Thein Sein và công cuộc cải cách ở Myanmar gồm có 3 chương, trình bày về Thein Sein

Những đóng góp của Thein Sein thể hiện vai trò của cá nhân trong việc tạo ra những “bước ngoặt” cho vận mệnh dân tộc.Cuộc cải cách mà chính phủ đang tiến hành đã cải thiện đáng kể hình ả

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin đặc biệt tỏ lòng kính trọng, biết ơn Tiến sĩ Hà Bích Liên, Cô đã

Tôi cũng xin tỏ lòng kính trọng, biết ơn Thông tấn xã Việt Nam, cơ quan thường trực tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thư viện Khoa học Tổng hợp

mình, tôi đã có điều kiện tiếp thu được kiến thức và phương pháp nghiên

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 31 tháng 08 năm 2014

MỤC LỤC

D ẪN LUẬN 1

Chương 1 THEINSEIN VÀ ĐẤT NƯỚC MYANMAR 12

1.1 Khái quát về đất nướcMyanmar 12

1.2 U Thein Sein – những năm tháng trước cải cách 20

Chương 2 MYANMAR NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXIVÀ CÔNG CU ỘC CẢI CÁCH 28

2.1 Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến những cải cách của Thein Sein 28

2.1.1 Những bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội 28

2.1.2 Trận bão Nargis: bước ngoặt chuyển hóa dân chủ tại Myanmar 39

2.2 Những khó khăn, thách thức của công cuộc cải cách 45

2.2.1 Tham nhũng – cuộc khủng hoảng lòng tin ở Myanmar 45

2.2.2 Bạo lực sắc tộc đe dọa cải cách tại Myanmar 51

2.2.3 Nhân tố Trung Quốc và ASEAN trong cải cách ở Myanmar 58

Chương 3 VAI TRÒ CỦA THEIN SEINTRONG CÔNG CUỘC C ẢI CÁCH 74

3.1 Những bước đi đầu tiên của công cuộc cải cách 74

3.2 Những cải cách quan trọng 82

3.3 Sự ủng hộ của thế giới với cải cách của Thein Sein 86

3.4 Thein Sein – con người làm thay đổi lịch sử Myanmar 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 117 PHỤ LỤC

DẪN LUẬN

1 Lý do ch ọn đề tài

Đông Nam Á từ lâu đã được coi là khu vực có ý nghĩa quan trọng bởi đây là khu vực có tầm chiến lược và nguồn tài nguyên vô cùng phong phú, nguồn nhân lực dồi dào Trong khu vực Đông Nam Á thì Myanmar là một quốc gia lớn thứ hai về diện tích với tiềm năng thiên nhiên đa dạng và phong phú, từng có thời nổi danh là “bát gạo châu Á”, “nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới” Hơn thế nữa, đất nước Myanmar còn có lịch sử văn hóa lâu đời, được các nước trong khu vực và thế giới biết đến với cái tên đậm màu sắc Phật giáo Phương Đông – Đất nước chùa vàng

Tuy nhiên, cũng giống như nhiều vương quốc khác trong khu vực vào cuối thời trung kỳ, vương quốc Myanmar lâm vào khủng hoảng, suy vong, tạo điều kiện thuận lợi cho thực dân Anh dòm ngó và hoàn thành quá trình xâm lược vào cuối thế kỷ XIX Nhân dân Myanmar đã kiên trì tiến hành phong trào đấu tranh chống thực Anh, kết quả là ngày 4/1/1948 Myanmar được trao trả độc lập, chính phủ Thakin Nu (1948 – 1962) tuyên bố xây dựng chủ nghĩa xã hội Con đường phát triển đó tiếp tục được thể hiện trong Cương lĩnh đi lên chủ nghĩa xã hội dưới tướng Ne Win (1962 – 1988) Những kế hoạch kinh tế thất bại do đề ra mục tiêu quá lớn so với cơ sở vật chất kỹ thuật thấp kém cộng với đường lối “tự lực cánh sinh” đã làm cho đất nước bị tụt hậu nghiêm trọng, Myanmar là nước duy nhất trong khu vực trở thành một trong ba mươi nước kém phát triển nhất thế giới theo danh sách công bố của Liên hợp quốc

Từ năm 1962 đến 2011, chế độ độc tài quân sự đã cai trị đất nước này Ngành

tư pháp không độc lập, chính quyền hạn chế truy cập internet thông qua kiểm duyệt và ngăn chặn truy cập.Lao động cưỡng bức, nạn buôn người, nhất là trẻ

em diễn ra khá phổ biến Các ngành công nghiệp then chốt bị quân đội kiểm soát

và tham nhũng lan tràn Quân đội bị cáo buộc đã biến Myanmar thành nơi xuất khẩu chính trong đường dây buôn ma túy quy mô lớn.Liên minh châu Âu (EU),

Mỹ và Canađa đã áp dụng cấm vận kinh tế đối với Myanmar, và trong số các nền kinh tế chính chỉ có Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Triều Tiên có đầu tư vào đất nước này Đất nước nghèo đói cũng là nguyên nhân xảy ra tình trạng bạo lực sắc tộc ngày càng leo thang

Những sự căng thẳng liên tục và kéo dài trên đây đã làm cho tình hình chính trị và các sinh hoạt xã hội của Myanmar luôn luôn không ổn định Hàng ngàn sinh viên chạy sang Thái Lan hoặc lên biên giới liên kết với những người khởi nghĩa, một bộ phận các nghị sĩ được bầu năm 1990 chạy lên vùng rừng núi lập chính phủ tồn tại song song Các sự kiện đó đã làm cho tình hình nội chiến kéo dài hơn năm mươi năm nay trở nên phức tạp khiến cho đất nước bị kìm hãm, bị

cô lập Việc một đất nước với 85% dân số theo đạo Phật – tôn giáo của hòa bình

sự mỉa mai đầy cay nghiệt của lịch sử Myanmar rất cần một “làn gió mới” quét sạch những yếu kém của chế độ quân sự bằng một cuộc cải cách đưa đất nước tiến lên hòa vào sự phát triển trong khu vực và thế giới

thống, và sau đó, một chuỗi những cải cách diễn ra đã đem đến hi vọng cho

Trong bối cảnh lịch sử đó nổi lên một nhân vật có ảnh hưởng lớn trên chính trường Myanmar: Tổng thống Thein Sein Tìm hiểu về nhân vật này trong bối

mà còn để hiểu rõ hơn lịch sử, đất nước và con người Myanmar Những đóng góp của Thein Sein thể hiện vai trò của cá nhân trong việc tạo ra những “bước ngoặt” cho vận mệnh dân tộc.Cuộc cải cách mà chính phủ đang tiến hành đã cải thiện đáng kể hình ảnh Myanmar trong mắt cộng đồng khu vực và trên thế giới.Điều đó chi phối chính sách của mỗi quốc gia cũng như ảnh hưởng đến các mối quan hệ quốc tế hiện nay Mặc dù chỉ mới bắt đầu, vẫn còn nhiều khó khăn

dân tộc Myanmar, tạo ra sự thay đổi lớn tình hình chính trị, xã hội, mở cửa đất nước sau một thời gian dài đóng cửa và hướng nội song hành với vai trò to lớn của Thein Sein Sức hấp dẫn và tính thời sự của tình hình chính trị Myanmar

+ Tiểu sử, sự nghiệp chính trị, những cải cách của chính quyền dân sự do

+ Vai trò to lớn của Tổng thống Thein Sein trong tiến trình cải cách

3 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Myanmar được thế giới biết đến như là một quốc gia có lịch sử lâu đời với nền văn hóa Phật giáo đậm nét, có nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng với những con người cần cù và chịu khó và kiên cường trong cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước.Chính sách đóng cửa cùng với tình trạng bị Mỹ và phương Tây cấm vận, trừng phạt trong một thời gian dài khiến Myanmar ít được thế giới biết đến, kể cả khi Myanmar được công nhận là thành viên của ASEAN năm

