BÀI TIỂU LUẬN MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG ĐỀ TÀI: CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 – KỶ NGUYÊN MỚI CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM Trải qua lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước với những bước thăng trầm, thịnh suy nhưng với truyền thống đoàn kết, ý chí kiên cường. Dân tộc Việt Nam đã chiến thắng bao kẻ thù xâm lược lớn mạnh. Từ đầu thế kỉ XIX, trong quá trình xâm chiếm, mở rộng thuộc địa của các nước tư bản phương Tây đã để ý đến nước ta. Sau 1884, khi Triều đình nhà Nguyễn ký hiệp ước Patơnốt, hoàn toàn dâng hiến nước ta cho nước Pháp. Từ đó, dưới sự thống trị của thực dân Pháp, đã bóc lột tàn bạo, nhân dân ta chịu nhiều khổ cực, lầm than từ đó lòng thù hận sâu sắc trong tiềm thức mỗi người ngày càng nhiều. Sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam ngày 321930, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam. Kể từ khi có Đảng, dân tộc ta tiếp tục giiafnh được những thắng lợi mang ý nghĩa dân tộc và thời đại sâu sắc. Mở đầu là thắng lợi của cách mạng Tháng Tám năm 1945. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những sự kiện vĩ đại, là bước nhảy vọt vĩ đại, đánh dấu một cuộc biến đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử tiến hoá của dân tộc. Cách mạng Tháng Tám đã phá tan hai tầng xiền xích nô lệ của thực dân Pháp kéo dài hơn 80 năm và của phát xít Nhật đồng thời lật đổ chế độ phong kiến đô hộ hơn 1000 năm, thiết lập nên chế độ xã hội tiến bộ với sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Cuộc cách mạng Tháng Tám mở ra cho dân tộc Việt Nam một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của độc lập, tự do gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Để tìm hiểu sâu sắc về cuộc cách mạng Tháng Tám 1945, và sự lãnh đạo tài tình của Đảng cộng sản Việt Nam, nhóm chúng em xin chọn đề tài “Cách mạng Tháng Tám 1945 – Kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam”.
Trang 1PHÂN HIỆU TRƯỜNG ĐẠI HỌC THUỶ LỢI
-oo0oo -BÀI TIỂU LUẬN MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG
ĐỀ TÀI:
CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 – KỶ NGUYÊN
MỚI CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM
GVHD:ThS MAI THỊ XUÂN
Người thực hiện:
1 Trần Ngọc Thịnh
2 Trần Đinh Diệu Mi
3 Nguyễn Thị Ngọc Thảo
4 Phùng Tấn Phương
TP.HCM, ngày 13 tháng 12 năm 2020
Trang 2Mục lục
A MỞ ĐẦU 2
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2
3 MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2
4 Ý NGHĨA ĐỀ TÀI 3
B PHẦN NỘI DUNG 4
I Quá trình chuẩn bị cho cuộc cách mạng Tháng Tám năm 1945 4
1 Cao trào cách mạng 1930-1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh 4
2 Phong trào Dân chủ ở Đông Dương 1936-1939 4
3 Phong trào giải phóng dân tộc 1939-1945 5
II Đảng lãnh đạo thắng lợi cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945 7
1 Đảng phát động cao trào kháng nhật cứu nước, dự kiến thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền 7
2 Đảng lãnh đạo toàn dân đứng lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, đưa cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945 đến thắng lợi 8
III Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm 9
1 Nguyên nhân thắng lợi 9
2 Ý nghĩa lịch sử 10
3 Bài học kinh nghiệm 11
C PHẦN KẾT LUẬN 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 3A MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trải qua lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước với những bước thăng trầm, thịnh suy nhưng với truyền thống đoàn kết, ý chí kiên cường Dân tộc Việt Nam đã chiến thắng bao kẻ thù xâm lược lớn mạnh
Từ đầu thế kỉ XIX, trong quá trình xâm chiếm, mở rộng thuộc địa của các nước tư bản phương Tây đã để ý đến nước ta Sau 1884, khi Triều đình nhà Nguyễn ký hiệp ước Pa-tơ-nốt, hoàn toàn dâng hiến nước ta cho nước Pháp Từ đó, dưới sự thống trị của thực dân Pháp, đã bóc lột tàn bạo, nhân dân ta chịu nhiều khổ cực, lầm than từ đó lòng thù hận sâu sắc trong tiềm thức mỗi người ngày càng nhiều
Sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam ngày 3/2/1930, đánh dấu một bước ngoặt lịch
sử của cách mạng Việt Nam Kể từ khi có Đảng, dân tộc ta tiếp tục giiafnh được những thắng lợi mang ý nghĩa dân tộc và thời đại sâu sắc Mở đầu là thắng lợi của cách mạng Tháng Tám năm 1945
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những sự kiện vĩ đại, là bước nhảy vọt
vĩ đại, đánh dấu một cuộc biến đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử tiến hoá của dân tộc Cách mạng Tháng Tám đã phá tan hai tầng xiền xích nô lệ của thực dân Pháp kéo dài hơn 80 năm và của phát xít Nhật đồng thời lật đổ chế độ phong kiến đô hộ hơn 1000 năm, thiết lập nên chế độ xã hội tiến bộ với sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà
Cuộc cách mạng Tháng Tám mở ra cho dân tộc Việt Nam một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của độc lập, tự do gắn liền với chủ nghĩa xã hội Để tìm hiểu sâu sắc về cuộc cách mạng Tháng Tám 1945, và sự lãnh đạo tài tình của Đảng cộng sản Việt Nam, nhóm chúng
em xin chọn đề tài “Cách mạng Tháng Tám 1945 – Kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam”
2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của bài tiểu luận là Cách mạng tháng Tám năm 1945
2.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Khu vực Bắc Trung Bộ
-Về thời gian: Từ ngày 1-9-1939 đến ngày 28-8-1945, là thời gian trực tiếp chuẩn
bị và khởi nghĩa giàn chính quyền của nước ta
3 MỤC ĐÍCH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 Mục đích nghiên cứu
Tái hiện có hệ thống và toàn diện về Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Trên cơ
sở đó, khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng Sản Việt Nam
3.2 Phương pháp nghiên cứu
Trang 4Phương pháp luận là quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, của Đảng Cộng Sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về bạo lực cách mạng, xây dựng Đảng, vận động quần chúng, xây dựng lực lượng vũ trang, đặc biệt là khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Phương pháp lịch sử, phương pháp logic và miêu tả, phân tích, tổng hợp để tái hiện bức tranh lịch sử về Cách mạng Tháng Tám năm 1945
4 Ý NGHĨA ĐỀ TÀI
Cách mạng Tháng Tám 1945 là một cuộc các mạng dân tộc dân chủ nhân dân do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo trong đó nổi bật lên tính chất giải phóng dân tộc
Đó là cuộc cách mạng điển hình về tinh thần chủ động, sáng tạo, biết chớp lấy thời cơ đứng lên giải phóng
Cách mạng Tháng Tám 1945 là bước nhảy vọt vĩ đại trong lịch sử tiến hoá của dân tộc Chấm dứt hơn 80 năm thống trị của thực dân Pháp và lật đổ chế độ phong kiến tồn tại hơn một ngàn năm trên đất nước ta, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên của Đông Nam châu Á
Cách mạng Tháng Tám thắng lợi đã phát huy và làm rạng rỡ thêm truyền thống kiên cường bất khuất, anh dũng sáng tạo và đoàn kết nhất là ý chí kiên cường, quyết tâm của dân tộc Việt Nam Từ đây nước ta có độc lập chủ quyền, dân tộc ta thoát khỏi kiếp nô lệ, được làm chủ đất nước
Trang 5B PHẦN NỘI DUNG
I Quá trình chuẩn bị cho cuộc cách mạng Tháng Tám năm 1945
1 Cao trào cách mạng 1930-1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh
Trên thế giới, những năm 1929-1933 các nước tư bản chủ nghĩa lâm vào khủng hoảng kinh tế trên quy mô lớn với những hâu quả nặng nề, làm cho mâu thuẫn trong lòng xã hội
tư bản phát triển gay gắt Phong trao cách mạng thế giới dâng cao
Tại Đông Dương, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới ảnh hưởng lớn đến các nước thuộc địa và phụ thuộc, các hoạt động sản xuất đình đốn Thực dân Pháp tăng cường bóc lột để bù đắp những hậu quả của cuộc khủng hoảng, đồng thời tiến hàng khủng bố trắng nhằm đàn áp cuộc khởi nghĩa Yên Bái (2-1930) Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam và đế quốc Pháp và tay sai ngày càng gay gắt
Việc Đảng ra đời là nhân tố quyết định và là nguyên nhân trực tiếp nổ ra cao trào cách mạng 1930-1931, dưới sự lãnh đạo của Đảng từ tháng 1 đến tháng 4-1930 nhiều cuộc bãi công nổ ra liên tiếp ở khắp nơi Phong trào ngày càng lớn mạnh bắt đầu từ ngày 1-5-1930, phong trào lan ra phạm vị cả nước Đặc biệt ở Nghệ An và Hà Tĩnh, lực lượng cách mạng
ở nhiều huyện xã tự đứng ra quản lý lấy đời sống của mình Đó là một kiểu chính quyền cách mạng của nhân dân theo hình thức Xô Viết
Cao trào cách mạng 1930-1931 đã khẳng định đường lối cách mạng của Đảng ta đề ra
là đúng đắn, được quần chúng nhân dân đồng tình ủng hộ Cao trào cách mạng 1930-1931
và phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh nổ ra là cuộc tổng diễn tập đầu tiên của cách mạng Việt Nam để tiến hành giành chính quyền trong cả nước Cao trào để lại nhiều bài học kinh nghiệm bước đầu về cách mạng Đó là bài học kết hợp đúng đắn nhiệm vụ chống đế quốc
và chống phong kiến, kết hợp phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân
2 Phong trào Dân chủ ở Đông Dương 1936-1939
a Hoàn cảnh lịch sử
Trên thế giới, để giải quyết những hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-2933, giai cấp tư sản ở một số nước như Đức, Tây Ban Nha, Italia chủ trương dùng bạo lực đàn
áp phong trào đấu tranh trong nước và chuẩn bị phát động chiến tranh thế giới để chia lại thị trường Chủ nghĩa phát xít xuất hiện và nguy cơ chiến tranh thế giới đe doạ nghiêm trọng nền hoà bình, an ninh quốc tế
Trước tình hình đó, Quốc tế Cộng sản họp Đại hội lần thứ VII (tháng 7-1935) chống lại nguy cơ phát xít trên tế giới Quốc tế Cộng sản đã xác định nhiệm vụ trước mắt của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên thế giới là chống chủ nghĩa phát xít, chống chiến tranh, bảo vệ dân chủ và hoà bình
Khi đó ở Việt Nam, để thoát khỏi tình trạn khủng hoảng kinh tế và ngột ngạt về chính trị do chính sách khủng bố trắng của thực dân Pháp gây ra, mọi tầng lớp xã hội đều mong muốn có những cải cách dân chủ Đảng Cộng sản ĐÔng Dương đã phục hồi sau thời gian
Trang 6đấu tranh gian khổ và tranh thủ cơ hội thuận lợi xây dựng, phát triển hệ thống tổ chứng Đảng và các tổ chức quần chúng rộng rãi để tăng cường lực lượng cách mạng
b Sự lãnh đạo của Đảng
Ngày 26-7-1936, Ban Chấp hành Trung ương Đảng triệu tập Hội nghị lần thứ 2 tại Thượng Hải (Trung Quốc) do đồng chí Lê Hồng Phong chủ trì Hội nghị xác định cách mạng Đông Dương vẫn là cách mạng tư sản dân quyền có nhiệm vụ phản đế và điền địa, nhiệm vụ trước mắt là: chống phát xít, chống chiến tranh đế quốc, chống phản động thuộc địa và tay sai Yêu cầu cấp thiết trước mắt của quần chúng nhân dân lúc này là tự do, dân chủ, cải thiện đời sống Hội nghị quyết định “lập Mặt trận nhân dân phản đế rộng rãi bao gồm các giai cấp các đảng phái, các đoàn thể chính trị và tín ngưỡng tôn giáo khác nhau, các dân tộc ở xứ Đông Dương để cùng nhau tranh đấu để đòi những điều dân chủ đơn sơ” [1]
c Hình thức và phương thức đấu tranh
Phải triệt để lợi dụng những khả năng hợp pháp và nửa hợp pháp để tuyên truyền, tổ chức quần chúng đồng thời củng cố và phát triển các tổ chức bí mật của Đảng Kết hợp với những hoạt động công khai hợp pháp và hoạt động không hợp pháp, làm cho Đảng liên hệ chặt chẽ với đông đảo quần chúng và tổ chức đứng ra đấu tranh giành chính quyền dân chủ Như vậy, những vẫn đề Đảng nêu ra là hoàn toàn phù hợp với tình hình thực tiễn lúc đó, nhờ đó mà phong trào đấu tranh của quần chúng phát triển sôi nổi
d Ý nghĩa lịch sử và thành quả của phong trào
Phong trào dân chủ 1936-1939, có thể coi như cuộc tổng diễn tập lần thứ hai của cách mạng Việt Nam, chuẩn bị cho thắng lợi của cách mạng Tháng Tám 1945 vì:
Phong trào dân chủ 1936-1939, cho thấy sức sống mãnh liệt của Đảng và nhân dân ta, sau thời kỳ thoái trào, sau đợt khủng bố tàn bạo của kẻ thù đã nhanh chóng khôi phục được lực lượng và phát triển được phong trào trên quy mô lớn
Phong trào dân chủ 1936-1939, do Đảng lãnh đạo đã đem lại cho nhân dân ta những thắng lợi củ thể nhất định, đã buộc giai cấp thống trị phải thực hiện ít nhiều quyền tự do, dân chủ và cải thiện đời sống cho nhân dân Đây là điều hiếm có trong các nước thuộc địa
đế quốc Qua những thắng lợi đó đã làm cho nhân dân tin tưởng và đoàn kết dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng Nếu cao trào 1930-1931, chủ yếu là phong trào của quần chúng công nông, phong trào 1936-1939, là phong trào cách mạng của đông đảo các lớp quần chúng tham gia, trong đó công nông là cơ sở, với nhiều hình thức hoạt động, đấu tranh phong phú
3 Phong trào giải phóng dân tộc 1939-1945
a Hoàn cảnh lịch sử
Trang 7Ngày 1-1-1939, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ Tại Đông Dương và Việt Nam,
bộ máy đàn áp của thực dân Pháp được tăng cường, lệnh thiết quân luật được ban bố Ngày 22-9-1940, thực dân Pháp đầu hàng và cấu kết với Nhật thống trị, bốc lột Việt Nam, làm cho nhân dân phải chịu cảnh “một cổ hai tròng” Pháp thực hiện nhiều biện pháp tuyên truyền lừa bịp, phản động đồng thời thủ tiêu những quyền dân chủ, dân sinh
Dưới hai tầng áp bức Nhật, Pháp, quyền lợi nhân dân bị cướp giật, vận mệnh dân tộc nguy vong Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc xâm lược và tay sai ngày càng gay gắt, đòi hỏi Đảng phải có đường lối chính trị phù hợp và công tác tổ chức chặt chẽ thực hiện thành công sự nghiệp giải phóng dân tộc
b Sự lãnh đạo của Đảng
Ngay khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Đảng chủ trương chuyển toàn bộ tổ chức đảng vào hoạt động bí mật, chuyển trọng tâm về hoạt động ở vùng nông thôn, đồng thời vẫn chú trọng các đô thị
Tháng 11-1939, trung ương Đảng đã hợp hội nghị lần thứ 6 đã điều chỉnh chiến lược cách mạng với nội dung: Đặ nhiệm vụ chống đề quốc tay sai, giành độc lập dân tộc lên hàng đầu Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông
Dương thu hút tất cả các dân tộc, các giai cấp, đảng phái và cá nhân yêu nước ở Đông Dương nhằm chống chiến tranh, chống bọn phát xít, đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai, giành lại độc lập hoàn toàn cho các dân tộc Đông Dương
Tháng 11-1940, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 7 họp lần thứ 7, khẳng định chủ trương của Đảng lần thứ VI là đúng, cũng trong hội nghị này đã cử đồng chí Trường Chinh làm bí thư trung ưởng Đảng lâm thời
Tháng 2-1941 lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam
Tháng 5-1941, Hội nghị Trung ương Đản lần thứ 8 do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chủ trì, đã hoàn chỉnh sự thay đổi chiến lược cáhc mạng của Đảng Cộng sản Đông Dương Đó là đường lỗi giải phóng dân tộc, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu
Chủ trương thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất đất nước Ở Việt Nam thành lâp tổ chứcViệt Nam Độc lập đồng minh, gọi tắt là mặt trận Việt Minh bao gồm các đoàn thể cứu quốc trên cả nước
Tháng 8-1942, Nguyễn Ái Quóc lấy tên là Hồ Chí Minh với danh nghĩa là đại diện của Việt Minh lên đường đi Trung Quốc để liên hệ tham gia đồng minh quốc tế chống phát xít và vận động những người yêu nước ở ngoài tham gia cách mạng Năm 1943, bản
“Đề Cương Văn Hoá Việt Nam” của Đảng được công bố tác dụng lớn trong việc lôi cuốn các tầng lớp tri thức, văn nghệ sĩ tham gia vào phong trào cách mạng của toàn cầu
Trang 8Được sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 6-1944 Đang Dân chủ Việt Nam được thành lập và Đảng này tham gia Mặt trận Việt Minh và tích cực hoạt động, góp phần mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc Đảng cũng tăng cường công tác vận động binh lính người Việt và người Pháp Từ Trung ương đến các địa phương đề có Ban binh vận
Ngày 22-12-1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập do
đồng chí Võ Nguyên Giáp lãnh đạo
Như vậy, ngoài lực lượng chính trị rộng lớn là mặt trận ViệtMinh lực lượng vũ trang cách mạng và căn cứ địa cách mạng cũng không ngừng phát triển mạnh mẽ Các nước đâu đâu cũng có sự chuẩn bị cho phong trào đấu tranh Qua các phong trào của các cuộc cách mạng tiền thân mà Đảng ta đã có nhiều knih nghiệm cũng như sự chuẩn bị lực lượng, có đường lỗi đúng đắn từng bước củng cố lực lượng chuẩn bị cho cuộc cách mạng Tháng Tám giành thắng lợi
II Đảng lãnh đạo thắng lợi cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945
1 Đảng phát động cao trào kháng nhật cứu nước, dự kiến thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền
Đầu năm 1945, chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thức Hồng quân Liên Xô đang truy kích phát xít Đức trên chiến trường châu Âu và giải phóng nhiều nước Đông Âu và tiến về Béclin Ở Tây Âu, Anh – Mỹ mở mặt trận thứ hai, đổ quân lên đất Pháp, tiến quân về phía Tây nước Đức.Sống chết, Nhật phải giữ lấy con đường bộ duy nhất nối liền từ Mãn Châu, Trung Quốc xuyên qua Đông Dương xuống Đông Nam Á Trong khi đó quân Pháp ở Đông Dương ráo riết chờ thời cơ chuẩn bị đánh Nhật, khôi phục quyền thống trị của chúng.“Cả hai quân thù Nhật – Pháp đều đang sửa soạn tiến tới chỗ tao sống, mày chết, quyết liệt cùng nhau”[2] Trước tình thế đó buộc Nhật phải tiến hành đảo chính Pháp để độc chiếm Đông Dương và trừ hậu hoạ quân Pháp đánh từ sau lưng
Vào 20 giờ ngày 9-3-1945, Nhật chính thức đảo chính lật đổ Pháp và giữ nguyên bộ máy cai trị của Pháp ở Đông Dương để làm tay sai cho chúng
Giữa lúc tiếng súng Nhật đảo chính Pháp đang nổ ra, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã họp ở Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh) trong Trường Chinh chủ trì Sau khi đánh giá tình hình và ra chỉ thị “Nhật Phát bắn nhau và hành động của chúng ta” Bản chỉ thị vạch rõ:
Cuộc đảo chính của Nhật lật Pháp làm cho các điều kiện khởi nghĩa chín muồi nhanh chóng
Kẻ thù chính, cụ thể, trước mặt và duy nhất của cách mạng Đông Dương lúc này
là phát xít Nhật
Trang 9 Nhanh chóng phát động cao trào phát động chống Nhật, cứu nước với các hình thức đấu tranh chính trị, vũ trang, kinh tế, văn hoá, tuyên truyền Thực hiện khởi nghĩa từng phần, giành chính quyền từng bộ phận, chuẩn bị mọi điều kiện để tiến tới tổng khởi nghĩa
Chỉ thị dự kiến thời cơ thuận lợi để tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền đó là khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương đánh Nhật, Nhật chống đỡ, phía sau
sơ hở Hoặc cách mạng Nhật bùng nổ, chính quyền cách mạng của nhân dân Nhật
ra đời Hoặc Nhật bị mất nước như Pháp năm 1940, quân đội viễn chinh Nhật hoang mang, mất tinh thần Tuy nhiên, không được trông chờ, ỷ lại vào bên ngoài, mà phải chủ động nắm bắt thời cơ và phải dựa vào sức mình là chính
Do bọn phát xít Nhật thẳng tay vơ vét bóc lột, đã gây ra một nạn đói khủng khiếp đã cướp đi gần hai triệu đồng báo chết đói Xuất phát từ lợi ích của quần chúng Đảng đã kịp thời đề ra khẩu hiệu “Phá kho thóc, giải quyết nạn đói” Khẩu hiệu đó đã lôi kéo hàng triệu quần chúng, nhất là nông dân đứng lên chống Nhật, giành lấy chính quyền về tay nông dân
2 Đảng lãnh đạo toàn dân đứng lên Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, đưa cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945 đến thắng lợi
Từ giữa tháng 3-1945, cách mạng Việt Nam đã nhanh chóng trở thành cao trào Trong cao trào đó nổi lên những nét lớn:
Chiến tranh du kích lan rộng ra toàn quốc
Khởi nghĩa từng phần giành chính quyền từng địa phương, nhiều căn cứ lớn ra đời, khu giải phóng được thành lập
Phá kho thóc của Nhật, giải quyết nạn đói, đồng thời hình thành phong trào cách mạng quần chúng rộng lớn
Phát động chiến tranh du kích, khởi nghĩa từng phần giành chính quyền bộ phận,
mở rộng căn cứ địa cách mạng, thành lập chính quyền địa phương là nét điển hình và sáng tạo của Đảng trong lãnh đạo và tổ chức lực lượng tiến lên tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở nước thuộc địa phong kiến như nước ta
Đến giữa tháng 8-1945, cách mạng đã có thế và lực rộng rãi ở khắp nông thôn và đô thị, bao gồm lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa Chính phủ Nhật đã đầu hàng Liên Xô và các nước Đồng minh vô điều kiện Quân Nhật ở Đông Dương bị tê liệt hoàn toàn, chính phủ bù nhìn Trần Kim Trọng hoang mang cực độ
Vào nửa cuối tháng Tám năm 1945 Trước tình hình trên, Hội nghị Đảng Cộng sản Đông Dương họp ở Tân Trào, do lãnh tụ Hồ Chí Minh và Tổng bí thư Trường Chinh chủ trì Từ ngày 13 đến 15 tháng 8 đã khẳng định thời cơ tốt đã đến cho ta giành chính quyền độc lập Đảng chủ trương nhanh chóng phát động toàn dân đứng lên Tổng khởi nghĩa, quyết tâm giành lấy chính quyền từ tay phát xít Nhật
Trang 10Ngày 16 và 17-8-1945, tại Tân Trào, Quốc dân Đại hội họp, nhiệt liệt ủng hộ chủ trương tổng khởi nghĩa của Đảng và thông qua 10 chính sách của Việt Minh; quyết định lập Uỷ ban dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm chủ tịch Ngay sau Quốc dân Đại hội, Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên giành chính quyền: “Giờ quyết định của vận mệnh dân tộc đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà giải phóng cho ra…Chúng ta không thể chậm trễ Tiến lên! Tiến lên! Dưới
lá cờ Việt Minh, đồng bào hãy dũng cảm tiến lên”[3]
Tin phát xít Nhật đầu hàng lan truyền nhanh chóng khắp nước Mệnh lệnh khởi nghĩa của Uỷ ban dân tộc phải phóng và lời kêu gọi cả nước đứng lên tổng khởi nghĩa của chủ tịch Hồ Chí Minh vang khắp đất nước Các địa phương Tuyên Quang (14-8), Hà Nội (19-8), Huế (23-(19-8), Sài Gòn (25-8) khởi nghĩa thắng lợi đã có tác dụng rất lớn thúc đẩy các tỉnh xung quanh đứng lên khởi nghĩa Ngày 28-81945, tổng khởi nghĩa kết thức với tỉnh cuối cùng là Hà Tiên (Kiên Giang) Cuộc tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đã thành công trên cả nước chỉ trong vòng nửa tháng
Ngày 2-9-1945, tại Quảng Trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc Bản Tuyên ngôn độc lập tuyên bố với quốc dân đồng bào và thế giới nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời “Tất cả các dân tộc trên thế giới đề sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”… “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và thực sự đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự
do, độc lập ấy”[4]
III Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm
1 Nguyên nhân thắng lợi
a Nguyên nhân chủ quan
Cách mạng Tháng Tám thành công do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân quan trọng, có ý nghĩa quyết định, đó là sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt, khôn khéo của Đảng; là sự vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện lịch sử cụ thể của nước ta một cách đúng đắn, độc lập, tự chủ và sáng tạo có phương pháp; chiến lược, chiến thuật cách mạng thích hợp và linh hoạt Tổng khởi nghĩa Tháng Tám là đỉnh cao của 15 năm đấu tranh của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, trải qua ba cao trào cách mạng lớn: Cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931), cao trào dân chủ (1936 - 1939), cao trào cứu nước trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) Qua đấu tranh gian khổ, với nhiều hy sinh to lớn, Đảng ta đã từng bước trưởng thành về chính trị, tư tưởng và
tổ chức, xây dựng được lực lượng xung quanh mình, giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, phân hóa lực lượng kẻ thù, xác định kẻ thù chính, kẻ thù cụ thể trước mắt để có sách lược khôn khéo tập hợp lực lượng
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là sự vận dụng thời cơ cách mạng chín muồi, lực lượng cách mạng đã được chuẩn bị chu đáo cộng với sự lãnh đạo sáng suốt tài tình của Đảng, chớp đúng thời cơ lịch sử ngàn năm có một, biết sử dụng lực lượng cách