Với phương thức hoạt động nhóm này thực hiện được đối với các tiết ôn tập tiết tự chọn và tiết phụ đạo 2/Nhược điểm Mô hình này đòi hỏi sự chuẩn bị công phu của giáo viên Không thể[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI
Trường THPT Long Phước
Mã số:………
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA BÀI CŨ
VÀ HOẠT ĐỘNG NHÓM”
Người trình bày:Trần Thị Kim Lan
Lĩnh vực nghiên cứu:
-Quản lí giáo dục
-Phương pháp dạy học bộ môn : Toán
- Lĩnh vực khác
Có đính kèm:Các sản phẩm khác không thể hiện trong bản in sáng
kiến kinh nghiệm
Mô hình: Phần mềm: Phim ảnh: Hiện vật khác:
Năm học: 2011-2012
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
Trang 2I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: Trần Thị Kim Lan
2 Ngày tháng năm sinh: 19-10-1976
3 Giới tính: nữ
4 Địa chỉ: F 85, ấp 6 Tân Hiệp, Long Thành, Đồng Nai
5 Điện thoại: 0905332540
6 Fax:
7 Đơn vị công tác: Trường THPT Long Phước
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
1 Phương pháp giúp học sinh yếu học lượng giác tốt hơn
2 Mở rộng một số bài toán lượng giác
3 Ứng dụng của đồ thị hàm số bậc hai
4 Nâng cao tính tích cực của học sinh trong tiết ôn tập
GIỚI THIỆU TỔNG QUAN I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trang 3II/ TỔ CHÚC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
A/ Cơ sở lí luận-Cơ sở thực tiễn
B/Nội dung chuyên đề- biện pháp thực hiện
1 Kế hoạch dạy ở lớp
1.1 Kế hoạch kiểm tra bài cũ, bài tập về nhà
1.2 Kế hoạch hoạt động nhóm
2 Kế hoạch tổng hợp nội dung
3 Kế hoạch phối hợp giữa giáo viên bộ môn với giáo viên chủ nhiệm,
gia đình và nhà trường.
III/ HIỆU QUẢ
IV/ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
V/ ĐỀ XUẤT
VI/ TÀI LIỆU THAM KHẢO
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA BÀI CŨ
VÀ HOẠT ĐỘNG NHÓM
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trang 4Đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mới phương thức tổ chức, cách thức quản lý các hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp giúp nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay Chúng ta cần vận dụng một cách sáng tạo các phương pháp dạy học hiện đại theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức, tính chủ động, sáng tạo của học sinh Chúng ta cần học sinh của mình chủ động, sáng tạo trong học tập, trong giải quyết vấn đề nhưng đa phần học sinh của chúng ta không đủ tự tin thì làm sao chủ động, làm sao để sáng tạo Do đó, hơn ai hết giáo viên chúng ta cần tiếp sức cho các em, giúp các em lấy lại sự tự tin vốn đã tiềm ẩn trong bản thân mỗi các
em, tạo điều kiện cho các em thể hiện sự tự tin đó và hoàn cảnh tốt nhất để các
em thể hiện nó là hoạt động tập thể, hoạt động nhóm
Hòa với không khí chung về đổi mới phương pháp dạy và học của toàn trường, bản thân là giáo viên giảng dạy bộ môn Toán, tôi cũng mạnh dạn thử
nghiệm đổi mới phương pháp kiểm tra bài cũ và phương pháp hoạt động nhóm
nhằm thu hút sự tập trung của các em
II/ TỔ CHÚC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
A/ CƠ SỞ LÍ LUẬN- CƠ SỞ THỰC TIỂN
1/ CƠ SỞ LÍ LUẬN
