- Quần xã sinh vật là tập hợp nhiều quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, cùng sống trg 1 ko gian nhất định và chúng có mối quan hệ mật thiết, gắn bó vs nhau.. - Ngoài ~ đặc điểm c[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ II
Môn: sinh học 9 : ( 2010 – 2011)
Câu 1: Hiện tượng thoái hóa giống ở cây giao phấn là gì? Nguyên nhân và cơ chế của thoái hóa
giống?
+ Thoái hóa giống là:hiện tượng mà các cá thể có sức sống kém dần, biểu hiện ở dấu hiệu: phát triển
chậm, chiều cao và năng suất giảm dần, nhiều cây bị chết Nhiều dòng bộc lộ đặc điểm có hại: bị bạch tạng, thân lùn, dị dạng, hạt ít, chống chịu kém
+ Nguyên nhân: do tự thụ phấn bắt buộc
+Cơ chế: thường cơ thể là gen dị hợp Ở gen dị hợp, các gen lặn thường là gen xấu, bị gen trội át nên không có điều kiện biểu hiện ra kiểu hình Tự thụ phấn bắt buộc thì các gen lặn có dịp biểu hiện ra kiểu hình xấu gây hại
Câu 2: Ưu thế lai là gì? Cho ví dụ về ưu thế lai Muốn dùng ưu thế lai thì phải dùng biện pháp gì?
- Hiện tượng cơ thể lai F1 có sức sống cao hơn, sinh trưởng nhanh hơn, phát triển mạnh hơn, chống
chịu tốt, có các tính trạng năng suất cao hơn trung bình giữa 2 bố mẹ hoặc vượt trội hơn cả 2 bố mẹ gọi
là ưu thế lai
Ví dụ : Lợn Đại bạch lai với lợn ỉ cho con lai F1 có ưu thế lai
Gà Rốt lai với gà Ri cho con lai F1 có ưu thế lai
- Để tạo ưu thế lai ng ta dùng pphap nhân giống vô tính,
- Để tạo ưu thế lai ở cây trồng ng ta dùng pphap lai khác dòng
- Để tạo ưu thế lai ở vật nuôi ng ta dùng pphap lai kinh tế
Câu 3: Lai kinh tế là gì? Ở nước ta phương pháp phổ biến của lai kinh tế là gì? Ví dụ
- Là cho giao phối giữa cặp vật nuôi bố mẹ thuộc 2 dòng thuần khác nhau rồi dùng con lai F1 làm sản
phẩm
- Ví dụ : Lợn Ỉ móng cái X lợn Đại Bạch => Lợn con mới sinh nặng 0.25 kg, tăng trọng nhanh, tỉ lệ nạc cao
Câu 4 : Nêu KN về: Quần thể sinh vật? Quần xã sinh vật? Quần thể người? Hệ sinh thái? Chuỗi thức ăn? Lưới thức ăn Thế nào là cân bằng sinh học?
Nêu những điểm khác nhau cơ bản giữa quần thể sinh vật và quần xã sinh vật?
- Quần thể sinh vật là tập hợp các cá thể cùng loài, sinh sống trong khu vực nhất định, ở một thời điểm nhất định và có khả năng sinh sản tạo thành những thế hệ mới
- Quần xã sinh vật là tập hợp nhiều quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, cùng sống trg 1 ko gian nhất định và chúng có mối quan hệ mật thiết, gắn bó vs nhau
- Ngoài ~ đặc điểm chung của 1 quần thể s/vật, quần thể ng còn có ~ đặc trưng mà các quần thể s/vật khác ko có Đó là ~ đặc trưng về kinh tế- xã hội như pháp luật Hôn nhân, giáo dục, văn hóa Sự khác nhau đó là do con người có lao động và có tư duy
- Hệ sinh thái bao gồm các quần xã sinh và môi trường sống của quần xã (sinh cảnh) Hẹ sinh thái là 1
hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định
- Chuỗi thức ăn là một dãy gồm nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau Mỗi loài là một mắt xích , vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích đứng trước , vừa là sinh vật bị mắt xích ở phía sau tiêu thụ
- Lưới thức ăn là tập hợp của các chuỗi thức ăn nhiều mắt xích chung tạo thành 1 lưới thức ăn.
- Số lượng cá thể luôn đc khống chế ở mức độ nhất định phù hợp vs khả năng của MT, tạo nên sự cân bằng sinh học trong quần xã
Sự khác nhau cơ bản giữa quần thể và quần xã :
- Tập hợp các cá thể cùng loài sống trong một
sinh cảnh
- Tập hợp các quần thể khác loài cùng sống trong một sinh cảnh
- Đơn vị cấu trúc là cá thể , được hình thành trong
một thời gian tương đối ngắn
- Đơn vị cấu trúc là quần thể , được hình thành trong quá trình phát triển lịch sử,tương đối dài
- Mối quan hệ giữa các cá thể chủ yếu là quan hệ
sinh sản và di truyền - Mối quan hệ chủ yếu giữa các quần thể là quan hệ dinh dưỡng ( quan hệ hổ trợ , đối địch )
- Không có cấu trúc phân tầng - Có cấu trúc phân tầng
Trang 2Câu 5 : Nêu khái niệm và phân loại về môi trường ? Về nhân tố sinh thái.
