Tư tưởng của khổng tử và ảnh hưởng đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘIKHOA PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH TÊN ĐỀ TÀI Tư tưởng của Khổng Tử và ảnh hưởng đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay BÀI TẬ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH

TÊN ĐỀ TÀI

Tư tưởng của Khổng Tử và ảnh hưởng đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần:Lịch Sử học thuyết chính trị - pháp lý

Mã phách:……….(Để trống)

Hà Nội

Mục Lục

Mở Đầu 3

Chương 1 7

Tư Tưởng Của Khổng Tử 7

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Nho giáo 7

1.1.1 Hoàn cảnh kinh tế, chính trị thời kỳ xuất hiện học thuyết Khổng Tử 7

1.1.2 Tư tưởng Nho giáo tác động đến Trung Hoa 8

1.1.3 Tư tưởng Nho giáo tác động đến Việt Nam 11

Chương 2 12

ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG KHỔNG TỬ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 12

2.1 Vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 12 2.2 Những điểm tích cực của tư tưởng Khổng tử đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 14

2.3 Những điểm tiêu cực của tư tưởng Khổng tử đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 19

Chương 3 22

PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ TÍNH TIÊU CỰC CỦA TƯ TƯỞNG KHỔNG TỬ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 22

3.1 PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 22

3.1.1 Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam cùng những nguyên tắc cơ bản xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 22

3.1.2 Phát huy vận dụng những ưu điểm tích cực, hạn chế tiêu cực của tư tưởng Khổng tử với công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 24

3.2 Một số giải pháp được đưa ra 24

3.2.1 Tiếp tục phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong đó cải tổ những quen điểm, tư tưởng lạc hậu của Khổng giáo 24

3.2.2 Phát huy những yếu tố tích cực, hạn chế việc không tôn trọng pháp luật trong tư tưởng của Khổng Tử 25

3.2.3 Xây dựng cán bộ, công chức trong sạch, không tham nhũng quan liêu, thượng tôn pháp luật và phát huy tư tưởng dân chủ 26

Kết Luận 28

Tài liệu tham khảo 29

Mở Đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nho Giáo là một trong những học thuyết chính trị lớn của Trung Quốc, được ra đời

từ thời Xuân Thu – Chiến Quốc do Khổng Tử (551 – 479 TCN) bậc thầy lớn nhấtcủa Nho giáo, một nhà chính trị, giáo dục sáng lập lên Với sự xuất hiện ở thời kỳsuy yếu về địa vị của nhà Chu trong vấn đề kinh tế chính trị đã hình thành lên một

tư tưởng trị quốc đặc biệt về con người, ở đây là con người chính trị - con ngườiđạo đức cho nên những quy phạm và chuẩn mực đạo đức mà nhà Nho yêu cầu, đòihỏi mỗi người phải tu dưỡng, rèn luyện và học tập, thi hành nhằm mục đích chínhtrị [1, tr.5], xây dựng một quốc gia theo khuôn mẫu vua Nghiêu, vua Thuấn

Ở nước ta, sự xuất hiện của Nho giáo đi theo một quá trình lịch sử lâu dài trong quátrình đô hộc của các triều đại phương Bắc Sự tồn tại của nó đã được ghi nhận từthời kỳ Lý – Trần Mặc dù trong thời kỳ này Phật giáo có ảnh hưởng rất lớn đến tưtưởng của Việt Nam thời bấy giờ, điển hình trong đó là việc xuất gia của Phật hoàngTrần Nhân Tông hay việc xây dựng hàng loạt những ngôi chùa từ thời Lý, Trần thìNho giáo được dùng chủ yếu trong giáo dục thực sự thúc đẩy nền văn hóa của nước

ta thời kỳ này Phải đến thời Lê, Nho giáo mới thực sự có vị thế chủ đạo trong nền

tư tưởng chính trị thời đó, ảnh hưởng sâu rộng đến tinh thần, tư tưởng cũng như luật

lệ Theo Việt Nam sử lược [tr263, 273] , thời vua Lê Thành Tông thì Nho giáo đãthực sự được coi là quốc giáo, ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ người dân cũng nhưtình chính trị quốc gia thời kì này Từ đây Nho giáo đã thành một công cụ, phươngtiện xuất hiện trong xuốt thời kì phát triển của Việt Nam trong việc quản lý cũngnhư xây dựng hình tượng con người thời kỳ phong kiến sau này