Môn Toán là một trong những môn học chính trong nhà trường phổ thông Đặc điểm cấu tạo chương trình với nội dung toán học có sự liên quan mật thiết, kết cấu chặt chẽ với nhau Chúng sắp xếp theo một trình tự có logic từ đầu đến cuối, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp và sát với thực tế, gần gũi với đời sống Do đặc thù của môn Toán nên mỗi bước suy diễn phải chỉ ra căn cứ cụ thể đòi hỏi học sinh phải nắm vững cái trước để có cơ sở suy diễn vấn đề sau Với những điều như vậy khi giải quyết vấn đề toán học phải có sự logic chặt chẽ, liên tục để đi đến kết quả cuối cùng
Phần lớn học sinh học tốt môn Toán thì học tốt các môn học khác Bởi lẽ các em đã có những khả năng tư duy toán học thì cũng có thể đủ khả năng để hiểu các vấn đề khác Qua môn Toán đã rèn lại cho các em những đức tính : chịu khó, cẩn thận, tỉ mỉ, thận trọng , chính xác, suy luận chặt chẽ… có phương pháp làm việc khoa học, sắp xếp thứ tự hợp lý trước sau để giải quyết vấn đề Đó là đặc trưng nổi bật của môn toán trong nhà trường phổ thông Chính vì vậy qua bài
viết “Đổi mới phương pháp kiểm tra bài cũ và hoạt động nhóm” tôi mong
biệt nhắc nhở hàng ngày các đối tượng học sinh yếu kém chăm lo học tập, góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn Toán của học sinh
2/ CƠ SỞ THỰC TIỂN
Về thời gian:
thời lượng nhỏ cho hoạt động nhóm nên chưa khai thác hết hiệu quả của hoạt động nhóm
Về phía học sinh( đối với học sinh trường THPT Long Phước)
Trang 5 Không nhận thấy tiềm lực của bản thân; thiếu chắc chắn, tự tin
bình ngoại trừ hai lớp khá giỏi ở mỗi khối
hợp của học sinh còn yếu
Về phía giáo viên
Việc đổi mới phương pháp dạy –học là vấn đề cấp bách hiện nay, tuy nhiên việc lựa chọn phương pháp, tình huống thích hợp và nhất là đối với việc
tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên vẫn còn nhiều lúng túng
Nhận thấy, trong thời gian qua, đối với việc kiểm tra bài cũ, đa số giáo viên gọi vài học sinh lên bảng trả lời câu hỏi của giáo viên Một tiết học giáo viên chỉ kiểm tra được vài học sinh, vì thế chưa đánh giá tình hình chuẩn bị bài cũ của học sinh trong lớp Còn đối với hoạt động nhóm, học sinh chưa thực sự phát huy tính tích cực trong học tập dẫn đến hiệu quả của hoạt động nhóm chưa được như mong muốn
B/NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ-BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Vấn đề dạy một tiết toán đạt tốt, học sinh nắm vững kiến thức của một
tiết học thì việc đầu tư vào một giáo án là không thể thiếu được trong quá trình dạy học Do đặc điểm của môn Toán là một môn học rất gần gũi với thực
tế đời sống nên người giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo trong từng tiết dạy của mình để làm nổi rõ sự kết hợp, gắn bó của Toán học với cuộc sống hàng ngày Ngôn ngữ phải dễ hiểu để học sinh dễ nhìn nhận, chiếm lĩnh tri thức mới Với phương pháp dạy học mới hiện nay, chúng ta cần thiết kế một hệ thống câu hỏi logic, gợi mở từ câu đầu tiên đến câu cuối cùng để học sinh tự tìm kiếm ra kiến thức mới Từ đó kiến thức mới sẽ được học sinh khắc sâu, nhớ lâu và sẽ gây hứng thú trong học tập Với bài viết này, tôi xin trình bày hai phần chính: kế hoạch dạy ở lớp và kế hoạch tổng hợp nội dung kiến thức
1 Kế hoạch dạy ở lớp :
Khi dạy Toán cần có đồ dùng dạy học trực quan, ví dụ đưa ra gần gũi
với học sinh Chẳng hạn, khi dạy bài “Khái niệm mặt tròn xoay”, giáo viên nên đưa ví dụ về các vật dụng thực tế như bình hoa, ly nước và khi dạy bài này giáo viên cần sử dụng phần mềm để học sinh nhìn thấy được sự hình thành của mặt tròn xoay, hình thành công thức tính diện tích, thể tích của khối trụ, khối nón.
