VN DoNG T TNG H CHY MINH VO O C TRONG GIO DoCO C CCH MNG CHO eI NGo NG VIN HUYNHNG SN

Trong đó, các văn kiện của Đảng đã đề cập đến vấn đề này như: Văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương III khoá VIII [15], Văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương V khoá VIII [16], [r]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NguyÔn v¨n tuÊn

VËN DôNG T¦ T¦ëNG Hå CHÝ MINH VÒ §¹O §øC TRONG

GI¸O DôC §¹O §øC C¸CH M¹NG CHO §éI NGò §¶NG VI£N

ë HUYÖN H¦¥NG S¥N, TØNH Hµ TÜNH TRONG GIAI §O¹N HIÖN NAY

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC BỘ MÔN GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

MÃ SỐ: 60.14.10

LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc gi¸o dôc

Người hướng dẫn khoa học: TS BÙI VĂN DŨNG

Vinh - 2010

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Bùi Văn Dũng,

người thầy đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn

Tôi xin chân thành cám ơn sự chỉ dẫn tận tình của các giảng viên trực tiếp giảng dạy chúng tôi trong suốt thời gian học tập, đặc biệt là sự quan tâm, giúp đỡ tận tình của quý thầy, cô đang công tác tại Khoa Giáo dục Chính trị, Khoa đào tạo Sau đại học - Trường Đại học Vinh.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp cùng công tác tại Huyện uỷ Hương Sơn - Hà Tĩnh đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành Luận văn này.

Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến những người thân trong gia đình về sự động viên và giúp đỡ to lớn nhất đã giành cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình thực hiên, song Luận văn sẽ còn nhiều thiếu sót, tác giả mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô và các đồng nghiệp để kết quả nghiên cứu hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 10 năm 2010

Tác giả

Nguyễn Văn Tuấn

MỤC LỤC

TrangTrang bìa phụ

Mục lục

Lời cảm ơn

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng tư tưởng Hồ

Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh

1.1 Đạo đức và tính tất yếu khách quan của việc giáo dụcđạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên trong giai đoạn

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức 211.3 Thực trạng của việc giáo dục đạo đức cách mạng cho

đảng viên ở Đảng bộ huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong

Chương 2 Phương hướng và giải pháp nâng cao việc vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn,

2.2 Các giải pháp nâng cao việc vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho độingũ đảng viên ở huyện Hương Sơn trong giai đoạn hiện nay 65

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thực tiễn cho thấy, những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử của cách mạngViệt Nam, trong đó có thành tựu của hơn 20 năm đổi mới, không chỉ bởiđường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo mà còn vì tuyệt đại bộ phận cán bộ,đảng viên vẫn giữ vững và phát huy đạo đức cách mạng, suốt đời phấn đấu hysinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Trong sự nghiệp đổi mới, cán bộ, đảng viên, nhân dân ta đã học tập, rènluyện, làm theo tấm gương và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Đây là nhân tốhàng đầu bảo đảm cho đời sống tinh thần - đạo đức của xã hội phát triển đúnghướng Ý thức phấn đấu cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tinh thầntrách nhiệm của cán bộ, đảng viên được nâng lên một bước Những tấmgương "người tốt, việc tốt" vẫn xuất hiện hàng ngày, ở khắp mọi nơi, ở nhiềulĩnh vực hoạt động khác nhau

Tuy nhiên, ngay trong những năm đổi mới, nhất là thời kỳ hội nhậpkinh tế quốc tế, dưới tác động của những nhân tố khách quan và chủ quan, đãxuất hiện một thực tế là cùng với sự tăng trưởng về kinh tế là sự tha hoá,xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảngviên Trong những năm gần đây, kinh tế nước ta phát triển vượt bậc so vớitrước, đời sống vật chất càng ngày càng được nâng cao, làm cho không ítngười chỉ nghĩ tới hưởng thụ của bản thân và gia đình mình mà lãng quênđịnh hướng xã hội chủ nghĩa Thực tế đó còn do sự yếu kém về ý thức tudưỡng phẩm chất đạo đức, rèn luyện tư cách của chính những người cán bộ,đảng viên; sự buông lỏng, nương nhẹ trong quản lý, kiểm tra, giám sát và xử

lý những cá nhân thoái hoá, biến chất về đạo đức, lối sống của các cấp, cácngành; những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường; âm mưu "diễn biến

hoà bình", sự chống phá của các thế lực thù địch Đây là những nguyên nhân

cơ bản làm cho một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, công chức… suythoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, điều đó làm giảm uytín của Đảng trước nhân dân, là một trong những nguy cơ lớn đe dọa đến sựtồn vong của Đảng và chế độ ta Vì vậy, nhiệm vụ cấp bách, nặng nề hiện nay

là phải khắc phục tình trạng suy thoái, xuống cấp về đạo đức; xây dựng đạođức lối sống lành mạnh trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân Trướcnhững biểu hiện đó, nhiệm vụ của Đảng là phải tiếp tục giáo dục đạo đứccách mạng cho toàn Đảng, toàn dân mà trước hết là cho đội ngũ đảng viêntheo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Như Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã từng tổng kết, đó chính là những "thứ bệnh nguy hiểm" do chủ nghĩa cánhân - "giặc nội xâm", "kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội" sinh ra Điềuđáng chú ý là sự suy thoái này lại có chiều hướng phát triển nghiêm trọnghơn Đại hội X của Đảng ta nhấn mạnh: "Tình trạng suy thoái về chính trị, tưtưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên gắn với tệ quanliêu, tham nhũng, lãng phí là rất nghiêm trọng" [20, tr.75]

Thực tế này đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc nâng cao đạođức cách mạng cho cán bộ, đảng viên Trong đó, yêu cầu có ý nghĩa quan trọnghàng đầu là toàn Đảng, toàn dân ta phải học tập, quán triệt, làm theo tư tưởng

và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, nghiêm túc rèn luyện, tu dưỡng các chuẩnmực đạo đức, thực hành các nguyên tắc xây dựng đạo đức mà Người đã nêu ra.Trước yêu cầu tằng cường công tác tư tưởng trong tình hình mới, ngày07/11/2006 Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tổ chức cuộcvận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" nhằm giáodục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân

Vì vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức để nâng caophẩm chất đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn,

tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay là vấn đề vừa mang tính cấp bách, vừa

có ý nghĩa rất căn bản và lâu dài Với lý do đó, tác giả chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay" làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Xây dựng, nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viêntrong giai đoạn hiện nay là vấn đề được Đảng và nhiều nhà khoa học quantâm, nghiên cứu Trong đó, các văn kiện của Đảng đã đề cập đến vấn đề nàynhư: Văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương III khoá VIII [15], Vănkiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương V khoá VIII [16], Văn kiện Hộinghị Ban Chấp hành Trung ương VI khoá IX [17], Chỉ thị số 23-CT/TW củaBan Bí thư về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ ChíMinh trong giai đoạn mới [10], Văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trungương XII khoá IX về triển khai chỉ đạo điểm cuộc vận động “Học tập và làmtheo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” [18], Văn kiện Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ X của Đảng [20], Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị về tổchức cuộc vận đông "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"[11], Chỉ thị số 10-CT/TW của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng sinh hoạtchi bộ [12], Thông báo số 81-TB/TTVH của Ban Tư tưởng - Văn hoá Trungương về cụ thể hoá và điều chỉnh một số điểm thực hiện cuộc vận động "Họctập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" [4] là những văn kiện củaĐảng đề cập đến vị trí, vai trò, nội dung, phương pháp tuyên truyền, giáo dục,học tâp, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Trong đó, mục đích màĐảng nêu ra là: Làm cho toàn Đảng, toàn dân nhận thức sâu sắc về những nộidung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng đạo đức và tấm gương đạo đức HồChí Minh Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tu dưỡng, rèn luyện và làm

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh sâu rộng trong toàn xã hội, đặc biệttrong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, thanh niên, họcsinh nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các tệ nạn xãhội; Hướng dẫn số 11-HD/TTVH, ngày 06/12/2006 của Ban Tư tưởng - Vănhoá Trung ương về hướng dẫn thực hiện Chỉ thị 06 của Bộ Chính trị [3],Thông báo số 81-TB/TTVH ngày 05/4/2007 của Ban Tư tưởng - Văn hoáTrung ương về cụ thể hoá và điều chỉnh một số điểm thực hiện cuộc vận động

"Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" [4] Đây là nhữngvăn kiện định hướng mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp tổ chứcgiáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cho cả hệ thống chính trị

Bên cạnh những văn kiện của Đảng, có nhiều bài viết, bài nói, nhiềucông trình của các nhà lãnh đạo, nhà khoa hoc nghiên cứu chuyên sâu về giáo

dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho đội ngũ đảng viên như: "Nâng cao đạo đức cán bộ, đảng viên trong thời kỳ mới" của Đặng Thế Biểu - Tạp chí Xây dựng Đảng, số 8/1996 [8]; "Bác Hồ với việc giáo dục nhân cách đảng viên" của Bá Công - Tạp chí Xây dựng Đảng số 02/1990 [9]; "Dưới ánh sáng