1997 Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi khi Myanmar tiến hành cải cách mở cửa vào năm 2003và đến nay tiến trình này vẫn đang tiếp diễn, bước đầu đạt được những kết quả khả quan Cuộc sống của người dân Myanmar đã có sự thay đổi

và hứa hẹn một tương lai tốt đẹp hơn Cộng đồng quốc tế đã bắt đầu chuyển sang ủng hộ Myanmar, nhất là Mỹ và các nước phương Tây, đây là tín hiệu tốt lành đối với Myanmar và ASEAN trong lúc Hiệp hội đang nỗ lực hiện thực hóa Cộng đồng ASEAN (AC) vào năm 2015 Dù vậy, những thông tin về Myanmar hiện nay vẫn chưa nhiều nhất là về cuộc cải cách mà quốc gia này đang tiến

hành.Vì đây là một đề tài tương đối mới nên sách tham khảo liên quan đến đề tài

hầu như rất ít

Để có cơ sở đánh giá khách quan về một nhân vật có vai trò quan của lịch sử

quát đất nước này Trong cuốn sách in màu Burmacủa Saw Myat Yin xuất bản

năm 1990, tác giả đề cập đến hầu hết tất cả những thông tin cần thiết về “vùng đất của những ngôi chùa”, “vùng đất nơi thời gian ngừng lại” như: Địa lý, Lịch

sách Burma: literature, historiography, scholarship, language, life and

Buddhism, được Viện nghiên cứu Đông Nam Á xuất bản năm 1985 của giáo sư Hla Pe.Giáo sư Hla Pe trải qua năm tháng tuổi thơ trong một ngôi làng nông

cho đài BBC trong những năm chiến tranh, và đã viết một luận án về văn học

London, ông đã được trao bằng tiến sĩ Năm 1948, ông tham gia vào đội ngũ

Điện vào năm 1966, và về hưu vào năm 1980, nhiều bài báo và sách về cuộc

sống, văn học và ngôn ngữ Miến Điện của ông đã được xuất bản.Cuốn sách là

Burma’s lost kingdoms: splendours of Arakan của Pamela Gutman xuất bản năm 2001 là một nghiên cứu toàn diện về lịch sử và nền văn minh của người

Để cập nhật tình hình chính trị của Myanmar những năm gần đây, người viết cũng đã tìm đọc những bài báo của các học giả nước ngoài, quan điểm của

Times) xuất bản ngày 3/4/2012 phân tích khá đầy đủ về công cuộc cải cách mà Myanmar đang tiến hành, nhưng đi sâu vào giải thích tại sao phe quân đội lại đồng ý chuyển giao quyền lực cho Thein Sein đồng thời có đánh giá về tính cách

đang làm thay đổi vận mệnh đất nước này

Kate đăng ngày 27/9/2012 cho rằng Thein Sein là người đã đem lại một diện

đển đem lại nền dân chủ hoàn toàn cho Myanmar Cùng ngày đài phát thanh

Radio Free Asiađăng tin về câu trả lời của Thein Sein về tương lai chính trị của

cũng là người đã tạo ra sự chuyển biến này” dẫn theo lời Ko Ko Hlaing, cố vấn

(Reuters)thìcho rằng mặc dù Thein Sein có quá khứ mờ nhạt nhưng ông là người

đã dẫn dắt Myanmar đến một kỷ nguyên mới của ánh sáng, sau gần 50 năm độc

cũng như về công cuộc cải cách mà ông đang tiến hành

Về lịch sử, văn hóa Myanmar, tài liệu trong nước có thể kể đến như:

Nguyễn Bích Liên với cuốn địa phương chí Miến Điện được cơ sở xuất bản

Phạm Quang Khải in năm 1968.Đây là tài liệu khá đầy đủ về lịch sử, văn hóa Miến Điện vào thời điểm đó Cuốn sách cho ta biết gốc tích của người Miến, là tộc người chủ thể ở Myanmar, và lịch sử Miến Điện từ triều đại Pagan đến thời

kỳ theo đường lối xã hội chủ nghĩa dưới thời chính phủ Ne Win Theo quan điểm của tác giả, Miến Điện thực hiện chính sách ngoại giao trung lập dưới thời

cũng là một nước nhỏ, nghèo nàn, dù có thiện chí cũng khó hoàn toàn trung lập Miến Điện thất bại với chính sách đó vì cuối cùng không thoát khỏi sự lệ thuộc

cũng là do Myanmar muốn thoát khỏi “cái bóng quá lớn” là Trung Quốc, xích lại gần hơn với các nước phương Tây, tìm kiếm sự hợp tác mới thúc đẩy sự phát triển của đất nước Ngoài ra, tác giả cũng dành phần cuối viết về văn hóa, tôn

tổng thể về đất nước và con người Myanmar

Xứ chùa Vàng – Tìm hiểu văn hóa Miến Điện của tác giả Vũ Quang Thiện

viết cùng Vũ Thị Oanh, Ngô Văn Doanh, Phạm Kim Hảo, xuất bản năm 1988,

Quá trình phát triển của Myanmar xuất bản năm 1997, Lịch sử Myanmar xuất

bản năm 2005…đã giúp người viết có thêm những hiểu biết về lịch sử, văn hóa

quốc gia này Trong đó cuốn sách Quá trình phát triển của Myanmar gồm 4

chương phân chia các giai đoạn phát triển của Myanmar kể từ sau khi giành

được độc lập vào năm 1948 Chương 1: Chặng đường đầu tiên (1948 – 1962)

trình phát triển Chương 2: Theo cương lĩnh đi lên chủ nghĩa xã hội (1962 –

1988) với chiến lược “tự lực cánh sinh” bắt đầu thực hiện chính sách bài phương

lập do chính phủ tiền nhiệm đề ra Những hạn chế của chiến lược đó đã đưa đất nước lâm vào tình trạng trì trệ.Bắt đầu từ những năm 70, Myanmar cũng cải

năm 1983, nền kinh tế bắt đầu đi xuống, khủng hoảng chính trị do các cuộc đấu

đường phát triển khiến Myanmar trở thành một trong số những quốc gia kém

tự do, cởi mở về kinh tế nhưng cứng rắn và võ đoán trong đường lối chính trị đã

1 State Law and Order Restoration Council – Hội đồng khôi phục Trật tự và Luật pháp Quốc gia lên cầm quyền vào năm 1988 Tháng 7/1997 SLORC đổi tên thành Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang – SPDC

lãnh tụ không có định nghĩa rõ ràng và nhất quán về chủ nghĩa xã hội, đề ra các

kế hoạch phát triển không dựa trên những tính toán thực tế, không phù hợp với khả năng yếu kém của một quốc gia lạc hậu vừa mới giành được độc lập, hạn chế của đường lối phát triển tự lực cánh sinh cực đoan, tình hình trong nước

lưu thông…Cuối cùng, tác giả rút ra một vài kinh nghiệm cho sự phát triển trong tương lai của đất nước này

sử Myanma đồng thời cũng là lịch sử của những quá trình vận động hòa hợp và thống nhất Mỗi thế kỷ qua đi, khác biệt với các nền văn hóa của các dân tộc

chế thống nhất Mọi chuyện có thể khác đi nếu không có cuộc xâm lược và

cố gắng tìm kiếm con đường phát triển và hình thức thể chế chính trị phù hợp, hướng tới mục tiêu ổn định, đoàn kết thống nhất

Tài liệu trong nước liên quan đến đề tài là công trình mới nhất của Viện

nghiên cứu xã hội Việt Nam, Viện nghiên cứu Đông Nam Á Myanmar, cuộc cải

cách vẫn đang tiếp diễndo PGS TS Nguyễn Duy Dũng chủ biên được trình bày

trong 3 chương.Chương 1: Khái quát về đất nước và con người Myanmar

Chương này tập trung phân tích các điều kiện tự nhiên, đất nước, con người Myanmar Từ đó có sự đánh giá về các lợi thế, khó khăn, thuận lợi trong quá trình phát triển của Myanmar trước đây, hiện nay và trong tương lai Các tác giả tập trung làm rõ những biến đổi qua các giai đoạn lịch sử của Myanmar: thời cổ đại đến trước khi thực dân Anh xâm lược (năm 1885), thời kỳ thuộc địa và

đến nay.Trong chương 2: Tiến trình cải cách kinh tế, chính trị của Myanmar từ

năm 2008 đến nay, các tác giả tập trung nghiên cứu những biến đổi chủ yếu về

chính trị, kinh tế, xã hội của Myanmar từ năm 2008 đến nay và đi sâu làm rõ các

bước và các giải pháp tiến hành cải cách đã thực hiện ở Myanmar trong các lĩnh

vực trên Chương 3: Dự báo xu hướng và triển vọng phát triển của Myanmar đi

sâu phân tích các lực lượng chính trị chủ yếu của Myanmar: Đảng cầm quyền – Đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang (The Union Solidarity and Development