Vì vậy đầu tư vào việc chuẩn bị đồ dùng trực quan cho một tiết dạy là
hết sức cần thiết để học sinh hiểu được kiến thức một cách sâu sắc, sát với thực tế, hiểu được các kiến thức đó có được do đâu? Dựa trên cơ sở nào?… Còn rất nhiều các vấn đề khác nếu được đầu tư chu đáo sẽ tạo nên một tiết
học hấp dẫn, dễ học và gây hứng thú cho học sinh trong học tập.
Một vấn đề cần thiết nữa đặt ra là khi dạy một tiết học người giáo viên
phải nắm bắt kịp thời số học sinh hiểu bài và chưa kịp hiểu bài Từ đó có biện pháp giúp đỡ số học sinh chưa kịp hiểu bài Sau mỗi tiết học, mỗi chương đều phải có phần củng cố và luyện tập; bằng những câu hỏi trọng tâm, cơ bản tiết
Trang 6học người giáo viên phải quan sát từng đối tượng học sinh; chú ý đến học sinh yếu, cá biệt để nắm bắt tình hình tiếp nhận kiến thức trong nội dung bài học; bài luyện tập tại lớp cần được nâng dần từ dễ đến khó, từ những bài toán rất đơn giản đến phức tạp Ngoài ra người giáo viên phải tính đến việc kiểm tra một lúc được nhiều học sinh; nhất là yêu cầu tối thiểu những nội dung cần đạt được
1 1 Kế hoạch kiểm tra bài cũ, bài tập về nhà
Kiểm tra bài cũ, kiểm tra bài tập về nhà là việc rất cần thiết Nếu chúng ta
kiểm tra thường xuyên thì việc học bài cũ và làm bài tập ở nhà của các học sinh sẽ chu đáo hơn Ngược lại , nếu bị xem nhẹ thì việc chuẩn bị bài tập, học bài cũ sẽ hạn chế và chất lượng học tập giảm rõ rệt
Thời gian kiểm tra bài tập về nhà ở đầu các tiết học rất có giới hạn, không thể kiểm tra hết được Vì vậy muốn nắm được việc làm bài tập ở nhà của học sinh một cách toàn diện người giáo viên trước hết phải yêu cầu tinh thần tự giác của học sinh: em nào chưa làm bài tập? Em nào có làm bài tập nhưng làm chưa hết các bài mà giáo viên đưa ra? Em nào đã làm hết bài tập? Giáo viên ghi nhận và tiến hành kiểm tra bài cũ đồng thời kiểm tra xác suất một số
em về việc làm bài tập về nhà Học sinh nào chưa làm bài tập ở nhà giáo viên
sẽ có biện pháp xử phạt
Đối với việc kiểm tra bài cũ, từ xưa đến nay giáo viên vẩn kiểm tra theo cách gọi vài học sinh lên bảng trả lời câu hỏi của giáo viên Với phương pháp này , giáo viên chưa kiểm soát được tình hình chuẩn bị bài cũ của học sinh và đối với các học sinh lười học thì các em dựa vào sự may rủi hoặc dựa vào các cách kiểm tra bài cũ của từng giáo viên mà dự đoán ngày nào mình bị kiểm tra Qua nhiều năm thực hiện, tôi xin trình bày ra đây thêm một cách kiểm tra bài cũ:
+Chuẩn bị: giáo viên yêu cầu tất cả các học sinh phải luôn chuẩn bị giấy
kiểm tra để kiểm tra từ 1 đến 3 phút, gọi tên các học sinh cần kiểm tra (từ 5 đến 7 học sinh và có thể nhiều hơn )
+Thể lệ kiểm tra: Học sinh làm bài trên giấy, giáo viên đọc câu hỏi, học
sinh làm bài (giáo viên đọc câu hỏi nào thì học sinh trả lời câu hỏi đó),
+Nội dung kiểm tra: Kiểm tra công thức và một bài tập cơ bản để kiểm tra
việc áp dụng công thức vào làm bài tập của học sinh.
