Các yếu tố tác động đến thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế huyện tân phú đông, tỉnh tiền giang

Một trong những mục tiêu của thuế TNDN là điều tiết thu nhập, đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội, được thể hiện DN hoạt động không phân biệt theo các loại hình DN, có n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ CÔNG NGHIỆP LONG AN

-

NGUYỄN THỊ KIM YẾN

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ

HUYỆN TÂN PHÚ ĐÔNG TỈNH TIỀN GIANG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ CÔNG NGHIỆP LONG AN

-

NGUYỄN THỊ KIM YẾN

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ

HUYỆN TÂN PHÚ ĐÔNG TỈNH TIỀN GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã ngành: 8.34.02.01

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS TRƯƠNG QUANG VINH

Long An, năm 2019

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

Chương tổng quan sẽ trình bày lý do nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu, cuối cùng là kết cấu của nghiên cứu

1.1 Lý do nghiên cứu

Theo Tổng cục Thuế (2014) thì thuế là khoản thu quan trọng của NSNN Ở Việt Nam hiện nay, tỷ trọng thuế TNDN trong tổng thu NSNN hàng năm (trừ dầu thô) chiếm khoảng 20%, đồng thời cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của hoạt động kinh tế ngày càng được mở rộng, hiệu quả kinh doanh ngày càng cao, nguồn thu từ thuế TNDN ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong tổng thu NSNN

Theo Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông (2018), toàn tỉnh Tiền Giang hiện nay có hơn 4.600 DN, trong đó trên địa bàn huyện Tân Phú Đông có hơn 250 DN

và hơn 3.800 hộ kinh doanh, chủ yếu là hoạt động với quy mô vừa, nhỏ và siêu nhỏ với nhiều ngành nghề khác nhau nên công tác quản lý thuế luôn gặp nhiều thách thức Thực trạng hiện nay nhiều DN hoạt động SXKD nhưng thuế TNDN phải nộp rất ít hoặc không có phát sinh thuế TNDN Theo Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông (2018) các DN không phát sinh số thuế TNDN phải nộp năm 2016 là 82 DN, chiếm 46% DN đang hoạt động; năm 2017 là 85 DN, chiếm 40,2% DN đang hoạt động; năm 2018 là: 94 DN, chiếm 39,4% DN đang hoạt động, tuy tỷ lệ DN không phát sinh thuế TNDN có giảm xuống nhưng vẫn ở mức cao

Thực trạng đó đặt ra là làm thế nào để quản lý thuế đạt hiệu quả, tăng thu

NSNN, tác giả chọn đề tài nghiên cứu “Các yếu tố tác động đến thuế thu nhập

doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang” để

thực hiện thạc sĩ kinh tế

1.2 Câu hỏi nghiên cứu

Để giải quyết các vấn đề nêu trên, câu hỏi nghiên cứu được nêu ra dưới đây: Các yếu tố nào tác động đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang ?

Mức độ tác động của từng yếu tố đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang được thể hiện như thế nào?

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung:

Xác định được các yếu tố và mức độ tác động của các yếu tố đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang Từ đó khuyến nghị các giải pháp để chống thất thu thuế và tăng thuế TNDN tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang

1.4 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Phạm vi về không gian địa điểm: đề tài được nghiên cứu về các doanh

nghiệp đóng trên địa bàn 6 xã thuộc Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang

đến năm 2018 tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông – Tỉnh Tiền Giang

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng được tiến hành bằng cách hồi quy và thông tin thu thập được sẽ được xử lý bằng phần mềm Stata13, đồng thời kết hợp với phương pháp định tính để đánh giá sự tương quan giữa các biến số

1.5 Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo giúp cho những người làm quản lý nguồn thu từ thuế có cái nhìn khách quan hơn trong việc đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế TNDN của DN Từ đó, cơ quan thuế sẽ có những chính sách hợp lý trong quản lý thuế, hỗ trợ DN, điều tiết và nuôi dưỡng nguồn thu hợp lý

Kết quả nghiên cứu xác định được các yếu tố tác động đến thuế TNDN phải nộp của các DN, đồng thời xác định được mức độ tác động của các yếu tố đó đến khả năng nộp thuế TNDN tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang

1.6 Kết cấu của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được trình bày trong 5 chương, bao gồm cả chương tổng quan, chương kết luận và khuyến nghị Cụ thể như sau:

Chương 1 Tổng quan: Chương này giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu;

lý do nghiên cứu; mục tiêu nghiên cứu; câu hỏi nghiên cứu; đối tượng, phạm vi nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu Chương 2 Cơ sở lý thuyết: Chương này sẽ trình bày những cơ sở lý thuyết liên quan đến thuế TNDN Tổng quan các nghiên cứu trước có liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến thuế TNDN và tình hình kinh tế xã hội của địa phương

Chương 3 Phương pháp nghiên cứu: Trên cơ sở lý thuyết, tổng quan các nghiên cứu trước kết hợp với những đặc điểm của địa bàn nghiên cứu, chương 3 sẽ trình bày mô hình nghiên cứu, nguồn dữ liệu cho mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích số liệu nghiên cứu

Chương 4 Phân tích kết quả nghiên cứu: Trình bày kết quả nghiên cứu, phân tích thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu, phân tích kết quả của mô hình kinh tế lượng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thuế tại Chi cục Thuế Huyện Tân Phú Đông, Tỉnh Tiền Giang

Chương 5 Kết luận và khuyến nghị: Dựa vào kết quả nghiên cứu, tác giả khuyến nghị một số chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế của cơ quan thuế, cuối chương cũng nêu ra những hạn chế của nghiên cứu và gợi ý các nghiên cứu tiếp theo

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Mục đích của chương này là tóm lược lại các lý thuyết có liên quan đến đề tài nghiên cứu như tổng quan về Thuế, thuế TNDN như khái niệm, đặc điểm, cách tính thuế TNDN, các yếu tố liên quan đến thuế TNDN phải nộp của DN, các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài nghiên cứu và thực trạng DN tại địa phương

2.1 Tổng quan về Thuế

2.1.1 Khái niệm về Thuế

Thuế là một nguồn thu rất quan trọng đối với bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới và ở Việt Nam vấn đề về thuế được Quốc hội, Chính phủ và cả nhân dân đặc biệt quan tâm Do đó vấn đề về thuế đã có nhiều đề tài nghiên cứu dưới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau và mỗi nghiên cứu lại đưa ra các khái niệm khác nhau tương ứng với lĩnh vực nghiên cứu

Thuế dưới cái nhìn của V Lênin (1870 - 1924) cho rằng “ thuế là cái Nhà nước thu của dân mà không bù lại” Đây là khái niệm tương đối cổ điển về Thuế,

khẳng định tính chất của Thuế là không hoàn lại trực tiếp cho người nộp thuế dựa trên khoản đóng góp bằng tiền mà người nộp thuế đã nộp cho Nhà nước

Theo Adam Smith (1723 - 1790) định nghĩa là: “Các công dân của mỗi nước phải đóng góp cho Chính phủ theo tỷ lệ khả năng của mỗi người, nghĩa là tỷ lệ với lợi tức mà họ được thụ hưởng do sự bảo vệ của Nhà nước” trích bởi Nguyễn Thị

Mỹ Linh và Phạm Thị Phương Loan (2014) Thuế dưới góc độ người nộp thuế, khẳng định tính chất bắt buộc các tổ chức, cá nhân phải đóng góp thông qua nộp thuế cho Nhà nước theo luật định để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước

David Ricardo (1772 - 1823) cho rằng “thuế được cấu thành từ phần của Chính phủ lấy trong sản phẩm đất đai và lao động trong nước và xét cho cùng thì thuế được lấy từ tư bản hay thu nhập của người chịu thuế” trích bởi Nguyễn Thị

Mỹ Linh và Phạm Thị Phương Loan (2014) Đây là cái nhìn về thuế dưới góc độ kinh tế học, xác định nguồn gốc thu thuế phát sinh từ nền kinh tế quốc dân và thực chất thì thuế sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực

tư sang khu vực công để phục vụ hoạt động của nhà nước

Còn theo Karl Marx (1818 - 1883) thì Thuế là cơ sở kinh tế của bộ máy Nhà

nước, đó là “khoản đóng góp nghĩa vụ cần thiết để nuôi dưỡng Nhà nước pháp quyền Thuế là nguồn sống đối với Nhà nước hành pháp Chính phủ mạnh và thuế cao là hai khái niệm đồng nhất” Đồng quan điểm trên, theo Friedrich Engels (1820

- 1895) khẳng định: “ để duy trì quyền lực công cộng, cần phải có sự đóng góp của công dân cho Nhà nước, đó là thuế” trích bởi Nguyễn Thị Mỹ Linh và Phạm