Tư tưởng Hồ Chí Minh" Đặng Xuân Kỳ - Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội 1990 [23]; "Tư tưởng Hồ Chí Minh vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền" của PGS Lê Văn Lý - Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2002 [24]; "Hồ Chí Minh với vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, ngăn chặn sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên" của Cao Văn Lượng - Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử Đảng, số 5/1999 [26]; Quan hệ giữa kinh tế và đạo đức với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ, đảng viên cơ sở hiện nay (qua thực tế ở Thành phố Hồ Chí Minh)" của Dương Xuân Lộc - Luận văn thạc sĩ Triết học, Hà Nội, 2000 [25]; "Bác Hồ với đạo đức cách mạng khi Đảng cầm quyền" của Vũ

Oanh - Báo Nhân dân ngày 05/02/1999 [39]; "Tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên" của Phạm Quốc Thành - Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004 [41]; "Tìm hiểu tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh" PTS Nguyễn Thế Thắng, Nxb Lao động, Hà Nội, 2002 [42]; "Xây dựng đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của cán bộ, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh", Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ - Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

1998 [2] Các công trình và bài viết này chủ yếu là tập trung nghiên cứu vấn

đề xây dựng, rèn luyện, nâng cao đạo đức của cán bộ, đảng viên nói chunghoặc ở cơ sở nói riêng trong thời kỳ mới Có một số công trình, bài viết đã đềcập đến vấn đề đạo đức của cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh,nhưng hoặc là mang tính phổ quát, hoặc là khai thác một khía cạnh, một nộidung cụ thể nào đó chứ chưa đề cập đến vấn đề nâng cao phẩm chất đạo đứcđội ngũ cán bộ, đảng viên theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh một cách tậptrung, toàn diện và có hệ thống

Theo chúng tôi, những công trình, bài viết của các tác giả nêu trên lànguồn tư liệu bổ ích, giúp định hướng cho tiến trình nghiên cứu đề tài này

Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề: “Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay", đặc

biệt là ở một huyện miền núi có nhiều đặc thù như huyện Hương Sơn Vì vậy,tác giả mạnh dạn nghiên cứu vấn đề này với lòng mong muốn góp phần nhỏ

bé vào luận giải những vấn đề mà lý luận và thực tiễn đã và đang đặt ra đốivới địa phương mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Luận văn góp phần làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ ChíMinh về đạo đức, đặc biệt là đạo đức của đội ngũ đảng viên để vận dụng vào

việc đề xuất các giải pháp nâng cao phẩm chất đạo đức đội ngũ đảng viên ởhuyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu, tổng kết những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ ChíMinh về đạo đức, đặc biệt là đạo đức của đảng viên

- Phân tích thực trạng đạo đức đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn,tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay và nguyên nhân của thực trạng đó

- Làm rõ những nhân tố ảnh hưởng và những yêu cầu đặt ra đối với việcnâng cao phẩm chất đạo đức đội ngũ đảng viên theo tư tưởng đạo đức Hồ ChíMinh ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức đội ngũ đảngviên theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu nâng cao phẩmchất đạo đức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnhtrong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn chỉ tập trung khảo sát thực trạng phẩm chất đạo đức đội ngũđảng viên ở huyện Hương Sơn từ năm 2000 đến năm 2010 và nghiên cứu vấn

đề nâng cao phẩm chất đạo đức theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho độingũ này trong thời gian tới

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận triết học Mác Lênin, các quan điểm của Đảng, Nhà nước và của Chủ tịch Hồ Chí Minh vềđạo đức và giáo dục nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng cho đội ngũđảng viên

Cơ sở thực tiễn là thực trạng phẩm chất đạo đức đội ngũ đảng viên ởhuyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay qua đánh giá chất

lượng đảng viên hàng năm, đồng thời luận văn cũng tham khảo, sử dụngnhững tài liệu có liên quan đến nội dung luận văn.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài là phương pháp lịch

sử và lôgíc; kết hợp với các phương pháp liên ngành khác như phân tích, tổnghợp, thu thập và xử lý các số liệu

6 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, Luận văn được kếtcấu hai chương năm tiết:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng tư tưởng HồChí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đảng viên ởhuyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

Chương 2: Phương hướng và giải pháp nâng cao việc vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong giáo dục đạo đức cách mạng cho đảngviện ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

7 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn

- Góp phần hệ thống các quan điểm của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạođức cho đội ngũ đảng viên

- Đánh giá đúng thực trạng đạo đức của đội ngũ đảng viên ở huyệnHương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức của đội đảngviên theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh

- Luận văn có thể cung cấp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễngiúp các cấp lãnh đạo của huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong công tác xâydựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên và công tác xây dựng Đảngtrong thời gian tới

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO ĐỘI NGŨ ĐẢNG VIÊN Ở HUYỆN HƯƠNG SƠN, TỈNH HÀ TĨNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

1.1 Đạo đức và tính tất yếu khách quan của việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên trong giai đoạn hiện nay

1.1.1 Đạo đức

Đạo đức là một trong những hình thái sớm nhất của ý thức xã hội, nó rađời và tồn tại một cách khách quan trong cuộc sống nhằm điều chỉnh ý thức

và hành vi của con người Đạo đức bao gồm những chuẩn mực, quy tắc ứng

xử mang tính tự nguyện nhằm điều chỉnh hành vi con người hướng tới các giátrị chân - thiện - mĩ trong đời sống cộng đồng Đạo đức ra đời và phát triển là

do nhu cầu của xã hội phải điều tiết mối quan hệ giữa các cá nhân và hoạtđộng chung của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Đạo đứcbiểu hiện bản chất xã hội của con người, là nét cơ bản trong tính người Vìvậy, sự tiến bộ của ý thức đạo đức là một trong những tiêu chí căn bản đểđánh giá sự tiến bộ chung của xã hội

Theo Từ điển tiếng Việt, đạo đức là "Những tiêu chuẩn, nguyên tắc

được dư luận xã hội thừa nhân, quy định hành vi, quan hệ của con người đốivới nhau và đối với xã hội" [40, tr.297]

Nhà đạo đức học G.Bandzeladze: "Đạo đức của con người là năng lựcphục vụ một cách tự giác và tự do những người khác và xã hội"; "nơi nàokhông có hành động tự nguyện, tự giác của con người thì nơi ấy không thể cónhân phẩm, không thể thực sự có đời sống xã hội " [1, tr.48] Từ đó, ôngđịnh nghĩa: "Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện sự quan tâm tự

nguyện tự giác của những con người trong quan hệ với nhau và trong quan hệvới xã hội nói chung" [1, tr.104] Còn A.G.Xpirkin cho rằng đạo đức là: "Hệthống những chuẩn mực xã hội điều chỉnh sự giao tiếp giữa các cá nhân vàhành vi con người nhằm đảm bảo sự thống nhất lợi ích của cá nhân và tậpthể" [44, tr.84].

Ở nước ta, trong cuốn Giáo trình đạo đức học xuất bản năm 1997, đạo

đức được định nghĩa: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, baogồm một hệ thống những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc,chuẩn mực xã hội Nó ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu của xã hội Nhờ

đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích,hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa conngười với con người, giữa cá nhân với xã hội” [22, tr.12]

Từ những quan niệm trên cho thấy, đạo đức là một hiện tượng lịch sử

và xét cho đến cùng là sự phản ánh của các quan hệ xã hội với những đặctrưng cơ bản:

Thứ nhất, với tư cách là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã

hội, đạo đức bao giờ cũng bị chi phối bởi những điều kiện kinh tế, xã hội vàlịch sử nhất định

Thứ hai, căn cứ vào những chuẩn mực đạo đức, chúng ta có thể đánh

giá hành vi của mỗi người theo các quam niệm về thiện và ác, về cái khôngđược làm (vô đạo đức) và những nghĩa vụ phải làm Mọi thời đại đều lên áncái ác, tính tàn bạo, tham lam, hèn nhát, phản bội và biểu dương cái thiện,

sự dũng cảm, chính trực, độ lượng, khiêm tốn

Thứ ba, khác với pháp luật, các chuẩn mực đạo đức được mọi người tự

nguyện, tự giác thực hiện do sự thôi thúc của lương tâm cá nhân và dư luận xãhội, những yêu cầu của đạo đức là bổn phận phải làm, không trừ một ai

Thứ tư, ý thức về lương tâm, trách nhiệm, danh dự và lòng tự trọng

chính là sức mạnh đặc biệt của đạo đức luôn hướng con người tới các giá trịchân - thiện - mĩ, là nét cơ bản quy định nhân cách con người

Thứ năm, trong xã hội có giai cấp, nội dung chủ yếu của đạo đức phản

ánh quan hệ giai cấp, đạo đức mang tính giai cấp Mỗi giai cấp trong nhữnggiai đoạn phát triển nhất định của lịch sử xã hội đều có những quan niệm đạođức riêng, phản ánh địa vị và lợi ích của giai cấp mình Giai cấp tiêu biểu cho

xu thế phát triển của xã hội thì đại diện cho một nền đạo đức tiến bộ, còn giaicấp phản động thì đại diện cho một nền đạo đức suy thoái

Từ những đặc trưng cơ bản trên, có thể khái niệm: Đạo đức là toàn bộ

hệ thống những quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh,đánh giá hành vi ứng xử của con người trong mối quan hệ với người khác vàvới xã hội, nhằm bảo đảm sự kết hợp hài hoà trong quan hệ lợi ích giữa cánhân với cộng đồng ở những giai đoạn lịch sử cụ thể để giữ gìn trật tự xã hội

