản lý tác động vào một số thành

tố của quá trình bồi dưỡng được coi là khâu then chốt phát hiện từ thực trạng quản

lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trên địa bàn Thànhphố Hồ Chí Minh

8.1.2 Tiếp cận năng lực

Tiếp cận năng lực tạo cơ sở phương pháp luận để luận giải về một số vấn đề

lý luận cơ bản như khái niệm bồi dưỡng, xác định các năng lực cần được bồidưỡng cho đội ngũ hiệu trưởng các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thànhphố Hồ Chí Minh dựa trên các năng lực theo chuẩn; dựa trên yêu cầu đổi mới giáodục hiện nay; dựa theo chương trình giáo dục phổ thông 2018; xác định cácphương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng, đồng thời đề xuất nội dung, cách thứctác động của các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng cho đội ngũ hiệu trưởngtheo định hướng hình thành và phát triển năng lực

Ngoài hai cách tiếp cận chủ đạo trên, luận án còn kết hợp sử dụng một số

cách tiếp cận khác như: Tiếp cận chức năng; Tiếp cận hệ thống; Tiếp cận chuẩn

hoá nhằm làm rõ vấn đề nghiên cứu.

8.1.3 Tiếp cận chức năng quản lý

8.1.4 Tiếp cận hệ thống

8.1.5 Tiếp cận chuẩn hoá

8.2 Phương pháp nghiên cứu

8.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

8.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra phiếu hỏi; Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;Phương pháp phỏng vấn; Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

* Phương pháp thử nghiệm

Thử nghiệm biện pháp để minh chứng khẳng định tính khoa học, phù hợp vàkhả thi của các biện pháp đề tài luận án đã đề xuất

8.2.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng thống kê toán học, phần mềm SPSS để nhập và xử lý số liệu, lậpbảng, biểu để phân tích và đưa ra kết luận của các kết quả nghiên cứu

9 Luận điểm bảo vệ

9.1 Mục tiêu đổi mới giáo dục và đổi mới giáo dục phổ thông đặt ra chocán bộ quản lý giáo dục nói chung và trường THPT nói riêng những yêu cầu vềnăng lực quản lý giáo dục trong thời kỳ mới, đáp ứng vai trò dẫn dắt và phát triểnnhà trường bắt nhịp với xu thế quốc tế hoá trong giáo dục và quản lý giáo dục Hoạt đồng bồi dưỡng, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT làmột nội dung và nhiệm vụ quan trọng trong mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục hiện nay

9.2 Bồi dưỡng, định hình và phát triển các năng lực lãnh đạo, quản lý nhàtrường của người hiệu trưởng theo hướng xây dựng năng lực đặc thù trên cơ sởđiều kiện, mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá xã hội của địa phương có giá trị lýluận và thực tiễn trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trênđịa bàn Thành phố Hồ chí Minh giai đoạn hiện nay

9.3 Thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT hướng vào giải quyết các hạn chế của thực trạng bồi dưỡng

và quản lý bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông hiện nay sẽ có tácđộng tích cực đến kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thànhphố Hồ Chí Minh hướng đến đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

và cải tiến trong quá trình quản lý hoạt động bồi dưỡng

Hệ thống các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh được xây dựng phù hợp với đối tượng,với những thách thức và đặc trưng của khu vực giáo dục góp phần làm thay đổi tư

duy, nhận thức trong việc lựa chọn nội dung, cách thức tổ chức hoạt động bồi dưỡng

và quản lý hoạt động bồi dưỡng của các cấp quản lý, các đơn vị tổ chức bồi dưỡnghiện nay

Kết quả nghiên cứu là liệu tham khảo cần thiết cho các cán bộ quản lý Sởgiáo dục và đào tạo và các cơ sở giáo dục phổ thông

11 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận án được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng

trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Chương 2 Cơ sở thực tiễn quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường

trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường

trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu đổimới giáo dục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Tổng quan nghiên cứu và trình bày 2 vấn đề sau đây để làm căn cứ cho cácnghiên cứu lí luận của đề tài:

1.1.1 Nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường trung học phổ thông

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường trung học phổ thông

1.1.3 Nhận xét về các công trình nghiên cứu được tổng quan và hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án

1.1.3.1 Nhận xét chung

1.1.3.2 Hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

Theo chúng tôi, quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức củachủ thể quản lý đến khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng vàphương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng của tổ chức để đạtđược mục đích đề ra

thống giáo dục và đào tạo, với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu giáodục đã xác định trong một môi trường luôn luôn biến động

1.2.2 Hoạt động bồi dưỡng

1.2.2.1 Bồi dưỡng

Bồi dưỡng (fostering) là quá trình giáo dục, đào tạo làm tăng thêm nhữngkiến thức mới cho những người đang giữ chức vụ, đang thực thi công vụ của mộtngạch, bậc nhất định Sau các khoá bồi dưỡng, sát hạch đạt yêu cầu, người họcnhận được chứng chỉ (certificate) ghi nhận kết quả Bồi dưỡng là một thuật ngữđược sử dụng khá rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau Thuật ngữ bồi dưỡngcòn được gọi là đào tạo lại hoặc tái đào tạo

1.2.2.2 Hoạt động bồi dưỡng

Hoạt động bồi dưỡng là quá trình biến đổi và cập nhật hóa kiến thức cònthiếu hoặc đã lạc hậu, bổ túc thêm về nghiệp vụ, đào tạo thêm hoặc củng cố các kỹnăng nghề nghiệp theo các chuyên đề Các hoạt động này nhằm tạo điều kiện chongười lao động có cơ hội để củng cố và mở mang một cách có hệ thống những trithức, kỹ năng, chuyên môn nghiệp vụ sẵn có để lao động có hiệu quả hơn

1.2.3 Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.2.3.1 Hiệu trưởng

1.2.3.2 Hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.2.3.3 Hoạt động bồi dưỡng hiệu trường trường hrung học phổ thông 1.2.3.4 Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.3 Bối cảnh đổi mới giáo dục và yêu cầu đặt ra đối với bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.3.1 Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo

1.3.1.1 Quan điểm chỉ đạo đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo 1.3.1.2 Nhiệm vụ và giải pháp đổi mới giáo dục và đào tạo

1.3.2 Đổi mới giáo dục trung học phổ thông

1.3.2.1 Về đổi mới mục tiêu giáo dục THPT

1.3.2.2 Về đổi mới chương trình và nội dung giáo dục THPT

1.3.2.3 Về đổi mới phương pháp giáo dục THPT

1.3.2.4.Về đổi mới hình thức tổ chức giáo dục THPT

1.3.2.5.Về đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục THPT

1.3.3 Những yêu cầu đặt ra đối với hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

1.3.3.1 Yêu cầu về vai trò của hiệu trưởng trường trung học phổ thông 1.3.3.2 Yêu cầu về nhiệm vụ và quyền hạn của hiệu trưởng

1.3.3.3 Yêu cầu về đạt các tiêu chuẩn của hiệu trưởng

1.3.3.4 Yêu cầu năng lực của cán bộ quản lý trường THPT trong bối cảnh đổi

mới giáo dục

1.3.4 Những yêu cầu đặt ra đối với quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.3.4.1 Yêu cầu quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông để đạt chuẩn

1.3.4.2 Yêu cầu về phân cấp quản lý trong quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4 Hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

1.4.1 Tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

a Cập nhật kiến thức về quản lý nhà trường cho hiệu trưởng trường THPT

b Phát triển các năng lực quản lý nhà trường cho hiệu trưởng trường THPT

c Tạo tiềm lực tự phát triển cho hiệu trưởng trường THPT

1.4.2 Mục tiêu bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.3 Nội dung chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

Trên cơ sở tiếp cận chuẩn hoá theo định hướng đổi mới nội dung chươngtrình bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT bao gồm các nội dung nhằm phát triểnphẩm chất, năng lực lãnh đạo, quản trị nhà trường, đáp ứng các quy định về chuẩnhiệu trưởng tại Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT và Thông tư 18/2019/TT-BGDĐT Theo đó nội dung chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPTđược xác định như sau:

Thứ nhất, bồi dưỡng phẩm chất nghề nghiệp cho hiệu trưởng;

Thứ hai, bồi dưỡng năng lực quản trị nhà trường cho đội ngũ hiệu trưởng; Thứ ba, bồi dưỡng năng lực xây dựng môi trường giáo dục cho hiệu trưởng; Thứ tư, bồi dưỡng năng lực phát triển mối quan hệ nhà trường, gia đình, xã hội;

Thứ tư, bồi dưỡng năng lực sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin.