đội, vai trò của các lãnh tụ Ngoài ra, sự cạnh tranh lợi ích của các nước lớn trong khu vực nói chung và ở Myanmar nói riêng sẽ tác động mạnh mẽ đến sự biến đổi của tình hình Myanmar Trong bối cảnh hiện tại, đây là cuốn sách theo sát từng bước đi của công cuộc cải cách tại Myanmar và có cái nhìn khách quan, tổng quát về các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội đặt trong mối quan hệ quốc tế phức tạp Tuy nhiên cuốn sách chủ yếu tập trung vào tiến trình cải cách của Myanmar mà chưa tập trung vào tiểu sử, sự nghiệp chính trị và vai trò của Thein

ngoài nước có liên quan đến những hoạt động của nhân vật Với đề tài nghiên

rõ hơn về tiểu sự, sự nghiệp chính trị của Thein Sein và khó khăn, thách thức

Sein trong tiến trình cải cách

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Tổng thống Thein Sein và những cải cách của chính quyền dân sự tập trung vào tiểu sử, sự nghiệp chính trị của nhân vật và nguyên nhân, động cơ cũng như những khó khăn, thách thức đối với công cuộc cải cách

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chủ yếu nghiên cứu về lịch sử đất nước Myanmar trong những năm cuối thế kỷ XX – đầu thế kỷ XXI, tương đương với thời kỳ chuyển giao quyền lực của lực lượng quân đội kiểm soát Myanmar sang chính quyền dân sự của Tổng thống Thein Sein, tập trung vào những sự kiện nổi bật ở nước này trong những năm gần đây

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

5.1 Phương pháp lịch sử: là phương pháp căn bản của đề tài Tìm kiếm tư

liệu lịch sử, bằng chứng lịch sử, tài liệu lịch sử có liên quan đến đề tài, tập hợp

lịch sử

5.2 Phương pháp logic: là phương pháp xem xét, phân tích đánh giá các sự

kiện lịch sử liên quan đến nhân vật, những lý giải cho những hành động của nhân vật, hay mối quan hệ biện chứng giữa cá nhân và lịch sử

6 Nh ững đóng góp của luận văn

Trên cơ sở lựa chọn, xử lý những nguồn tài liệu khác nhau: tài liệu ngoại giao, sách trắng, các bài viết và nghiên cứu của học giả trong và ngoài nước đăng trên các tạp chí và những hãng thông tấn uy tín, luận văn muốn khắc họa chân dung một nhân vật lịch sử dưới góc nhìn của người Việt Nam và cuộc cải cách đang được chính phủ dân sự của Tổng thống Thein Sein tiến hành ở Myanmar

Vì đây là một đề tài mang tính thời sự, đặc biệt hấp dẫn các học giả trong, ngoài nước cũng như thu hút sự quan tâm của thế giới nên việc nghiên cứu đề tài

có đóng góp cho việc nghiên cứu, học tập lịch sử Myanmar Luận văn cũng mong muốn góp phần làm rõ sự ảnh hưởng, tác động của công cuộc cải cách ở Myanmar trong các mối quan hệ khu vực và quốc tế

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phần phụ lục, luận văn

có ba chương nội dung chính:

Chương 1.Thein Sein và đất nước Myamar

Chương 2.Myanmar những năm đầu thế kỷ XXI và công cuộc cải cách Chương 3.Vai trò của Thein Sein trong công cuộc cải cách

Chương 1.THEINSEIN VÀ ĐẤT NƯỚC MYANMAR

1.1 Khái quát v ề đất nướcMyanmar

chính là Irrawaddy, Chindwin, Salween và Sittang Ba dòng sông này đều bắt

Chin, Kachin, Kayin, Kayah, Shan, Môn và 7 phân khu Rangoon, Mandalay,

Người Môn được cho là nhóm người có mặt từ thời tiền sử xa xôi trên lãnh

lưu ba con sông (phía Nam) Họ đã thành lập nên một số quốc gia sơ kỳ như:

Thatơn, Pegu Thế kỷ I trước Công nguyên, một số bộ tộc Tạng – Miến trong đó

có người Pyu và những bộ tộc liên minh với họ, rời khỏi quê hương ở sườn Đông Nam cao nguyên Tây Tạng di cư về phương Nam, tiến vào thung lũng thượng nguồn sông Irrawaddy lập nên các quốc gia ở miền Trung Myanmar là

Sri Ksetra Còn ở miền Bắc, thượng lưu sông Irrawaddy là địa bàn cư trú của người Miến, những người thuộc bộ phận chính của dòng Tạng – Miến đã di cư đến sau nữa sống trên đồng bằng Kyokse Năm 832, quốc gia của người Puy bị

Chindwind đổ vào sông Irrawaddy, quốc gia Pagan của người Miến đã ra đời

giành được ưu thế Từ cuối thế kỷ X, trong triều đình Pagan diễn ra một vụ tranh

Vương quốc Pagan trở thành vương quốc thống nhất cả ba miền.Trong giai đoạnAnawrathatrị vì (1044 - 1077), người Miến Điện đã mở rộng ảnh hưởng ra

đây trở thành trung tâm Phật giáo nổi tiếng Dưới thời vương quốc Pagan(1044

địch nhau, được gọi là thời kỳ phân liệt (1287 – 1531).Miền Bắc là vương quốc

Vào nửa đầu thế kỷ XVI, vương quốc Toungoo đã trở lên hùng mạnh nhất

nhưng không thành.Trong lần tấn công Ayuthaya, Tabinshwethi đã bị một thủ lĩnh người Môn giết chết vào năm 1550 Nhưng cuộc khởi nghĩa của người Môn

đã bị Bayinnaung, em rể và là người kế vị Tabinshwethi đàn áp nhanh chóng, sau đó Bayinnaung tiến đánh các tiểu quốc của người Shan làm chủ hoàn toàn

nước rộng lớn Mâu thuẫn với nước láng giềng Ayuthaya cũng trở lên gay gắt hơn, từ 1587 đến 1539, Nandabayin đã ba lần tấn công Ayuthaya nhưng không đem lại kết quả gì Trong khi đó anh em Nandabayin vẫn luôn xung đột với

nước riêng, miền Mactaban ở cửa sông Chindwin bị Ayuthaya chiếm.Mấy năm

XVII đã lần lượt thu phục các tiểu quốc Shan, Prome, Arakan, chiếm lại

đã căn bản được xác lập, trừ vùng Chiang Mai (tiểu quốc Lan Na) là địa bàn

sản xuất nông nghiệp được khôi phục, bộ máy chính quyền được cải tổ, văn hóa

có điều kiện phát triển, đồng bằng Kyokse trở thành một vùng nông nghiệp trù

đó Ayuthaya cũng tấn công Myanmar.Tình hình này tiếp diễn mạnh mẽ trong

vương hiệu là Alaungpaya (1754 - 1760), đặt kinh đô ở Shwebo, mở đầu triều đại mới mang tên Konbaung tồn tại đến năm 1885, khi Miến Điện bị thực dân Anh xâm chiếm và đô hộ.Dù là thời kì phát triển hưng thịnh của chế độ phong kiến, triều Konbaung vẫn phải đối phó với nhiều vấn đề phát sinh sau khi đất nước đã được thống nhất Trước hết là tình trạng đình đốn về thương mại và nông nghiệp ở vùng đồng bằng Hạ Miến từng một thời phồn thịnh và là nơi cư trú của người Môn.Là vùng có tiềm lực kinh tế to lớn và có nền văn minh phát triển nhất, Hạ Miến giờ trở thành hoang tàn và thưa dân Trong nước lại không

có sẵn những nguồn tài nguyên và động lực khả dĩ góp phần khôi phục lại lực lượng sản xuất ở Hạ Miến, Trong lúc đó, lương thực sản xuất được ở miền Thượng Miến vốn được tưới tiêu – Kyankse, Minbu và Shwebo – phần lớn được tiêu thụ tại chỗ

Trong những điều kiện trên, hoạt động thương mại – cả nội thương lẫn ngoại thương – không thể phát triển được, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là bôngsang