Thị Phương Loan (2014) Thuế gắn liền với Nhà nước và đảm bảo sự tồn tại của bộ máy Nhà nước, mọi Nhà nước đều sử dụng quyền lực để quy định sự đóng góp của nhân dân cho Nhà nước

Theo Tổng cục Thuế (2014), thuế là khoản đóng góp bằng tiền mà các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện phải nộp cho Ngân sách nhà nước theo nguyên tắc không hoàn trả trên cơ sở pháp luật Đây là định nghĩa tổng quát cơ quan thuế đang

áp dụng trong công tác quản lý thuế hiện nay

Từ các quan điểm khác nhau về thuế như trên, Thuế trong nghiên cứu này được hiểu theo quan điểm của Tổng cục Thuế và khái quát lại khái niệm về Thuế như sau: Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các thể nhân và pháp nhân cho nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng, đáp ứng nhu cầu chi tiêu, đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của Nhà nước và theo nguyên tắc không hoàn trả trên cơ sở pháp luật Khái niệm này phù hợp với quan điểm cơ quan thuế hiện nay

2.1.2 Đặc trưng cơ bản của thuế

Theo Tổng cục Thuế (2014), thuế có những đặc trưng cơ bản như sau:

Thuế do Quốc hội lập ra dưới hình thức một đạo luật – là hình thức văn bản

có tính pháp lý cao nhất do cơ quan quyền lực cao nhất, cơ quan lập pháp đặt ra

Thuế luôn mang tính chất bắt buộc: thuế được thu để tạo quỹ NSNN chi dùng cho việc chung, mọi công dân đủ điều kiện phải đóng thuế Việc bỏ ra một khoản tiền để đóng thuế không mang lại lợi ích trực tiếp cho người nộp thuế nhưng họ vẫn phải nộp bởi nguồn thu từ thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN, thiếu nguồn thu này Nhà nước không thể tồn tại Vì vậy, Nhà nước sẽ áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với công dân không thực hiện nghĩa vụ nộp thuế

Thuế mang tính chất không hoàn trả trực tiếp và tương xứng Công dân phải đóng thuế khi đủ điều kiện và họ không nhận được bất cứ lợi ích trực tiếp gì từ việc đóng thuế, tuy nhiên có sự hoàn trả gián tiếp thông qua việc Nhà nước sử dụng thuế cho các nhu cầu chung của xã hội

Đặc điểm này của Thuế giúp ta phân biệt với phí và lệ phí, vì phí và lệ phí có sự

bù đắp, người đóng phí và lệ phí sẽ nhận được lợi ích trực tiếp từ việc đóng phí và lệ phí

Thuế luôn gắn với quyền lực nhà nước, là hai phạm trù không thể tách rời: Nhà nước là chủ thể duy nhất đặt ra các khoản thuế và ngược lại Thuế là phương tiện vật chất chủ yếu để duy trì quyền lực nhà nước

2.1.3 Vai trò của thuế

Thuế có những vai trò cơ bản như sau:

Thứ nhất, thuế tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Thuế là nguồn thu chính của Nhà nước, hàng năm nguồn thu từ thuế chiếm trên 90% tổng thu ngân sách Là nguồn thu ổn định của NSNN, Thuế là khoản thu mang tính luật pháp thể hiện tính cưỡng chế cao Chủ thể nộp Thuế rộng nên tỷ lệ động viên vào NSNN cao (Tổng cục Thuế, 2014)

Thứ hai, thuế điều tiết nền kinh tế

Thuế là công cụ tài chính điều tiết nền kinh tế Đây là vai trò có tính chất quyết định của thuế Sử dụng công cụ thuế, nhà nước có thể mở rộng hoặc thu hẹp một ngành kinh tế nào đó, để khuyến khích phát triển một ngành kinh tế nhà nước

sử dụng biện pháp: đánh thuế thấp, thu hẹp phạm vi chủ thể nộp thuế, mở rộng diện miễn, giảm thuế Để thu hẹp một ngành kinh tế nhà nước sử dụng biện pháp: đánh thuế cao, mở rộng phạm vi chủ thể nộp thuế, giảm diện miễn, giảm thuế Thuế là công cụ điều chỉnh giá cả thị trường, hạn chế lạm phát: khi giá cả một loại hàng hoá nào đó trên thị trường tăng lên, Nhà nước có thể điều chỉnh giá bằng cách giảm thuế đối với mặt hàng đó và ngược lại, để kiềm chế tốc độ lạm phát nhà nước có thể giảm thuế Thuế là công cụ để Nhà nước thực hiện việc bảo hộ nền sản xuất trong nước (Nguyễn Thị Liên và Nguyễn Văn Hiệu, 2007)

Thứ ba, thuế là công cụ để điều tiết thu nhập, hướng dẫn tiêu dùng và thực hiện công bằng xã hội

Nhà nước đánh thuế cao đối với mặt hàng cần hạn chế tiêu dùng và đánh thuế thấp đối với mặt hàng thiết yếu, khuyến khích tiêu dùng Quy định về thuế suất lũy tiến trong thuế thu nhập thể hiện người có thu nhập cao thì nộp thuế nhiều, người có thu nhập thấp thì nộp thuế ít Nguồn thuế thu được, một phần được sử dụng để phân phối lại cho các đối tượng chính sách, khó khăn trong xã hội (Tổng cục Thuế, 2014)

Hệ thống thuế được áp dụng thống nhất giữa các ngành nghề, các thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư để đảm bảo sự bình đẳng và công bằng xã hội Sự bình đẳng và công bằng xã hội được thể hiện thông qua chính sách động viên giống nhau giữa các đơn vị, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế có những điều kiện hoạt động giống nhau, đảm bảo sự bình đằng về nghĩa vụ đối với mọi công dân, không có đặc quyền, đặc lợi cho bất kỳ đối tượng nào (Nguyễn Thị Liên và Nguyễn Văn Hiệu, 2007)

Thứ tư, ngoài những vai trò nêu trên thuế là công cụ thực hiện kiểm tra, kiểm soát các hoạt động kinh doanh của người nộp thuế (Tổng cục Thuế, 2014)

2.2 Thuế thu nhập doanh nghiệp

2.2.1 Khái niệm

Thuế TNDN là một loại thuế đánh vào thu nhập phát sinh của cơ sở kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định thường là một kỳ kinh doanh (Tổng cục Thuế, 2014)

Thuế TNDN bao gồm toàn bộ số thuế thu nhập tính trên thu nhập chịu thuế TNDN, kể cả các khoản thu nhập nhận được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ tại nước ngoài mà Việt Nam chưa ký Hiệp định về tránh đánh thuế hai lần Thuế TNDN bao gồm cả các loại thuế liên quan khác được khấu trừ tại nguồn đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động tại Việt Nam không có cơ

sở thường trú tại Việt Nam được thanh toán bởi công ty liên doanh, liên kết hay công ty con tính trên khoản phân phối cổ tức, lợi nhuận (nếu có); hoặc thanh toán dịch vụ cung cấp cho đối tác cung cấp dịch vụ nước ngoài theo quy định của Luật thuế TNDN hiện hành (Bộ Tài chính, 2005)

2.2.2 Đặc điểm của thuế thu nhập doanh nghiệp

Theo Tổng cục Thuế (2014) đưa ra các đặc điểm của thuế TNDN như sau:

Thuế TNDN là thuế trực thu Tính chất trực thu này được thể hiện ở sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế

Thuế TNDN là loại thuế đánh vào thu nhập chịu thuế của DN nên mức động viên vào NSNN đối với loại thuế này phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN Thuế TNDN là thuế khấu trừ trước thuế thu nhập cá nhân, là phần thu nhập được chia sau khi nộp thuế TNDN Do vậy, thuế TNDN cũng có thể được coi là một biện pháp quản lý thuế thu nhập cá nhân

2.2.3 Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp

Tổng cục Thuế (2014) Thuế có những vai trò cơ bản như sau:

Là khoản thu quan trọng của NSNN Ở Việt Nam hiện nay, tỷ trọng thuế TNDN trong tổng thu NSNN hàng năm (trừ dầu thô) chiếm khoảng 20%, đồng thời cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của hoạt động kinh tế ngày càng được mở rộng, hiệu quả kinh doanh ngày càng cao, nguồn thu từ thuế TNDN ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong tổng thu NSNN

Là công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Hệ thống pháp luật về thuế TNDN được áp dụng chung cho các cơ sở kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế tạo ra sự bình đẳng trong cạnh tranh, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, điều tiết sự phát triển nền kinh tế của Nhà nước

Là một công cụ của Nhà nước thực hiện chính sách công bằng xã hội Một trong những mục tiêu của thuế TNDN là điều tiết thu nhập, đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội, được thể hiện DN hoạt động không phân biệt theo các loại hình DN, có ngành nghề kinh doanh và quy mô kinh doanh khác nhau đều phải chịu thuế TNDN với mức thuế suất thống nhất