1.1.2 Tính tất yếu khách quan của việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên trong giai đoạn hiện nay

Vào những năm cuối của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội lâm vào khủnghoảng trầm trọng, dẫn đến tan rã, sụp đổ ở Đông Âu và Liên Xô, tác độngkhông nhỏ đến sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta Trước bốicảnh đó, đại đa số đảng viên vẫn giữ được phẩm chất đạo đức, có lối sốnglành mạnh, không giao động trước những khó khăn, thử thách Bên cạnh đó,một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên giao động trước những khó khăn,thử thách Chính vì vậy, tại Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung ươngkhoá VIII đã khẳng định: "Sự suy thoái về đạo đức, lối sống ở một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có cả cán bộ có chức quyền Nạn thamnhũng, dùng tiền Nhà nước tiêu xài phung phí, ăn chơi sa đọa không đượcngăn chặn có hiệu quả Hiện tượng quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu nhân

dân, kèn cựa địa vị, cục bộ địa phương, bè phái, mất đoàn kết khá phổ biến"[16, tr.466] Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta tiếp tục chỉ

rõ những khuyết điểm, "nhất là khuyết điểm về công tác giáo dục, rèn luyệnđội ngũ cán bộ, đảng viên, chưa ngăn chăn và đẩy lùi được sự suy thoái về tưtưởng, chính trị và đạo đức lối sống" [19, tr.139] Chính vì vậy, việc giáo dụcđạo đức cho đội ngũ đảng viên nói chung, đảng viên ở huyện Hương Sơn nóiriêng là hết sức quan trọng

Nền kinh tế nước ta từng bước chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu baocấp sang kinh tế thị trường, do đó, có sự tác động không nhỏ đến đội ngũ cán

bộ, đảng viên Trong nền kinh tế thị trường đòi hỏi cán bộ, đảng viên vừa phảinâng cao trình độ hiểu biết, năng lực, kiến thức mới, đồng thời phải ngănngừa, hạn chế mặt tiêu cực của nó Cơ chế thị trường có ưu điểm là thúc đẩynền kinh tế phát triển năng động, cải thiện nâng cao đời sống nhân dân nhưngmặt trái của nó là làm cho một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái

về đạo đức, lối sống, coi trọng đồng tiền trên cả lương tâm, đạo lý Trước mặttrái của cơ chế thị trường, đại đa số đảng viên vẫn giữ được bản lĩnh chính trị,phẩm chất đạo đức cách mạng, gắn bó mật thiết với nhân dân, thực hiện tốtchủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nhưng bên cạnh đó

có một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên tha hoá biến chất, làm giảm uytín của Đảng đối với nhân dân

Trong bối cảnh đó, Đảng ta đã khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổimới, xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đại hội lầnthứ VII của Đảng (tháng 6/1991) đã khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hànhđộng Đại hội lần thứ IX, lần thứ X của Đảng tiếp tục khẳng định tư tưởng HồChí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng.Chính vì vậy, Bộ Chính trị đã quyết định ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW,

ngày 07/11/2006 về thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh” trong toàn Đảng, toàn dân nhằm nâng cao phẩm chấtđạo đức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và toàn thể nhân dân.

1.1.2.1 Yêu cầu khách quan của việc nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn trong giai đoạn hiện nay

- Xuất phát từ đặc điểm tình hình của địa phương.

Đối với Đảng bộ huyện Hương Sơn, việc giáo dục đạo đức cách mạngcho cán bộ, đảng viên và quần nhân dân trong giai đoạn hiện nay là yêu cầucấp thiết, bởi Hương Sơn là huyện có những đặc thù khác so với các địa bànkhác trong tỉnh Là huyện miền núi, biên giới, có cửa khẩu Quốc tế Cầu Treonối với các nước trong khu vực, nhân dân thường đi lại, buôn bán, trao đổihàng hoá với các nước bạn Đặc biệt, hiện nay Hương Sơn đang xây dựng khukinh tế cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo theo Quyết định 162-QĐ/TTg của Thủtướng Chính phủ Do đó, bên cạnh những mặt tích cực của hội nhập kinh tếquốc tế, đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân ở Hương Sơn hàng ngày, hànggiờ phải tiếp xúc với mặt trái của cơ chế thị trường, là nguyên nhân dẫn đến

sự suy thoái về phẩm chất đạo đức lối sống của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Theo Báo cáo thống kê tình hình tổ chức cơ sở đảng và đảng viên,trong những năm qua ở Đảng bộ huyện Hương Sơn có một bộ phận cán bộ,đảng viên thoái hoá biến chất, vi phạm kỷ luật Đảng; hằng năm, số đảng viên

vi phạm bị xử lý kỷ luật và đưa ra khỏi Đảng có chiều hướng tăng lên (năm

2004 là 37 đồng chí; năm 2005 là 51 đồng chí, tăng 27,4% và năm 2006 là 53đồng chí, tăng 30,2% so với năm 2004), số đảng viên giảm sút ý chí phấn đấu,phai nhạt lý tưởng ngày càng nhiều Do đó, việc giáo dục đạo đức cách mạngnói chung, giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh nói riêng cho đội ngũcán bộ, đảng viên đang trở thành vấn đề cấp bách đối với Đảng bộ huyện

Hương Sơn trong giai đoạn hiện nay Chính vì vậy, việc nâng cao đạo đứccách mạng cho đội ngũ này là hết sức cần thiết

- Xuất phát từ yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ, hiệu lực vàhiệu quả quản lý, điều hành của chính quyền các cấp; thực hiện có hiệu quảcuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, tăngcường sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, đẩy mạnh công cuộc đổi mới trêntất cả các lĩnh vực, tập trung mọi nguồn lực tạo bước phát triển đột phá vềcông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại - dịch vụ, đồng thời đầu tưphát triển nông nghiệp, nông thôn toàn diện; tạo sự chuyển biến mạnh mẽ vềgiáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ, y tế, văn hoá và các hoạt động xã hội;bảo đảm quốc phòng - an ninh, giữ vững ổn định chính trị, phấn đấu từngbước xây dựng Hương Sơn trở thành một trung tâm kinh tế năng động củavùng Tây Bắc Hà Tĩnh [21, tr.14]

Với xuất phát điểm là một trong những huyện nghèo của tỉnh Hà Tĩnh,

để thực hiện được nhiệm vụ nêu trên là một gánh nặng đặt lên vai cán bộ,đảng viên, mà trước hết là của đội ngũ đảng viên của Đảng bộ huyện HươngSơn Hồ Chí Minh từng nói: làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã mới

là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề,một cuộc đấu tranh phức tạp, lâu dài, gian khổ Để đạt được các mục tiêu màĐại hội Đảng bộ huyện khoá XXI (nhiệm kỳ 2010-2015) đề ra phụ thuộc rấtnhiều vào yếu tố con người mà trước hết là đội ngũ đảng viên - những ngườiđứng đầu để lãnh đạo đảng bộ và nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu

đã đề ra Để thực hiện thắng lợi những mục tiêu đó, Đảng bộ huyện HươngSơn cần phải nâng cao phẩm chất và năng lực đội ngũ đảng viên mà trước hết

là phẩm chất đạo đức cách mạng để đội ngũ này đủ sức gánh vác trách nhiệmkhông chỉ cho hiện tại mà còn cho cả tương lai lâu dài.

Trước những nhiệm vụ khó khăn của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi phải có một đội ngũ đảngviên thực sự trung thành với sự nghiệp đổi mới, tin tưởng vào con đường màĐảng và Bác Hồ đã lựa chọn, có tâm huyết, công tâm, thạo việc, tận tụy vớidân, biết phát huy sức mạnh của nhân dân, không tham nhũng, không ức hiếpdân mới đảm bảo hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra

- Xuất phát từ vai trò, vị trí của đội ngũ đảng viên

Đội ngũ đảng viên là người thay Đảng để tuyên truyền, vận động nhândân thực hiện Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước, là ngườilãnh đạo nhân dân thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ trên tất cả các lĩnh vực

Vì vậy, họ phải luôn học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh chínhtrị và nâng cao phẩm chất đạo đức để giải quyết nhiều mối quan hệ phức tạptrong xã hội Đảng viên là những người "đứng mũi chịu sào", chịu tráchnhiệm chính trước Đảng, trước nhân dân những việc mình làm, là nhữngngười trực tiếp giải quyết các nguyện vọng chính đáng của nhân dân

Đội ngũ đảng viên là những người trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và tổchức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước ở địa phương Có thể nói rằng những đường lối, chính sách đó có đivào cuộc sống và trở thành hiện thực hay không là phụ thuộc một phần rấtquan trọng vào đội ngũ đảng viên Đội ngũ này là những người tiếp xúc vàlàm việc trực tiếp với dân vì vậy họ chính là sợi dây nối giữa Đảng, Nhà nướcvới nhân dân, giúp cho mối quan hệ máu thịt này được củng cố vững chắc

Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay, chúng

ta phải nhận thức sâu sắc rằng, mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh phải bắt đầu từ cơ sở; đẩy mạnh công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế phải bắt nguồn từ công nghiệphoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, mà động lực để thực hiện mục tiêutrên trước hết là đội ngũ đảng viên Hồ Chí Minh đã chỉ rõ, cơ sở mà làmđược việc thì mọi việc đều xong xuôi Điều đó cũng có nghĩa là nếu như độingũ đảng viên yếu kém, không đủ phẩm chất, năng lực để đảm đương côngviệc của mình thì tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng ách tắc, đình trệ trong toàn bộ

hệ thống chính trị Chính vì vậy, muốn thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụcủa sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá phải bắt đầu từ việc xây dựngmột đội ngũ đảng viên đảm bảo về phẩm chất, năng lực, đáp ứng được yêucầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới

- Xuất phát từ thực trạng yếu kém về phẩm chất đạo đức của một bộ phận cán bộ, đảng viên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn, cán bộ từ trung ương đến tỉnh,huyện và xã đều phải một lòng, một dạ phục vụ lợi ích chung của nhân dân,phải là người đầy tớ trung thành của nhân dân, phải đi sâu, đi sát đến cơ sở,phải thật sự quan tâm đến đời sống của nhân dân chứ không phải là "quancách mạng"

Nhìn chung, hiện nay về cơ bản đội ngũ cán bộ, đảng viên của huyệnHương Sơn đều có phẩm chất đạo đức tốt, đủ năng lực để đảm đương đượccông việc Những đóng góp của đội ngũ này trong công tác xây dựng Đảng,phát triển kinh tế - xã hội của huyện nhà trong những năm vừa qua là minhchứng thực tế Tuy vậy, khi bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiệnđại hoá với những nhiệm vụ chính trị mới rất nặng nề, khó khăn và phức tạpthì một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã bộc lộ không ít những yếukém, bất cập về nhiều mặt, trong đó có vấn đề phẩm chất đạo đức Đặc biệt làtình trạng quan liêu, tham nhũng, mất đoàn kết nội bộ, nhũng nhiễu dân trongmột bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn xảy ra ở nhiều nơi, chậm được ngăn chặn

và đẩy lùi Những biến tướng của chủ nghĩa cá nhân ngày càng trở nên phổbiến và nghiêm trọng, làm cho một số cán bộ, đảng viên trở thành những "ôngquan cách mạng" trên chính mảnh đất đã sinh thành và nuôi dưỡng mình

Sự thoái hoá, biến chất về đạo đức, lối sống của một số cán bộ, đảngviên đã gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của Đảng Nhiều nơi cán bộ, đảngviên thoái hoá, biến chất làm cho uy tín của Đảng bị giảm, nhân dân mất niềmtin Thực tế xảy ra ở nhiều địa phương đã chứng minh, ở những cơ sở mà độingũ cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất về phẩm chất đạo đức thì hiệu lực,hiệu quả quản lý không cao, gây ra sự mất ổn định nghiêm trọng về mọi mặt,tạo sơ hở cho các thế lực phản động thực hiện "diễn biến hoà bình"

Với thực trạng về phẩm chất đạo đức nêu trên, việc nâng cao phẩm chấtđạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên là một yêu cầu khách quan nhằmđáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ mới trong giai đoạn hiện nay

1.1.2.2 Nhân tố ảnh hưởng và xu hướng biến đổi về phẩm chất đạo đức của đội ngũ đảng viên ở huyện Hương Sơn trong giai đoạn hiện nay

Thực tế cho thấy, ở những thời điểm cách mạng chuyển giai đoạn, nềnđạo đức xã hội thường xuất hiện nhiều vấn đề nổi cộm Hiện nay, Hương Sơnđang đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp, mở rộnggiao lưu, hợp tác kinh tế - văn hoá với cả nước và các nước trong khu vực Trong bước chuyển đổi đó, cái tích cực và cái tiêu cực, cái tốt và cái xấu tồntại đan xen, tác động qua lại lẫn nhau trong mối quan hệ chằng chịt giữa cácmặt kinh tế, chính trị, văn hoá, đạo đức, lối sống Tất cả đều tác động đếnnhận thức và tư tưởng của người dân Hương Sơn, gây nên những biến độngnhất định về quan điểm, giá trị, trong đó có giá trị đạo đức

Dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, công cuộc đổi mới ở huyệnHương Sơn trong những năm qua đã giành được những thành tựu quan trọng,tạo động lực thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, đảm bảo các hoạt động văn hoá

- xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh, giữ vững ổn định chính trị Tuy vậy,Hương Sơn vẫn là một huyện nghèo của tỉnh Hà Tĩnh, xuất phát điểm của nềnkinh tế thấp, cơ sở vật chất kỹ thuật, hạ tầng thấp kém, nguy cơ tụt hậu xa hơn

so với các huyện trong tỉnh và cả nước, sự gia tăng của các loại tội phạm, các

tệ nạn xã hội tác động xấu đến sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hộicủa đại phương

Trong những năm tới, tình hình quốc tế và trong nước tiếp tục ảnhhưởng nhiều mặt đến Hương Sơn, vừa tạo ra những thuận lợi, cơ hội mới,vừa làm nẩy sinh những khó khăn và thách thức mới đối với phát triển kinh

tế - xã hội nói chung và vấn đề đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên nóiriêng ở Đảng bộ huyện Hương Sơn

Trên thế giới, hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn Kinh tế thếgiới và khu vực tiếp tục phục hồi và phát triển nhưng vẫn tiềm ẩn những yếu tốbất trắc khó lường Toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũngchứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho cácquốc gia, nhất là các nước đang phát triển Cạnh tranh kinh tế - thương mại,giành giật các nguồn tài nguyên, năng lượng, thị trường, nguồn vốn, công nghệ giữa các nước ngày càng gay gắt Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảyvọt và những đột phá lớn

Những cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôngiáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, ly khai, hoạt động khủng bố,những tranh chấp về biên giới, lãnh thổ tiếp tục diễn ra ở nhiều nơi với tínhchất ngày càng phức tạp Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn rất gay gắt Nhiềuvấn đề toàn cầu bức xúc đòi hỏi các quốc gia và các tổ chức quốc tế phối hợpgiải quyết

Nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác độngtổng hợp và diễn biến phức tạp, không thể coi thường bất cứ thách thức nào

Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thếgiới vẫn tồn tại Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống củamột bộ phận cán bộ, đảng viên gắn với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí lànghiêm trọng Những biểu hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội chưa đượckhắc phục Các thế lực thù địch vẫn tiếp tục thực hiện âm mưu "diến biến hoàbình", gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài "dân chủ", "nhân quyền" hònglàm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta.

Dưới tác động của những nhân tố nêu trên, tiêu chuẩn đạo đức đối vớiđội ngũ cán bộ, đảng viên tất yếu có sự biến đổi Vấn đề đạo đức xã hội nóichung và đạo đức đội ngũ đảng viên nói riêng đang diễn ra rất phức tạp, đấutranh giằng co giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu, giữa cái thiện và cái ác, giữa lốisống có lý tưởng, lành mạnh, trung thực, thủy chung với lối sống thực dụng,dối trá, ích kỷ, ăn bám, chạy theo đồng tiền Đạo đức cách mạng vừa phải đấutranh với các hệ thống đạo đức khác mới du nhập vào nước ta, vừa phải đấutranh tự đổi mới, tự khẳng định mình trong điều kiện mới Đó chính là tìnhhuống có vấn đề mà yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng mới đặt ra cho đạo đức

xã hội nói chung và đội ngũ đảng viên nói riêng

Vấn đề then chốt ở đây không phải là ở chỗ nên hay không nên diễn ra

sự biến đổi phẩm chất đạo đức mà ở chỗ biến đổi như thế nào cho phù hợpvới nhu cầu của đời sống hiện thực Đặc biệt là để điều chỉnh, đổi mới, kếthừa những chuẩn mực đạo đức cách mạng đã có một cách hợp lý Xét mộtcách tổng thể, sự biến đổi về phẩm chất đạo đức của đội ngũ đảng viên diễn ratheo những xu hướng sau:

- Những giá trị đạo đức truyền thống vẫn được khẳng định và phát triểntrong điều kiện mới Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, dù điềukiện khách quan có thay đổi như thế nào, thì đối với người Việt Nam, quanniệm truyền thống về chân - thiện - mĩ cũng là chuẩn mực của cái trung thực,

cái đúng đắn, khoa học và cái đẹp hoàn mĩ đấy tính nhân văn Bởi vậy, chuẩnmực đạo đức mang tinh thần cơ bản, cốt lõi, bao trùm của cán bộ, đảng viênnói chung là lòng yêu nước, truyền thống nhân ái, khoan dung, ý thức cộngđồng Giá trị đạo đức được xã hội quan tâm nhất hiện nay là ý thức tráchnhiệm của người cán bộ, đảng viên là đối với nhân dân, với công việc đượcgiao phó.