1.4.4 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.4.1 Phương pháp bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông 1.4.4.2 Hình thức bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.4.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.6 Các điều kiện phục vụ tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.6.1 Đội ngũ giảng viên, báo cáo viên tham gia bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.6.2 Cơ sở vật chất, trang thiết bị trong hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.6.3 Kinh phí trong hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.4.6.4 Môi trường giảng dạy - học tập trong hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.5 Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

1.5.1 Tiếp cận năng lực và tiếp cận hoạt động trong xác định nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.5.1.1 Tiếp cận năng lực

Có thể nhận thấy rằng, những vấn đề của thời đại của thế giới và Việt Nam đãtác động mạnh mẽ đến giáo dục, đòi hỏi giáo dục phải thay đổi nhằm đáp ứng yêucầu phát triển đất nước, phát triển kinh tế - xã hội Đổi mới giáo dục đang diễn ra trênquy mô toàn cầu với những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chấtlượng giáo dục, xây dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệthống giáo dục Sự thay đổi của giáo dục thể hiện ở một số điểm chính sau:

- Nhà trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa ra xã hội, đối thoại với xãhội và gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu KH - CN và ứng dụng

- Việc dạy học chuyển từ chủ yếu truyền thụ nội dung sang phát triển toàn diệnnăng lực, phẩm chất của người học

- Người thầy thay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang là người hưởng dẫn,

tổ chức hoạt động học tập, hoạt động giáo dục, thu hút người học tham gia tích cực,qua đó từng bước hình thành, phát triển ở người học năng lực tư duy, năng lực hànhđộng, hướng dẫn người học phương pháp học để họ có thể chủ động khám phá, tìmhiểu tiếp thu những tri thức mới, biết vận dụng vào giải quyết các vấn đề của đờisống thực

- Đầu tư cho GD từ chỗ được xem là phúc lợi xã hội chuyển sang đầu tư chophát triển Tăng cường đầu tư có sở vật chất, trang thiết bị dạy học phù hợp hình thức

tổ chức dạy học, giáo dục theo hướng hiện đại;

- Điều chỉnh cơ cấu và quy mô, nâng cao trình độ đào tạo đáp ứng các nhu cầu

đa dạng của thực tiễn, tăng hiệu quả GD, nhạy bén và thích ứng nhanh với nhữngbiến động của nhu cầu nhân lực

- Đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thu hút sự viện trợ, đầu tư tiền vốn và thiết bị chogiáo dục Coi trọng việc trao đổi, học tập kinh nghiệm phát triển giáo dục của cácnước tiên tiến, trước hết là các nước trong khu vực;

- Thực hiện quản lý giáo dục theo hướng phân cấp mạnh mẽ, tăng quyền tựchủ, trách nhiệm cho cơ sở; áp dụng các mô hình quản lý mới trong các nhà trường

và cơ sở giáo dục, tăng cường hợp tác công - tư, xã hội hóa giáo dục, đa dạng hóa cácloại hình giáo dục

Đối với giáo dục THPT cần có những đổi mới sau: (1) Đổi mới mục tiêu

giáo dục THPT, hướng tới phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản của học sinh nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc; (2) Đổi mới căn bản các yếu tố giáo dục (nội dung giáo dục, nội dung dạy học, hình thức, phương pháp giáo dục, kiểm tra – đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo…); và (3) Đổi mới quản trị trường học, đổi mới cách đầu tư, trang bị, khai thác

cơ sở vật chất thiết bị theo hướng hiện đại đáp ứng yêu cầu triển khai các hoạt động dạy học giáo dục theo chương trình mới nhằm phát triển năng lực, phẩm chất học sinh.