2.2.4 Một số nội dung cơ bản về thuế thu nhập doanh nghiệp

2.2.4.1 Kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Quốc hội (2008) tại điều 5 của Luật thuế TNDN quy định kỳ tính thuế TNDN như sau:

Kỳ tính thuế TNDN được xác định theo năm dương lịch hoặc năm tài chính

Kỳ tính thuế TNDN theo từng lần phát sinh thu nhập áp dụng đối với doanh nghiệp nước ngoài

2.2.4.2 Doanh thu tính thuế

Chính phủ (2013) tại điều 8 của Nghị định thuế TNDN quy định doanh thu

để tính thuế TNDN như sau:

Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ kể cả trợ giá, phụ thu, phụ trội mà DN được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền

Đối với DN kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ thuế thì doanh thu tính thuế TNDN là doanh thu không có thuế giá trị gia tăng Đối với

DN kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp trên giá trị gia tăng thì doanh thu tính thuế TNDN bao gồm cả thuế giá trị gia tăng

Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế đối với hàng hóa bán ra là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hàng hóa cho người mua

Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế đối với dịch vụ là thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ cho người mua hoặc thời điểm lập hóa đơn cung ứng dịch vụ

2.2.4.3 Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp

Quốc hội (2008) tại điều 10 của Luật thuế TNDN quy định thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 25% có hiệu lực từ năm 2008

Quốc hội (2013) tại điều 10 của Luật thuế TNDN quy định thuế suất thuế TNDN như sau: thuế suất thuế TNDN là 22% áp dụng từ năm 2014 đối với DN có doanh thu của năm trên 20 tỷ đồng Những trường hợp thuộc diện áp dụng thuế suất 22% chuyển sang áp dụng thuế suất 20% kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2016

DN có tổng doanh thu năm không quá hai mươi tỷ đồng áp dụng thuế suất 20%

áp dụng từ ngày 01/7/2013 Doanh thu làm căn cứ xác định DN thuộc đối tượng được áp dụng thuế suất 20% tại khoản này là doanh thu của năm trước liền kề

Như vậy trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014 thuế suất thuế TNDN giảm từ thuế suất là 25% xuống thuế suất 22% và cuối cùng là thuế suất 20%

2.2.4.4 Thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp

Chính phủ (2013) tại điều 11 của Nghị định hướng dẫn về thuế TNDN quy định thuế TNDN phải nộp là thuế TNDN do DN tự kê khai phát sinh phải nộp trong

năm tài chính Thuế TNDN phải nộp trong kỳ tính thuế bằng thu nhập tính thuế nhân (x) với thuế suất; trường hợp DN đã nộp thuế thu nhập đối với thu nhập phát sinh ở nước ngoài thì được trừ số thuế thu nhập đã nộp, nhưng tối đa không quá số thuế TNDN phải nộp theo quy định của Luật thuế TNDN

2.3 Doanh nghiệp

2.3.1 Khái niệm

Quốc hội (2014), định nghĩa DN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh

DN ngoài quốc doanh là những DN, tổ chức kinh tế, cá nhân không chịu sự chi phối của Nhà nước, được phép kinh doanh trong những ngành và lĩnh vực mà pháp luật cho phép, tự chịu trách nhiệm với mọi kết quả kinh doanh của mình Đặc điểm nổi bật của loại hình DN này là tính chất tư hữu, các DN thuộc sở hữu của cá nhân hoặc tổ chức có vốn và tài sản đầu tư cho DN, có quyền quản lý và điều hành mọi hoạt động của DN (Nguyễn Việt Hùng, 2014)

2.3.2 Đặc điểm các loại hình doanh nghiệp

Đặc điểm chung của DN: Có tính tổ chức, có chức năng sản xuất kinh doanh hoặc cung ứng dịch vụ, có mục tiêu hoạt động là lợi nhuận và có tính hợp pháp (Quốc hội, 2014)

Quốc hội (2014) đặc điểm các loại hình DN được quy định như sau:

Loại hình DN nhà nước:

DN nhà nước là tổ chức kinh tế nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có

cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty

cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn Đây là một loại hình có tư cách pháp nhân đầy đủ được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập hợp pháp có yếu tố cá nhân hợp pháp có cơ cấu chặt chẽ đươc tham gia vào các hoạt động pháp luật độc lập và được sử quản lý bởi vốn nhà nước Hiện nay các DN nhà nước có tư cách pháp nhân do nhà nước giao cho vốn kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về quản lý sản xuất chịu trách nhiệm về kinh tế và chịu bù đắp hay hưởng lợi nhuận với mức vốn được cấp đó tức là nhà nước không còn bao cấp như trước đây mà các doanh nghiệp phải tự bù đắp những chi phí, tự trang trải mọi nguồn vốn đồng thời làm tròn

nghĩa vụ với nhà nước xã hội như các DN khác Các hình thức DN nhà nước bao gồm công ty nhà nước, công ty cổ phần nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn có 2 thành viên trở lên

Loại hình DN tư nhân:

DN tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của DN DN tư nhân không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một

DN tư nhân Chủ DN tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh, thành viên công ty hợp danh DN tư nhân không được quyền góp vốn thành lập hoặc mua

cổ phần, phần vốn góp trong công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần

Loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn:

Đây là loại hình DN phổ biến hiện nay, có hai loại hình là: công ty trách nhiệm hữu hạn có từ hai thành viên trở lên và công ty TNHH một thành viên

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn có từ hai thành viên trở lên: Thành viên

có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng thành viên không vượt quá 50; Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm

vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp Phần vốn góp của thành viên chỉ được chuyển nhượng tho quy định Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên không được quyền phát hành cổ phần

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên là DN do một tổ chức hoặc một

cá nhân làm chủ sở hữu (sau đây gọi là chủ sở hữu công ty); chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm

vi số vốn điều lệ của công ty Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký DN Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên không được quyền phát hành cổ phần

Loại hình công ty cổ phần

Công ty cổ phần là DN, trong đó vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là 03 và không hạn chế số lượng tối đa; Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các

khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của DN trong phạm vi số vốn đã góp vào DN; Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký DN Công ty cổ phần có quyền phát hành cổ phần các loại để huy động vốn

Loại hình công ty hợp danh:

Công ty hợp danh là DN, trong đó: phải có ít nhất 02 thành viên là chủ sở hữu chung của công ty, cùng nhau kinh doanh dưới một tên chung (sau đây gọi là thành viên hợp danh) Ngoài các thành viên hợp danh, công ty có thể có thêm thành viên góp vốn; Thành viên hợp danh phải là cá nhân, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty; Thành viên góp vốn chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty Công

ty hợp danh có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký

DN Công ty hợp danh không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thuế thu nhập doanh nghiệp

Theo nghiên cứu Singh (2003) và nghiên cứu Somasundram (2003) cho rằng

từ khi hình thành cơ chế tự khai tự nộp, tuân thủ thuế trở thành một vấn đề quan trọng trong hệ thống thuế, theo quan điểm này cho thấy tổng số thuế phải nộp phụ thuộc nhiều vào mức độ tuân thủ thuế, mặc dù điều không thể tránh khỏi là việc cơ quan thuế sẽ kiểm tra để giảm bớt rủi ro không tuân thủ thuế qua việc xác định phạm vi ảnh hưởng của người nộp thuế qua hình thức kê khai của người nộp thuế, ngoài ra doanh nghiệp phải đối mặt với việc liên tục bị kiểm tra hoạt động tuân thủ thuế bằng nhiều hình thức khác nhau

Trên cơ sở các lý thuyết đã nêu trên cộng với thực tế tình hình kinh tế xã hội tại địa phương thì số thuế TNDN phải nộp của DN ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau như các nhân tố về đặc điểm của DN, về ngành nghề kinh doanh, yếu tố về xã

hội, yếu tố về kinh tế, yếu tố liên quan đến hệ thống thuế,

2.4.1 Doanh thu

Doanh thu là một yếu tố quan trọng thể hiện khả năng nộp thuế của DN, đối với một DN thông qua doanh thu bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ ra thị trường thể hiện quy mô kinh doanh của mình, doanh thu qua mỗi năm càng tăng chứng tỏ hiệu quả kinh doanh của DN càng lớn khi đó khoản đóng góp vào NSNN cũng tăng theo

tương ứng Khi DN hoạt động kinh doanh theo chiều hướng tốt, quy mô kinh doanh tăng góp phần tạo công ăn việc làm cho người lao động, phát triển kinh tế địa phương