- Những giá trị đạo đức hình thành trong cách mạng dân tộc dân chủđược giữ gìn, phát huy và bổ sung nội dung mới phù hợp với tình hình hiệnnay Chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến tranh nay chuyển sang chủnghĩa anh hùng cách mạng trong công cuộc đổi mới Ý chí không chịu làm nô

lệ, không chịu mất nước chuyển sang ý chí không chịu nghèo đói, ngu dốt, lạchậu, lệ thuộc, dám làm, dám chịu Tự do trước đây được hiểu như là quyền tự

do của toàn dân tộc, nay còn mang thêm nhiều ý nghĩa về quyền tự do cá nhân:

tự do lập nghiệp, tự do học tập, tự do kinh doanh; trung với nước, hiếu vớidân Những chuẩn mực đạo đức này không chỉ giới hạn trong phạm vi cộngđồng mà còn được áp dụng để thẩm định, tiếp nhận mọi giá trị khác từ bênngoài vào

- Một số giá trị mới được bổ sung, đó là những giá trị hình thành do sựvận động, phát triển của thực tiễn cách mạng hôm nay và những giá trị thunhận được từ bên ngoài khi đất nước đổi mới Những giá trị này có xu hướngđược coi trọng và ngày càng được khuyến khích, như: học vấn, sức khoẻ, tínhsáng tạo, tự lập, tinh thần yêu lao động, trân trọng nghề nghiệp của mình HồChí Minh từng nhắc nhở, bất cứ làm nghề gì, nấu bếp, quét nhà hay làm chủtịch mà có ích cho nước, cho dân đều phải lao động, đều là vẻ vang Đây lànhững giá trị giúp cho mỗi cá nhân tự cạnh tranh, vươn lên khẳng định mìnhtrong xã hội mới, góp phần bù đắp những hạn chế trong giá trị đạo đức truyềnthống Ngược lại, có một số giá trị trước đây được đề cao, nhưng hiện nay

không còn phù hợp nữa nên bị loại bỏ hoặc được thay thế bằng những giá trịmới; ví dụ như chủ nghĩa bình quân, "cào bằng", "xấu đều hơn tốt lõi", "ăncho đều, kêu cho sòng" trong thời kỳ bao cấp.

Như vậy, trong thời kỳ cách mạng mới, quan niệm về chuẩn mực đạođức đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên đã có sự biến đổi rõ nét Cùng vớinhững thành tựu của công cuộc đổi mới, những chuẩn mực giá trị mới đangdần dần hình thành Trong quá trình đó, những giá trị truyền thống cơ bản,tiêu biểu cho bản sắc và phẩm giá dân tộc vẫn là định hướng chủ đạo cho tâmthức, hành vi, ứng xử của đội ngũ cán bộ, đảng viên Đây chính là đảm bảohết sức quan trọng cho sự phát triển bền vững của Hương Sơn trên con đườngtiến lên văn minh, hiện đại mà vẫn giữ được nét đẹp truyền thống về văn hoá

và đạo đức của quê hương

Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới cùngvới việc đẩy mạnh phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

ở nước ta hiện nay, cần nêu cao tinh thần cảnh giác với những biến đổi theo xuhướng tiêu cực có khả năng diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc, mọi đối tượng như:

- Từ chỗ coi trọng các giá trị chính trị xã hội chạy sang cực các giá trịkinh tế vật chất; Từ chỗ lấy con người xã hội, tập thể làm mẫu mực chuyểnsang đề cao thái quá con người cá nhân, tạo môi trường thuận lợi cho chủnghĩa cá nhân nảy sinh, phát triển

- Từ chỗ quan tâm giáo dục toàn diện cả đức và tài, lấy đức làm nềntảng trong phát triển nhân cách chuyển sang tuyệt đối hoá tài năng, năng lực,coi nhẹ, thậm chí lãng quên giáo dục đạo đức

- Từ chỗ sống có lý tưởng đến chỗ chỉ nghĩ đến hưởng thụ cá nhân, tônsùng lối sống thực dụng, sùng bái đồng tiền, xa hoa lãng phí

- Nhiều giá trị truyền thống bị coi thường, một số thuần phong mĩ tục bịxâm phạm

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức

1.2.1 Đạo đức cách mạng theo quan điểm của Hồ Chí Minh

Đạo đức cách mạng là phạm trù cơ bản nhất trong tư tưởng đạo đức HồChí Minh Trong các bài viết, bài nói của mình, Hồ Chí Minh thường nói tớiđạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên Người cũng thường dùng nhữngthuật ngữ khác nhau có ý nghĩa như: đạo đức mới, đạo đức cộng sản, đạo đứctập thể, đạo đức xã hội chủ nghĩa, đạo đức vô sản, đạo đức vĩ đại, đạo đứccách mạng cao cả nhất…

Gọi là đạo đức mới vì nó chưa hề có trong lịch sử tư tưởng Việt Nam;

nó chỉ xuất hiện và phát triển cùng với tiến trình đấu tranh giành độc lập dântộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Gọi là đạo đức cách mạng vì

nó phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, của nhân dân vàcủa cả dân tộc ta

Trong tác phẩm Đạo đức cách mạng viết vào tháng 12/1958, Hồ Chí

Minh đã nêu một cách khái quát nhưng súc tích và cô đọng về những nộidung cơ bản của đạo đức cách mạng theo quan điểm của mình Người viết:

Ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê và phêbình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chímình tiến bộ [35, tr.285].

Như vậy, đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh nêu trong các bài nói,bài viết của Người là đạo đức mới, đạo đức cộng sản chủ nghĩa của giai cấpcông nhân, đạo đức tiên tiến nhất của thời đại chúng ta Hồ Chí Minh chorằng, đạo đức cách mạng trước hết đòi hỏi mỗi người chúng ta phải có lòngyêu nước nồng nàn, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với giai cấp, phải cămthù sâu sắc lũ giặc cướp nước và bè lũ phản động bán nước; phải quyết tâmphấn đấu vì sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và của dân tộc; đặt lợi íchcủa Đảng, của dân tộc lên trên hết, trước hết Hồ Chí Minh nói: “Đạo đứccách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân” “Đạo đức cáchmạng là ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng, hết sức trung thànhphục vụ giai cấp công nhân và nhân dân lao động, tuyệt đối không thể lừngchừng” [35, tr.285-286]

Trước hết, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh mang tính cách mạng vàkhoa học triệt để Đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng đạođức giai cấp vô sản - đạo đức Mác - Lênin, trái ngược về mặt nội dung so vớicác kiểu đạo đức cũ của giai cấp thống trị, của chế độ áp bức, bóc lột nhândân lao động Đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh "không phải là đạo đức thủcựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cánhân mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người" [31,

tr.252] Người khẳng định:

Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nóinhư vậy là lầm to Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều Đạo đức cũnhư người đầu ngược xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như ngườihai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngửng lên trời Bọn phong kiến ngày

xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao giờ làm mà lại bắt nhândân phải tuân theo để phụng sự quyền lợi cho chúng Ngày nay ta đề ra cần,kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân theo để lợicho nước, cho dân [32, tr.320-321]

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là cái vĩ đại, nó không phải vìdanh vọng cá nhân mà vì lợi ích chung của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta

và vì loại ích chung của cả nhân loại Đạo đức cách mạng còn khác với đạođức cũ ở tính thống nhất của nó trong mối quan hệ với các vấn đề khác chiphối nhận thức và hành động của con người như chính trị, pháp luật và tàinăng; thống nhất giữa giáo dục đạo đức với thực hành đạo đức, giữa thư giáo,ngôn giáo và thân giáo, trong đó thân giáo là chủ yếu

- Thống nhất giữa đạo đức với chính trị:

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh luôn luôn có sự thống nhất cao độ giữađạo đức và chính trị Đạo đức theo quan điểm Hồ Chí Minh bao giờ cũngnhằm đem lại tự do, hạnh phúc và sự hoàn thiện cho con người, còn sự nghiệpchính trị lại thấm đẫm những giá trị nhân văn cao cả Như nhiều nhà đạo đứcchân chính trong lịch sử, Người coi đạo đức là mục đích chứ không phải làphương tiện Người nói:

Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc vàhạnh phúc của quốc dân Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vàochốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó Đến lúc nhờ quốcdân đoàn kết, tranh được chính quyền, ủy thác cho tôi gánh việc Chính phủ,tôi lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng - cũng vì mục đích đó [30, tr.240]

- Thống nhất giữa đạo đức với pháp luật:

Là những hình thái ý thức xã hội, đạo đức với pháp luật vốn có mốiquan hệ khăng khít với nhau Pháp luật bao giờ cũng là một biện pháp đểkhẳng định một chuẩn mực đạo đức nào đó, biến nó thành thói quen trong

hành vi của con người Ngược lại, có những hành vi vi phạm của con người

mà pháp luật không thể điều chỉnh nhưng lại không thoát khỏi sự trừng phạtcủa lương tâm, của dư luận xã hội Nếu các điều luật cho phép con ngườiđược hay không được phép thực hiện một hành vi nào đó thì đạo đức chỉkhuyên người ta nên hay không nên làm Thông thường, một hành động viphạm pháp luật thì cũng đồng thời vi phạm đạo đức Vì lẽ đó, pháp luật đượccoi là đạo đức tối thiểu, còn đạo đức được coi là pháp luật tối đa

Sự kết hợp chặt chẽ giữa quản lý, điều hành xã hội bằng pháp luật vớiviệc chú trọng tuyên truyền, giáo dục đạo đức cách mạng ở Hồ Chí Minh làbiểu hiện mẫu mực của mối quan hệ biện chứng này Theo quan điểm Hồ ChíMinh, pháp luật và đạo đức đều nhằm mục đích thực hiện mục tiêu lý tưởngcủa cách mạng Vì vậy, bên cạnh việc thường xuyên nhắc nhở cán bộ, đảngviên và nhân dân rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng, Người cũng đã banhành và ký nhiều sắc lệnh nhằm nghiêm trị hành vi vi phạm pháp luật, trái vớiđạo đức cách mạng Người yêu cầu: "Pháp luật phải thẳng tay trừng trị kẻ bấtliêm, bất kỳ kẻ ấy ở địa vị nào, làm nghề nghiệp gì" [31, tr.641]