Yêu cầu đổi mới giáo dục đòi hỏi phải lấy nhà trường làm cơ sở Theo đóvai trò của hiệu trưởng nhà trường ngày nay phải là “nhiều nhà trong một” Phải khẳngđịnh rằng, hiệu trưởng trường THPT có vai trò quan trọng trong quá trình lãnh đạochuyển đổi nhà trường, hoạch định chiến lược, lãnh đạo quản lý sự thay đổi, huyđộng nguồn lực phát triển nhà trường, xây dựng văn hóa trường học và giáo dụctoàn diện học sinh Những thay đổi của môi trường bên trong, bên ngoài nhàtrường và yêu cầu của sự phát triển xã hội đã làm cho chức năng nhà trường thayđổi dẫn đến chức năng của hiệu trưởng có nhiều điểm khác trước Hiệu trưởngđiều hành nhà trường thực hiện nhiệm vụ trọng tâm đó trong một cơ chế quản lýmới, với một đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên, những người lao động cótrình độ cao… nên hiệu trưởng phải biết phát huy sức mạnh tổng hợp của tậpthể thông qua sự định hướng, dẫn dắt, trao quyền, tạo động lực cho mọi ngườilàm việc Hiệu trưởng phải biết xây dựng nhà trường thành hệ thống mở để đónnhận các phản ánh, yêu cầu và sự hỗ trợ của cộng đồng xã hội Hiệu trưởngtrường trung học phổ thông phải đảm nhiệm nhiều chức năng với nội dung cónhững thay đổi đòi hỏi những năng lực mới

- Hiệu trưởng trường THPT là một nhà giáo, theo đó họ phải có năng lựccủa một nhà giáo, đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên và tiêu chuẩn chức danhnghề nghiệp tương ứng với vị trí của họ;

- Hiệu trưởng là nhà lãnh đạo trường học nên cần có năng lực của một nhàlãnh đạo giáo dục;

- Hiệu trưởng là một nhà quản lý trường học cần phải có các năng lực quảntrị nhà trường hiệu quả;

- Hiệu trưởng còn phải là nhà hoạt động xã hội, kết nối nhà trường với cộngđồng, thực hiện chức năng phối hợp và phục vụ cộng đồng nên cần có năng lựchoạt động xã hội, năng lực quan hệ công chúng, vận động cộng đồng

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo, mục tiêu, chương trình giáodục phổ thông thay đổi, đòi hỏi người Hiệu trưởng phải thích ứng trong tình hìnhmới, để đạt được hiệu quả trong công tác triển khai những chủ trương đổi mới của

Bộ GD và ĐT, Hiệu trưởng phải có năng lực quản lý sự thay đổi, năng lực quản quảntrị nhà trường Cùng với chuẩn hiệu trường trường THPT, cần xác định cụ thể vềnăng lực quản lý của hiệu trưởng trường THPT trong giai đoạn hiện nay Mục đíchcủa việc dựa trên tiếp cận năng lực quản lý của Hiệu trưởng trường THPT là để cụthể hơn các tiêu chuẩn về năng lực quản lý trong quá trình bổ nhiệm, bồi dưỡng, tựhoàn thiện của hiệu trưởng trường THPT và có ý nghĩa quan trọng như sau:

- Trong công tác bổ nhiệm hiệu trưởng trường THPT, năng lực quản lý của

Hiệu trưởng sẽ giúp cho công tác ứng cử, đề bạt, bổ nhiệm, miễn nhiệm Hiệu trưởngtheo hướng chuẩn Khi rà soát đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục

- Trong những căn cứ xây dựng chương trình bồi dưỡng cho các hiệu trưởng,

các tiêu chuẩn năng lực sẽ giúp cho nhà trường đặt ra mục tiêu đào tạo cho cán bộ

quản lý giáo dục, tích hợp mục tiêu năng lực cần đạt được vào chương trình đào tạo,

đề cương môn học Người học có thể nắm bắt được các năng lực cụ thể để phấn đấurèn luyện trong quá trình học tập và tích lũy kiến thức