Theo Phạm Văn Đức (2015) DN có doanh thu càng cao thì số thuế TNDN phải nộp càng nhiều Và khi hoạt động kinh doanh phát triển theo chiều hướng tốt, doanh thu tăng lên hàng năm DN sẽ thuận lợi trong việc điều tiết đồng tiền trong lưu thông, lợi nhuận được tạo ra khi doanh thu tăng sẽ khuyến khích DN thực hiện tốt nghĩa vụ thuế với NSNN khi đó số thuế TNDN phát sinh phải nộp của DN sẽ tăng khi lợi nhuận DN tăng lên

Doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ kể

cả trợ giá, phụ thu, phụ trội mà DN được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền (Quốc hội, 2008)

Doanh thu được đề cập trong nghiên cứu này là doanh thu của toàn bộ tiền

do tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, hoạt động tài chính, hoạt động khác của

DN phát sinh trong một năm

2.4.2 Số lao động làm việc tại doanh nghiệp

DN có lao động càng nhiều thì tương ứng với quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp lớn, trách nhiệm với nhân viên, người lao động càng lớn góp phần đáp ứng nhu cầu việc làm cho xã hội Khi đó DN cần phải thực hiện tốt chính sách thuế, chấp hành tốt nghĩa vụ thuế thông qua việc tự khai, tự nộp thuế đúng theo quy định

Bên cạnh đó lao động là một trong ba yếu tố của quá trình sản xuất, lao động

là yếu tố quan trọng nhất, thông qua lao động con người sẽ quyết định toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh Con người luôn sáng tạo, hợp tác cùng nhau để nâng cao năng suất lao động, trình độ kỹ thuật của người lao động, kinh nghiệm sản xuất khi đó chuyên môn hóa lao động ngày càng nâng cao tác động rất lớn đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN Bên cạnh đó, để trả các khoản chi phí đó và có lợi nhuận cao, DN sẽ có động lực mạnh nâng cao hiệu quả sản xuất kinh tạo ra được nhiều lợi nhuận hơn cung tương ứng với số thuế nộp càng lớn

Phạm Văn Đức (2015), những DN có quy mô lớn, cần nhiều lao động thì DN phải chi tiêu lớn cho người lao động nên để tiếp tục hoạt động và mở rộng kinh

doanh, DN phải đảm bảo hiệu quả kinh doanh, có lợi nhuận cao khi đó số thuế TNDN cũng tăng lên tương ứng; ngược lại DN nhỏ có quy mô lao động ít thì chi phí trả cho người lao động ảnh hưởng ngược chiều với thuế TNDN

2.4.3 Tổng tài sản, nợ phải trả và nguồn vốn chủ sở hữu doanh nghiệp

Để đánh giá DN xem như thế nào là dựa vào xác định các chỉ tiêu giá trị tài sản của DN, nợ phải trả và nguồn vốn chủ sở hữu dựa trên bảng cân đối kế toán của

DN

Nguồn vốn chủ sở hữu là một nguồn vốn quan trọng và có tính ổn định cao, thể hiện quyền tự chủ về tài chính của DN Tỷ trọng của nguồn vốn này trong cơ cấu nguồn vốn càng lớn, sự độc lập về tài chính của DN càng cao và ngược lại Nguồn lực tài chính của DN thể hiện qua nguồn vốn tự có và nguồn vốn vay từ các

cá nhân và các tổ chức tín dụng sử dụng cho hoạt động của DN, quy mô tài chính của DN thể hiện qua tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu, nó cho ta biết về tỉ lệ giữa 2 nguồn vốn cơ bản là nợ và vốn chủ sở hữu mà DN sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình Hai nguồn vốn này có những đặc tính riêng biệt và mối quan

hệ giữa chúng được sử dụng rộng rãi để đánh giá tình hình tài chính của DN Tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu được tính bằng cách chia tổng nợ cho vốn chủ sở hữu:

DER = Tổng nợ / Vốn chủ sở hữu

Trong đó nợ của DN bao gồm cả nợ ngắn hạn và nợ dài hạn Vốn chủ sở hữu hay vốn cổ phần của cổ đông gồm cổ phần thông thường, cổ phần ưu đãi, các khoản lãi phải trả và nợ ròng

Tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu cũng phụ thuộc nhiều vào ngành, lĩnh vực

mà DN hoạt động Ví dụ, các ngành sản xuất cần sử dụng nhiều vốn thì tỷ lệ tổng

nợ trên vốn chủ sở hữu có xu hướng cao hơn, trong khi các DN dịch vụ thì tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu thường thấp hơn

Tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu giúp nhà quản trị có một cái nhìn khái quát về sức mạnh tài chính, cấu trúc tài chính của DN và làm thế nào DN có thể chi trả cho các hoạt động Thông thường, nếu hệ số này lớn hơn 1, có nghĩa là tài sản của DN được tài trợ chủ yếu bởi các khoản nợ, còn ngược lại thì tài sản của DN được tài trợ chủ yếu bởi nguồn vốn chủ sở hữu Về nguyên tắc, hệ số này càng nhỏ, có nghĩa là nợ phải trả chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng tài sản hay tổng nguồn vốn thì

DN ít gặp khó khăn hơn trong tài chính Tỷ lệ này càng lớn thì khả năng gặp khó khăn trong việc trả nợ hoặc phá sản của DN càng lớn

Trên thực tế, nếu nợ phải trả chiếm quá nhiều so với nguồn vốn chủ sở hữu có nghĩa là DN đi vay mượn nhiều hơn số vốn hiện có, nên DN có thể gặp rủi ro trong việc trả nợ, đặc biệt là DN càng gặp nhiều khó khăn hơn khi lãi suất ngân hàng ngày một tăng cao Các chủ nợ hay ngân hàng cũng thường xem xét, đánh giá

kỹ tỷ lệ nợ (và một số chỉ số tài chính khác) để quyết định có cho DN vay hay không

Việc sử dụng nợ cũng có một ưu điểm, đó là chi phí lãi vay sẽ được trừ vào thuế TNDN Do đó, DN phải cân nhắc giữa rủi ro về tài chính và ưu điểm của vay

nợ để đảm bảo một tỷ lệ hợp lý nhất

Tuy nhiên các chỉ số tài chính cũng như phương pháp hạch toán, kế toán và các thông tin liên quan cần xem xét cẩn trọng để có thể kết luận chính xác tình hình tài chính của DN DN có giá trị về tổng tài sản lớn thể hiện sự nhiệt huyết trong kinh doanh, ngoài mục đích tìm kiếm lợi nhuận đó cũng sự thể hiện vị thế của mình trong xã hội, tạo niềm tin cho đối tác, tuy nhiên để việc lựa chọn một tỷ lệ giữa nợ

và vốn chủ sở hữu, đây là hai nguồn quan trọng hình thành nên tài sản là một vấn đề cực kỳ quan trọng quyết định kết quả kinh doanh của DN Do đó, các yếu tố về tổng tài sản, nợ và vốn chủ sở hữu cũng là những yếu tố để đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật về thuế thông qua việc thực hiện nộp thuế đúng hạn vào ngân sách nhà nước, một DN có tỷ lệ nợ thấp, tình hình tài chính khả quan thì vấn đề về thuế và thời hạn nộp thuế được các chủ DN quan tâm hơn, có thể theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực, mặt khác tỷ lệ nợ cao do DN sử dụng đòn bẩy trong kinh doanh lớn, nhiều rủi ro do đó có sự cân nhắc trong thực hành tuân thủ thuế qua việc nộp thuế đúng hạn bởi sự xuất hiện của yếu tố lãi vay, họ sẽ cân nhắc giữa việc chấp hành thuế và các cam kết với các tổ chức tín dụng Do vậy, các chỉ tiêu trên ảnh hưởng đến tình tuân thủ thuế qua khả năng nộp thuế đúng hạn, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng ra sao sẽ được phân tích kỹ trong các chương sau

2.4.4 Tỷ số lợi nhuận ròng trên doanh thu (ROS)

ROS được tính bằng cách lấy tổng lợi nhuận ròng chia cho doanh thu thuần, đơn vị tính là % Tỷ số này cho tỷ lệ phần trăm của mỗi đồng doanh thu sẽ đóng

góp vào lợi nhuận Tỷ số lợi nhuận trên doanh thu (tỷ suất sinh lời trên doanh thu, suất sinh lời của doanh thu, hệ số lãi ròng) là một tỷ số tài chính dùng để theo dõi

tình hình sinh lợi của DN, thể hiện tỷ lệ thu hồi lợi nhuận trên doanh số bán được

Tuy nhiên, tỷ số này phụ thuộc vào đặc điểm kinh doanh của từng ngành Vì thế, khi theo dõi tình hình sinh lợi của DN phải so sánh tỷ số này của DN với tỷ số bình quân của toàn ngành mà DN đó tham gia Mặt khác, tỷ số này và số vòng quay tài sản có xu hướng ngược nhau Do đó, khi đánh giá tỷ số này, phân tích tài chính thường tìm hiểu nó trong sự kết hợp với số vòng quay tài sản (Caballero và Ricardo,