-MT là nơi sống của s/vật bao gồm tất cả ~ j bao quanh chúng Có 4 loại MT chủ yếu ,MT nc , MT trg đất, MT trên mặt đất-kk (MT trên cạn) và MT s/vật
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của MT tác động tới s/vật Tùy theo các tính chất của nhân tố sinh thái, ng ta chia chúng thành 2 nhóm : nhóm nhân tố sinh thái vô sinh (ko sống) và nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh (sống)
Câu 6 : So sánh 2 hình thức quan hệ sinh vật khác loài là : cộng sinh và hội sinh Cho 2 ví dụ
A) Giống nhau:
- Đều là mối quan hệ của SV khác loài
- Các SV hỗ trợ nhau trong quá trình sinh sống
B) Khác nhau:
Biểu
hiện
Hai loài cùng sống chung với nhau
và cùng có lợi Hai loài cùng sống chung với nhau, nhưng chỉ 1loài có lợi, còn 1 loài không có lợi mà cũng
không có hại
Ví
dụ
- Nấm và tảo sống chung với nhau
để tạo thành Địa y
- Hải quỳ cộng sinh với tôm kí cư
- Một số loài sâu bọ sống trong tổ kiến
- Địa y sống trên thân của cây gỗ
Câu 7 : Ô nhiễm môi trường là gì ? Nêu các tác nhân gây ô nhiễm môi trường ?
- Ô nhiễm MT là hiện tượng MT tự nhiên bị bẩn , đồng thời các tính chất vật lí, hóa học , sinh
học của MT bị thay đổi, gây tác hại tới đời sống của con ng và s/vật khác
- Ô nhiễm chủ yếu do hoạt động của MT gây ra Ngoài ra ô nhiễm còn do các hoạt động của
tự nhiên : núi lửa phun nham thạch gây nhiều bụi bặm, thiên tai lũ lụt tạo điều kiện cho nhiều loài s/vật gây bệnh phát triển …
- Các tác nhân gây ô nhiễm MT là:
+ Do chất thải khí thải từ hoạt động CN và sinh hoạt
+ Do hóa chất bảo vệ thực vật và chất hóa học
+ Do chất phóng xạ
+ Do sinh vật gây bệnh
+ Do các chất thải rắn
Câu 8 : Vì sao phải sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên rừng? Sử dụng nguồn tài nguyên này như thế nào là hợp lí?
a.Phải sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên rừng vì:
- Rừng có vai trò rất quan trọng đối với đời sống con người:
+ Rừng cung cấp chất hữu cơ làm gỗ, thực phẩm, sản phẩm cho công nghiệp, dược liệu
+ Bảo vệ đất, nước, chống lũ lụt, hạn hán, điều hoà khí hậu
+ Môi trường sống của nhiều loài động vật có giá trị kinh tế cao, làm cho không khí trong lành
- Nạn chặt phá rừng làm cho rừng đang bị cạn kiệt
Tuy nhiên nó ko phải là vô tận nếu ko biết cách sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thiên rừng thì sẽ bị cạn kiệt nhanh chóng
b.Sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên rừng là phải kết hợp giữa khai thác có mức độ với việc bảo vệ và trồng rừng
Trang 3Câu 9: Hoàn thành mối quan hệ giữa các loài sinh vật vào bảng dưới đây và cho biết: Sự khác nhau chủ yếu giữa quan hệ hỗ trợ và quan hệ đối địch của SV khác loài là gì?