- Trong tổ chức bồi dưỡng, phát triển đội ngũ hiệu trưởng THPT, dễ dàng hơn

khi thực hiện đánh giá năng lực Hiệu trưởng trong quá trình quản lý Tiêu chuẩn nănglực có thể sử dụng để đánh giá năng lực định kỳ của Hiệu trưởng, rà soát đội ngũ để cónhững thay đổi tổ chức điều động nhân sự, rà soát, phát triển đội ngũ hiệu trưởng Đây

là một trong những tiêu chí được xây dựng theo vị trí việc làm cụ thể gồm các năng lực

và kỹ năng phải có để hoàn thành các công việc chuyên môn

Trên cơ sở thực tiễn bối cảnh giáo dục và mục đích nghiên cứu, luận án lựa chọn cách tiếp cận năng lực để xác định nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT là cần thiết và phù hợp trong điều kiện mới nhằm đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới giáo dục giai đoạn hiện nay.

1.5.1.2 Tiếp cận hoạt động

Tiếp cận hoạt động hay tiếp cận cấu trúc của hoạt động là tiếp cận dựa trên

sự nhận thức đầy đủ về tính hệ thống của đối tượng quản lý là hoạt động bồidưỡng Kết quả nhận thức về cấu trúc của hoạt động cho phép chủ thể quản lý xácđịnh được các thành tố cấu trúc của đối tượng quản lý trong chỉnh thể hệ thống tạonên đối tượng và thực hiện những tác động đến từng thành tố này nhằm tạo ra

những thay đổi của đối tượng quản lý Bởi lẽ, “Hệ thống là một tổng thể, duy trì

sự tồn tại bằng sự tương tác giữa các tổ phần tạo nên nó” (L.v.Bertalallffy, 1956).Tiếp cận hoạt động thông qua cấu trúc hệ thống của một hoạt động không hoàntoàn là phương pháp phân tích hệ thống mà tiếp cận này còn tập trung đề cập đếnvấn đề nhấn mạnh vào việc xác định ý nghĩa và mối liên kết giữa các yếu tố cấutạo nên hệ thống hoạt động và tương tác giữa chúng Một hoạt động là một tập hợpcác thành tố tương tác với nhau Sự thay đổi một thành tố sẽ dẫn đến sự thay đổimột thành tố khác, từ đó dẫn đến thay đổi thành tố thứ ba Bất cứ một tương tácnào trong chỉnh thể của cấu trúc cũng vừa có tính nguyên nhân, vừa có tính điềukhiển Rất nhiều tương tác có thể liên kết với nhau thành chuỗi tương tác nguyênnhân - kết quả Chính vì vậy, các thành tố tạo nên hoạt động cũng có những chứcnăng riêng thuộc hai nhóm cơ bản: Chức năng kiểm soát (gây biến đổi thành tốkhác); Chức năng bị kiểm soát (bị các thành tố khác gây biến đổi)

Mọi hoạt động đều có tính nhất thể hoá và đặc tính này được thể hiệnthông qua: Phạm vi và qui mô của hoạt động được xác định như một thể thốngnhất và một hoạt động sẽ không dễ thay đổi trong những điều kiện nhất địnhnhưng khi những điều kiện này không còn được đảm bảo thì hoạt động sẽ phảibiến đổi theo nhằm thích ứng và tạo ra những đặc tính để thực hiện được cácnhiệm vụ hay nhằm đạt được các mục tiêu chung mà từng bộ phận riêng lẻkhông thể thực hiện được

Có thể nhận ra rằng, trong sự hỗn độn, phức tạp của thế giới xung quanh,một hệ thống hay một hoạt động được tạo ra và phát triển thì phải có tính tổ chức,

có thứ bậc Nghĩa là hoạt động này luôn là yếu tố con của một hệ thống lớn hơntrong môi trường nào đó và chính nó lại bao gồm các thành tố (các thành phần)

nhỏ hơn Giữa các thành phần của một hoạt động có sự sắp xếp theo quan hệ thứbậc hay một trình tự nhất định.