1991)

Tỷ số này mang giá trị dương nghĩa là DN kinh doanh có lãi; tỷ số càng lớn nghĩa là lãi càng lớn Tỷ số mang giá trị âm nghĩa là DN kinh doanh thua lỗ Cả lợi nhuận ròng và doanh thu đều có thể lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh của DN

2.4.5 Tỷ số lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA)

Tỷ số lợi nhuận trên tài sản (hay chỉ tiêu hoàn vốn tổng tài sản, hệ số quay vòng của tài sản, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản), được tính bằng tổng lợi nhuận của DN chia cho tổng tài sản, vốn của DN Hệ số này một tỷ số tài chính dùng để đo lường khả năng sinh lợi của tài sản và vốn, một đồng vốn đầu tư sẽ mang lại bao nhiêu đồng lợi nhuận Đây là một chỉ tiêu quan trọng khi đưa ra quyết định đầu tư bởi vì các dự án có mức sinh lợi thấp về lâu dài sẽ gặp khó khăn, đầu tư vào những ngành có hệ số này thấp sẽ mất cơ hội cho việc sử dụng vốn vào những ngành mang

lại lợi nhuận cao, do đó giảm tốc độ tăng trưởng (Abel và Eberly, 1994)

Nếu tỷ số này lớn hơn 0, thì có nghĩa DN làm ăn có lãi Tỷ số càng cao cho thấy DN làm ăn càng hiệu quả, còn nếu tỷ số nhỏ hơn 0 thì DN làm ăn thua lỗ Mức lãi hay lỗ được đo bằng phần trăm của giá trị bình quân tổng tài sản của DN Tỷ số cho biết hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản để tạo ra thu nhập của DN Số liệu về lợi nhuận ròng hoặc lợi nhuận trước thuế được lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh Còn giá trị tài sản được lấy từ bảng cân đối kế toán

2.4.6 Tỷ số lợi nhuận ròng trên vốn (ROE)

Tỷ số lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, đây là tỷ số quan trọng nhất đối với các

cổ đông, tỷ số này đo lường khả năng sinh lợi trên mỗi đồng vốn đầu tư của cổ đông thường ROE được tính bằng cách lấy tổng lợi nhuận ròng của cổ đông thường chia

cho tổng vốn cổ phần thường Chỉ số này là thước đo chính xác để đánh giá một đồng vốn đầu tư và tích lũy sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lời Hệ số này thường được các nhà đầu tư phân tích để so sánh với các cổ phiếu cùng ngành trên thị trường, từ đó tham khảo khi quyết định mua cổ phiếu của DN nào

ROE càng cao càng chứng tỏ DN sử dụng hiệu quả đồng vốn của cổ đông, có nghĩa là DN đã cân đối một cách hài hòa giữa vốn cổ đông với vốn đi vay để khai thác lợi thế cạnh tranh của mình trong quá trình huy động vốn, mở rộng quy mô Cho nên ROE càng cao thì các cổ phiếu càng hấp dẫn các nhà đầu tư hơn (Abel và

Eberly, 1994)

Nếu tỷ số này mang giá trị dương, là công ty làm ăn có lãi; nếu mang giá trị

âm là công ty làm ăn thua lỗ Cũng như tỷ số lợi nhuận trên tài sản, tỷ số này phụ thuộc vào thời vụ kinh doanh Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào quy mô và mức độ rủi ro của công ty Tỷ số lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu hay được đem so sánh với tỷ

số lợi nhuận trên tài sản (ROA) Nếu tỷ số lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu lớn hơn ROA thì có nghĩa là đòn bẩy tài chính của DN đã có tác dụng tích cực, nghĩa là DN

đã thành công trong việc huy động vốn của cổ đông để kiếm lợi nhuận với tỷ suất cao hơn tỷ lệ tiền lãi mà DN phải trả cho các cổ đông

2.4.7 Giới tính của chủ doanh nghiệp

Theo Tittle (1980) nghiên cứu chỉ ra rằng nam giới thường tuân thủ thuế thấp hơn so với nữ giới, đồng quan điểm trên Baldry (1987) bằng nghiên cứu thực nghiệm đã tìm ra rằng phụ nữ có xu hướng tuân thủ thuế cao hơn nam giới Webley (2004) cho rằng nam giới thường trốn thuế và có thái độ tiêu cực với cơ quan thuế nhiều hơn nữ giới Tuy nhiên, Houston (2001) nghiên cứu cho thấy hành vi trốn thuế của nữ giới có tỷ lệ cao hơn nam giới

2.4.8 Độ tuổi của chủ doanh nghiệp

Jackson và Milliron (1986) nghiên cứu chỉ ra rằng có mối quan hệ chặt chẽ nhau giữa tuổi tác và sự tuân thủ thuế của người nộp thuế Theo số liệu từ chương trình đo lường khả năng tuân thủ của người nộp thuế của các dịch vụ kinh doanh nội địa cho biết hành vi không tuân thủ pháp luật về thuế có mức độ ảnh hưởng thấp và

ít xảy ra trong các hộ gia đình, trong đó người đứng đầu hoặc vợ, chồng của họ trên

65 tuổi (Andreoni, 1998) Nghiên cứu của Ritsema và cộng sự (2003) cũng chỉ ra rằng tuổi tác là một yếu tổ ảnh hưởng đến hành vi cố ý trốn thuế

2.4.9 Trình độ của chủ doanh nghiệp

Theo Fischer (1992), thái độ và nhận thức của người nộp thuế ảnh hưởng đến khả năng không tuân thủ thuế của người nộp thuế Chan và cộng sự (2000) chỉ ra rằng giáo dục, mức thu nhập và trình độ học vấn cao có liên quan trực tiếp đến hành

vi tuân thủ, người nộp thuế có kiến thức sẽ nhận thức được hành vị không tuân thủ, hiểu biết về hệ thống thuế và về đạo đức thuế do đó thúc đẩy người nộp thuế tuân thủ thuế cao hơn những người nhận thức kém về sự tuận thủ thuế

Hay Mohamad (2007), chỉ ra rằng có sự khác biệt đáng kể trong việc tuân thủ thuế giữa những người có kiến thức về thuế và người không có kiến thức về thuế, nghiên cứu của Jackson và Milliron (1989) cũng cho kết quả tương tự

2.4.10 Kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp

Lumumba và cộng sự (2010) số năm kinh nghiệm hoạt động trong một lĩnh vực kinh doanh của người nộp thuế có ảnh hưởng đến việc tuân thủ thuế của người nộp thuế thông qua việc kê khai, nộp thuế Theo dữ liệu nghiên cứu thì có 43% người có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh từ một đến 5 năm chiếm tỷ lệ cao nhất trong các nhóm khảo sát sự tuân thủ thuế, 37% số người có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh từ sáu đến 10 năm và 19% số người có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh trên mười năm đây là nhóm tuân thủ thuế chiếm tỷ lên thấp nhất trong nghiên cứu này

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009), cho rằng người nộp thuế có thời gian kinh doanh ít trong hoạt động kinh doanh thường thiếu kiến thức về luật thuế, nghĩa vụ thuế và quy trình tuân thủ thuế, vì vậy họ dễ mắc phải hành vi không tuân thủ thuế Trong khi đó những người nộp thuế có thời gian kinh doanh dài thì

họ tuân thủ thuế tốt hơn

Kinh nghiệm của chủ DN thể hiện qua số năm hoạt động của DN đó trên một lĩnh vựa hoạt động kinh tế

2.4.11 Ngành nghề hoạt động của doanh nghiệp

Mọi người dân đủ điều kiện theo quy định của Luật DN đều có thể thành lập

DN và có quyền kinh doanh các ngành, nghề mà pháp luật không cấm đầu tư kinh

doanh Trường hợp DN đầu tư kinh doanh ngành, nghề có điều kiện khi kinh doanh phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện kinh doanh theo quy định của Luật đầu tư và bảo đảm duy trì đủ điều kiện kinh doanh trong quá trình hoạt động Đặc biệt cấm hoạt động kinh doanh gây phương hại đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, truyền thống lịch sử, văn hoá, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam và sức khoẻ của nhân dân, làm huỷ hoại tài nguyên, phá huỷ môi trường (Quốc hội, 2014)

Yếu tố ngành nghề hoạt động cũng là một trong những yếu tố có tác động đến số thuế phải nộp của người nộp thuế Theo James Alm và cộng sự (1992), Những ngành có tỷ suất lợi nhuận cao người nộp thuế sẽ có xu hướng tuân thủ thuế tốt hơn với những ngành có tỷ suất lợi nhuận thấp hơn Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) ngành có sự cạnh tranh ít hơn sẽ làm tăng lợi nhuận tiềm năng và ảnh hưởng tích cực đến việc tuân thủ thuế và ngượi lại những ngành có mức độ cạnh tranh gay gắt thì tỷ suất lợi nhuận không cao nên hạn chế hơn trong tuân thủ thuế