1 Tảo và nấm Cộng sinh: Cả 2 loài khi sống chung với nhau thì đều có lợi
2 Cáo và gà Sinh vật ăn sinh vật khác: SV ăn thịt con mồi: ĐV ăn ĐV; ĐV ăn
TV; TV bắt sâu bọ
3 Bò và dê trên cánh đồng Cạnh tranh: SV tranh giành nhau về thức ăn, chỗ ở và đ/k sống
khác -> kìm hãm
4 Giun đũa trong ruột người Kí sinh: SV sống nhờ trên cơ thể SV khác, lấy d.d, máu từ SV
đó
5 Đại bàng và thỏ Sinh vật ăn sinh vật khác;SV ăn thịt con mồi: ĐV ăn ĐV; ĐV ăn TV; TV bắt sâu bọ
6 Địa y bám trên cành cây Hội sinh: Sự hợp tác 2 loài, trong đó 1 bên có lợi, 1 bên ko lợi mà cũng ko hại
7 Lúa và cỏ dại Cạnh tranh: SV tranh giành nhau về thức ăn, chỗ ở và đ/k sống khác -> kìm hãm
8 Vi khuẩn sống với rễ cây họ đậu Cộng sinh: Cả 2 loài khi sống chung với nhau thì đều có lợi
9 Cá ép bám vào rùa biển Hội sinh: Sự hợp tác 2 loài, trong đó 1 bên có lợi, 1 bên ko lợi mà cũng ko hại
10 Ve bét trên da trâu Kí sinh: SV sống nhờ trên cơ thể SV khác, lấy dd,máu từ SV đó
+ Khác nhau chủ yếu giữa hỗ trợ và đối địch là: - Hỗ trợ: là quan hệ có lợi cho 2 bên ( hoặc không có
hại)
- Đối địch: 1 bên được lợi còn 1 bên bị hại Hoặc cả 2 bên cùng bị hại
Câu 10: Nêu những điểm cơ bản của một quần xã? Khi nào ta nói quần xã có độ đa dạng cao?
* Những đặc điểm cơ bản của quần xã:
- Về số lượng các loài: Mỗi quần xã được đặc trưng bởi các chỉ tiêu: độ đa dạng, độ nhiều, độ đặc
trưng
- Về thành phần loài: Trong quần xã thường có một vài loài ưu thế: đó là các loài đóng vai trò quan
trọng trong quần xã Trong các loài ưu thế, có một loài đặc trưng, đó là chỉ có ở một quần xã hoặc có
số lượng nhiều hơn hẳn các loài khác
* Khi một quần xã gồm nhiều loài sinh vật ta nói quần xã đó có độ đa dạng cao.
Câu 11:
a- Muỗi thường hoạt động mạnh về đêm Đây là ảnh hưởng của loại nhân tố sinh thái nào?
b- Theo em, loài chim cánh cụt ở Nam Cực và loài chim cánh cụt ở quần đảo Lagapagos ở xích đạo, loài nào có kích thước lớn hơn? Đây là ảnh hưởng của loại nhân tố sinh thái nào?
a- Muỗi thường hoạt động mạnh về đêm, đây là ảnh hưởng của độ ẩm.
b- Loài chim cánh cụt ở Nam Cực có kích thước lớn nhất, loài chim cánh cụt ở quần đảo Lagapagos
nhỏ nhất Đây là ảnh hưởng của nhiệt độ đến kích thước động vật.
Câu 12 : Tại sao khi trồng cây cảnh để trong nhà, thỉnh thoảng người ta phải đưa ra ngoài nắng? Cây để trong nhà thường là cây ưa bóng nhưng thỉnh thoảng ta phải để cây ra ngoài nắng để cây có thể quang hợp và tạo diệp lục
Câu 13: Tại sao phải bảo vệ hệ sinh thái rừng ?
- Rừng là môi trường sống của nhiều loài sinh vật
- Bảo vệ rừng là góp phần bảo vệ các loài sinh vật, giữ cân bằng sinh thái của đất
- Ngoài ra rừng có vai trò bảo vệ và chống xói mòn đất, bảo vệ nguồn nước
Câu 14:
Cho các loài SV sau: Thực vật; châu chấu; sâu ăn lá; chim ăn sâu; chuột; ếch nhái; rắn; Đại bàng; Vi sinh vật
a) Hãy lập các chuỗi thức ăn có từ 2 sinh vật tiêu thụ trở lên
b) Lập thành lưới thức ăn từ các loài SV trên
c) Chỉ ra mắt xích chung của lưới thức ăn trên
a)
Ví dụ: + T.Vật - > Sâu ăn lá - > Chim ăn sâu - > VSV
+ TV > Sâu ăn lá > Chim ăn sâu > Rắn > VSV
+ TV - > Chuột - > Rắn - > VSV
Trang 4+ TV - > Chuột - > Rắn - > Đại bàng - > VSV
b) Lưới thức ăn
Sâu ăn lá Chim ăn sâu
T Vật Thỏ Đại bàng VSV
Châu chấu Ếch Rắn
c) Mắt xích chung của lưới thức ăn trên là : Đại bàng
Câu 15:
Ở một loài thực vật giao phấn có đời xuất phát ban đầu đều mang gen Aa = 100 % Nếu tự thụ phấn bắt buộc , thì đến đời thứ 3 và đời thứ ( n ) tỉ lệ gen Aa ; gen AA ; aa là bao nhiêu?