- Thống nhất giữa đạo đức với tài năng:

Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng của người cáchmạng Nền tảng đó quy định nhân cách, tư cách của mỗi người đó là nhân,nghĩa, trí, dũng, liêm nhưng Hồ Chí Minh không hề hạ thấp tài năng, kiếnthức học vấn mà đạo đức luôn luôn đi đôi với tài năng Tài năng phải gắn chặtvới đạo đức và đặt trên nền tảng đạo đức Hồ Chí Minh chỉ rõ có đức màkhông có tài thì không làm được việc gì, khác nào như ông Bụt Nhưng có đủtài mà không có đức, trở thành kẻ vô dụng Đạo đức và tài năng là hai mặtkhông thể thiếu được ở mỗi con người, nhưng giữa hai mặt đó thì đạo đức làgốc, là nền tảng, là điều cần có trước… Hơn nữa, xét trong cuộc đời mỗingười thì đạo đức là yêu tố xuyên suốt cuộc đời, từ lúc ấu thơ cho đến khi từ

biệt cõi đời Còn tài năng chỉ có thể trau đồi, thành đạt trong một khoảng thờigian nhất định Cho nên, việc bồi dưỡng, giáo dục, tu dưỡng đạo đức là côngviệc thường xuyên, không hề ngừng nghỉ của mỗi con người để không ngừngtiến bộ.

Trong mối quan hệ giữa đạo đức và tài năng, Hồ Chí Minh luôn nhấnmạnh, đạo đức là gốc, còn tài năng thực chất là sự biểu hiện của đạo đức ở hiệuquả hành động của mỗi người Quan điểm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minhkhông có nghĩa là tuyệt đối hoá mặt đức, coi nhẹ mặt tài Người luôn nhấnmạnh đức là gốc, nhưng đức và tài, hồng và chuyên phải kết hợp, phẩm chất vànăng lực phải đi đôi; không thể có mặt này, thiếu mặt kia được Một người thực

sự có đức thì bao giờ cũng cố gắng học tập, nâng cao trình độ, nâng cao nănglực, tài năng để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao Khi thấy rằng năng lực,tài năng của mình có hạn, không thể vươn lên được thì sẵn sàng học tập,nhường bước và ủng hộ những người có tài hơn mình, để họ vươn lên trước Ýnghĩa đức là gốc trong tư tưởng Hồ Chí Minh chính là như vậy

- Thống nhất giữa giáo dục đạo đức và thực hành đạo đức:

Giai cấp thống trị đề ra đạo đức để trói buộc nhân dân phục tùng mệnhlệnh của chúng, còn bản thân chúng thì không thực hiện, tức là chỉ nói màkhông làm, miệng thì rao giảng về đạo đức nhưng lại thực hiện những hành viphi đạo đức

Ở Hồ Chí Minh, luôn có sự nhất quán giữa giáo dục đạo đức và thựchành đạo đức, giữa thư giáo, ngôn giáo và thân giáo, mà thân giáo là chính, làchủ yếu Người không chỉ thường xuyên nhắc nhở mọi người rèn luyện đạođức mà bản thân là một tấm gương đạo đức cộng sản sáng ngời cho mọingười noi theo Cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh là minhchứng sinh động của việc Người thực hành đạo đức còn nhiều hơn những gìNgười nói, thậm chí có những việc Người chỉ lặng lẽ, kiên trì nêu gương mà

không nói Suốt cả cuộc đời hết lòng, hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cáchmạng, phục vụ nhân dân, đến khi từ biệt thế giới này, chỉ có một điều làmNgười luyến tiếc đó là không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa.

Đạo đức cách mạng của đảng viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh có tầmquan trọng đặc biệt, được thể hiện trong các bài nói, bài viết của Người; khiviết về đạo đức cách mạng (12/1958), Người chỉ rõ: “Đạo đức cách mạng củangười đảng viên là bất kỳ khó khăn đến mức nào cũng kiên quyết làm đúngchính sách và nghị quyết của Đảng, làm gương cho quần chúng, mọi đảng viênphải nâng cao tinh thần trách nhiệm trước nhân dân, trước Đảng, phải ngănngừa và chống lại chủ nghĩa cá nhân” Theo Hồ Chí Minh, chuẩn mực đạo đứccách mạng của đảng viên, có năm đức tính: Nhân, Trí, Nghĩa, Dũng, Liêm

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh còn khác với những quan niệm cũ vềđạo đức ở tính toàn diện của nó Có thể thấy, tất cả những vấn đề đạo đứccách mạng đã được Hồ Chí Minh đề cập đến một cách bao quát, toàn diệntrên mọi lĩnh vực, mọi phạm vi hoạt động của con người và đối với mọi đốitượng trong xã hội:

- Đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh đề cập đến và yêu cầu phải tudưỡng, rèn luyện không phải chỉ dành riêng cho một giới, một ngành hay mộtlứa tuổi nào đó mà cho tất cả mọi người Việt Nam Trong đó, Người đặc biệtnhấn mạnh đến cán bộ, đảng viên Có thể thấy đây là đối tượng chiếm phầnchủ yếu nhất trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

- Những vấn đề đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh xem xét trênmọi lĩnh vực hoạt động, mọi mối quan hệ chủ yếu của con người: trong sinhhoạt đời thường, trong học tập, lao động và chiến đấu hay lãnh đạo, quản lý

xã hội; trong quan hệ với chính bản thân mình hay quan hệ với người khác vàcông việc; trong quan hệ giữa cán bộ, đảng viên với dân hay quan hệ giữa cán

bộ cấp trên với cán bộ cấp dưới, giữa cán bộ quản lý, lãnh đạo với nhânviên

- Đạo đức cách mạng còn được Hồ Chí Minh đề cập đến một cách baoquát trên mọi phạm vi: từ hẹp đến rộng; từ gia đình nhỏ (cha mẹ, vợ chồng,con cái, anh em) đến gia đình to (hợp tác xã, xóm làng, trường học, đơn vị, cơquan ); từ giai cấp đến dân tộc, từ các vùng, miền, địa phương đến cả nước;

từ quốc gia đến quốc tế

Có thể thấy, đến Hồ Chí Minh, nền đạo đức Việt Nam đã hoàn toànkhác về chất so với đạo đức cũ Đó là nền đạo đức mới, đạo đức cách mạng

do Hồ Chí Minh xây dựng, Đảng ta dày công vun đắp, có bản chất cách mạng

và khoa học triệt để, đậm đà truyền thống đạo đức Việt Nam và kết hợpnhững tinh hoa đạo đức nhân loại

Từ những phân tích nêu trên, có thể đi đến một khái niệm bước đầu về

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh: Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một hệthống những quan điểm toàn diện, sâu sắc của Hồ Chí Minh về vai trò, về cácchuẩn mực và các nguyên tắc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức mới - đạo đức cáchmạng trong tiến trình cách mạng Việt Nam, từ giải phóng dân tộc đến xâydựng chủ nghĩa xã hội

Cùng với sự vận động của thực tiễn cách mạng Việt Nam, tư tưởng đạođức Hồ Chí Minh ngày càng được bổ sung và phát triển, trở thành thứ vũ khí

có sức mạnh đặc biệt của toàn Đảng, toàn dân ta trong cuộc đấu tranh vì độclập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

1.2.2 Vai trò của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là cái gốc của người cách mạng, làyếu tố quan trọng quyết định sự thành bại của cách mạng nước ta Người nói:

"Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nước thì sông cạn Cây

phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức,không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân"[31, tr.252] Với tính chất là bộ phận năng động nhất của thế giới quan, làhiện thực trực tiếp của tư tưởng, đạo đức có tác dụng chỉ đạo, định hướng mọihành vi, ứng xử của con người trong hoạt động thực tiễn Xác định được lýtưởng đạo đức đúng đắn sẽ giúp cho mỗi người có một sức mạnh tinh thần tolớn để chiến thắng những khó khăn, trở ngại mà nếu chỉ bằng sức mạnh vậtchất thì không thể vượt qua

Theo Hồ Chí Minh, đạo đức là nền tảng của cách mạng còn thể hiện ởchỗ đạo đức là tiêu chuẩn hàng đầu của những người lãnh đạo trong điều kiệnĐảng cầm quyền Người cho rằng một trong những nguy cơ của Đảng cầmquyền là sự thoái hoá, biến chất của cán bộ, đảng viên dưới tác động của mặttrái quyền lực Người nói: "Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngàyhôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày maivẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa,nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân" [38, tr.557-558] Vì vậy, theo Hồ Chí Minh,quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng là vấn đề sốngcòn của Đảng