Ấn Độ qua ngõ Arakan Nhưng do chính sách thuế má nặng nề của nhà vua, không một cá nhân nào muốn mở rộng ngành sản xuất này Nhà vua và giới quan lại, địa chủ sở hữu đại bộ phận đất đai trong nước Nông dân phải lĩnh canh

để có đủ đất sản xuất, họ phải nộp nhiều thứ thuế và chịu một chế độ lao dịch hà

khắc Thuế thường chiếm gần nửa số thu hoạch và được thu bằng sản vật hoặc bằng tiền, ngoài ra, còn thêm các khoản thuế phong kiến khác

Vấn đề dân tộc luôn là nguồn gây không ít khó khăn cho giới thống trị và đặt quan hệ giữa các dân tộc trong tình trạng căng thẳng Dưới triều Konbaung,

các dân tộc Shan, Môn đã đẩy đất nước vào cảnh xung đột kéo dài với hai nước lân bang là Trung Quốc và Xiêm Từ năm 1776 đến năm 1795, Miến Điện đã phải chống trả bốn cuộc tiến công liên tiếp phát xuất từ Trung Quốc nhằm bảo

vệ chủ quyền đối với phần lãnh thổ cư trú của người Shan

Giữa Miến Điện và Xiêm đã xuất hiện quan hệ thù địch vì cả hai đều muốn giành ưu thế ở phần phía Bắc và Đông Nam bán đảo Trung Ấn, nghĩa là vùng

đội hai nước đã thường xuyên giao tranh suốt từ năm 1760 đến giữa thế kỉ

nhân dân và đã làm những mâu thuẫn nội tại của chế độ phong kiến thêm gay

động vào việc xây dựng chùa chiền, đền đài, thành lũy, nhất là kinh đô mới

Sau khi chiếm được Miến Điện, Anh không tiến hành lập bộ máy cai trị gián tiếp ở đây giống như các thuộc địa khác (trừ vùng sinh sống của một số dân tộc

ít người: Shan, Karen…) mà tiến hành cai trị trực tiếp trên phần lãnh thổ chính, nơi sinh sống của người Miến là khối dân cư đồng nhất về dân tộc, văn hóa, tôn giáo

Phong trào giải phóng dân tộc ở Miến Điện không khởi đầu bằng đấu tranh

tương đối dè dặt và không gắn bó với các cuộc khởi nghĩa của nông dân (các

Đoàn kết dưới khẩu hiệu "Trong sạch hoá Phật giáo" là bước khởi đầu của sự

Điện trong nhiều thập niên sau đó

sách, phương pháp đấu tranh của Đảng Quốc Đại (Ấn Độ) Trong quá trình đấu

Đại hội đồng các Hiệp hội Miến Điện (General Council of Burmese Association

nhượng bộ, mặt khác tranh thủ lôi kéo những phần tử GCBA ôn hòa nhằm phân

Một nét mới trong phong trào giải phóng dân tộc ở Miến Điện sau chiến tranh

là diễn ra các cuộc bãi công Tháng 8/1928 diễn ra cuộc bãi công đầu tiên của công nhân bốc vác người Ấn ở cảng Rangoon đòi tăng lương Năm 1919, nhân

lương.Điều đáng chú ý là cuộc bãi công lần này diễn ra trong ngành khai thác dầu – ngành công nghiệp nặng uy tín nhất trong nước, cũng là ngành quy tụ số công nhân phần lớn là người Miến.Trong những năm 1920 - 1922, đã diễn ra không dưới 14 cuộc bãi công của công nhân với số người tham gia lên đến gần 35.000

năm 1930.Tuy nhiên, cuộc bãi công không thành công lắm.Năm 1926, công

10.000

Đông Nam Á láng giềng Bên cạnh đó, còn có các cuộc đấu tranh chính trị hợp

đất nước và quan hệ với Ấn Độ

Rangoon Lúc đầu, đây là một nhóm nhỏ gồm những nhà trí thức yêu nước, có

trình độ học vấn đại học, nuôi quyết tâm giành lại độc lập cho đất nước từ tay

giới hạn trong khuôn viên trường đại học Rangoon.Từ năm 1933 - 1934, họ bắt đầu “đi vào nhân dân”, tiến hành các cuộc hội họp nhằm vận động tuyên truyền cho mục tiêu đánh đuổi thực dân Anh giành lại độc lập dân tộc

Dưới ảnh hưởng của Dohbama Asiayone, một cao trào giải phóng dân tộc đã

Điện) giành quyền lợi với Anh.Để đánh đuổi phát xít Nhật, đại diện các phe

(Anti Fascist People's Freedom League – AFPFL) vào tháng 8/1944, Aung San được bầu làm chủ tịch AFPFL đã phối hợp với BNA (Burma National Army – Quân đội Quốc gia Miến Điện do Ne Win làm Tư lệnh) và quân Anh chống lại

trước phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, Anh đã phải ký hiệp ước

Trong những năm tháng sôi động đó của lịch sử Myanmar, ở làng Kyonku nằm sâu trong thung lũng Irrawaddy, có một cậu bé đã ra đời mà số phận của cậu bé đó sau này gắn chặt với số phận của dân tộc Myanmar: Thein Sein

1.2 U Thein Sein – nh ững năm tháng trước cải cách

Làng Kyonku như vọng lại từ một thế kỷ khác, ngôi nhà làm bằng gỗ ở Kyonku nơi Thein Sein đã lớn lên ở đó vẫn còn đứng sừng sững Đối lập với những đại lộ 8 làn đường và những tòa nhà cao tầng ở thủ đô Naypyidaw là những con đường đầy đất bẩn và những ngôi nhà lụp xụp, không có điện và cũng không có nước sạch Làng Kyonku nằm trên vùng châu thổ sông Irrawaddy, con sông được coi là mạch máu nuôi sống đất nước Myanmarlà nơi chứng kiến biết bao thăng trầm lịch sử và là một biểu tượng của quốc gia Đông Nam Á này đã sản sinh ra một con người vĩ đại đang làm “thay da đổi thịt” một đất nước vốn chịu nhiều “vết thương” trong gần một nửa thế kỷ dưới sự cầm quyền của chế độ quân sự Hiện nay, một trong những diễn biến nổi bật trên bình diện quốc tế là những cải cách đáng kể của chính quyền Thein Sein hướng tới một nền dân chủ thực sự đang nhận được rất nhiều sự quan tâm từ cộng đồng quốc tế

Nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc, hai quốc gia đông dân có thị trường lớn trên thế giới, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú bậc nhất Đông Nam Á còn chưa khai thác, là quốc gia có chiều Bắc - Nam dài nhất Đông Nam Á và cũng là con đường bộ gần nhất tiếp cận những vùng du lịch nổi tiếng đặc sắc của Phương Đông như Bhutan, Tây Tạng…Myanmar là lời hứa hẹn cho một lục địa năng động và phát triển nhanh nhất thế giới “Đó là lý do vì sao mà những gì xảy ra ở đây lại quan trọng đến như vậy – không chỉ đối với khu vực này mà còn đối với cả thế giới”1

2

người tù, một nhà chính trị đối lập, một biểu tượng của dân chủ thành một nhà

lập pháp trong một thể chế dân chủ vừa manh nha Con đường của bà gần như

Nhưng còn có những con người khác đã dũng cảm từ bỏ đặc quyền đặc lợi, từ

cách, đem lại tự do và phẩm giá cho người dân nước mình Ở Nam Phi, đó là

đó cóNelson Mandela, hợp pháp hóaĐại hội Dân tộc Phi(ANC) và thương lượng

để ANC từ bỏ phương pháp đấu tranh bạo động mà chuyển sang đấu tranh dân

Thein Sein sinh ngày 20/4/1945 tại Kyonku, ngôi làng hẻo lánh cách Rangoon

trong gia đình có ba người con Cha của Thein Sein làm nghề dệt chiếu và bốc

dỡ hàng chở qua sông để kiếm sống, mẹ là người bán hàng nước trong làng, ông được dân làng nhớ tới là một người thật thà và hiếu học.Gia đình ông thuộc diện nghèo khó, giống như rất nhiều gia đình ở Myanmar dưới thời thuộc địa Anh,

của Học viện Quân chủng Quốc phòng, và năm 1965 đã bắt đầu một sự nghiệp quân sự kéo dài 45 năm để rồi kết thúc khi ông rút lui với tư cách là vị tướng cao cấp thứ tư của nước này và sau đó đảm nhận chức Tổng thống dân sự vào tháng 3/2011