Đời thứ 3: Tỉ lệ Aa = ( 12 )3 100 = %
Tỉ lệ gen AA = aa = ( 100 - % Aa ) : 2 =
+ Đời thứ ( n ) : Tỉ lệ gen dị hợp Aa = ( 1/2 )n ; Gen đồng hợp AA = aa = (100 - % Aa ) : 2
Câu 16:
Nêu ảnh hưởng của nhiệt độ; độ ẩm ; ánh sáng lên đời sống sinh vật
* Ánh sáng
-Ánh sáng ảnh hưởng đến hình thái hoạt động sinh lí của cây(thực vật) như quang hợp hô hấp ,hút và hoát hơi nuớc cuả cây
- Nhu cầu và ánh sáng của các loài cây không giống nhau :Có 2 nhóm thực vật
+Nhóm cây ưa sáng : bao gồm những cây sống nơi quang đãng
_Vd: cây bàng, phươnhj thông
+Nhóm cây ưa bóng: gồm ~ cây sống nơi có a/sáng yếu, dưới tán cây khác
_Vd: trúc nhật, trầu ko, hồ tiêu, trường sinh, lá lốt…
- Ánh sáng giúp đ/vật định hướng, di chuyển, nhận biết trg ko gian, sinh trưởng, sinh sản
- Có 2 nhóm đ/vật:
+ Nhóm đ/vật ưa sáng: gồm ~ đ/vật hoạt đông ban ngày
+ Nhóm đ/vật ưa tối : gồm ~ đ/vật hoạt động vào ban đêm sống trong hang nóc
_Vd: giun đất, dơi, ếch
*Nhiệt độ
-Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng đến hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật
- Hình thành nhóm sinh vật biến nhiệt và s/vật hằng nhiệt
* Độ ẩm
Sinh vật thích nghi vs MT có độ ẩm khác nhau Hình thành các nhóm sinh vật:
+ Thực vật : _nhóm ưa ẩm: lúa
_nhóm chịu hạn: xương rồng, giun…
+ Động vật : _nhóm ưa ẩm: ếch, nhái, giun…
_nhóm ưa khô: bò sát
Câu 17:
Nêu các mối quan hệ cùng loài và đặc điểm của từng mối quan hệ này
-Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ vs nhau, hình thành nhóm cá thể
- Trong 1 nhóm có những mối quan hệ :
+ Hỗ trợ: sinh vật đc bảo vệ tốt hơn, kiếm ăn nhiều hơn
+ Cạnh tranh: ngăn ngừa số lượng gia tăng số lượng cá thể và sự cạn kiệt t/ăn.-> 1 số tách khỏi nhóm
Câu 18:
Nêu các mối quan hệ giữa các sinh vật khác loài và đặc điểm của từng mối quan hệ này
Trang 5Hỗ trợ
Cộng sinh Sự hợp tác cùng có lợi giữa các loài sinh vật
Hội sinh Sự hợp tácgiữa 2 loài sinh vật, trong đó 1 bên có lợi còn bên kia không có
lợi và cũng không có hại
Đối
đich
Cạnh tranh Các loài sinh vật khác loài tranh giành nhau thức ăn, nơi ở và các điều
kiện sống khác của MT Các loài kìm hãm sự phát triển của nhau
Kí sinh nữa kí
sinh
S/vật sống nhờ trên cơ thể của sinh vật khác, lấy các dinh dương, máu…
từ các sinh vật đó
S/vật ăn sinh
vật khác Gồm các trường hợp: đ/vật ăn t/vật , đ/vật ăn thịt con mồi, thực vật bắt sâubọ
Câu 19:
+ Hiện tượng tự tỉa ở thực vật là mối quan hệ gì? Khi nào hiện tượng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ?
+ Trong thực tiễn sản xuất cần phải làm gì để tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể SV, làm giảm năng suất vật nuôi, cây trồng
TRẢ LỜI
Hiện tượng tự tỉa ở thực vật là mối quan hệ cạnh tranh
Hiện tượng này diễn ra mạnh mẽ khi: điều kiện bất lợi, nguồn nc ít , lượng chất dinh dưỡng trong đất
ít, ánh sáng kém
- Trong trồng trọt : trồng cây vs mật độ thích hợp, kết hợp tỉa cây, chăm sóc đầy đủ Tạo điều kiện để cây phát triển
Câu 20:
So sánh hiện tượng cân bằng sinh học với khống chế sinh học
A) Giống: - Đều dẫn đến làm cho số lượng cá thể mỗi quần thể dao động ở trạng thái cân bằng
- Đều liên quan đến tác động của MT sống
B) Khác:
- Xảy ra trong nội bộ mỗi quần thể
- Nguyên nhân: do các điều kiện của MT
sống ảnh hưởng đến tỉ lệ sinh sản và tử
vong của quần thể
- Xảy ra giữa các quần thể khác loài ở Q xã
- Do: mối quan hệ về dinh dưỡng giữa các loài với nhau: quan hệ đối địch trong Q xã