Đạo đức cách mạng còn là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xãhội, chủ nghĩa cộng sản Theo Hồ Chí Minh, sức hấp dẫn của chủ nghĩa xãhội trước hết là ở giá trị đạo đức của nó, ở những phẩm chất đạo đức tốt đẹpcủa người cộng sản chứ không phải ở mức sống vật chất cao Nói về tấmgương đạo đức của Lênin, Người chỉ rõ: "Không phải chỉ thiên tài của Người,

mà chính là tính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trongsáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đãảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họhướng về Người không gì ngăn cản nổi" [27, tr.295] Vì thế, nguyên nhân sâu

xa làm cho quần chúng hoài nghi, suy giảm niềm tin vào tương lai của chủnghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản không phải ở những sai lầm và thất bại tạmthời, khó tránh khỏi trên con đường cách mạng đầy chông gai, mà là ở sự sasút, thoái hoá về đạo đức của những người được mệnh danh là "những chiến

sỹ tiên phong"

Đảng Cộng sản Việt Nam, kể từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II(2/1951) đến nay đã liên tục khẳng định vai trò, ý nghĩa, tác dụng của đườnglối chính trị, phương pháp, phong cách, đặc biệt là tấm gương đạo đức và tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

Thực tiễn đã chứng minh thắng lợi của cách mạng Việt Nam chính làthắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng đạo đức củaNgười nói riêng Trong mỗi bước thắng lợi của cách mạng Việt Nam đều cóvai trò hết sức to lớn của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Những chuẩn mực

và nguyên tắc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức mà Người đề ra đã được thực tiễnhoá thành phẩm chất và phong cách người cán bộ, đảng viên trong quá trìnhvận động và phát triển của cách mạng; tạo ra một sức mạnh tinh thần gấp bội,cùng với sức mạnh vật chất đã làm nên những thắng lợi vĩ đại Đó chính làđội ngũ cán bộ, đảng viên trung kiên, đủ tâm, đủ tầm và đủ sức hoàn thànhxuất sắc mọi nhiệm vụ cách mạng mà chúng ta vẫn gọi là những con ngườithời đại Hồ Chí Minh

Thực tiễn luôn luôn vận động, hoàn cảnh kinh tế - xã hội đất nước sẽthay đổi, dĩ nhiên cần phải có những giá trị tinh thần, đạo đức tương ứng, phùhợp để điều chỉnh hành vi con người Trên những chặng đường phát triểnmới, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục soi sáng và dẫn đường chochúng ta Từ năm 1923, Ôxíp Manđenxtam đã nói với thế giới rằng, từNguyễn Ái Quốc tỏa ra một văn hoá của tương lai Gần nửa thế kỷ sau, nhà sửhọc Mĩ, bà J.Stensơn, khẳng định lại điều đó một cách cụ thể hơn: Hồ Chí

Minh tiêu biểu cho nền đạo đức của ngày mai Trong bài Hồ Chí Minh là nhân cách thời đại, đăng trên báo Tiền phong cuối tháng số 5/1994, J.Stensơn

viết: "Một số đông người đã tha hoá chạy theo cuộc sống hưởng thụ vật chất,bất chấp cả nhân phẩm đạo đức, coi sự hưởng thụ là mục đích của cuộc sống,nhân loại tìm về tấm gương sáng ngời nhân cách của Hồ Chí Minh, một tấmgương cho mọi thế hệ tiếp sau" [43, tr.9]

Bằng cách đưa nội dung mới vào những khái niệm, phạm trù đạo đứctruyền thống, kết hợp với bổ sung những khái niệm, phạm trù đạo đức mớiphù hợp với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, Hồ Chí Minh đã xây dựng hệthống những chuẩn mực đạo đức cơ bản của nền đạo đức cách mạng ViệtNam; khác về chất so với với đạo đức cũ nhưng rất gần gũi, dễ nhớ, dễ thựchành Bất kỳ ai, nếu là người Việt Nam yêu nước thì đều có thể tìm thấy tronglời chỉ bảo của Người những chuẩn mực đạo đức mà mình cần tu dưỡng, rènluyện để vươn tới cái chân, cái thiện, cái mĩ của cuộc sống Trong đó, đốitượng đầu tiên, chủ yếu và thường xuyên nhất mà Hồ Chí Minh yêu cầu phải

tu dưỡng, rèn luyện những chuẩn mực đạo đức này là đảng viên và cán bộ,những người gánh trọng trách lãnh đạo quần chúng nhân dân, đưa cách mạng

đi đến thắng lợi hoàn toàn

Quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra rằng, trong toàn bộ tiến trìnhphát triển của lịch sử cũng như trong toàn bộ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản,nhân dân là yếu tố quyết định, cán bộ là khâu then chốt Hồ Chí Minh khẳngđịnh: "Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy Nếu dây chuyền không tốt, khôngchạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng bị tê liệt Cán bộ là nhữngngười đem chính sách của Chính phủ, của Đoàn thể thi hành trong nhân dân,nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thể thực hiện được" [31, tr.54]

Theo Hồ Chí Minh, mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán bộ cóthấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không Người nói: "Người cách mạng

phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạođược nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người làmột công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tựmình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?" [31, tr.252-253] Vì vậy, HồChí Minh coi việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đảng viên và cán bộ làmột yêu cầu hàng đầu để chuẩn bị về tư tưởng và chính trị, tiến tới xây dựngmột đảng cách mạng chân chính của giai cấp công nhân Việt Nam

Ngay từ năm 1927, ở trang đầu tiên của tác phẩm Đường cách mệnh,

Người đã nêu lên "tư cách người cách mệnh":

Đối với bản thân: cần kiệm; hoà mà không tư; cả quyết sửa lỗi mình;

cẩn thận mà không nhút nhát; nhẫn nại, chịu khó; hay nghiên cứu, xem xét; vịcông vong tư; không hiếu danh, không kiêu ngạo; nói thì phải làm; giữ chủnghĩa cho vững; hy sinh; ít lòng tham muốn về vật chất

Đối với người khác: với từng người thì khoan thứ; với đoàn thể thì

nghiêm; có lòng bày vẽ cho người; trực mà không táo bạo; hay xem xétngười

Đối với công việc: xem xét hoàn cảnh kỹ càng; quyết đoán; dũng cảm;

phục tùng đoàn thể [28, tr.260]

Cho đến những lời căn dặn cuối cùng trước lúc đi xa, Người vẫn khôngquên nhắc nhở: "Đảng ta là một đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộphải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là ngườilãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân" [38, tr.510]

Đạo đức cách mạng mà Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viênphải thấm nhuần và tu dưỡng, rèn luyện không hề trừu tượng mà rất gần gũi,thiết thực, dễ hiểu bởi vì Người đã khái quát thành những chuẩn mực cơ bản

và chỉ rõ nội dung cụ thể từng chuẩn mực Trong buổi lễ bế mạc lớp bổ túc

trung cấp ngày 10/10/1947, Hồ Chí Minh nói: "Muốn có đạo đức cách mạngphải có năm điều sau đây: Trí - Tín - Nhân - Dũng - Liêm" [31, tr.223] Trong

tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Người nhấn mạnh: người đảng viên, người cán

bộ muốn trở nên người cách mạng chân chính, trước hết phải có năm tính tốt:nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm [31, tr.251] Hồ Chí Minh nêu rõ nội dung củanhững chuẩn mực này như sau:

- Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào

Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng,đến nhân dân Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnhphúc sau thiên hạ Vì thế mà không ham giàu sang, không e cực khổ, không

sợ oai quyền Những người đã không ham, không e, không sợ thì việc gì làviệc phải họ đều làm được

- Nghĩa là ngay thẳng, không có tâm tư, không làm việc bậy, không cóviệc gì phải giấu Đảng Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lotoan Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận Thấyviệc phải thì làm, thấy việc phải thì nói Không sợ người ta phê bình mình, màphê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn

- Trí là không có việc tư túi làm mù quáng, cho nên đầu óc trong sạch,sáng suốt Dễ hiểu lý luận, dễ tìm phương hướng Biết xem người, biết xétviệc Vì vậy, mà biết làm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì Đảng

mà cất nhắc người tốt, đề phong người gian

- Tín là phải làm cho người ta tin mình, nói cái gì phải cho tin, nói vàlàm cho nhất trí, làm thế nào cho dân tin Tín cũng có nghĩa là tự tin ở sứcmình, nhưng không phải là tự mãn, tự cao

- Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm, thấy khuyếtđiểm có gan sửa chữa Cực khổ, khó khăn có gan chịu đựng Có gan chống lại

những sự vinh hoa, phú quý không chính đáng Nếu cần, thì có gan hy sinh cảtính mạng cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát.