Như vậy, mọi hoạt động đều có cấu trúc Chính cấu trúc của hoạt độngquyết định cơ chế vận hành của hoạt động đó và mục tiêu mà nó cần đạt được Cấutrúc của hoạt động được thể hiện bởi: Các phần tử được sắp xếp theo trật tự để cấuthành một chỉnh thể Mối quan hệ giữa các thành phần liên quan chủ yếu đến loạihình, số lượng, chiều, cường độ, v.v Những hoạt động có sự tương tác chặt chẽgiữa các yếu tố thành phấn thường được gọi là hoạt động có cấu trúc Cấu trúc củahoạt động là quan trọng, nó có thể quyết định tính chất cơ bản của hoạt động

Mặt khác, mọi hoạt động đều biến đổi theo thời gian và không gian: Hoạtđộng nào cũng có một đời sống, từ lúc khai sinh đến lúc bị phế bỏ Các hoạt độngphải luôn thay đổi cho phù hợp với điều kiện thực tế theo thời gian và không gian,nghĩa là muốn tồn tại và phát triển thì phải biến đổi cho phù hợp với môi trường

xung quanh theo qui luật tiến hoá của tự nhiên (Darwin) Sự khác nhau chủ yếu là

tốc độ và khả năng nhận biết được về sự thay đổi đó Mọi sự thay đổi luôn có mối

liên hệ ngược (feedback) trong chỉnh thể của hoạt động và chịu sự tác động của

qui luật “nhân - quả”

Theo đó, khi xem xét mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn của quản lý hoạtđộng bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT giai đoạn hiện nay thì đối tượng quản lý

là hoạt động bồi dưỡng đang được quản lý trong môi trường chịu nhiều tác động

(tác động của kinh tế thị trường, tác động của Internet, của các yếu tố xã hội, các

xu hướng giáo dục,…); mức độ ảnh hưởng của các tác động nói trên phụ thuộc vào

rất nhiều khía cạnh khác nhau trong đời sống kinh tế - xã hội hiện hữu như yếu tốquốc tế hóa về giáo dục, yếu tố vùng miền, yếu tố dân sinh dân trí, yếu tố cunggiáo dục, yếu tố nhu cầu về giáo dục của cá nhân và xã hội,…trong khi đó, tínhpháp lý, mức độ quan tâm của các cấp quản lý dành cho hoạt động bồi dưỡng, mức

độ vận dụng và thích ứng với chương trình, phương pháp hình thức tổ chức bồidưỡng cũng như mức độ đầu tư các nguồn lực, các điều kiện hỗ trợ tổ chức hoạtđộng bồi dưỡng cho hiệu trưởng ở các trường THPT hiện nay là chưa tương xứng,chưa điều tiết cân đối được mối quan hệ cung, cầu trong quản lý hoạt động bồi

dưỡng nên luận án này lựa chọn cách tiếp cận quản lý nguồn nhân lực (lý thuyết

quản lý phát triển nguồn nhân lực) và cách tiếp cận hoạt động (thành tố cấu trúc của hoạt động bồi dưỡng: mục tiêu của hoạt động; chương trình nội dung hoạt động; cách thức tổ chức quản lý hoạt động và các yếu tố điều kiện hỗ trợ tổ chức hoạt động) trong điều kiện thực tiễn vùng miền, cơ chế, môi trường quản lý; trong

các định hướng về đổi mới giáo dục đang chi phối mạnh mẽ đến quản lý đối tượng

để xác định nội dung của quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPTnhằm đáp ứng xu thế đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay

1.5.2 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.5.2.1 Quản lý mục tiêu, yêu cầu hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.5.2.2 Quản lý chương trình, nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trường

Trung học phổ thông theo yêu cầu đổi mới giáo dục

1.5.2.3 Quản lý quy trình tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

(i) Vận hành hệ thống quản lý trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệutrưởng trường Trung học phổ thông

(ii) Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngtrung học phổ thông

(iii) Chỉ đạo, tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT theoyêu cầu đổi mới giáo dục