+Hình thức chấm bài: giáo viên thu lại các bài làm của học sinh và phân
công một số học sinh chấm bài (mỗi học sinh một bài) bằng cách giáo viên đọc đáp án, điểm số cho mỗi câu, sau khi chấm xong học sinh phản hồi lại kết quả cho giáo viên, cuối cùng giáo viên kiểm tra lại các bài chấm và ghi nhận kết quả và nhận xét tình hình học bài cũ của học sinh ngay lúc đó
Lưu ý:
học sinh vì thương bạn mà sửa bài dùm bạn thì giáo viên phải có biện pháp
xử lí nghiêm khắc.
kiểm tra lại
Trang 7Có như vậy trong từng tiết học mới sớm phát hiện được những học sinh lười học bài, lười làm bài tập, giúp giáo viên sớm có biện pháp xử lý và tìm ra nguyên nhân cụ thể để sớm khắc phục
Với kế hoạch kiểm tra bài tập ở nhà và kiểm tra bài cũ như trên như trên, người giáo viên đã kiểm tra được tương đối nhiều học sinh Phải làm thường xuyên, liên tục mới thấy được kết quả nâng cao chất lượng rõ rệt tạo thành nếp thi đua học tập sôi nổi ở học sinh Học sinh hứng thú học tập, giáo viên biết được các học sinh cá biệt của mình Khi trở thành thói quen, giáo viên làm việc rất nhẹ nhàng nhưng đạt hiệu quả cao Giáo viên kịp thời nắm bắt được lỗ hổng của học sinh mà kịp thời sửa chữa
1 2 Kế hoạch hoạt động nhóm
Để giúp đỡ nhau trong học tập , học sinh khá giúp học sinh yếu, giáo viên có thể tạo ra các cặp học tập khá- yếu Trong những lúc rãnh rỗi, trong những giờ giải lao, kể cả ở nhà chỗ nào chưa hiểu bạn yếu có thể hỏi bạn khá Hoặc giáo viên chia lớp thành một số nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm
Ví dụ như trước khi học tiết ôn tập chương ,giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm: “tóm tắt lí thuyết trong chương”; “Nêu các dạng toán thường gặp trong chương và tổng hợp các phương pháp giải” Từ trước đến nay, thường
các giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm và phân công nhiệm vụ cho các nhóm và nhóm nào làm xong lên bảng trình bày Ngoài ra, giáo viên có thể biến tấu , làm cho hình thức hoạt động nhóm trở nên sôi động hơn Chẳng hạn như trò chơi tiếp sức sau đây:
+Chuẩn bị: * Học sinh: bảng phụ
* Giáo viên : chuẩn bị 6 bộ đề được đánh số từ 1 đến 6 (thực ra trong đó bộ đề 1 và 4 giống nhau, 2 và 5 ;3 và 6 giống nhau) Chia lớp thành
6 nhóm, mỗi nhóm làm môt bộ đề.
+Nội dung của hoạt động: Mỗi bộ đề là một bộ các câu hỏi về công thức,
bài tập có liên quan với nhau hoặc không liên quan với nhau ( nên có liên quan để trò chơi có phần hấp dẫn) được đánh số bên ngoài theo thứ tự.
+Thể lệ trò chơi: Mỗi nhóm cử đại diện lên bốc thăm số thứ tự của bộ đề
của nhóm mình Khi trò chơi bắt đầu, mỗi nhóm cử đại diện lên lấy câu hỏi
số 1, cả nhóm cùng làm trên bảng phụ, nhóm nào thực hiện xong câu 1 thì tiếp tục lên lấy câu hỏi số 2 trong bộ đề của nhóm mình và tiếp tục như vậy cho đến khi giải hết các bài tập của nhóm mình hoặc hết thời gian mà giáo viên quy định.