Thein Sein tốt nghiệp Cử nhân khóa 9 tại Học viện Quân sự vào năm 1968 và trở thành Thiếu úy ngay sau đó Là một sĩ quan trẻ trong những năm 1970, ông

đã được gửi đến miền Bắc Myanmar tham gia chiến dịch quân sự chống lại cuộc

nổi dậy của những người cộng sản ở Trung Quốc.Nyunt Swe, một sĩ quan cao cấp đã lãnh đạo vài trận trong thời gian này đã mô tả các sĩ quan tham mưu nói chung là bình tĩnh và ý thức kỷ luật trên chiến trường.Chit Swe, người dưới quyền phục vụ Thein Sein trong những năm 1980, cũng đã có ấn tượng tương

tự, ông nói, “Thein Sein một người lính chu đáo, người luôn luôn sẵn sàng xem xét tất cả các mặt của một vấn đề nhất định Ông ấy hiếm khithể hiện cảm xúc của mình, và không hung hăng, kiêu ngạo hay giáo điều Tuy nhiên, ông hoàn

viện quân sự, cũng biết Thein Sein trong những ngày khi ông vẫn còn là một người lính trẻ chống quân nổi dậy cộng sản, và đã nói về ông với sự khâm phục.“Tôi thấy anh ấy là một người đàn ông kỷ luật và trung thực.Anh ấy làm việc rất chăm chỉ.Mọi người trong trung đoàn của chúng tôi khá ấn tượng với anh ấy.Là một người lính, anh ấy luôn luôn vâng lời bề trên của mình, nhưng đồng thời đã làm hết sức mình để hành động phù hợp với các quy tắc và nội quy trong quân đội”2

3.Một số sĩ quan quân đội khác bấy giờ trong thập niên 60 và 70 cũng nhớ lại, thời trẻ Thein Sein là một người lính làm việc chăm chỉ, người thích đọc và viết truyện ngắn trong thời gian rảnh rỗi Khi Miến Điện đã bị rung chuyển bởi một cuộc nổi dậy trên toàn quốc vào năm 1988, ông là Thiếu tá thuộc Sư đoàn bộ binh 55 ở quận Kalay, khu vực Sangaing, chỉ huy một tiểu đoàn đàn áp cuộc nổi dậy, sau đó ông chuyển sang làm chỉ huy Tiểu đoàn bộ binh 89 cũng ở Kalay

Thái Lan, vừa mới nêu lên một điểm đặc biệt, chỉ ra rằng đơn vị của ông vào năm 1988, đã phóng thích các nhà hoạt động nhân quyền bị bắt, thay vì chuyển giao họ cho chính quyền địa phương, nhờ đó mà họ sống sót.Khuensai Jaiyen, biên tập viên của một tổ chức đã đưa ra một tin tức về nhóm lớn nhất trong số

3 D ẫn theo lời Ko Ko Hlaing, cố vấn của Tổng thống Thein Sein

các nhóm quân sự, kết luận về cảm giác tốt và thân thiện dành cho Tổng thống, người sau này đã chỉ huy một nhóm quân đội trong khu vực nơi ông cư ngụ

“Nếu bạn hỏi người dân ở đây yêu thích vị chỉ huy nào nhất, chắc chắn sẽ là ông

được đưa đến học ở trường Sỹ quan Tham mưu ở Kalaw, bang Shan Năm 1991, sau khi được thăng quân hàm Đại tá và là Sĩ quan Tham mưu bậc 1 thuộc Bộ Tổng tư lệnh, ông đã trở về Rangoon Sau đó ông được thăng quân hàm Thiếu tướng, nhưng vẫn tiếp tục giữ nguyên chức vụ tại Bộ Tổng tư lệnh, và trở thành

vị Thiếu tướng đầu tiên làm Sĩ quan Tham mưu Năm 1995, ông được điều về Rangoon làm chỉ huy Đơn vị Bộ binh số 4 ở Hmawbi Một năm sau đó, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Khu vực Tam giác quân sự ở Kyaingtong, bang Shan và tại vị 4 năm (1997 - 2001) Năm 1997, ông trở thành thành viên của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang và được bổ nhiêm làm Bí thư thứ hai vào năm 2003 Cùng năm đó, ông còn được thăng hàm Trung tướng Sau khi Khin Nyunt bị cách chức vào năm 2004, ông được thăng làm Bí thư thứ nhất

Thein Sein được Chính phủ quân sự bổ nhiệm làm Thủ tướng lâm thời vào tháng 4 năm 2007, thay thế Soe Win, người phải nhập viện vì bệnh bạch cầu Thein Sein chính thức được bổ nhiệm kế thừa chức vị Thủ tướng vào ngày 24/10/2007 sau khi Soe Win qua đời ngày 12/10/2007 và giữ chức vụ Bí thư thứ nhất của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang Ông mang hàm Trung tướng (vị tướng cao cấp thứ 4), đồng thời là chủ tịch Ủy ban Tổ chức các Sự kiện Quốc gia.Năm 2007, sau khi chính thức được bổ nhiệm làm Thủ tướng, ông

từ Trung tướng được thăng hàm Đại tướng Trong bộ tham mưu của các tướng lĩnh, Thien Sein có quê từ miền Nam của đất nước, một vùng đất củanhững vị tướng chưa bao giờ được kính trọng nhiều Người ta nói rằng ông ấy là một con người đồng tình với tất cả, như là một người lúc nào cũng gật đầu Nhà cố vấn

và cũng là người viết diễn văn cho ông ấy Nay Wing Maung mô tả ông ấy là

4 D ẫn theo lời Khuensai Jaiyen, biên tập viên của cơ quan Thông tấn tại bang Shan

“không tham vọng lẫn không quyết định nhanh chóng lẫn lôi cuốn, nhưng rất ngay thẳng và thật thà”.Trong nhân dân, có người gọi ông ấy là “Mr Clean”, vì ông ấy không tham nhũng nhiều như đồng nghiệp trong hệ thống dễ bị mua chuộc của Myanmar.Surin Pitsuwan, Tổng thư kýASEAN thứ 12 nhiệm kỳ 2008

Các đặc tính đó đã đưa ông ấy đến đỉnh cao của quyền lực trong chính quyền

không có điện và không có nước máy Cha của ông ấy, người cũng như nhiều người dân Myanmar khác có thời đã là nhà sư và sau đó là nhà giáo, đã từng dệt

Năm 2008 ông đã bị chỉ trích trong việc đối phó với cơn bão Nargis, giết chết

Konkyu, quê hương Thein Sein Cơn bão là một trong những thảm họa tự nhiên

địa và xác chết trôi nổi trên những con sông Khi đó, ông đang là chỉ huy Ủy ban

xuống vùng đồng bằng Irrawaddy bị tàn phá, ông nhận ra đất nước nghèo nàn

đã trở thành một “kích hoạt tinh thần”, theo lời ông Tin Maung Maung Than,

đáp của thế giới đang bị chấn động bởi hình ảnh những người dân Myanmar đang tuyệt vọng chờ giúp đỡ Tuy nhiên, các thống kê chỉ ra rằng, ông Thein Sein ít ra đã làm hết khả năng của mình cho nhân dân, không như những vị lãnh đạo khác.Ngay sau khi cơn bão hoành hành, Myanmar đã chuyển thủ đô về Naypyidaw, nơi cơn bão không tàn phá đến

Năm 2009, Thein Sein lần cuối cùng đến tham dự phiên họp Đại hội đồng

năm này, 2 năm sau khi ông được bổ nhiệm làm Thủ tướng tạm quyền, khi Than

đang đến Thay cho bộ quân phục là trang phục com-lê, ông đã tuyên bố với thế

trước Đại hội đồng Ông cũng nói rằng dân chủ không thể bị áp đặt và chỉ trích

Ngày 29 tháng 4 năm 2010, Thein Sein cùng với 22 viên chức quân sự đã từ

thắng áp đảo số ghế ở Pyidaungsu Hluttaw (Cơ quan lập pháp lưỡng viện cấp quốc gia Myanmar) Thein Sein đã đối đầu với ứng viên Kyaw Aye thuộc Đảng