- Liêm là không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sungsướng, không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ[31, tr.251-252]

Hồ Chí Minh đã mượn những tên gọi cũ của đạo đức Nho giáo, thổivào đó cái tinh thần cách mạng, khoa học triệt để của đạo đức Mác - Lênin,đạo đức của những người cách mạng "phá cái cũ đổi ra cái mới, phá cái xấu

đổi ra cái tốt" [28, tr.263] để xây dựng nên hệ thống chuẩn mực riêng của nền

đạo đức cách mạng Cũng là chữ "nhân", nhưng trong học thuyết của Khổng

Tử nhân chỉ là đạo của người quân tử (tức là giai cấp thống trị), còn kẻ tiểunhân (nhân dân lao động) thì không thể có được đức nhân Còn chữ nhântrong quan điểm của Hồ Chí Minh là nhân của người làm cách mạng, khôngchỉ yêu thương con người mà phải biến tình cảm đó bằng hành động cụ thể,hết lòng giúp đỡ đồng chí, đồng bào, kiên quyết chống lại những việc có hạiđến Đảng, nhân dân Có thể nói, chữ "nhân" trong quan điểm Hồ Chí Minhchính là tâm điểm của nhân sinh quan mới, mang tính cách mạng và khoa học

- nhân sinh quan cộng sản

Cách thức "dùng bình cũ đựng rượu mới" của Hồ Chí Minh đã làm chonhững chuẩn mực đạo đức mà Người đưa ra tuy mang nội dung mới so vớiđạo đức cũ nhưng lại rất gần gũi, thân thuộc với người Việt Nam, dễ nhớ, dễvận dụng, thực hành

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, những chuẩn mực đạo đức nói trênkhông tồn tại một cách riêng rẽ, biệt lập, mà có mối quan hệ nội tại, hữu cơ vớinhau, tạo thành phẩm chất đạo đức của mỗi con người Tuy nhiên, tuỳ theo từngmối quan hệ và từng lĩnh vực hoạt động, những chuẩn mực này sẽ biểu hiện

thành những quy tắc ứng xử đạo đức khác nhau ở những đối tượng khác nhau.Riêng với cán bộ, đảng viên, Hồ Chí Minh yêu cầu:

Đối với mình phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư:

- Cần được hiểu một cách chung nhất là sự siêng năng, chăm chỉ, cốgắng dẻo dai của con người trong lao động sản xuất, như" Nước chảy mãi,

đá cũng mòn Kiến tha lâu cũng đầy tổ" [31, tr.632] Ý nghĩa của chữ cần phảiđược hiểu đầy đủ trên cả hai phương diện: sự chăm chỉ, siêng năng lao độngcủa mỗi người, của cả tập thể và cả nước, bởi vì:

Người siêng năng thì mau tiến bộ

Cả nhà siêng năng thì chắc ấm no

Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh

Cả nước siêng năng thì nước giàu mạnh [31, tr.632]

Hồ Chí Minh nhấn mạnh, cần là thường xuyên cố gắng, luôn luôn chămchỉ trong suốt quá trình làm việc, trong suốt cả cuộc đời, là biết sắp xếp kếhoạch, nuôi dưỡng tinh thần và lực lượng để có thể làm việc lâu dài, đạt kếtquả cao chứ không phải là làm xổi, cố sống cố chết trong một vài ngày đếnnỗi sinh ốm đau, phải bỏ việc Cần còn được hiểu là tăng năng suất trongcông tác, bất kỳ đó là công tác gì; làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ, vềsớm; làm cho chóng, cho chu đáo, việc ngày nào nên làm xong ngày ấy, chớ

để chờ ngày mai

- Kiệm là tiết kiệm công sức, tiền của và thời gian, sử dụng chúng saocho có ích nhất, hiệu quả nhất Kiệm cũng có nghĩa là không xa xỉ, khônghoang phí, không bừa bãi trong sản xuất và đời sống Kiệm và cần phải đi đôivới nhau, cũng giống như hai chân của một người vậy Tiết kiệm theo Hồ ChíMinh hoàn toàn trái ngược với bủn xỉn Tiết kiệm là chống xa xỉ, lãng phí vôích, biết quý trọng và sử dụng tiền của, công sức, thời gian của bản thân cũngnhư của người khác Còn bủn xỉn là việc đáng chi tiêu cũng không tiêu, là

một thói xấu cần phải đấu tranh loại bỏ vì nó làm cho việc siêng năng laođộng không còn mục đích, ý nghĩa gì cả Người nói: "Khi không nên tiêu xàithì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi chođồng bào, cho Tổ quốc, thì dù hao bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng

vui lòng Như thế mới đúng là kiệm" [31, tr.637]

- Liêm là liêm khiết, trong sạch, không tham lam, ai cũng phải liêm,trước hết là cán bộ, đảng viên Theo Hồ Chí Minh, người cán bộ trong sạch,liêm khiết tức là "không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, củanhân dân", "Không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sungsướng Không ham người tâng bốc mình" [31 tr.252], không đem của côngdùng vào việc tư và luôn luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của nhân dân.Người nói: "Những người ở các công sở, từ làng cho đến Chính phủ Trungương, đều dễ tìm dịp phát tài, hoặc xoay tiền của Chính phủ, hoặc khoét đụcnhân dân Đến khi lộ ra, bị phạt, thì mất hết cả danh giá, mà của phi nghĩa đócũng không được hưởng" [31, tr.105] Vì vậy, cán bộ, công chức trong cáccông sở trước hết phải lấy chữ liêm làm đầu, phải gương mẫu thi đua thựchành liêm khiết để gây nên tinh thần liêm khiết trong toàn thể nhân dân

- Chính là không tà, là thẳng thắn và đứng đắn Theo Hồ Chí Minh:

"Trong xã hội, tuy có trăm công, nghìn việc Song những công việc ấy có thểchia làm hai thứ: việc CHÍNH và việc TÀ Làm việc CHÍNH là người THIỆN,làm việc TÀ là người ÁC Siêng năng (cần), tần tiện (kiệm), trong sạch (liêm),CHÍNH là THIỆN Lười biếng, xa xỉ, tham lam là tà, là ác" [31, tr.643]

Đối với cán bộ, đảng viên, chính tức là việc gì có lợi cho dân thì dù nhỏcũng hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì dù nhỏ cũng hết sức tránh Cán

bộ, đảng viên là những người làm việc công cho nên chính còn là sự côngtâm, công đức khi giải quyết công việc Hồ Chí Minh nói:

Chớ đem của công dùng vào việc tư Chớ đem người tư làm việc công.Việc gì cũng phải công bình, chính trực, không nên vì tư ân, tư huệ, hoặc tưthù, tư oán Mình có quyền dùng người thì phải dùng người có tài năng, làmđược việc Chớ vì bà con bầu bạn, mà kéo vào chức nọ chức kia Chớ vì sợmất địa vị mà dìm những kẻ có tài năng hơn mình Phải trung thành với Chínhphủ, với đồng bào Chớ lên mặt làm quan cách mệnh [31, tr.105]

Người còn nhấn mạnh, cán bộ, đảng viên phải tự mình chính trước mớigiúp được người khác chính, nếu mình không chính mà muốn người khácchính là vô lý

Hồ Chí Minh coi cần, kiệm, liêm, chính là những phẩm chất tốt đẹp, cơbản nhất không thể thiếu được của người đảng viên nói riêng và của mọingười nói chung Người so sánh cần, kiệm, liêm, chính với trời, đất để thấy rõđược tâm quan trọng của nó đói với mỗi người:

"Trười có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Thiếu một mùa, thì không thành trời

Thiếu một phương, thì không thành đất

Thiếu một đức, thì không thành người" [31, tr.631]

Hồ Chí Minh thường xuyên giáo dục đảng viên thực hiện cân, kiệm,liêm, chính, Người yêu cầu đảng viên phải luôn trau dồi đạo đức cách mạng,khiêm tốn, giản dị trong lao động, trong học tập, trong công tác và phải trungvới nước, hiếu với dân

- Chí công vô tư: Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư vàngược lại Chí công vô tư là khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mìnhtrước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau, tức là lo trước thiên hạ, vui sau thiên

hạ Người nhấn mạnh, thực hành chí công vô tư cũng có nghĩa là phải kiên

quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân là "chỉ biết mình béo,mặc thiên hạ gầy", chỉ muốn "mọi người vì mình mà không biết mình vì mọingười", là trái với đạo đức cách mạng Nó là giặc nội xâm, giặc ở trong lòng,

là mẹ đẻ ra nhiều thứ bệnh nguy hiểm khác Nó là kẻ địch hung ác của chủnghĩa xã hội Tuy nhiên, cần có nhận thức đúng đắn đâu là chủ nghĩa cá nhân,đâu là lợi ích cá nhân Hồ Chí Minh cho rằng, đấu tranh chống chủ nghĩa cánhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân Cán bộ, đảng viên cũng nhưnhững người bình thường khác, đều có cá tính riêng, sở trường riêng, đờisống riêng của bản thân và của gia đình mình Nếu những lợi ích cá nhân đókhông trái với lợi ích của tập thể thì không xấu

Đối với người phải thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào; có tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung:

Hồ Chí Minh cho rằng thương yêu con người, hết lòng giúp đỡ đồngchí, đồng bào, sống có tình có nghĩa chính là biểu hiện tập trung, sâu sắcnhững chuẩn mực đạo đức cao đẹp của người cán bộ, đảng viên

Người nói: "Chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầubạn Nghĩa rộng là đồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người Trừ bọn Việtgian bán nước, trừ bọn phát xít thực dân, là những ác qủy mà ta phải kiênquyết đánh đổ, đối với tất cả những người khác thì ta phải yêu quý, kínhtrọng, giúp đỡ Phải thực hành chữ Bác - Ái" [31, tr.644] "Quyết tâm giúp

đỡ loài người ngày càng tiến bộ và thoát khỏi ách áp bức, bóc lột, luôn luôngiữ vững tinh thần chí công vô tư - đó là đạo đức cách mạng" [33, tr.568]

Theo Hồ Chí Minh, nếu không có tình thương yêu rộng lớn đối với conngười, mà trước hết là những người lao động cùng khổ, bị áp bức, bóc lột, thìkhông thể nói đến cách mạng, càng không thể nói đến chủ nghĩa xã hội và chủnghĩa cộng sản Vì vậy, đối với những người làm cách mạng, trước hết là cán