+Kết thúc trò chơi: Các nhóm treo kết quả của nhóm mình lên bảng, giáo
viên ghi nhận thời gian kết thúc của từng nhóm rồi tiến hành cho học sinh nhận xét, chỉnh sửa cho hoàn chỉnh các bài giải của học sinh.Nhóm nào hoàn thành bài giải tốt nhất trong thời gian nhanh nhất thì mỗi học sinh trong nhóm được cộng 3 điểm, nhóm nào xếp thứ hai thì mỗi học sinh trong nhóm được cộng 2 điểm và nhóm nào xếp thứ 3 thì mỗi em trong nhóm được cộng 1 điểm Cuối cùng giáo viên ghi nhận kết quả và nhận xét tình hình hoạt động của học sinh trong từng nhóm
Lưu ý:
Trang 8 Giáo viên giám sát các nhóm làm việc, đại diện nhóm lấy kết quả câu tiếp theo sau khi đã tìm ra kết quả câu trước đó.
nào lơ là không tham gia ,giáo viên nhắc nhở, nếu nhắc nhở mà học sinh đó vẫn không tập trung thì giáo viên nhận xét khi trò chơi kết thúc và không cộng điểm cho học sinh đó đồng thời có biện pháp xử lí khác
dụ như thưởng bánh, kẹo,
Khi đã tổ chức làm thì phải có những hình thức tuyên dương điển hình, khuyến khích thi đua với nhau, có kiểm tra việc tiến bộ của học sinh yếu với mục đích các em đều học được môn Toán và có phong trào học tập sôi nổi
Ví dụ khi dạy ôn tập chương I tiết thứ 2, hình học 12 cơ bản, tôi có tổ chức hoạt động nhóm này đối với lớp 12A6 với ba bộ đề như sau:
Bộ đề 1 :
Câu 1: Nêu công thức tính diện tích tam giác đều có cạnh bằng a Nêu công thức tính thể tích khối chóp.
Câu 2: Cho hình chóp tam giác đều S.ABC có cạnh AB=a Các cạnh bên
a) Tính thể tích khối chóp S.ABC.
Câu 3: (Tiếp theo câu 2 )
b) Gọi G là trọng tâm tam giác SBC Vẽ đường thẳng qua G và song song với BC, cắt SB, SC lần lượt tại M, N Tính tỉ số thể tích khối chóp S.AMN và khối chóp S.ABC
Câu 4: (Tiếp theo câu 2,3 )
c) Chứng minh rằng hai khối tứ diện sau bằng nhau: S.GAB và S.GAC.
Bộ đề 2:
Câu 1: Nêu công thức tính diện tích hình chữ nhật ABCD Nêu công thức tính thể tích khối chóp.
Câu 2: Cho hình chóp S.ABCD, SA vuông góc với mặt phẳng (ABCD), ABCD là
a)Tính thể tích khối chóp S.ABCD.
Câu 3: (Tiếp theo câu 2 )
b)Gọi I là trung điểm của SC Tính thể tích khối chóp I.ABD
Câu 4: (Tiếp theo câu 2,3 )
c)Tính khoảng cách từ A đến mặt phẳng(SBD)
Bộ đề 3:
Câu 1: Nêu công thức tính diện tích hình chữ nhật ABCD Nêu công thức tính thể tích khối lăng trụ.
a)Tính thể tích khối hộp chữ nhật ABCD.A’B’C’D’.