đại diện cử tri quận Zabuthiri thuộc lãnh thổ thống nhất Naypyidaw ra tranh cử Ông đã thắng công khai với 91.2% tổng số phiếu bầu (65,620 phiếu) Ngày 4/2/2011, Thein Sein được đoàn cử tri ở Pyidaungsu Hluttaw bầu chọn làm tân

tiên trong vòng 49 năm qua Tin Aung Myint Oo và Sai Mauk Kham là các tân Phó Tổng thống.Ngày 30/3/2011, Thein Sein bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống của

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

đôiViệt Nam, là nước lớn thứ hai Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan

người ta đều cảm thấy rất bình an và tràn đầy năng lượng.Giống như nhiều quốc gia khác, Myanmar cũng trải qua nhiều giai đoạn lịch sử thăng trầm Trong

Từ một người lính bình thường với quá khứ mờ nhạt, Thein Sein đã vươn lên đỉnh cao của quyền lực có lẽ bằng bản tính ôn hòa, khiêm nhường và một quyết tâm thầm lặng đáng ngưỡng mộ.Mặc dù, chế độ quân sự mấy chục năm qua đã gây ra cho đất nước Myanmar nhiều đau thương nhưng giờ đây người đang nỗ lực xoa dịu những đau thương ấy lại là nhân vật từng nắm quyền lực chủ chốt trong chế độ ấy Lịch sử đã lựa chọn Thein Sein để tạo ra sự đổi thay ngoạn mục cho vận mệnh một dân tộc, những việc làm của ông chỉ trong vòng mấy năm gần đây dường như đủ để khiến cho người dân Myanmar quên đi quá khứ, hướng tới một tương lai tươi sáng hơn Quá trình chuẩn bị cho những đổi thay không khiến

họ quan tâm bằng việc tất cả mong muốn về một nền dân chủ hoàn toàn đang được chính phủ dân sự lắng nghe và đáp ứng, niềm tin bị chính phủ quân sự hủy hoại bấy lâu nay đã được trả về đúng vị trí, nơi vị Tổng thống đáng kính Thein Sein là người đứng đầu

Chương 2 MYANMAR NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI

VÀ CÔNG CU ỘC CẢI CÁCH 2.1 Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến những cải cách của Thein Sein

2.1.1 Những bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội

Sau khi giành được độc lập từ năm 1948, Myanmar là một trong những quốc gia phát triển nhất ở Đông Nam Á Đường lối công nghiệp hóa với kế hoạch

xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển nông nghiệp và công nghiệp Mặc dù thất bại khi đề ra mục tiêu quá cao trong khi cơ sở vật chất, ý thức và trình độ quản lý của nhà nước còn nhiều thiếu sót, yếu kém nhưng không thể phủ nhận đây là

“thời kỳ vàng” sau hậu chiến Từ năm 1962, “Con đường chủ nghĩa xã hội Miến Điện” bắt đầu.Năm 1988, sau 26 năm cầm quyền của các nhà chủ nghĩa xã hội, một chính phủ quân sự đã lên nắm quyền, được biết như là SLORC

Chính phủ quân sự Myanmar đã khởi xướng một quá trình chuyển tiếp từ nền kinh tế kế hoạch sang nền kinh tế thị trường vào những năm sau 1988 Những bước cải cách đầu tiên và những chính sách nới lỏng tự do kinh tế được giới thiệu từ sau 1988, dự định nới lỏng dòng đầu tư và lượng tiền từ nước ngoài vào Tuy nhiên, nhiều chính sách được công bố đã không trở thành sự thật hoặc không được thi hành một cách nghiêm túc về sau Vì lí do đó, các nhà nghiên cứu đã nhận định rằng “vào thời điểm đó Miến Điện phải tiến hành cả hai bước quá độ từ một nền kinh tế kém phát triển và từ nền kinh tế xã hội chủ nghĩa” Học giả Ruland cũng đã tóm gọn tình hình ban đầu đó của Miến Điện: “Có những yếu tố để thấy được quá trình chuyển tiếp sang kinh tế thị trường của Myanmar đang trong những tình cảnh rất khó khăn Nó là một sự chuyển tiếp

hành với những cuộc bạo động của các mảnh vỡ tộc người.Khoảng thời gian cầm quyền dài của các nhà quân sự đã làm phức tạp thêm quá trình chuyển tiếp

và hầu như không thể có chỗ dựa nào cho sự xuất hiện một chính phủ dân chủ mới nào cả”4

5

.Bên cạnh đó cũng cần phải nhắc lại rằng, Myanmar là một quốc gia có nguồn tài nguyên dồi dào So sánh với nhiều quốc gia trong khu vực, Myanmar có trữ lượng khoáng sản, khí gas tự nhiên, dầu, mỏ đá quý đáng kể Myanmar còn có ngành công nghiệp gỗ phát triển mang nhiều lợi ích kinh tế, những vùng đất nông nghiệp màu mỡ.Hầu hết chuyên gia kinh tế đều nhận định về sự giàu có của Myanmar, tuy nhiên những tiềm năng kinh tế để phát triển đất nước đều bị

triển trong khu vực, Myanmar bộc lộ dần những yếu kém, trì trệ của nó Không chỉ thua kém các nước như Malaysia, Thái Lan thu nhập bình quân đầu người của Myanmar còn thua kém cả Indonesia một quốc gia với dân số đông nhất nhì khu vực Đông Nam Á trong suốt nửa sau những năm 80 thế kỉ XX và thậm chí thua kém cả Philippin từ sau khoảng thời gian đó Trong những năm 1998 -

1999 theo sự phân loại của Ngân hàng thế giới, thu nhập bình quân trên đầu người của Miến Điện chỉ khoảng 300 USD/năm làm cho nó trở thành một trong những quốc gia kém phát triển nhất (Least Developed Countries - LDCs) thế giới

Câu hỏi được đặt ra là tại sao lực lượng quân sự lại không thể cải thiện được đời sống của nhân dân Các nhà nghiên cứu đã tập trung lý giải nó với nhiều nguyên do nhưng nguyên nhân đầu tiên thường được đưa ra chính là việc phải duy trì quyền lực của thế lực độc tài Nó thường được biện hộ bằng học thuyết

“Kinh tế chính trị của chế độ độc tài”.“Kinh tế chính trị độc tài” là một thuật ngữ nằm trong khái niệm kinh tế chính trị mới.Nền kinh tế chính trị mới tập trung vào những quyết định về mặt chính trị.Ở đây, những hành động chính trị thì tương đồng với hoạt động kinh tế và dựa tối đa vào lợi ích cá nhân.Trái ngược với chế độ dân chủ, không có sự chuyển tiếp quyền lực trong chế độ độc

tài Nhà chính trị dân chủ muốn cầm quyền hợp pháp phải tuân theo quy luật của các cuộc bầu cử, luân chuyển quyền lực Về phía mình, nhà độc tài không thể chấp nhận việc mất đi quyền lực đang nắm Bên cạnh đó, nó còn phải bảo đảm rằng không có ai sẽ có khả năng hay mong muốn giành lấy quyền của anh ta Sự khác nhau sâu sắc giữa dân chủ và độc tài được học giả Kirsch trình bày: “Trong một nền dân chủ, một nhà chính trị phải chiến thắng phần lớn số cạnh tranh, ngược lại trong chế độ độc tài, chuyên chế nhà cầm quyền phải chiến thắng tất

cả ai mà muốn hoặc có thể lật đổ anh ta ra khỏi quyền lực Anh ta phải trung lập

6 Cộng đồng quốc tế đều đồng ý rằng thế lực quân sự ở Myanmar là một chế độ độc tài Do đó, thế lực chính trị cầm quyền ở Miến Điện được thảo luận ở đây nằm trong bối cảnh nền kinh tế chính trị độc tài Những tính toán của nhà độc tài hay một nhóm độc tài được tập trung vào việc trả lời cho câu hỏi: Con đường nào là thích hợp nhất để bảo đảm quyền lực sẽ không bị giành trong tương lai? Các nhà quân sự độc tài ở Miến Điện cũng đã duy trì quyền lực của mình với những tính toán như trên.Họ đã loại bỏ tối đa những gì mà họ cho là nguy hiểm,

đe dọa quyền lực của họ Hàng loạt những vụ trừng phạt, bắt bớ trong nước: Depayin, cách mạng Nghệ Tây (Saffron Revolution)… để ngăn chặn cái gọi là dân chủ, sự từ chối sáng kiến Thái (2003 - 2004), chiếc ghế chủ tịch ASEAN (2005), sự khủng hoảng nhân đạo trong cơn bão Nagris (2008)…đã minh chứng cho điều đó Bên cạnh đó, với lĩnh vực kinh tế - xã hội, một nền kinh tế mở với đời sống xã hội ngày càng cao cũng sẽ là chỗ dựa cho những thế lực dân chủ nổi dậy đe dọa không nhỏ đến quyền lực độc tài.Việc duy trì một nền kinh tế đóng cửa, tự lực hướng nội với đời sống nhân dân thấp kém được xem là chỗ dựa vững chắc cho chế độ độc tài

economicdevelopmentofBurma and theSanctionsagainstBurma

Trong thời gian cầm quyền của thế lực quân sự Myanmar nền kinh tế Myanmar không có nhiều những bước tiến so với những thời kì trước Trong những năm 70 của thế kỉ XX, tốc độ phát triển GDP trung bình của Myanmar là 4,7%, trong những năm 80 tốc độ này chỉ là 1,8% Đến những năm 90 ở thời kì cầm quyền của mình nhà độc tài đã có phần nào đó khôi phục được nền kinh tế với tốc độ phát triển GDP đạt 5,8% (World Bank 1999) Tuy nhiên khi đi sâu vào ta thấy rằng tốc độ này phát triển rất thấp lúc ban đầu 2,8% năm 1990/1991,

nhưng lại tụt xuống 4,6% năm 1997/1998

Từ những năm 2000/2001 trở về sau tốc độ phát triển GDP của Myanmar khá cao trên 10% một năm (2000/2001-13,8%, 2003/2004-12%) Tuy nhiên trong bối cảnh này (từ năm 2000 trở đi) đã có những quan điểm nghi ngờ cách tính tốc

độ GDP này, nhà nghiên cứu Set Aung đã chỉ ra một vấn đề với phương pháp tính: “Cách tính GDP ở Myanmar khá phức tạp, các cơ quan thường đổi giá trị USD thành tiền địa phương với kết quả là các số liệu bị thổi phồng và nhầm lẫn

Do đó, không dễ dàng gì để đô la hóa các dữ liệu GDP từ tiền địa phương sang

được đưa ra trả lời được vấn đề này một cách hợp lý

Ngoài ra, còn có những khác biệt lớn đáng nghi ngờ giữa sự khác nhau của các ngành kinh tế Ví dụ như ngành nông nghiệp có sự chênh lệnh lớn trong tốc

độ phát triển, 11,1% năm 2000/2001 tụt nhanh xuống 4,7% năm 2003/2004 trong khi lĩnh vực sản xuất có tốc độ cao hơn nhiều và ổn định 20% từ năm 2000 đến 2006 Ngành công nghiệp gỗ từ 3,2% năm 2000/2001 tăng gấp đôi 7,7% năm 2001/2002 Sự dao động lớn còn khó tin trong lĩnh vực xây dựng từ 4% năm 2000/2001 lên đến 60,5% năm 2002/2003 tức tăng hơn 15 lần

Bên cạnh việc tìm hiểu tốc độ phát triển kinh tế, thực trạng nền kinh tế của Myanmar còn thể hiện ở sự chênh lệch lớn trong 3 lĩnh vực công nghiệp, nông

nghiệp, dịch vụ Nông nghiệp được xem là ngành quan trọng nhất ở Myanmar với đóng góp gần 60% tổng số GDP Trong 26 triệu mẫu Anh (1 acre bằng 0,4 hecta) được trồng trọt năm 1995/1996 có gần 20 triệu mẫu trong đó được trồng cầy lương thực Tuy nhiên đó lại là những cánh đồng nghèo nàn, công cụ kỹ thuật thô sơ và tình trạng trồng trọt sản xuất ở đây ngày càng trở nên trì trệ, đình đốn trở về sau.Chỉ có 6 triệu mẫu còn lại là có những cánh đồng với công cụ, phương thức canh tác phát triển hơn Hơn hai phần ba lực lượng lao động đang làm trong ngành nông nghiệp song chưa đầy một phần ba làm việc trên những cánh đồng lớn hơn 3 mẫu Anh Điều này thì giải thích tại sao đói nghèo lại tồn tại phần lớn ở vùng nông thôn

Hầu hết lực lượng lao động ở nông thôn không có sở hữu đất của chính họ Theo ước tính của Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP), 40% dân số không sở hữu đất nông nghiệp.Họ làm thuê hàng ngày, việc sinh kế này rất phổ biến.Nhiều tiểu nông còn phải đối mặt với sự thiếu thốn về tài chính, họ khó có thể được nhà nước hỗ trợ hoặc không thể trả các khoản nợ.Một vấn đề khác đặt

thấp bởi chính phủ để ngăn ngừa tình trạng nổi loạn ở các thành phố Điều này

đã dẫn đến việc chất lượng sản phẩm, hoạt động sản xuất bị suy giảm, nhà nông không thể mua được những thiết bị hỗ trợ canh tác do thu nhập thấp

Hệ thống giá cả được nhà nước định ra nhằm kiểm soát giá thị trường, thu mua thấp nhưng xuất khẩu cao làm giàu thêm và sâu xa hơn củng cố hơn nữa quyền lực của họ Tháng 4 năm 2003, một lệnh tự do hóa buôn bán lúa gạo đã được thi hành nhờ đó giá gạo đã bắt đầu tăng lên, sự độc quyền giá gạo tưởng chừng như kết thúc.Tuy nhiên sắc lệnh tự do này nhanh chóng “chết yểu” Năm

2004, chính phủ ban hành một lệnh cấm xuất khẩu lúa gạo với tuyên bố nhằm ngăn chặn sự thiếu lương thực trong nước Giá gạo nhanh chóng sụt giảm mạnh sau đó đẩy giá lạm phát tăng chóng mặt Ví dụ nhỏ trên đây cho thấy sự mâu thuẫn, bốc đồng trong việc hoạch định và thi hành các chính sách nói chung và

nông nghiệp nói riêng của nhà cầm quyền quân sự, điều này đã làm cho nông nghiệp không thể phát triển bền vững và ổn định được

Một trong những yếu tố khác để đánh giá sự phát triển kinh tế chính là chỉ số lạm phát.Tuy nhiên mãi cho đến năm 2000, cách tính lạm phát ở Myanmar còn nhiều vấn đề Thứ nhất nó bị chi phối bởi sự đo lường giá tiêu thụ ở Rangoon – thủ đô bấy giờ của Myanmar Thứ hai không có số liệu lạm phát nào được đo ở các tỉnh khác, cả nước chỉ đo ở Rangoon Điều này cho thấy sự thiếu chính xác

vì Rangoon phát triển hơn và không thể chỉ dựa vào nó được Kể từ năm 2000, tỉ

lệ lạm phát đã được đo lường trên cả nước và việc này đã được thực hiện trở về sau Từ những dữ liệu đã có, ta thấy được Myanmar là nước có tỉ lệ lạm phát cao trong nhiều năm Điều này có ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của nhân dân, 70% thu nhập của người dân Myanmar đã chi chủ yếu vào lương thực

không có cơ quan nào của chính phủ quân sự quan tâm đến vấn đề này Theo số liệu chính phủ Myanmar có 19.7 triệu người có khả năng lao động năm

vậy số liệu về số người thất nghiệp mà chính phủ đưa ra đã chưa được khảo sát

kỹ lưỡng Trong các năm 1992/93 tỉ lệ thất nghiệp là 5,3%, 1994/95 là 5,8%, 4,1% năm 1997/98 và 1998/99 Ngoài ra, số lượng người trong độ tuổn lao động cũng tăng Năm 1988/89 tăng 1,4% so với năm trước, năm 1992/93 tăng 2,89%

và nửa sau những năm 90 tăng hơn 2% mỗi năm (Theo Ngân hàng phát triển châu Á, 2001)

Dữ liệu về tỉ lệ thất nghiệp của chính phủ đã thất bại trong việc đánh giá tình trạng thất nghiệp.Những chính sách cấm vận cũng làm trầm trọng thêm vấn đề thất nghiệp.Lấy ví dụ như sản xuất dệt của Myanmar với bên ngoài bị cấm đã làm hàng trăm, hàng ngàn công nhân ngành dệt bị mất việc.Trong thời gian cầm quyền của mình, vấn đề việc làm luôn trở nên căng thẳng hơn những dữ liệu

Thu nhập cũng là một khía cạnh phản ánh nền kinh tế Nếu như thu nhập trong lĩnh vực nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào gió mùa thời tiết, thì ở những lĩnh vực khác bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố Thu nhập đến từ những lĩnh vực công cộng chỉ tăng 27,5% trong suốt giai đoạn 1988/89 đến 2000 Tuy nhiên vào tháng tư – 2000 lương của các viên chức, cán bộ đã được chính phủ tăng 5 lần, các lĩnh vực công cộng khác cũng được tăng đáng kể Đây chính là kết quả của việc đấu tranh của người lao động trong lĩnh vực này do quá bất mãn với chế độ tiền lương ít ỏi Việc làm này của chính phủ như là để hạn chế nguy cơ tiềm ẩn

về mặt chính trị, quân sự

Myanmar cũng phải đối mặt với việc thiếu hụt ngân sách của chínhphủ.Trong nửa đầu những năm 90 của thế kỷ XX, sự thiếu hụt ngân sách của Myanmar lên đến 8% GDP Đến những năm 1999/2000 giảm còn 5%, 5,8% trong năm 2001/2002, 3,6%năm 2002/2003 và 3,4% năm 2003/2004 (Theo Ngân hàng phát triển châu Á ,2005, p.321)

Tỷ lệ thiếu hụt giảm dưới 4% GDP trong 2005/2006 nhưng vẫn giữ ở mức cao Cùng với sự thâm thụt ngân sách là sự gia tăng nợ công của chính phủ Thu nhập quốc gia giảm liên tục từ 17% năm 1981/1982 xuống 7,9% - 1992/93, 6,4% năm 1995/96 và 6% năm 2003/04 Thu nhập giảm, giá tiêu dùng cũng giảm một cách mạnh mẽ Chỉ số tiêu dùng giảm từ 7,2% GDP trong 1998/1999 xuống chỉ còn 4,9% GDP năm 1999/2000 Miến Điện là quốc gia duy nhất trong khu vực có tỷ lệ thâm thụt ngân sách cao hơn thu nhập quốc gia (4,6%) Hầu hết các khoản chi được giải thích là tập trung cho nền kinh tế, nhưng bên trong nó còn bao gồm cả những chỉ tiêu cho quân sự Chiếm 43,8% ngân sách quốc gia

Nợ của các xí nghiệp quốc gia cũng tăng từ 1990, những món nợ này trở thành những gánh nặng lớn với ngân sách chính phủ Ngân hàng trung ương Myanmar dù về danh nghĩa có quyền tự quản, nắm quyền điều hành nguồn tiền

nhưng trên thực tế lại gắn chặt với sự quản lý của nhà nước.Và như thế nó in tiền để trả cho những món nợ cao của chính phủ

Cuối cùng, một vấn đề nữa góp phần cho thấy tình trạng kém ổn định, của nền kinh tế Myanmar chính là cấu trúc của nền kinh tế ở 3 lĩnh vực nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ Miến Điện bị đánh giá là nước có nền kinh tế kém phát triển nhất(LDC – Least Developed Country) Ở Miến Điện, nghành công nghiệp chỉ chiếm 9,2% GDP năm 2002/2003 và toàn lĩnh vực thứ hai là 13,6% tổng GDP Trong khi lĩnh vực công nghiệp chỉ quanh quẩn dưới 10% GDP kề từ những năm 1980 và hơn 20 năm sau đó, như ta thấy từ số liệu vẫn chỉ nhỉnh hơn, không có bước tiến nào khác

Ngành chủ lực ở Myanma trong suốt nhiều năm và trong cả thời kỳ cầm quyền của chính phủ quân sự vẫn luôn là nông nghiệp Đứng ở vị trí thứ nhất với 55,3% năm 1987, lĩnh vực này đã vươn lên 57% vào năm 2000 tức hơn 20 năm sau Lĩnh vực ba dịch vụ ổn định ở 33% Bảy mươi phần trăm dân số phụ thuộc vào nông nghiệp, nghành kinh tế đóng hơn 50% GDP và đóng vai trò chủ đạo của hệ thống kinh tế Tuy nhiên, những sản phẩm nông nghiệp lại không cải tiến về chất lượng.Các lệnh cấm, chính sách không ổn định đã làm cho nghành nông nghiệp suy yếu dù vẫn đứng thứ nhất.Những lệnh cấm xuất khẩu để giữ giá tiêu dùng trong nước và hạn chế những nguy cơ đe dọa chính trị là các bước đi được xem là hữu hiệu nhất với thế lực quân sự.Tuy nhiên, một số mặt hàng như

gỗ teak lại được chú trọng tăng 13% so với năm trước (2004 - 2005) Cũng cần phải nói rằng, tuy nhà cầm quyền quân sự Myanmar hạn chế và cấm xuất khẩu với phương Tây nhưng nó vẫn luôn hé cửa với Trung Quốc, với việc rất nhiều tài nguyên thô đã được xuất khẩu bất hợp pháp sang Trung Quốc (Stark 2006, p.379)

Chất lượng đời sống người dân Myanmar trong thời kỳ cầm quyền của

nhiều quốc gia trong khu vực thì Myanmar vẫn nằm ở nhóm chót bảng.Trong

suốt thập niên 90 của thế kỷ XX, nhiều quốc gia trong vùng đã có sự cải thiện đáng kể đời sống của người dân với những bước tiến tích cực.Trong khi đó, tỉ lệ

tử vong của trẻ em ở Myanmar cao gấp hai lần so với Trung Quốc và gấp ba lần

so với Việt Nam Cũng theo World Bank vào cuối những năm 1990, sự thiếu dinh dưỡng xảy ra với 39% trẻ dưới 5 tuổi của Myanmar, và 1/3 những đứa trẻ này thật sự bị suy dinh dưỡng trầm trọng (World Bank 1999)

Chỉ số phát triển con người – Human Development Index (HDI) ở Myanmar

dù cao hơn Lào và Cambodia nhưng vẫn thấp với thế giới và hầu như không cải thiện được điều gì Từ năm 1992 đến 1996 Myanmar bị tụt lùi trong bảng xếp hạng HDI của UNDP từ thứ 111 xuống 133 Và đến tận năm 2004, 2005 HDI của Myanmar vẫn ở hạng 130,132

Mức sống, tình trạng sống của cư dân Myanmar còn được chỉ ra bởi phần trăm dân số sống dưới mức nghèo khổ và bởi sự phân chia thu nhập ở các giai tầng và các vùng Cũng cần phải nhắc lại là cũng như ở các vấn đề khác, chính phủ quân sự Myanmar hầu như không quan tâm đến việc khảo sát tình trạng đói nghèo của đất nước, không có số liệu nào về mức nghèo khổ, số hộ nghèo được chính phủ đưa ra Theo IMF (Interational Monetary Fund), Myanmar có hơn 23% dân số sống dướimức nghèo khổ trong khi đó UNDP ước tính rằng hơn 50% dân số Myanmar sống dưới mức nghèo khổ

So với những quốc gia trong vùng, Myanmar chiếm một vị trí ở giữa trong bảng xếp hạng với tỉ lệ đói nghèo là 26,6% Theo một cuộc thăm dò ý kiến ở Myanmar các nhà khảo sát thấy rằng ở những khu vựa rìa thành thị chênh lệch giàu nghèo với khu vực thành thị rất cao (Clawson, Kelle 1999) Thu nhập trung bình của người đàn ông chỉ khoảng 100 – 200 Kyat, trong khi phụ nữ kiếm ít hơn từ 50 – 200 Kyat hoặc ít hơn nữa.Rất hiếm có công việc lâu dài, đa phần mọi người phải làm các công việc tạm thời, ngẫu nhiên Giữa các bang của Myanmar cũng có sự chênh lệch lớn, Vùng Tanintharyi có số người sống nghèo khổ là 8,1%, trong khi đó ở vùng nông thôn bang Chin con số này là 42,1% và