Thực tế hiện nay là DN hoạt động kinh doanh mua bán hàng hóa vẫn còn sử dụng tiền mặt trong các giao dịch của mình, một phần là do thói quen sử dụng tiền mặt, một phần là doanh nghiệp cố tình không giao dịch để tránh bị cơ quan thuế phát hiện hành vi trốn thuế của mình, nguyên nhân nữa là do hệ thống ngân hàng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của DN Do vậy, ngành nghề kinh doanh cũng ảnh hưởng đến số thuế phải nộp, thực hiện kinh doanh mua bán hàng hóa, cung cấp dịch

vụ thông qua thanh toán quan ngân hàng giúp cơ quan quản lý dễ kiểm soát các hoạt động của DN, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm phát hiện những gian dối trong việc thực hiện nghĩa vụ với nhà nước

2.4.12 Thuế suất

Theo James Alm và cộng sự (1992), cho rằng thuế suất là một trong những yếu tố cơ bản của một sắc thuế Có sự khác nhau về mức độ tuân thủ thuế giữa các mức thuế thuế khác nhau của một sắc thuế, thuế suất càng cao dẫn đến sự tuân thủ thuế thấp thuế suất thấp hơn, điều này chứng tỏ người nộp thuế không kê khai đầy

đủ thu nhập khi thuế suất tăng lên Thuế suất thuế TNDN ảnh hưởng đến thuế TNDN phải nộp của DN, thuế suất thuế TNDN giãm dần sẽ tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư bởi mức thuế suất thấp đảm bảo sự cạnh tranh, phù hợp với xu thế chung trên thế giới hiện nay Nhưng một số quốc gia muốn tăng số thu từ thuế

nhanh thì thực hiện tăng mức huy động từ thuế thông qua tăng thuế suất, khi đó số thuế phải nộp sẽ tăng lên một cách nhanh chóng

2.4.13 Kiểm tra thuế

Phạm Văn Đức (2015), DN bị truy thu và phạt qua kiểm tra trong kỳ thể hiện qua số thuế TNDN nộp thêm so với kê khai ban đầu thường cao hơn thực tế DN kê khai nên số thuế TNDN phải nộp sẽ tăng lên Kiểm tra thuế tại DN mang tính răn

đe, chấn chỉnh đối với DN, từ đó các DN sẽ tự giác hơn, tránh được những sai sót trong việc chấp hành chính sách thuế nên thuế TNDN tăng lên

Đây cũng là một yếu tố quan trong tác động đến số thuế TNDN phải nộp, các biện pháp xử lý qua kiểm tra thuế làm tăng mức độ tuận thủ của người nộp thuế, nâng cao ý thức chấp hành kê khai thuế TNDN đúng theo quy định

2.5 Các nghiên cứu trước

Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hải (2014), mức độ chấp hành nghĩa vụ thuế

của DN tại Chi cục Thuế Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu sử dụng

dữ liệu sơ cấp điều tra 300 DN đang hoạt động tại Quận 11, thời gian từ năm

2011-2013 biến định lượng đo lường bằng thang Likert 5 mức độ Mô hình nghiên cứu bao gồm gồm có 10 nhóm nghĩa vụ ảnh hưởng đến mức độ chấp hành nghĩa vụ thuế của DN tại Chi cục Thuế Quận 11 quản lý bao gồm: (1) Đăng ký thuế; (2) Kê khai thuế; (3) Nộp thuế; (4) Chế độ kế toán, thống kê; (5) Ghi chép nghiệp vụ phát sinh vào sổ kế toán; (6) Lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ; (7) Cung cấp thông tin, giải trình; (8) Thực hiện quyết định, thông báo, yêu cầu của cơ quan thuế, công chức thuế; (9) Thực hiện nghĩa vụ pháp lý khi ủy quyền; (10) Thực hiện giao dịch điện tử với cơ quan thuế Kết quả phân tích hồi quy thể hiện 7 biến độc lập ảnh hưởng đến “Mức độ chấp hành nghĩa vụ thuế” có ý nghĩa về mặt thống kê ở mức 0.05 giải thích được 83.9% biến thiên của biến phụ thuộc “Mức độ chấp hành nghĩa

vụ thuế” Các biến được sắp xếp mức độ ảnh hưởng từ cao đến thấp bao gồm: Chấp hành chế độ khai thuế; Chấp hành chế độ đăng ký thuế; Chấp hành chế độ nộp thuế; Chấp hành chế độ kế toán, thống kê; Chấp hành lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ; Chấp hành ghi chép nghiệp vụ phát sinh; Chấp hành cung cấp thông tin, giải trình Đề tài này còn có một số hạn chế chỉ đưa ra mức độ chấp hành chung mà

chưa đi sâu cụ thể vào từng đặc điểm của DN như: ngành nghề, quy mô, trình độ và giới tính của chủ DN

Nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Thu (2015), nghiên cứu các yếu tố ảnh

hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của các doanh nghiệp tư nhân quận Bình Tân – Xét khía cạnh nộp thuế đúng hạn Tác giả sử dụng dữ liệu thứ cấp thu thập từ hồ sơ quản lý thuế tại Chi cục Thuế quận Bình Tân từ năm 2012 – 2014 của 170 DN trên địa bàn nghiên cứu Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến độc lập: Tổng tài sản (10 triệu đồng), tổng nợ (10 triệu đồng), tổng nguồn vốn (10 triệu đồng), doanh thu (10 triệu đồng), lợi nhuận trước thuế (10 triệu đồng), tổng thuế phải nộp (10 triệu đồng), ROA (%), ROE (%), ROS (%), ngành nghề kinh doanh (biến giả), số lao động (người), kinh nghiệm quản lý (năm), tuổi (số năm), giới tính chủ DN (biến giả), trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp (năm), tôn giáo (biến giả) Biến phụ thuộc

là biến giả đo lường khả năng nộp thuế đúng hạn của DN, Y nhận giá trị 1 nếu DN nộp thuế đúng hạn, Y nhận giá trị bằng 0 nếu DN nộp thuế không đúng hạn Kết quả phân tích hồi qui tuyến tính đa biến bằng công cụ SPSS cho thấy, hành vi tuân thủ thuế thông qua khả năng nộp thuế đúng hạn của các DN tư nhân trên địa bàn quận Bình Tân bị chi phối bởi các các yếu tố liên quan đến tình hình hoạt động kinh doanh của DN cụ thể là lợi nhuận trước thuế (EBT), Tổng số thuế phải nộp (Tax), Ngành nghề kinh doanh (CR) và Giới tính (Sex) Kết quả hồi quy cho thấy yếu tố tác động có trọng số ảnh hưởng mạnh nhất đến hành vi nộp thuế đúng hạn là Tổng

số thuế phải nộp (Tax), kế tiếp là yếu tố Lợi nhuận trước thuế (EBT), bên cạnh đó các yếu tố về ngành nghề và giới tính cũng ảnh hưởng không nhỏ Các yếu tố trên tác động nghịch biến với hành vi nộp thuế đúng hạn cụ thể là doanh nghiệp có lợi nhuận cao, tổng số thuế phải nộp trong năm lớn sẽ có xu hướng nộp thuế trễ hạn nhiều hơn, tương tự như trên đối với chủ doanh nghiệp là nam giới và hoạt động kinh doanh của DN thiên về lĩnh vực thương mại Đề tài này còn có một số hạn chế chưa ước lượng được một cách chính xác mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến sự tuân thủ của DN và độ tin cậy của ước lượng này, loại hình DN nghiên cứu là DN

tư nhân, địa bàn nghiên cứu chỉ là một khu vực nhỏ thuộc Thành phồ Hồ Chí Minh, đồng thời chưa ước lượng những tác động của chính sách thuế, công tác tuyên

truyền chính sách thuế, cách thức tác động đến người nộp thuế,

Nghiên cứu của Phạm Văn Đức (2015), chuyển giá và thuế TNDN của DN

FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp chọn ngẫu nhiên 900 mẫu DN FDI tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu sử dụng

mô hình hồi quy tuyến tính, gồm 13 biến độc lập ảnh hưởng đến số thuế TNDN của

DN, cụ thể như sau: Tỷ lệ doanh thu xuất khẩu trên tổng doanh thu (triệu đồng); Tỷ

lệ đầu vào mua từ công ty mẹ trên tổng mua vào (%); Giao dịch liên kết (nhận giá trị 1 nếu DN FDI co giao dịch liên kết, ngược lại là 0); Số năm hoạt động của DN FDI (năm); Ngành nghề kinh doanh của DN FDI (ngành thương mại dịch vụ nhận giá trị 0, ngành công nghiệp nhận giá trị 1); Quy mô lao động của DN FDI (số người); Tổng tài sản của DN FDI (tỷ đồng); Doanh thu của DN FDI (tỷ đồng); Chi phí đầu tư tài sản cố định (tỷ đồng); Chi phí lãi vay (tỷ đồng); Tỷ suất lợi nhuận ròng trên tổng tài sản ROA (%); DN bi truy thu hoặc phạt do vi phạm luật thuế qua thanh tra kiểm tra trong kỳ (tỷ đồng); Thuế được miễn giảm của DN theo giấy phép