Như đã nói ở trên, Nho giáo bàn nhiều về con người chính trị vì vấn mà vấn đề trịquốc ở đây được bàn luận rất nhiều trong các cuốn sách được viết của Khổng Tử từ

đó mà nước Nam ta cũng sản sinh ra hàng loạt những nhân kiệt trong văn học, chínhtrị, giáo dục như Nguyễn Du, Lê Quý Đôn,… Tuy nhiên bên cạnh tính hợp lý, đặc

sắc của hệ thống tư tưởng Nho giáo thì lý thuyết quân chủ tập quyền và quản lý xãhội của đạo Khổng Tử cũng còn nhiều hạn chế nhất định Vì thế mà ảnh hưởng củaNho giáo đến quá trình xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam hiện nay cần tiếp thu những tinh hoa trọn lọc, lược bỏ những yếu kém khôngphù hợp với thời kỳ hiện đại ngày nay

Việc xây dựng một nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân do dân và

vì dân đã được Đảng và Nhà nước ta xây dựng từ lâu Trong các văn kiện đại hộiĐảng luôn khẳng định xây dựng một “nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vìnhân dân” từ đó xây dựng một nhà nước pháp quyền hiệu quả, bộ máy nhà nướctinh gọn trong sạch, vững mạnh, hoàn thiện hệ thống pháp luật [6, tr76] Với thực tếđất nước ngày càng phát triển sâu, nền kinh tế hội nhập toàn cầu việc xây dựng mộtquốc gia với tinh thần thượng tôn pháp luật là hết sức cần thiết và nhanh chóng, đẩymạnh hoàn thiện một nhà nước liêm chính, chấm dứt một sự suy thoái về tư tưởng,lối sống của những bộ phận công chức, cơ quan công quyền thì yêu cầu về nhà nướcPháp quyền là một đòi hỏi cấp bách và cần thiết

Một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vi hândân với một mục tiêu không đổi, xuyên xuốt trong sự đấu tranh của dân tộc ta “ dângiàu, nước mạnh, công bằng văn minh” để đạt được mục tiêu mang tính dân tộc nàychúng ta cần phải vận dụng thật tốt tinh hoa, tính túy bản chất tốt đẹp của dân tộcViệt Nam anh hùng, quật cường và có chọn lọc những thông tin, tư tưởng có ýnghĩa tiến bộ Nho giáo với quan điểm xây dựng một quốc gia tích cực là xây dựngmột quốc gia hòa đồng, tạo nên một truyền thống tốt đẹp về tư tưởng, đạo đức vànối sống Ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ tình cảm của người dân với cộng đồng, thúcđẩy sự hiếu học, tôn sư học đạo, thúc đẩy sự có đạo đức của mỗi con người trong xãhội [19] Tư tương lấy dân làm gốc, một xã hội mang tính ổn định có những “conngười đạo đức” cán bộ có phẩm giá, chuyên môn sâu năng lực và phẩm chất chuẩnmực cần gắn liền với một xã hội phát triển văn minh tiến bộ Nhưng bên cạnhnhững giá trị tốt đẹp thì những vấn đề tiêu cực thì tâm lý không tôn trọng luật pháp,

sự gia trưởng không dân chủ, sự dập khuôn, giáo điều trong công tác nghiên cứu và

phát triển, sự thiếu bình đẳng trong vấn đề giới tính, gia đình là những ảnh hưởngtiêu cực trong đời sống cũng như sự phát triển của quốc gia, dân tộc Với sự ảnhhưởng mang tính tương đối, có cả tích cực và tiêu cực thì việc xây dựng một nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay của tư tưởng Nho giáo vớiviệc xây dựng một nhà nước pháp quyền thực sự ở nước ta cần phải nghiên cứu vàlàm rõ những điểm tích cực, từ đó tìm ra phương hướng và đường lối hiệu quả đứngđắn với những điểm văn mình tốt đẹp, hạn chế và loại bỏ những điểm xấu trong conđường xây dựng và phát triển đất nước là hết sực thực tiễn Xuất phát từ những cơ

sở lý luận và thực tiễn nêu trên, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài “Tư tưởng củaKhổng Tử và ảnh hưởng đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài thi kết thúc học phần môn học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài

Trên cơ sở làm rõ nội dung tư tưởng của Khổng Tử; phân tích thực trạng ảnh hưởng

và nguyên nhân từ đó đưa ra những phương hướng cùng những giải pháp hiệu quảnhằm phát huy tính tích cực, hạn chế tiêu cực của học thuyết Nho giáo đối với việcxây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ sự hình thành, những nội dung chính trong tư tưởng của Khổng tử và sựphát triển, biến đổi ở Việt Nam

Phân tích sự ảnh hưởng của tư tưởng chính trị, trị quốc của Nho giáo với việc xâydựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhâncủa sự ảnh hưởng

Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy và phát triển sự tích cực, hạnchế các yếu tố tiêu cực của tư tưởng trị quốc của Khổng Tử với việc xây dựng nhànước pháp quyền ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ảnh hưởng của tư tưởng của Khổng Tử đối vớiviệc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu là tư tưởng của Khổng Tử và Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa Việt Nam, nghiên cứu chủ đạo về Tư tưởng pháp luật và trị quốc của đạoKhổng với Nhà nước pháp quyền Trọng tâm là về tư tưởng của Nho giáo từ khi đấtnước giành độc lập và bắt đầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

4 Cơ sở và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của đề tài là phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các tài liệu, văn kiện của Đảng về xây dựng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Duy vật biệnchứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử Sử dụng những phương pháp cụ thể như: sosánh, đối chiếu, tổng hợp, quy nạp,…

5 Kết cấu của Tiểu luận

Ngoài phần mở đâu, phần Kết luận, tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm 3 chương 6 phần

Chương 1

Tư Tưởng Của Khổng Tử 1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Nho giáo

1.1.1 Hoàn cảnh kinh tế, chính trị thời kỳ xuất hiện học thuyết Khổng Tử

Trên thực tế, sự xuất hiện của một học thuyết, tư tưởng mới được hình thành thì yếu

tố hoàn cảnh, điều kiện lịch sử nào thì sẽ khai sinh ra một học thuyết tương xứngtrong hoàn cảnh đó Hoàn cảnh sẽ hình thành và tác động đến những suy nghĩ, tưtưởng và cuối cùng là khai sinh ra một học thuyết mới Tư tưởng Khổng Tử cũngkhông ngoại lệ, Nho giáo là sản phẩm của một hoàn cảnh lịch sử Trung Hoa thờiXuân Thu - Chiến Quốc loạn lạc

Trước thời nhà Chu vào thời nhà Thượng, mạng sống con người vô cùng rẻ mạt, tục

lệ chôn người sống theo người chết vô cùng phổ biến, quyền sinh sát ở trong tayvua vì nhà Thương dựa trên nguyên tắc “Vương quyền chí thương” tức là sinhmạng của dân là do vua nhận được từ trời Nhà Chu đã lật đổ nhà Thương và xóacác hủ tục vô nhân tính, bên cạnh đó nguyên lý trị đạo của nhà Chu đã dần có ýtưởng lấy dân làm gốc, chứ không phải lấy vương làm gốc như nhà Thương, Hạ [3,tr.47]

Những tư tương lấy dân làm gốc của nhà Chu đã được phát triển bởi Khổng Tử trởthành lấy người làm gốc Khổng Tử chỉ coi bản tính của con người là giá trị tinhthần cao quý của con người, mà không có bản tính tự nhiên trong con người Đây làmột sự tân tiến tron nhận thức của ông, điều này rất phù hợp với lý thuyết của chủnghĩa Mác về bản chất của con người [3, tr.50-51]

Sau quãng thời gian đó về Kinh tế, người dân đã sử dụng phổ biến những công cụbằng sắt để phục cho cuộc sống cũng như nông nghiệp, sự phát triển của nôngnghiệp cũng kéo theo sự lớn mạnh của các ngành kinh tế khác hư thủ công nghiệp

và thương nghiệp Sự xuất hiện của hoạt động thương nghiệp đã tạo lên nhữngthành thị lớn và sầm uất Những người giàu có, thế lực lớn mạnh đã xuất hiện và

không hoàn toàn chịu sự ban phát đất đai của thiên tử mà đã chiếm đất, thôn tĩnh lẫnnhau để thành của riêng.

Tình hình xã hội cũng có biến động và phân hóa do sự đi nên của tầng lớp có nhiềucủa cải hơn trong xã hội, với sự biến đổi của các tầng lớp mà sự phân hóa ngày càngsâu sắc, những người nghèo càng ngày càng dựa vào ruộng đất của những ngườigiàu có sống lang bạt, cùng cực, ngược lại thì những địa chủ ngày càng trở lên giàu

có

Tình hình chính trị xã hội của Nhà Chu ban đầu tương đối phát triển và ổn địnhnhưng từ thời kỳ Đông Chu thì ngày càng suy yếu, loạn lạc từ nhiều hoạt động tranhgiành, sự bất ổn chính trị leo thang cùng với việc lớn mạnh của các nước chư Hầu,đặc biệt là nhà Tần, các hoàn cảnh lịch sử của thời đại này đã chắp lối và hình thànhcác nhà tư tưởng vĩ đại muốn thay đổi thế cục tiêu biểu là Khổng Tử, Mạnh Tử Ai

ai cũng nhận và dạy học trò, số học trò đông đến hàng ngàn mở phong trào dạy tưđến đời sau [14, tr.91] nhờ phong trào này mà kẻ sĩ rất đông, tìm kiếm mô hình xãhội lý tưởng, học thuyết phù họp với tình hình thời bấy giờ

1.1.2 Tư tưởng Nho giáo tác động đến Trung Hoa

Với sự ra đời của Nho giáo và các tư tưởng học thuyết khác thời kỳ Xuân Thu –Chiến Quốc dựa trên sự kế thừa những tư tưởng chính trị, đọa đức và lối sống trước

đó nhất là thời nhà Chu Đạo Khổng Tử đã giải quyết những vấn đề thực tiễn xã hộiđang đặt ra lúc bấy giờ, mục tiêu rõ ràng trong quan niệm của Nho giáo được thểhiện qua cát đặc điểm sau:

Xã hội ổn định, trật tự theo đúng chuẩn mực của mối quan hệ.

Nho giáo chủ yếu bàn về mối quan hệ Ngũ Luân nhưng đặc biệt là mối quan hệTam cương (vua – tôi), (cha – con), (vợ - chồng) Khổng Tử đưa ra những yêu cầu

về thái độ, trách nhiệm và mặt đạo đức nghiêm ngặt nhằm những mục tiêu chính trị

hà khắc Quy định về “Chính danh” là đỏi hỏi sự tự giác, bất kể là vua hay quan lại,dân thường đều phải tự giác giữ lấy chuẩn mực cùa Lễ, nhằm ngăn chặn sự “phạmthượng” Theo Nho giáo sự ổn định, trật tự trong xã hội là vô cùng cần thiết, phải

biết coi trọng hiếu đễ, coi đó là phẩm chất quan trọng trong giáo dục con em Cácnhà nho tin rằng người có hiếu, đễ thì sẽ không phạm thượng, không trái nghịch với

bề trên thì ắt sẽ tuân lệnh bề trên, mà ở đây bề trên nhất, cha của toàn dân thiên hạ

đó chính là Vua, người dân phải biết nuôi dưỡng mỗi cá nhân trong gia đình từ đóbiết lễ nghĩa vợ chồng, cha mẹ, và quan hệ vua - tôi

Một xã hội với sự chuẩn mực đạo đức, đạo đức của mọi người là trên hết.

Theo Khổng Tử, việc sống ở trên đời của mỗi người phải lấy cái đạo đức làm cốt lõicủa mọi vấn đề, Vua phải quan tâm đến dân, phải lấy dân làm “gốc” đó mới là quý,phải thể hiện sự khoan dung độ lượng và có trách nhiệm đối với dân Như thế thìvua mới được coi là bậc minh quân, xứng đáng là “cha mẹ của muôn dân thiên hạ”,mùa màng của dân phải giảm thuế má cho dân, dạy dân trồng trọt, biết chăn nuôi,biết phụng dưỡng người già [9, tr.1309]

Bên cạnh đó, xuất hiện quan điểm về Quân tử, mà theo Khổng Tử thì sự học củangười quân tử mới là nghĩa lý, như thế mới là người có đức hạnh [11, tr.125] Nhưvậy, chỉ có việc học mới có thể biên một người dân bình thường cũng thành quân tửmiễn là phải có đạo đức và xứng đáng có thể quản lý nhà nước Nhưng thực tế đểtheo được việc học mà Khổng Tử đã nói thì chỉ có những con em của gia đình cócủa cải mới có thể cho con cái theo học được, còn lại người dân bình thường thìxuốt ngày chỉ biết cặm cụi làm đồng áng, lấy đâu ra tâm trí mà thành kẻ sỹ, thànhbậc quân tử Bên cạnh đó người quân tử phải có “Trí”, “Dũng”, “Nghĩa”, xả thân vìnghĩa không màng lợi lộc Trong đó việc tu dưỡng đạo đức được Khổng tử dăn dạyđặt ở hàng đầu đó là: “ Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” đây là 4 bước thuộc 8bước dể thực hiện 3 cương lĩnh của Nho giáo

Thực tế ở thời kì này việc chỉ lấy giáo dục đạo đức là hoàn toàn không đủ và thiếutính thực tế Vì thế, bên cạnh đạo đức cùng giáo dục thì pháp luật cũng phải đượcxuất hiện dùng để duy trì trật tự xã hội trong khuôn khổ của Nho giáo Nghĩa là,giữa đạo đức với pháp luật và hình phạt, Khổng Tử đã thể hiện rằng coi trọng đạođức hơn nhưng cũng không phủ nhận vai trò của pháp luật cũng như hình phạt Tuy

nhiên theo các nhà Nho thì không nên lạm dụng nó và về lâu dài thì phải sử dụngđạo đức mới được [8, tr.47-48]

Như vậy có thể thấy những mặt tích cực trong Nho giáo của Khổng tử ở TrungQuốc thì mục tiêu trị quốc của Nho giáo là đời sống vật chất đầy đủ, đạo đức,phương hướng và cách thức giáo dục đạo đức thật sự quan trọng đối với việc duy trìbình ổn xã hội Phương hướng dẫn dắt quốc gia của Khổng Tử đề cao và khẳng địnhquan trọng nhất là vai trò của đạo đức, dùng “Đức” để “Trị” nhưng cũng không phủnhận pháp luật mà chủ trương sử dụng khi cần Việc giữ chữ Tín là quan trọng nhất,bên cạnh đó thì vai trò lấy dân làm gốc cũng được nhấn mạnh Những người có thểlãnh đạo đất nước đó là những kẻ Sỹ, Quân tử, đại trượng, Vua phải là người có đạođức có tài năng biết dưỡng dân, giáo dân, lên án người cầm quyền xa dân, độc ác,…Song những hạn chế có thể thấy được đó là một xã hội lý tưởng của các nhà Nhotrong thời kỳ này mang tính ảo tưởng, chưa có điều kiện về Kinh tế, chính trị, xã hộithực tế để đạt được nó Có sự đề cập đến pháp luật ở đây, mặc dù thấy được vai tròcủa luật pháp nhưng Khổng Tử lại đề cao tuyệt đối hóa vai trò của “ Đức” mà chưacho thấy được vai trò cũng như vị trícần thiết của luật pháp Bên cạnh đó sự bấtbình đẳng về giới tính thể hiện rõ trong những hình mẫu lý tưởng được nêu ra, vaitrò của Nam giới được đề cao còn vai trò của Nữ giới thì ngược lại, đôi khi còn thểhiện sự coi thường Phụ Nữ

1.1.3 Tư tưởng Nho giáo tác động đến Việt Nam

Trong lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc ta đã chứng kiến khoảng 12 cuộc tấn côngcủa phong kiến Trung Hoa vào đất nước ta, có những cuộc chiến ta đã giành thắnglợi vẻ vang và lưu danh sử sách, nhưng cũng có những cuộc chiến chúng ta đã thấtbại trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng với tinh thần yêu nước, dòng máuLạc Hồng nhân dân ta đã đứng lên đạnh bại ách đô hộ của các triều đại Trung Quốc.Đây là những bài học lịch sử cần phải khắc ghi sâu sắc trong mỗi người dân ViệtNam về bài học xây dựng và bảo vệ tổ quốc suốt hàng ngàn năm qua, để xứng đángvới hi sinh của cha ông để lại vì độc lập tự do cho thế hệ con cháu đất Việt

Trong những năm giặc phương Bắc đô hộ bóc lột nhân dân ta cùng với kẻ thù thìcác tư tưởng như Nho giáo cũng từ đó du nhập vào đất nước Âu Lạc từ thời gần

1000 năm bắc thuộc Chúng dùng Nho giáo như một công cụ bóc lột, khai thác vớimục đích đồng hóa dân tộc ta về văn hóa, con người, tư tưởng,… Có thể nói Nhogiáo đến nước ta lúc đầu là vì mục đích phục vụ công cuộc khai thác và đồng hóadân tộc ta Xong phải đến thế kỷ thứ XV, Phật giáo thời kỳ này dần suy yếu và đếnthời Lê Sơ, Nho giáo đã chiếm vị chí độc tôn trong đời sống, tư tưởng ở Việt Namlúc bấy giờ [15, tr333] Xong khi du nhập vào Việt Nam, Tư Tưởng trị quốc củaKhổng Tử cũng đã có sự biến đổi, những nhà Nho Việt Nam đã loại bỏ, sửa đổi một

số tư tưởng không phù hợp, những nét riêng biệt khác với Nho giáo Trung Quốc đểhình thành một tư tưởng Nho giáo Việt Nam phong phú hơn

Những tác phẩm Nho giáo kinh điển thể hiện chủ quyền độc lập dân tộc ta như Nam quốc sơn hà của Lý Thường Kiệt, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi đều khẳng

định chủ quyền dân tộc ta từ ngàn đời, những tác phẩm Nho giáo thời kì này đượcdùng với mục đích hoàn toàn tốt đẹp là khẳng định chủ quyền lãnh thổ, sự độc lập

và toàn vẹn của quốc gia, sự tự do của dân tộc Việt, đây là những lý tưởng chính trị

xã hội cao cả trong Nho giáo của Khổng Tử Ngày nay, tư tưởng của Khổng tửkhông còn giữ vai trò chính ở hệ tư tưởng chính và đã suy yếu rất nhiều, nhưng dấu

ấn và sự ảnh hưởng thì vẫn chưa phải hết Vì vậy mà việc sử dụng những tinh hoatrong tư tưởng Nho giáo là cần thiết trong việc xây dựng nhà nước Pháp quyền xãhội chủ nghĩa tại Việt Nam hiện nay

ở Việt Nam hiện nay

Ở Việt Nam, khái niệm “nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” lần đầu tiên đượcnêu ra tại Hội nghị lần 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VII (ngày29/11/1991) và tiếp tục được khẳng định tại Hội nghị toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóaVII của Đảng (năm 1994) cũng như trong các văn kiện khác của Đảng và Nhà nước.Tại Hiến pháp năm 2013, bản chất và đặc điểm của nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa ở nước ta đã được thể chế hóa rõ hơn Nhà nước pháp chúng ta có thể hiểungắn gọn là nhà nước có hệ thống pháp luật tiêu biểu cho quyền lực của một nhànước, một chế độ Hệ thống này phản ánh ý chí, nguyện vong, tâm tư của nhân dân,bảo đảm cho nhân dân quyền được làm chủ của mình

Như vậy, có thể nhận thấy, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam vừamang những đặc điểm của nhà nước pháp quyền nói chung, nhất là tính thượng tônHiến pháp, pháp luật, vừa có những đặc thù của riêng Việt Nam, được nhấn mạnh ở

ba điểm chính sau:

Thứ nhất, cơ sở kinh tế của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tính định hướng xã hội chủ nghĩacủa nền kinh tế thị trường không phủ nhận các quy luật khách quan của thị trường,

mà là cơ sở để xác định sự khác nhau giữa kinh tế thị trường trong chủ nghĩa tư bản

và kinh tế thị trường trong chủ nghĩa xã hội Do vậy, đặc tính của nền kinh tế thịtrường xã hội chủ nghĩa tạo ra sự khác nhau giữa nhà nước pháp quyền tư sản vànhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời tạo ra nét đặc trưng của nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, cơ sở xã hội của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là khối đại đoàn

kết toàn dân tộc Với khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nhà nước pháp quyền có được

cơ sở xã hội rộng lớn và khả năng to lớn trong việc tập hợp, tổ chức các tầng lớpnhân dân thực hành và phát huy dân chủ Nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa tuy không loại bỏ được sự phân tầng xã hội theo hướng phân hoá giàunghèo, nhưng có khả năng xử lý tốt hơn công bằng xã hội Những mâu thuẫn xã hộiphát sinh trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường do được điều tiết thôngqua pháp luật, chính sách và các công cụ khác của nhà nước nên ít có nguy cơ trởthành các mâu thuẫn đối kháng và tạo ra các xung đột có tính chất chia rẽ xã hội.Đây là một trong những điều kiện đảm bảo ổn định chính trị, đoàn kết các lực lượng

xã hội vì mục tiêu chung của sự phát triển

Ba là, tính nhất nguyên chính trị và sự lãnh đạo của một Đảng duy nhất cầm quyền

tạo khả năng đồng thuận xã hội, tăng cường khả năng hợp tác và giúp đỡ lẫn nhaugiữa các giai tầng, các cộng đồng dân cư và các dân tộc Nhờ vậy, nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa có được sự ủng hộ rộng rãi từ phía xã hội, nguồn sức mạnh

từ sự đoàn kết toàn dân, phát huy được sức sáng tạo của các tầng lớp dân cư trongviệc nâng cao quyền làm chủ của nhân dân Tuy nhiên, thách thức từ việc thiếu cơchế cạnh tranh, kiểm soát quyền lực của Đảng đặt ra yêu cầu phải xác định rõ nộihàm và phân định rõ chức năng lãnh đạo, cầm quyền của Đảng đối với Nhà nước và

cả hệ thống chính trị [16, tr.2]