Câu 3: (Tiếp theo câu 2 )
b)Tính thể tích khối chóp B.B’MC
Câu 4: (Tiếp theo câu 2,3 )
c)Tính khoảng cách từ B đến mặt phẳng (B’MC)
Trang 9Trình độ của học sinh lớp 12A6 ở mức trung bình, kỹ năng làm bài chưa tốt, thao tác còn chậm và đặt biệt là đối với phần hình học đa số học sinh đều rất sợ, tuy nhiên với hoạt động nhóm này, các em cũng rất cố gắng hoàn thành phần bài tập của nhóm mình Với kiểu hoạt động nhóm này, giáo viên đã giúp học sinh ôn lại một lượng lớn kiến thức, ôn lại các bài toán liên quan đến thể tích đối với các dạng hình cơ bản như hình chóp đều, hình chóp có cạnh bên vuông góc với mặt phẳng đáy, hình lăng trụ Bên cạnh đó, hình thức hoạt động nhóm này thúc đẩy các em thi đua học tập, thúc đẩy tinh thần tập thể và đoàn kết với nhau để hoàn thành phần thi của nhóm mình
2 Kế hoạch tổng hợp nội dung
Trong chương trình có những phần căn bản, trọng tâm nên giáo viên phải thường xuyên ôn luyện và ra bài tập thật nhiều để học sinh thực hành để kiến thức mới được khắc sâu và lâu quên Giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh cách ôn tập chương, cách liệt kê các công thức toán để tóm tắt và chốt lại những điểm trọng tâm vận dụng vào giải bài tập Bên cạnh đó, giáo viên cần tổng hợp lí thuyết theo từng chương, bài, tổng hợp phương pháp làm bài theo từng dạng cơ bản và nếu có thể đưa thêm một số bài giải làm ví dụ minh họa và đưa bài tập theo từng dạng, từng chương
Ví dụ như khi dạy chương III, hình học lớp 12, bài “Phương trình đường thẳng trong không gian”, tôi tóm tắt các công thức và các dạng bài tập và phương pháp giải từng dạng bài tập Cụ thể:
ĐƯỜNG THẲNG TRONG KHÔNG GIAN
Tóm tắt lý thuyết
1).Phương trình tham số của đường thẳng d qua M(x o ;y o ;z o ) có vtcp a= (a 1 ;a 2 ;a 3 )
o 1
o 2
o 3
x x a t
d y y a t t )
z z a t
2).Phương trình chính tắc của d :
0
:
o o 1
z - z
x x y y d
với a1,a2,a3 khác 0
3).Vị trí tương đối của 2 đường thẳng d , d ’ : Ta thực hiện hai bước
+ Tìm quan hệ giữa 2 vtcp ad, a d /
x + a t = x' + a' t'
y + a t = y' + a' t' (I)
z + a t = z' + a' t'
Quan hệ giữa ad
, a d / Hệ (I) Vị trí giữa d , d ’
'
d d
Không cùng phương
MỘT SỐ DẠNG TOÁN VỀ PHƯƠNG TRÌNH ĐƯỜNG THẲNG
Trang 10Dạng 1: : Đường thẳng d đi qua A,B
:
d
qua A hayB
d
Vtcp a AB
Dạng 2: Đường thẳng d qua A và song song
:
có
A
d
qua
Vì d / / neân d vtcp a ad
Dạng 3: Đường thẳng d qua A và vuông góc mp()
( )
d
qua
Vì d ( ) neân vtcp a nd
Dạng4: Đường thẳng d qua A và vuông góc (d 1 ),(d 2 )
2
A d
d1 d
qua
vtcp a [ a , a ]
PP2: Giả sử d cắt d 1 ,d 2 lần lượt tại B,C
Ta có :BC ka
Suy ra t,t’ k
Ta tìm được B,C
Viết ptts của đường thẳng d qua B và có vtcp BC
PP2:Giả sử B=d d 2 , suy ra B(theo tham số t), Tính AB = ?
Do d d 1 nên AB
1
Viết pt đường thẳng d qua A,B
+ Mp (P)cắt d 1 ,d 2 lần lượt tại B,C Tìm B,C
+Viết ptts của đường thẳng d qua B và có vtcp BC
d = () () với mp() = (A,d 1 ) ; mp() = (A,d 2 )
( ) ( )
:
;
A d
qua vtcp ad
PP1 : d = ( ) () với mp() chứa d 1 ,(P) ; mp() chứa d 2 , (P)
PP2: Giả sử d cắt d 1 ,d 2 lần lượt tại B,C
+Ta có :BC kn P
Suy ra t,t’ k
+Ta tìm được B,C
+Viết ptts của đường thẳng d qua B và có vtcp BC
Dạng 10: Viết phương trình d’là hình chiếu của d lên ( ) :
* PP1:
+ Lấy 2 điểm M, N trên d.