ưu đãi (tỷ đồng) Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính cho thấy tỷ lệ đầu vào mua từ công ty mẹ trên tổng mua vào và giao dịch liên kết có quan hệ nghịch biến với số thuế TNDN phải nộp, đây là những yếu tố quan trọng liên quan đến vấn đề chuyển giá làm ảnh hưởng đến số thuế TNDN phải nộp của DN FDI Ngoài ra còn có các biến khác tác động đến số thuế TNDN phải nộp của DN FDI là: Số năm hoạt động của DN FDI, doanh thu của DN FDI, ROA, DN bi truy thu hoặc phạt do vi phạm luật thuế qua thanh tra kiểm tra trong kỳ có quan hệ đồng biến; Các biến: số năm hoạt động của DN FDI, thuế được miễn giảm của DN theo giấy phép ưu đãi có quan

hệ nghịch biến; biến ngành nghề kinh doanh của DN FDI có ý nghĩa thống kê

2.6 Điểm khác biệt của nghiên cứu này và các nghiên cứu trước

Qua so sánh các nghiên cứu trước đây, phần lớn các tác giả trước nghiên cứu

về hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế, mức độ chấp hành nghĩa vụ thuế nói chung Điểm khác biệt ở nghiên cứu này so với các nghiên cứu trước là nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng thuế TNDN xét trên khía cạnh thuế TNDN phải nộp Do đó các biến thể hiện đặc điểm DN, tình hình tài chính, kết quả hoạt động chính sách thuế đưa vào mô hình từ đó phân tích các yếu tố tác động đến thuế TNDN phải nộp của DN, biến phụ thuộc là một biến định lượng nên mức độ chính xác hơn

Trên cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu trước có liên quan thực tế về tình hình hoạt động SXKD của DN trên địa bàn huyện Tân Phú Đông, các yếu tố tác động đến thuế TNDN phải nộp của DN, nghiên cứu đã dựa trên mô hình của Nguyễn Văn Hải (2014), Nguyễn Ngọc Thu (2015) và Phạm Văn Đức (2015) từ đó thay đổi, bổ sung một số biến đo lường nhằm giải thích chặt chẽ mức độ tác động của các biến đó đến mô hình

Về số liệu nghiên cứu các yếu tố tác động đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang không thực hiện việc chọn mẫu theo những nghiên cứu trước Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu thứ cấp được thu thập từ tất cả các DN có đầy đủ số liệu để phân tích, để từ đó giúp cho cơ quan thuế có cái nhìn tổng quan hơn về công tác quản lý thuế trên địa bàn giúp quản lý hiệu quả nguồn thu từ thuế TNDN

Kết luận chương 2

Trên cơ sở các lý thuyết về thuế TNDN, các lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu, tham khảo các nghiên cứu trước có liên quan, các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế, có yếu tố liên quan đến đặc điểm của DN, yếu tố về tình hình kinh doanh, yếu tố về kết quả kinh doanh, yếu tố liên quan quy mô kinh doanh, yếu tố liên quan đến chính sách thuế Đây là những cơ sở lý thuyết chính cho nghiên cứu phân tích các yếu tố tác động

đến thuế TNDN trên địa bàn huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

Mục tiêu chương 3 là hệ thống các nội dung cơ bản liên quan đến phương pháp nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và nguồn thu thập dữ liệu trên thực tế liên quan đến các yếu tố tác động đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang, các nghiên cứu trước Từ đó làm cơ sở để phát triển giả thiết

và xây dựng mô hình nghiên cứu

3.1 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp định lượng Từ mục tiêu nghiên cứu và cơ sở lý thuyết, tác giả xây dựng quy trình nghiên cứu, cách thức thu thập các biến độc lập là các yếu tố tác động đến số thuế TNDN phải nộp

Dữ liệu được dùng để phân tích là dữ liệu thứ cấp được thu nhập từ tất cả các

DN đang hoạt động kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ theo hồ sơ pháp lý của các DN trên địa bàn huyện Tân Phú Đông, chấp nhận số liệu trên báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán thuế TNDN được lưu trong hồ sơ quản lý và trong hệ thống thông tin DN được lưu trên hệ thống máy tính của Chi cục Thuế huyện Tân Phú Đông Phương pháp kiểm định ý nghĩa các hệ số, cụ thể là kiểm định phương sai sai số thay đổi – estat hettest, kiểm định phân phối chuẩn của phần

dư – sktest được sử dụng trong mô hình hồi quy để giải thích ý nghĩa của các biến độc lập tác động lên biến phụ thuộc

Về thời gian của dữ liệu nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2018, chọn tất cả

DN có đầy đủ dữ liệu từ năm 2016 đến năm 2018 là 399 quan sát (133 DN x 3 năm) trên địa bàn huyện Tân Phú Đông nhằm khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến thuế TNDN phải nộp của DN

Sử dụng phương pháp thống kê để đánh giá sự tương quan giữa các biến số, phương pháp định lượng được tiến hành bằng cách hồi quy và thông tin thu thập được sẽ được xử lý bằng phần mềm Stata13

Quy trình phân tích dữ liệu:

Sau khi thu thập thông tin dữ liệu xong, các mẫu được xem xét và loại đi những mẫu không đạt yêu cầu; sau đó mã hóa, nhập liệu và làm sạch dữ liệu bằng phần mềm Stata 13 Với sự hỗ trợ của phần mềm Stata 13, tiến hành thực hiện phân

tích dữ liệu đã được mã hóa và xử lý sau đó thực hiện thông qua các bước chính như:

- Lập bảng tần số xác định tỷ lệ phần trăm các yếu trong mô hình nghiên cứu

- Phân tích thống kê mô tả nhằm xác định, kiểm tra các biến trong mẫu được đưa vào mô hình

- Phân tích mối tương quan giữa các biến nhằm xác định mối quan hệ tuyến tính giữa các biến

- Kiểm tra đa cộng tuyến các biến nhằm xác định xem đa cộng tuyến của biến

- Hồi quy dữ liệu bảng: qua các mô hình FEM, REM, Pool OLS

- Từ đó chọn mô hình kiểm định phù hợp và có ý nghĩa thống kê sẽ được ứng

dụng trong thực tế, gợi ý những giải pháp rút ra được qua quá trình phân tích

3.2 Mô hình nghiên cứu

3.2.1 Mô hình nghiên cứu đề nghị

Trên cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu trước có liên quan và thực tế về tình hình hoạt động SXKD của DN trên địa bàn huyện Tân Phú Đông các yếu tố tác động đến thuế TNDN phải nộp của DN, tác giả đã dựa trên mô hình của Nguyễn Văn Hải (2014), Nguyễn Ngọc Thu (2015) và Phạm Văn Đức (2015) từ đó thay đổi,

bổ sung một số biến đo lường nhằm giải thích chặt chẽ mức độ tác động của các biến đó đến mô hình

Phân tích hồi quy là sự nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của một hay nhiều biến số (biến độc lập hay biến giải thích) đến một biến số (biến kết quả hay biến phụ thuộc) nhằm dự báo biến kết quả dựa vào các giá trị được biết trước của các biến giải thích Đề tài sử dụng phương pháp phân tích hồi qui để ước lượng mức độ tác động của các yếu tố (biến giải thích) đến số thuế TNDN phải nộp của DN (biến

kết quả)

Nghiên cứu sử dụng mô hình phân tích hồi quy, sử dụng biến phụ thuộc để ước lượng xác suất một sự kiện sẽ xảy ra với những thông tin của biến độc lập mà ta có được Sử dụng phương pháp phân tích định tính, suy luận diễn giải để đề ra các giải pháp phù hợp từ đó có những biện pháp quản lý người nộp thuế phù hợp hơn

Người viết đề xuất mô hình nghiên cứu: “Các yếu tố tác động đến thuế TNDN tại Chi cục Thuế huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang” Mô hình cụ thể như sau:

Hình 3.1 Mô hình nghiên cứu các yếu tố tác động đến số thuế TNDN phải nộp

Nguồn: Tác giả đề xuất

Phương trình hồi quy có dạng:

X1: Ln doanh thu - Doanh thu lấy ln (triệu đồng)

X2: Ln tổng tài sản - Tổng tài sản lấy ln (triệu đồng)

Trình độ học vấn

Kinh nghiệm

QL

Lao động

Thuế TNDN phải nộp

X7: Giới tính (nam = 1, nữ = 0)

X8: Trình độ học vấn (năm)

X9: Kinh nghiệm quản lý (năm)

X10: Số lao động (người)

X11: Thuế suất thuế TNDN (%)

X12: Kiểm tra thuế (kiểm tra thuế = 1, không kiểm tra = 0)

3.2.2 Giải thích và đo lường các biến trong mô hình

Các biến độc lập liên quan đến mô hình được thu thập trong báo cáo tài chính của DN và hồ sơ DN lưu trữ tại Chi cục Thuế huyện Tân Phú Đông, tỉnh Tiền Giang, chấp nhận số liệu tự kê khai của DN

Y: biến phụ thuộc là số thuế TNDN phát sinh phải nộp trong năm của DN (triệu đồng) Thuế TNDN phải nộp là thuế TNDN do DN tự kê khai phát sinh phải nộp trong năm tài chính Thuế TNDN phải nộp trong kỳ tính thuế bằng thu nhập tính thuế nhân (x) với thuế suất

X1: Ln doanh thu Doanh thu được đề cập trong nghiên cứu này là doanh thu của toàn bộ số tiền do tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, hoạt động tài chính, hoạt động khác của DN phát sinh trong một niên độ kế toán tính từ ngày 01 tháng

01 đến ngày 31 tháng 12 Phạm Văn Đức (2015) nghiên cứu đã chỉ ra rằng doanh thu có quan hệ cùng chiều với thuế TNDN Kỳ vọng chỉ tiêu doanh thu sẽ có quan

hệ cùng chiều và mang dấu (+) với thuế TNDN phải nộp, doanh thu càng cao làm tăng thuế TNDN phải nộp

X2: Ln tổng tài sản Tổng tài sản bao gồm tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn,

DN có tài sản lớn chứng tỏ mục đích đầu từ trong kinh doanh, kỳ vọng về quá trình tồn tại và phát triển lâu dài của DN Kỳ vọng chỉ tiêu tổng tài sản sẽ có quan hệ cùng chiều và mang dấu (+) với thuế TNDN phải nộp, tổng tài sản càng lớn khả năng thuế TNDN phải nộp càng tăng, phù hợp theo mô hình nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Thu (2015), Phạm Văn Đức (2015) kỳ vọng dấu cùng chiều với thuế TNDN

X3: Tỷ lệ nợ/vốn (%) Tỷ số này cho biết mối quan hệ giữa nợ và vốn của

DN, phản ánh tình hình tài chính của DN Tỷ số này nhỏ chứng tỏ DN ít phụ thuộc vào hình thức huy động vốn bằng vay nợ, có thể hàm ý DN chịu độ rủi ro thấp Tuy

nhiên, nó cũng có thể chứng tỏ DN chưa biết cách vay nợ để kinh doanh Kỳ vọng chỉ tiêu này quan hệ cùng chiều và mang dấu ( + ) với thuế TNDN phải nộp

X4: ROA (%) Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản cho biết hiệu quả quản lý và

sử dụng tài sản để tạo ra thu nhập của DN trong một niên độ, tỷ số này càng cao thể hiện tính hiệu quả sử dụng tài sản của DN, được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm; Theo Abel và Eberly (1994) hệ số càng lớn khả năng sinh lời càng tăng; Phạm Văn Đức (2015) nghiên cứu cho rằng ROA có quan hệ cùng dấu với thuế TNDN và kỳ vọng sẽ có quan hệ cùng chiều và mang dấu (+) với thuế TNDN phải nộp

X5: Ngành nghề Ngành nghề được qui ước trong nghiên cứu đối với lĩnh vực thương mại = 1 và các lĩnh vực khác = 0 Thương mại bao gồm hoạt động mua bán thuần tuý, hàng hóa lưu thông trên thị trường theo hình thức mua đi bán lại Các lĩnh vực khác bao gồm dịch vụ, xây dựng, gia công, ăn uống Quy ước ngành thương mại mang giá trị (1), các ngành kinh doanh khác mang giá trị (0) Kỳ vọng chỉ tiêu ngành nghề sẽ có quan hệ ngược chiều và mang dấu (-) với thuế TNDN phải nộp, DN kinh doanh theo lĩnh vực thương mại sẽ có xu hướng thuế TNDN phải nộp thấp hơn ngành khác

X6: Độ tuổi (số năm) Độ tuổi của chủ DN được nhiều tác giả chọn làm biến độc lập để giải thích mức độ ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế, người quản lý có tuổi đời cao sẽ ý thức việc tuân thủ thuế Jackson và Milliron (1986) tuổi tác và sự tuân thủ của người nộp thuế có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Bên cạnh đó Anderoni (1998) cho biết hành vi không tuân thủ pháp luật về thuế có mức độ ảnh hưởng thấp và ít xảy ra trong các hộ gia đình, trong đó người đứng đầu hoặc vợ, chồng của họ trên 65 tuổi Tuổi tác là một yếu tố ảnh hưởng đến hành vi cố ý trốn thuế, với người nộp thuế có tuổi đời trẻ thì họ chấp nhận hình phạt đối với hành vi của mình (Ritsema và các tác giả, 2003) Kỳ vọng tuổi đời của chủ doanh nghiệp càng cao hay càng lâu đời thì mức độ tuân thủ thuế tốt hơn thì thuế TNDN phải nộp cao do đó có quan hệ cùng chiều và mang dấu (+) cùng chiều với thuế TNDN phải nộp

X7: Giới tính (nam = 1, nữ = 0) Giới tính nhận định qua thực tế thống kê giới tính của đại diện pháp luật của DN cho thấy các nhà quản lý DN đa số là nam chiếm tỷ lệ 71% trên tổng số DN được khảo sát, chứng tỏ nam giữ vai trò chủ đạo

quyết định công việc liên quan đến DN Tittle (1980) cho thấy rằng nữ có khả năng tuân thủ thuế cao hơn nam và theo nghiên cứu của Baldry (1987) cũng cho kết quả tương tự là bằng nghiên cứu thực nghiệm đã tìm ra rằng phụ nữ có xu hướng tuân thủ thuế cao hơn nam Khác với hai nghiên cứu trên, Houston (2001) nghiên cứu hành vi trốn thuế cho thấy nữ có tỷ lệ không tuân thủ cao hơn nam Kỳ vọng về dấu đối với giới tính của chủ DN là dấu (+) quan hệ cùng chiều với thuế TNDN phải nộp, cụ thể là nam sẽ có thuế TNDN phải nộp nhiều hơn nữ

chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp Fischer (1992) khả năng không tuân thủ thuế ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp thông qua thái độ và nhận thức Chan và cộng

sự (2000) điều tra những tác động trực tiếp và gián tiếp của hai khả năng không tuân thủ thuế, cụ thể là giáo dục và mức thu nhập Ngoài ra trình độ học vấn cao có liên quan trực tiếp đến hành vi tuân thủ, theo nghiên cứu Chan (2000) người nộp thuế có kiến thức sẽ nhận thức được hành vị không tuân thủ, nhưng sự hiểu biết về

hệ thống thuế và nhận thức về đạo đức do đó thúc đẩy người nộp thuế tuân thủ thuế cao hơn Kỳ vọng về dấu với biến trình độ học vấn của chủ DN là dấu (+) thể hiện quan hệ cùng chiều với thuế TNDN phải nộp, càng có kiến thức họ sẽ ý thức về việc

chấp hành thuế cao hơn thì thuế TNDN phải nộp cao hơn

của chủ DN thể hiện khoảng thời gian làm việc của chủ DN trên một lĩnh vựa hoạt động kinh tế Theo Lumumba và các tác giả (2010) phần lớn người nộp thuế không tuân thủ thuế chiếm tỷ lệ 43% trên tổng số người khảo sát có kinh nghiệm công tác

từ 1 đến 5 năm Kỳ vọng sẽ có quan hệ cùng chiều và mang dấu ( + ) với thuế TNDN phải nộp, theo đó chủ DN có kinh nghiệm công tác càng lâu thì họ thể hiện ý thức tuân thủ cao hơn, thuế TNDN phải nộp lớn

đến mức độ tuân thủ thuế cao thì số thuế TNDN phải nộp cao hơn các DN sử dụng

ít lao động (Phạm Văn Đức, 2015) Số lao động làm việc tại DN có hợp đồng lao động và có đăng ký lao động, kỳ vọng sẽ có quan hệ cùng chiều và mang dấu ( + ) với thuế TNDN phải nộp