Có thể thấy những đặc điểm và tính ưu việt của nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa cùng với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thì việc lựa chọn xâydựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là điều tất yếu Theo vănkiện đại hội biểu toàn quốc lần thứ XII trong quá trình xây dựng nhà nước phápquyền ở Việt Nam cần lưu ý những yếu tố sau đây:

Một, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhà nước phải phục vụ nhân dân,tôn trọng nhân dân và thực hiện đầy đủ các điều ước quốc tế

Hai là, quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng có sự phân công, phối hợp, kiểmsoát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp.Trong đó, Quốc hội là cơ quan duy nhấ có quyền lập Hiến và lập pháp; Chính phủđiều hành việc thực thi theo Hiến pháp và pháp luật; các cơ quan tư pháp khi xét xửchỉ tuân theo pháp luật của nhà nước đã ban hành.

Ba là, mọi cơ quan, đoàn thể, tổ chức xã hội chỉ được hoạt động trong khuôn khổ,giới hạn của Hiến pháp và phát luật

Bốn là, Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng chủ trương, đường lối, không bằng chỉ thị,mệnh lệnh, không bao biện làm thay Nhà nước

Ta thấy rằng việc hướng tới mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,văn minh” đòi hỏi phải có sự chung tay vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trịphấn đấu không ngừng nghỉ, với sự đồng lòng chung sức của toàn thể người dânViệt Nam đưa đất nước ta ngày càng giàu mạnh phồn vinh, trong đó tư tưởng củaKhổng Tử để rút ra những bài học kinh nghiệm, những tinh hoa để áp dụng và loại

bỏ những tiêu cực từ đó con đường đi tới vinh quang của toàn Đảng, toàn dân tamới thật sự hiệu quả

2.2 Những điểm tích cực của tư tưởng Khổng tử đối với việc xây

dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

hiện nay.

Các điểm tích cực của tư tưởng Nho giáo được thể hiện qua những đặc điểm chínhnhư sau đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Namhiện nay

1 Tư tưởng tích cực trong việc giáo dục con người sống phải có đạo đức, có trách nhiệm với cộng đồng, phải xây dựng một trật tự xã hội ổn định.

Việc giáo dục đạo đức của con người trong đời sống ta đã bàn luận, chủ trương theo

tư tưởng của Khổng Tử là một xã hội theo trật tự ổn định, đất nước phải yên ổn Đểđạt được điều này thì phải coi trọng đạo đức của mỗi người trong xã hội đó, từ việcgiáo dục trong gia đình đến giáo dục cộng đồng thì đều phải lấy cái “Đức” làm chủ

đạo ấy mới là vững bền Mặc dù việc không thừa nhận tầm quan trọng của luật pháp

là điểm thiếu xót của Nho giáo, tuy nhiên về một phần phương diện của pháp luậtthì đạo đức là một thứ hết sức cần thiết trong mỗi một cá nhân Trong nhà nướcpháp quyền thì pháp luật là chuẩn mực, là công cụ để điều chỉnh hành vi của các cánhân trong xã hội, để phòng ngừa dăn đe những hành vi sai trái xâm phạm đến lợiích hợp pháp được quy định trong luật định, tuy nhiên con người chúng ta không chỉchịu sự điều chỉnh của pháp luật mà còn bị các yếu tố như đạo đức, tôn giáo, tínngưỡng, tục lẹ địa phương tác động, điều này luật pháp không thể bao trùm toàn bộ

mà được Nhà nước thừa nhận trong khuôn khổ nhất định Bên cạnh đó với tư tưởngNho giáo của Khổng Tử rất coi trọng đạo đức, trách nhiệm của các cá nhân trongcác mối quan hệ, thái độ sống mà thiếu luật lệ, coi thường nguyên tắc là điều tráingược với tư tưởng của Nho giáo vì thế mà những hành vi đó luôn bị lên án bởi cácnhà Nho

Ngày nay đất nước ta đang tiến sâu vào con đường hội nhập sâu rộng với thế giới,tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước ta theo Viện nghiên cứu Kinh tê và chính sách

là 7,02% năm 2019, là một điểm sáng trong khu vực, nhất là trong tình hình dịchbệnh covid là 2,91% [2] đây là một mức tăng trưởng thần kì trong khi tại hầu hếtcác quốc gia trên thế giới mắc tăng trưởng này đều âm Đây là một lỗ lực đáng biểudương của Đảng và Nhà nước ta trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước, kinh

tế tăng trưởng tốt đi theo đó là cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện,đời sống ngày càng đủ đầy Nhưng điều đáng báo động ở đây là Đạo Đức lại khôngxong hành cùng với sự phát triển Kinh tế mà lại thụt lùi đi, hàng loạt các vụ việclàm chấn động dư luật, chỉ cần một từ khóa trên mạng Internet là có thể thấy rấtnhiều vụ việc suy đồi về đạo đức, sai phạm của cả cán bộ công chức cũng nhưngười dân Trong một phiên họp toàn thể lần thứ 11 chuẩn bị nội dung cho kỳ họpthứ 6, Quốc hội khóa XII của Ủy ban Tư pháp của Quốc Hội đưa chỉ ra số liệu củatoàn quốc xảy ra 40.088 vụ (giảm 4.03% so với cùng kỳ năm 2017), tính chất vẫnnghiêm trọng, mức độ bạo lực gia tăng; hoạt động của các băng, nhóm tội phạm có

sự đan xen mức độ tội phạm ngày càng phức tạp tinh vi Đáng báo động nhất là tội

phạm có xu hướng ngày càng trẻ hóa, số vụ thanh, thiếu niên phạm tội tăng, tìnhtrạng bạo hành, xâm phạm trẻ em nhất là hiếp dâm trẻ em xảy ra trên nhiều địaphương Vì vậy quan điểm trong đại hội XII của Đảng đã nhận định rõ:

“Phải thẳng thắn chỉ ra rằng, đạo đức xã hội và kinh tế chưa song hành, đạo đức xãhội chưa bắt kịp sự phát triển của kinh tế có một phần nguyên nhân là do tinhthần “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện phải trở thành một mụctiêu của chiến lược phát triển”[17]

Đây là mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường mà Đảng và Nhà nước ta đã xác địnhđược trong công cuộc phát triển đất nước, và đưa ra các phương án để giải quyếtvấn đề gặp phải này Bên cạnh đó vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân ta như đã tiên đoántrước những khó khăn thách thức, Hồ chủ tịch đã nói Muốn xây dựng chủ nghĩa xãhội phải có con người xã hội chủ nghĩa” Người cũng nói: “Người có bốn đức: cần,kiệm, liêm, chính Thiếu một đức thì không thành người”, con người chúng ta xâydựng ở đây là con người chính trị có đạo đức, có lối sống chuẩn mực

Điều này đã cho thấy loại trừ các yếu tố lỗi thời thì việc coi trọng con người có đạođức, kỷ luật trong tư tưởng của Khổng Tử để áp dụng vào công cuộc xây dựng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là phù hợp, tuy nhiên phải

là những giá trị và đạo đức mới, phù hợp với hoàn cảnh thời điểm hiện tại, có lợicho công cuộc phát triển đất nước chứ không phải là những lý lẽ giáo điều cổ hủ lạchậu

2 Tư tưởng của Nho giáo có ảnh hưởng và nghĩa lớn trong việc xây dựng một chính quyền của dân do dân và vì dân

Tư tưởng trị quốc của Khổng Tử luôn đề cao người dân phải có một cuộc sống vậtchất đủ đầy, yếu tố “dưỡng dân” của Khổng Tử luôn là tư tưởng nhà cầm quyền đấtnước phải chú ý vào yếu tố đặc biệt này, đây là một phần quan trọng để đất nướcthái bình thịnh trị theo tư tưởng Nho giáo Xong Khổng Tử không chỉ chủ trương làgiúp dân giàu có đủ đầy mà người dân phải được nuôi dưỡng, nuôi dưỡng ở đâykhông phải là nuôi lớn mà là giáo dục người dân Phải chủ trương dạy học cho dân,miễn ai ham học hỏi, muốn học không kể tầng lớp từ nghèo cho đến giàu từ thiện