(iv) Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT

1.5.2.4 Quản lý các điều kiện trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học phổ thông

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

1.6.1 Chủ trương, chính sách về bồi dưỡng hiệu trưởng

1.6.2 Nhận thức của các cấp quản lý và hiệu trưởng

1.6.3 Năng lực quản lý của các cấp quản lý và hiệu trưởng

1.6.4 Nội dung, chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng

1.6.5 Tinh thần tự học, tự rèn luyện của người hiệu trưởng

Kết luận chương 1

Trên cơ sở các nghiên cứu ở nước ngoài, những nghiên cứu ở Việt Nam vàtrên cơ sở phân tích đặc điểm hiệu trưởng trường THPT, có thể khẳng định: Cáccông trình và đề tài khoa học tập trung nghiên cứu về bồi dưỡng hiệu trưởng, quản

lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng nói chung hoặc chuyên sâu trên từng lĩnh vực,từng đối tượng nhưng các nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về quản lý hoạtđộng bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh,nhất là trong bối cảnh đổi mới giáo dục, chuẩn hiệu trưởng mới vừa được banhành chưa được tiến hành

Trên cơ sở chuẩn hiệu trưởng mới được ban hành, nội dung bồi dưỡng hiệutrưởng trường THPT bao gồm năm 05 nội dung cốt lõi sau: (1) Bồi dưỡng phẩmchất nghề nghiệp, (2) Bồi dưỡng năng lực quản trị nhà trường, (3) Bồi dưỡng nănglực xây dựng môi trường giáo dục, (4) Bồi dưỡng năng lực phát triển mối quan hệgiữa nhà trường, gia đình, xã hội, (5) Bồi dưỡng năng lực sử dụng ngoại ngữ vàcông nghệ thông tin

Quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT được xác định chủyếu theo tiếp cận quản lý phát triển nguồn nhân lực và tiếp cận hoạt động Theo

đó, quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT bao gồm các nội dungsau: (1) Quản lý mục tiêu, yêu cầu hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trunghọc phổ thông; (2) Phát triển chương trình, nội dung bồi dưỡng hiệu trưởng trườngtrung học phổ thông; (3) Quản lý quy trình tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu

trưởng trường trung học phổ thông (Quản lý vận hành hệ thống tổ chức; Quản lý

xây dựng kế hoạch; Quản lý phân bổ giảng viên; Quản lý phương thức tổ chức;

Quản lý quy chế, phương pháp kiểm tra; Quản lý kiểm tra, đánh giá); (4) Quản lý

các điều kiện trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường Trung học

phổ thông (Chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất; Triển khai các giải pháp hỗ trợ

hiệu trưởng; Huy động và sử dụng các nguồn lực).

- Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trườngTHPT bao gồm: (1) Chủ trương, chính sách về bồi dưỡng hiệu trưởng; (2) Nhậnthức của cán bộ quản lý về hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng; (3) Năng lực quản lýcủa các cấp bồi dưỡng hiệu trưởng; (4) Nội dung chương trình bồi dưỡng hiệutrưởng và (5) Tinh thần tự học, tự rèn luyện của người hiệu trưởng

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

2.1.1 Kinh nghiệm ở Úc

2.1.2 Kinh nghiệm ở Hoa Kỳ

2.1.3 Kinh nghiệm ở Vương quốc Anh

2.1.4 Kinh nghiệm ở Singapore

2.1.5 Kinh nghiệm ở Phần Lan

2.1.6 Kinh nghiệm ở Canada

2.1.7 Kinh nghiệm về nghiên cứu đánh giá chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng

2.1.8 Bài học kinh nghiệm về quản lý hoạt động bồi dưỡng hiệu trưởng trường trung học phổ thông

2.2 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục trung học phổ thông Thành phố Hồ Chí Minh

2.2.1 Sơ lược điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội Thành phố Hồ Chí Minh

2.2.2 Khái quát tình hình giáo dục Trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

2.3 Tiến hành khảo sát

2.3.1 Mục đích khảo sát

Đánh giá được thực trạng bồi dưỡng và quản lý HĐBD cho HT cáctrường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để làm căn cứ thực tiễn khi

đề xuất các biện pháp quản lý

2.3.2 Nội dung khảo sát

Khảo sát về nhận thức, phẩm chất, năng lực của HT các trường THPT trênđịa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

Khảo sát thực trạng về BD cho HT các trường THPT trên địa bàn thànhphố Hồ Chí Minh gồm các vấn đề về thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình,