Sự cần thiết của đề tài
Chi ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và phát triển kinh tế xã hội của Đảng, Nhà nước và các cấp ủy, chính quyền cơ sở.
Để nâng cao hiệu quả chi ngân sách nhà nước (NSNN) và đảm bảo chi tiêu tiết kiệm, chống lãng phí, cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp Một trong những biện pháp quan trọng là tăng cường quản lý chi NSNN tại Phòng Tài chính, nhằm đảm bảo an ninh, quốc phòng và thúc đẩy sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.
Vào ngày 30/4/2014, Thị xã Cai Lậy thuộc Tỉnh Tiền Giang được thành lập theo Nghị quyết số 130/NQ-CP ngày 26/12/2013 của Chính phủ, nhằm điều chỉnh địa giới hành chính Huyện Cai Lậy Thị xã Cai Lậy có diện tích tự nhiên là 14.018,95 ha và dân số đạt 123.775 người, bao gồm các phường được thành lập dựa trên sự điều chỉnh này.
Là một đơn vị mới thành lập, nhu cầu đầu tư và chi phí thường xuyên để phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương là rất lớn.
Trong những năm qua, quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế Cơ chế quản lý chi ngân sách hiện tại còn nhiều bất cập, chính quyền cấp Thị xã chưa chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ chi, và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức sử dụng ngân sách chưa phù hợp với yêu cầu quản lý Năng lực của một số cán bộ trong công tác quản lý chi ngân sách còn yếu, đặc biệt là việc phân bổ vốn đầu tư chưa gắn kết với kế hoạch vốn Hơn nữa, việc khoán chi cho các đơn vị hành chính hiện thiếu công cụ đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách, trong khi quản lý chi thường xuyên còn kém hiệu quả, dẫn đến thất thoát và lãng phí Công tác xây dựng dự toán chi ngân sách cũng chưa dự báo đầy đủ các nhiệm vụ chi, gây khó khăn trong điều hành và quyết toán ngân sách.
Để nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu ngân sách nhà nước (NSNN) tại Thị xã Cai Lậy, cần thực hiện các mục tiêu từ Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/3/2017 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nhằm đạt chuẩn đô thị loại III vào năm 2020 Đồng thời, cần tuân thủ chỉ đạo từ Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05/4/2017 về phát triển kinh tế - đô thị 03 vùng của tỉnh đến năm 2020, với định hướng đến năm 2030 Do đó, tác giả đã chọn đề tài “Quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy” để nghiên cứu.
Lậy, Tỉnh Tiền Giang” để làm luận văn thạc sĩ kinh tế.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu cụ the
Lãnh đạo xây dựng và phát triển Thị xã Cai Lậy đã đạt chuẩn đô thị loại III vào năm 2020, theo chỉ đạo của Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05 tháng 4 năm 2017 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Tiền Giang Nghị quyết này đề ra mục tiêu phát triển kinh tế - đô thị cho ba vùng của tỉnh đến năm 2020, với định hướng mở rộng đến năm 2030 Dựa trên nền tảng này, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy” để làm rõ những chiến lược và biện pháp trong quản lý tài chính công.
Lậy, Tỉnh Tiền Giang” để làm luận văn thạc sĩ kinh tế.
Bài viết phân tích thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả quản lý chi ngân sách Các vấn đề hiện tại được đánh giá kỹ lưỡng để đưa ra những khuyến nghị phù hợp, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách nhà nước tại địa phương.
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý chi NSNN cấp Huyện (Thị xã).
Bài viết phân tích thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy trong giai đoạn 2016-2018, nhấn mạnh những thành tựu đạt được cũng như các hạn chế tồn tại Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra nguyên nhân dẫn đến những hạn chế này, từ đó đưa ra cái nhìn tổng quan về hiệu quả quản lý chi ngân sách trong khu vực.
- Đề xuất các giải pháp chủ yếu quản lý chi NSNN tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy.
Câu hỏi nghiên cứu
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm trả lời cho các câu hỏi sau:
(1) Thực trạng quản lý chi NSNN tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã cai lậy, Tỉnh Tiền Giang từ năm 2016 đến 2018 như thế nào?
(2) Giải pháp nào để quản lý chi NSNN tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xãCai Lậy, Tỉnh Tiền Giang?
Đóng góp mới của luận văn
Về phương diện khoa học
Tổng hợp cơ sở lý luận có liên quan đến quản lý chi NSNN cấp Huyện (Thị xã).
Về phương diện thực tiễn
Luận văn là tài liệu quan trọng dành cho học viên và sinh viên ngành kinh tế, đặc biệt cho những ai quan tâm đến quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện và thị xã.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp định tính, cụ thể bao gồm các phương pháp sau:
(1) Phương pháp kế thừa lý luận cơ bản
(2) Phương pháp thống kê phân tích, phân loại số liệu thực tế
(3) Phương pháp tổng hợp, đối chiếu để đánh giá kết quả
(4) Phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp hữu ích
- Phương pháp thu thập số liệu và thông tin
Tác giả thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau như sách báo, giáo trình, sách chuyên khảo, tạp chí và internet Đặc biệt, tác giả còn sử dụng các số liệu và tài liệu báo cáo dự toán, quyết toán thu để làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu.
Từ năm 2016 đến 2018, dữ liệu được thu thập trực tiếp tại Phòng Tài chính - Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang Dựa trên những thông tin đã thu thập, tác giả đã tiến hành phân tích và so sánh giữa lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để phục vụ cho đối tượng nghiên cứu của đề tài.
- Phương pháp xử lý số liệu và thông tin
+ Sau khi thu thập, các thông tin được tiến hành phân loại, lựa chọn, sắp xếp thành bảng số liệu để đưa vào sử dụng.
+ Sử dụng Excel để tổng hợp số liệu và lên các biểu số liệu chi tiết.
Luận văn được xây dựng trên nền tảng của phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp với các phương pháp cụ thể như khái quát hóa, thống kê, tổng hợp-phân tích, đối chiếu và so sánh, đồng thời áp dụng thực tiễn và tài liệu liên quan.
-Ngoài ra tác giả còn tham khảo ý kiến, kinh nghiệm quản lý của Lãnh đạo cấp Phòng và Sở tài chính.
Nhìn chung đề tài được giải quyết bằng các phương pháp mang tính chất định tính.
Tổng quan các công trình nghiên cứu trước
Hiện nay có nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý chi ngân sách nhà nước tại Huyện (Thị xã), tác giả tham khảo các công trình sau:
Nghiên cứu của Phan Thị Hiếu (2015) tại Trường Đại học Đà Nẵng tập trung vào việc hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Gia Nghĩa, Tỉnh Đắk Nông Luận văn Thạc sĩ Kinh tế này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Nghiên cứu của Nguyễn Hoàng Nguyên (2015) trong luận văn Thạc sĩ tại Trường Đại học Đà Nẵng tập trung vào đề tài "Quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thành phố Buôn Ma Thuột" Nghiên cứu này phân tích các phương pháp quản lý chi tiêu ngân sách và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước tại địa phương.
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thủy Ngân (2018) trong luận văn Thạc sĩ Tài chính ngân hàng tại Trường Đại học Tài chính Hà Nội đã tập trung vào việc hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Huyện Cai Lậy, Tỉnh Tiền Giang.
Nghiên cứu của Phạm Thế Tụng (2018) trong luận văn Thạc sĩ Tài chính ngân hàng tại Trường Đại học Tài chính Hà Nội đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Thành phố Mỹ Tho, Tỉnh Tiền Giang.
Tác giả kế thừa lý luận từ các nghiên cứu trước và tham khảo thực trạng cũng như giải pháp hiện có Đặc biệt, tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, Tỉnh Tiền Giang, chưa có nghiên cứu nào về “Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp Huyện” tính đến tháng 9/2019 Do đó, đề tài này hoàn toàn mới và không bị trùng lặp với các nghiên cứu khác.
Kết cấu của luận văn
Đề tài nghiên cứu được chia làm 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và quản lý chi ngân sách nhà nước.
- Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính –
- Chương 3: Giải pháp quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính –
Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, Tỉnh Tiền Giang.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ
Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước
1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước
Theo Luật Ngân sách Nhà nước Việt Nam năm 2002, ngân sách nhà nước (NSNN) được định nghĩa là tổng hợp các khoản thu và chi của Nhà nước, đã được các cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm, nhằm bảo đảm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.
Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 định nghĩa ngân sách nhà nước là tổng hợp các khoản thu chi của Nhà nước được quyết định bởi các cơ quan có thẩm quyền và thực hiện trong một năm, nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.
Theo quan điểm quản lý, ngân sách nhà nước (NSNN) là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nước, thể hiện bảng cân đối thu - chi trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm, được gọi là năm ngân sách Tại nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, năm ngân sách trùng với năm dương lịch, bắt đầu từ ngày 01/01 và kết thúc vào ngày 31/12.
Bản chất của ngân sách nhà nước (NSNN) nằm ở các mối quan hệ kinh tế giữa nhà nước và các chủ thể khác, diễn ra trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ lớn nhất của Nhà nước Giá trị của cải xã hội là đối tượng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN Mục đích của việc phân phối và sử dụng nguồn vốn NSNN là nhằm đáp ứng các nhu cầu liên quan đến việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ cụ thể.
Nghiệp vụ chủ yếu của NSNN bao gồm thu - chi, không chỉ đơn thuần là tăng giảm số lượng tiền tệ mà còn phản ánh mối quan hệ kinh tế - tài chính giữa Nhà nước và các tác nhân trong nền kinh tế Quá trình này liên quan đến việc phân bổ nguồn lực và phân phối thu nhập mới được tạo ra.
Các quan hệ kinh tế trong phạm trù ngân sách bao gồm: (1) quan hệ giữa Nhà nước và các doanh nghiệp; (2) quan hệ giữa Nhà nước và các cơ quan chức năng quản lý hành chính; (3) quan hệ giữa ngân sách và các tầng lớp dân cư; (4) quan hệ giữa Nhà nước với các định chế tài chính quốc tế, Chính phủ và các tổ chức phi Chính phủ Những quan hệ này phản ánh rõ nét nội dung kinh tế - xã hội của ngân sách nhà nước, cho thấy ngân sách không chỉ là một phạm trù kinh tế mà còn là công cụ kinh tế quan trọng của Nhà nước.
1.1.2 Đặc điêm của ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia Ngân sách nhà nước có một số đặc điểm sau:
Các khoản thu chi của ngân sách nhà nước (NSNN) có tính pháp lý cao, gắn liền với địa vị pháp lý và quyền lực kinh tế chính trị của Nhà nước, đòi hỏi việc thực hiện và tuân thủ nghiêm ngặt Hoạt động của NSNN bao gồm hai mặt là thu và chi, trong đó thu ngân sách đóng vai trò quyết định, còn chi ngân sách không chỉ thực hiện chức năng nhiệm vụ của NSNN mà còn góp phần nâng cao nguồn thu của NSNN.
Hoạt động của ngân sách nhà nước (NSNN) được thực hiện với mục tiêu phục vụ lợi ích chung của toàn bộ nền kinh tế xã hội, góp phần vào sự tồn tại và phát triển bền vững của nền kinh tế.
Ngân sách nhà nước (NSNN) bao gồm nhiều quỹ tiền tệ khác nhau, được phân chia theo chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cấp quản lý nhà nước Việc này giúp nâng cao hiệu quả trong quản lý các nguồn thu và chi của NSNN.
(Nguồn trích từ sách giáo khoa của PGS.TS Nguyễn Đăng Dờn (năm 2017)
Quản lý chi ngân sách nhà nước
1.2.1 Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước
Trong mọi lĩnh vực kinh tế xã hội, vai trò của con người là rất quan trọng để đảm bảo hoạt động diễn ra bình thường, và điều này được gọi là quản lý Quản lý là việc thiết lập và tổ chức thực hiện các phương pháp nhằm tác động có chủ định đến đối tượng để đạt được kết quả mong muốn Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) là một phần của công tác quản lý NSNN và quản lý chung, phản ánh hoạt động tổ chức và quyết định của Nhà nước trong việc phân phối và sử dụng nguồn lực NSNN Điều này nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trong quản lý, cung cấp hàng hóa công, và phục vụ lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng.
Với khái niệm trên cho thấy:
Xét theo nghĩa rộng, quản lý chi NSNN là việc sử dụng NSNN làm công cụ quản lý hệ thống xã hội thông qua các chức năng vốn có.
Xét theo nghĩa hẹp, quản lý chi NSNN là quản lý các đầu ra của NSNN thông qua các công cụ và quy định cụ thể.
Xét về phương diện cấu trúc, quản lý chi NSNN bao gồm hệ thống các yếu tố sau:
Chủ thể quản lý: Nhà nước là người trực tiếp tổ chức, điều khiển quá trình phân phối, sử dụng quỹ NSNN.
Mục tiêu tổng quát là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững và ổn định Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính quan trọng, cần tuân thủ ba mục tiêu chính của chính sách kinh tế tổng thể: ổn định tài chính, tăng trưởng kinh tế và tính công bằng Để đạt được điều này, cần phân bổ hợp lý nguồn lực và thực hiện kỷ luật tài chính Ba mục tiêu chính của quản lý chi NSNN hiệu quả bao gồm nguyên tắc tài khóa, phân bổ nguồn lực phù hợp với ưu đãi chính sách và quản lý hoạt động hiệu quả Việc này đòi hỏi không chỉ tính hiệu quả trong việc giảm chi phí mà còn tính hợp lý để đạt được kết quả như dự kiến.
Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) liên quan chặt chẽ đến ba mục tiêu chính: nguyên tắc tài khóa, phân bổ và huy động nguồn lực, và hiệu quả hoạt động Nguyên tắc tài khóa đảm bảo kiểm soát chi tiêu và dự báo chính xác thu chi, trong khi phân bổ và huy động nguồn lực thực hiện chức năng lập kế hoạch chi tiêu một cách chiến lược Hiệu quả hoạt động được đánh giá thông qua các chỉ số kinh tế, hiệu suất và quy trình, phản ánh khả năng quản lý chi tiêu hiệu quả Sự liên kết giữa thu và chi là yếu tố then chốt trong việc tối ưu hóa quản lý chi NSNN.
Trong ngắn hạn, ba mục tiêu có thể xung đột và cần được cân đối, nhưng trong dài hạn, chúng bổ sung cho nhau Nguyên tắc tài khóa trong phân bổ nguồn lực không có kế hoạch và hoạt động không hiệu quả dẫn đến sự bất ổn Kết quả ngân sách hiệu quả phải dựa trên những kết quả hoạt động hiệu quả tại từng cấp chính quyền Nguyên tắc tài khóa cần được áp dụng ở cấp tổng, nhưng kết quả thực tế về kiểm soát chi tiêu hiệu quả và dự báo thu nhập đáng tin cậy phải đến từ từng bộ và cơ quan chính quyền, không phải chỉ từ cấp trên.
Để thực hiện quản lý hiệu quả, Nhà nước cần sử dụng một hệ thống công cụ đa dạng, bao gồm các chính sách kinh tế - tài chính, pháp chế kinh tế - tài chính, và chương trình hóa các mục tiêu cũng như dự án cụ thể.
Cơ chế quản lý là phương thức mà Nhà nước áp dụng các công cụ quản lý để tác động đến quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính, nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) bao gồm các yếu tố quan trọng trong quy trình ngân sách quốc gia, cụ thể là: (i) Dự báo thu nhập và chi tiêu trong khuôn khổ chi tiêu trung hạn; (ii) Kết nối ngân sách với việc xây dựng chính sách.
(iii) Chuẩn bị ngân sách; (iv) Quản lý tiền mặt và kiểm soát chi tiêu ngân sách;
Kiểm tra nội bộ và thực hiện kiểm toán là rất quan trọng để đảm bảo tính minh bạch trong kế toán và báo cáo Mua sắm hàng hóa công và tài sản cần được thực hiện một cách hiệu quả, đồng thời đánh giá thực hiện giúp cải thiện quy trình Việc điều hành kiểm toán từ bên ngoài cũng góp phần nâng cao độ tin cậy, và sự giám sát từ cơ quan lập pháp cùng các cơ quan khác là cần thiết để duy trì sự tuân thủ và trách nhiệm.
1.2.2 Vai trò của chi ngân sách nhà nước
NSNN có vai trò rất to lớn, vai trò này thể hiện trên 2 nội dung sau:
NSNN đóng vai trò quan trọng trong việc tập trung các nguồn lực tài chính, đảm bảo rằng các khoản chi được thực hiện theo nguyên tắc cân đối tài chính tích cực.
NSNN là công cụ quan trọng để điều chỉnh các hoạt động kinh tế xã hội ở cấp vĩ mô, ảnh hưởng đến các lĩnh vực như văn hóa, y tế và giáo dục Nó cũng có tác động lớn đến thị trường giá cả, giúp điều chỉnh và quản lý các hoạt động kinh tế hiệu quả hơn.
Ngân sách huyện và thị xã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của chính quyền địa phương Thông qua việc thu ngân sách nhà nước, huyện và thị xã có thể tạo lập quỹ ngân sách để đáp ứng kịp thời các nhu cầu chi tiêu Nguồn thu này được sử dụng để đảm bảo chi phí hoạt động cho chính quyền huyện và thị xã.
Ngân sách (NS) Huyện, Thị xã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng Nhà nước, bảo vệ quốc phòng và an ninh Huyện, Thị xã cần tổ chức hệ thống các cơ quan hành chính để thực hiện quyền hạn của mình, và để các cơ quan này hoạt động hiệu quả, cần có quỹ tài chính tập trung từ NS Vị thế của NS Huyện, Thị xã cho phép chủ động thực hiện chức năng Nhà nước, tuy nhiên, nhu cầu về ngân sách sẽ khác nhau tùy thuộc vào tình hình kinh tế xã hội và phạm vi địa lý của từng Huyện, Thị xã Đặc biệt, chức năng đảm bảo an ninh trật tự và quốc phòng cần có kế hoạch cụ thể với các khoản dự phòng hợp lý để đáp ứng yêu cầu này.
Ngân sách Huyện, Thị xã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và ổn định kinh tế địa phương Để thực hiện hiệu quả chiến lược kinh tế, các Huyện, Thị xã cần tận dụng các công cụ sẵn có, bao gồm ngân sách, để điều tiết và định hướng phát triển Bằng cách căn cứ vào thế mạnh địa phương, các Huyện, Thị xã có thể hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý, kích thích tăng trưởng Đồng thời, việc cung cấp kinh phí, vốn đầu tư và hỗ trợ cơ sở hạ tầng là cần thiết để tạo ra môi trường thuận lợi, thu hút doanh nghiệp.
Ngân sách Huyện và Thị xã đóng vai trò quan trọng trong sự ổn định và phát triển bền vững của tài chính quốc gia, vì chúng là bộ phận cấu thành của ngân sách nhà nước (NSNN) Sự ổn định và bền vững của ngân sách Huyện, Thị xã là yếu tố then chốt để đảm bảo tính vững chắc của NSNN Nếu ngân sách Huyện, Thị xã không được cân đối, sẽ tạo gánh nặng cho ngân sách trung ương (NSTW), và ngược lại, NSTW không cần phải cấp bổ sung mà có thể điều tiết từ ngân sách Huyện, Thị xã Việc sử dụng hiệu quả ngân sách Huyện, Thị xã sẽ thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương, từ đó tạo ra nguồn thu ổn định cho cả ngân sách Huyện, Thị xã và NSTW.
Huyện và Thị xã cam kết đảm bảo đời sống và bình đẳng cho người dân, đồng thời chú trọng đến đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng Cần tạo ra nhiều sân chơi và phương tiện giải trí lành mạnh để phục vụ nhu cầu của người dân Các dịch vụ giáo dục và y tế cần được cải thiện để giảm chi phí, đảm bảo mọi người đều có cơ hội học tập và chăm sóc sức khỏe đầy đủ.
1.2.3 Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước
Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước
Quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) bị ảnh hưởng bởi điều kiện khí hậu và tự nhiên của từng vùng lãnh thổ Mỗi địa phương cần có định mức chi phù hợp với điều kiện tự nhiên của mình Ví dụ, ở những nơi có nhiều sông và thường xuyên xảy ra lũ lụt, ngân sách sẽ được ưu tiên cho việc xây dựng đê, kè và sửa chữa công trình, đồng thời cần tránh thi công vào mùa mưa, bão để giảm thiểu thiệt hại Ngược lại, ở các khu vực đồi núi, cần đầu tư vào giao thông để phát triển kinh tế và các ngành nghề phù hợp với địa hình Do đó, việc quản lý chi NSNN cần linh hoạt và thích ứng với điều kiện tự nhiên của từng địa phương.
Điều kiện kinh tế - xã hội có tác động lớn đến quản lý chi ngân sách nhà nước Trong môi trường kinh tế ổn định, chi ngân sách sẽ được duy trì ổn định, nhưng khi nền kinh tế mất ổn định và tăng trưởng chậm, Nhà nước sẽ thắt chặt tín dụng để kiểm soát lạm phát, dẫn đến việc điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư và giảm chi ngân sách Lạm phát làm tăng giá nguyên vật liệu, kéo theo chi phí công trình tăng, có thể dẫn đến hoãn thực hiện dự án do thiếu vốn đầu tư Do đó, các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đáng kể đến quản lý chi ngân sách nhà nước tại các địa phương.
* Trình độ của cán bộ quản lý chi ngân sách nhà nước:
Năng lực quản lý của người lãnh đạo bộ máy chi ngân sách nhà nước (NSNN) rất quan trọng, bao gồm khả năng đề ra chiến lược ngân sách, lập kế hoạch triển khai công việc rõ ràng và xây dựng cơ cấu tổ chức hiệu quả Việc phân định trách nhiệm và quyền hạn giữa các nhân viên và bộ phận là cần thiết để đảm bảo sự hoạt động trơn tru Nếu lãnh đạo thiếu năng lực, bộ máy tổ chức kém hiệu quả và chiến lược không phù hợp sẽ dẫn đến quản lý tài chính công không hiệu quả, gây ra tình trạng chi vượt thu, lãng phí ngân sách và không thúc đẩy phát triển kinh tế cũng như giải quyết các vấn đề xã hội.
Người lãnh đạo cần tránh các vấn đề như chạy theo thành tích, cục bộ địa phương, và quan liêu mệnh lệnh, đồng thời không coi thường pháp luật hay xem nhẹ quy trình thủ tục, vì điều này có thể làm giảm hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương, dẫn đến thất thoát, lãng phí, và tham nhũng.
Năng lực chuyên môn của các bộ phận quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) địa phương là yếu tố quyết định hiệu quả chi tiêu Cán bộ quản lý có năng lực cao giúp giảm thiểu sai lệch trong thông tin từ các đối tượng sử dụng nguồn lực tài chính công, kiểm soát toàn bộ nội dung và nguyên tắc chi, đồng thời tuân thủ các quy định về quản lý tài chính công theo dự toán đã được phê duyệt.
Cán bộ công chức cần không chỉ có năng lực chuyên môn mà còn phải tránh các thói quen tiêu cực như xu nịnh, chiều ý cấp trên, xin cho, và thiếu ý thức chịu trách nhiệm cá nhân Những hành vi như đòi hối lộ, đưa đút lót, thông đồng, móc ngoặc, và gian lận có thể làm suy giảm phẩm chất đạo đức và ảnh hưởng tiêu cực đến quản lý ngân sách nhà nước, dẫn đến giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính công.
Chương 1 đã trình bày tổng hợp các vấn đề cơ sở lý luận về chi NSNN; đã làm rõ khái niệm, đặc điểm của chi NSNN, nội dung, vai trò chi NSNN; đồng thời đã cập nhật và phân tích được khái niệm, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi NSNN, nguyên tắc và thủ tục chi thường xuyên, nội dung hoạt động chi thường xuyên.
Chương 1 đã thiết lập cơ sở lý luận cho việc đánh giá thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước (NSNN) tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, Tỉnh Tiền Giang Chương 2 tiếp tục phân tích hiện trạng này, trong khi chương 3 xác định các nội dung và giải pháp cần thiết để cải thiện quản lý chi thường xuyên NSNN tại cơ quan này.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH THỊ XÃ CAI LẬY, TỈNH TIỀN GIANG23
Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy, Tỉnh Tiền Giang
2.2.1 Việc lập dự toán ngân sách nhà nước tại Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy
Hàng năm, theo Luật ngân sách nhà nước và các quy định liên quan, UBND Thị xã Cai Lậy lập dự toán thu chi ngân sách trình HĐND Thị xã quyết định Dự toán này được xây dựng dựa trên căn cứ từ Quyết định của tỉnh Tiền Giang và dự toán của các đơn vị liên quan.
Bảng 2.6 Tổng hợp dự toán chi ngân sách Thị xã Cai Lậy
(Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy)
Từ năm 2016 đến 2018, việc lập dự toán chi ngân sách tại Thị xã chưa được thực hiện một cách đầy đủ, không đánh giá đúng các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chi tiêu Điều này dẫn đến chỉ tiêu kế hoạch ngân sách thấp, gây khó khăn cho công tác quản lý và điều hành ngân sách hàng năm.
* Chi đầu tư xây dựng cơ bản
Dựa trên nguồn thu từ phân cấp, hỗ trợ có mục tiêu và đấu giá đất, Phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ dự kiến ngân sách năm sau, bao gồm nội dung chi đầu tư Sau khi lập dự toán ngân sách địa phương, Phòng sẽ trình UBND Thị xã và xin ý kiến HĐND trước khi gửi Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính xem xét Sở Tài chính và Sở Kế hoạch sẽ thảo luận với Thị xã để xây dựng dự toán thu chi ngân sách, trong đó có chỉ tiêu xây dựng cơ bản.
Bảng 2.7 Tổng hợp dự toán chi đầu tư phát triển từ NS Thị xã Cai Lậy
(Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy)
Bảng 2.8 Tổng hợp phân bổ và giải ngân vốn đầu tư các năm 2016 -2018 của Thị xã Cai Lậy Đơn vị tính: triệu đồng
(Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch Thị xã Cai Lậy)
Các ban quản lý dự án và UBND các Xã, Phường cần lập Tờ trình đề nghị hỗ trợ nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Thị xã gửi về UBND Thị xã Phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ tiếp nhận và tổng hợp các Tờ trình này Dựa vào tổng giá trị chi cho đầu tư XDCB, tiến độ thực hiện dự án, và tỉ lệ hỗ trợ nguồn vốn ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ tham mưu UBND Thị xã phân bổ vốn đầu tư cho các dự án đủ điều kiện để trình HĐND Thị xã phê chuẩn.
Theo Nghị quyết của HĐND Thị xã, UBND Thị xã đã quyết định giao kế hoạch vốn đầu tư cho từng dự án, đảm bảo tuân thủ quy định và phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cũng như dự toán ngân sách nhà nước hàng năm.
Sau khi phân bổ vốn đầu tư, UBND Thị xã sẽ gửi kế hoạch đầu tư đến Sở Kế hoạch và Đầu tư cũng như Sở Tài chính để báo cáo Kế hoạch vốn sẽ được giao cho các chủ đầu tư thực hiện, đồng thời thông báo cho Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc nhà nước Thị xã Cai Lậy để theo dõi, điều hành, kiểm soát và thanh toán vốn đầu tư.
Nguồn vốn đầu tư từ ngân sách Thị xã hàng năm cho xây dựng cơ bản tương đối nhỏ so với tổng chi thường xuyên Mặc dù được phân bổ cho nhiều công trình, nhưng điều này dẫn đến tiến độ xây dựng chậm.
* Điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư
Trong năm kế hoạch, Phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ phối hợp với Kho bạc nhà nước Thị xã, các chủ đầu tư và các đơn vị được giao dự toán để rà soát tiến độ và tình hình giải ngân của các dự án đầu tư Mục tiêu là tham mưu cho UBND Thị xã trình HĐND Thị xã điều chỉnh kế hoạch vốn trong kỳ họp giữa năm Đồng thời, sẽ thực hiện chuyển kế hoạch vốn đầu tư từ những dự án không khả thi sang những dự án có khả năng thực hiện hoặc đã hoàn thành khối lượng nhưng thiếu nguồn thanh toán.
Trong giai đoạn 2016 - 2018, quy trình lập dự toán chi thường xuyên đã tuân thủ đầy đủ các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và quy định của UBND tỉnh Tiền Giang.
** Dựa vào các căn cứ lập dự toán:
Nhà nước cam kết duy trì và phát triển các hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước, bao gồm các hoạt động sự nghiệp, quốc phòng an ninh và các hoạt động xã hội khác, phù hợp với từng giai đoạn cụ thể.
Các chỉ tiêu trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là những chỉ tiêu liên quan trực tiếp đến việc cấp phát kinh phí thường xuyên từ ngân sách nhà nước trong kỳ kế hoạch.
- Khả năng nguồn kinh phí có thể đáp ứng cho nhu cầu chi thường xuyên kỳ kế hoạch.
- Các chính sách, chế độ chi thường xuyên của NSNN hiện hành và dự đoán những điều chỉnh hoặc thay đổi có thể xảy ra trong kỳ kế hoạch.
- Kết quả phân tích, đánh giá tình hình quản lý và sử dụng kinh phí thường xuyên kỳ báo cáo.
** Trình tự lập dự toán:
- Thứ nhất, hướng dẫn và giao số kiểm tra:
Hàng năm, Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Tiền Giang hướng dẫn các huyện và thị xã xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và dự toán ngân sách nhà nước, theo quyết định của chính phủ và chỉ thị của Ủy ban Nhân dân tỉnh.
Các đơn vị dự toán cấp I của ngân sách Thị xã và dự toán chi thường xuyên của ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã phải lập dự toán chi thường xuyên dựa trên chức năng nhiệm vụ được giao, cùng với chế độ định mức và tiêu chuẩn chi.
Phòng Tài chính - Kế hoạch Thị xã có trách nhiệm xem xét và tổng hợp dự toán kinh phí từ các đơn vị dự toán cấp I của ngân sách cấp Thị xã, cũng như dự toán chi thường xuyên của ngân sách cấp xã trên địa bàn, nhằm lập dự toán chi thường xuyên cho ngân sách Thị xã.
UBND Thị xã có trách nhiệm xem xét và trình dự toán ngân sách do Phòng Tài chính - Kế hoạch lập lên Thị ủy, sau đó gửi Sở Tài chính Sở Tài chính sẽ tổng hợp và trình Hội đồng Nhân dân tỉnh quyết định dự toán ngân sách cấp Thị xã Sau khi Hội đồng Nhân dân tỉnh phê duyệt, UBND tỉnh sẽ phân bổ ngân sách cho Thị xã Dựa trên phân bổ này, Phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ phối hợp với các đơn vị dự toán cấp I và UBND các xã để điều chỉnh dự toán kinh phí cho phù hợp, trình UBND Thị xã xem xét.