Bài tập nhóm Tiến trình văn học: Chủ nghĩa hiện sinh

Đề tài trình bày về thuyết hiện sinh; chủ nghĩa hiện sinh thế giới; sự hình thành chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam; các trường phái hiện sinh; tác gia tiêu biểu.

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN _ _ _ _ __ _ _ _ _

BÀI TẬP NHÓM 6

HỌC PHẦN : TIẾN TRÌNH VĂN HỌC

ĐỀ TÀI:

CHỦ NGHĨA HIỆN SINH

Giảng viên Sinh viên thực hiện:

Huế, 20/ 01/ 2021

A.THUY T HI N SINHẾ Ệ

I. CH  NGHĨA HI N SINH TH  GI IỦ Ệ Ế Ớ

Ch  nghĩa hi n sinh ra đ i   Đ c cu i chi n tranh th  gi i th  nh t v i haiủ ệ ờ ở ứ ố ế ế ớ ứ ấ ớ  

đ i bi u l n là Martin Heidegger (1889­1976) và Karl Jasper (1883 ­ 1969), sauạ ể ớ  

đó lan nhanh sang Pháp t o nên các tên tu i nh  Jean Paul Sartre (1905­1980),ạ ổ ư  Garbie Marcel (1889 ­1978), Albert Camus (1913­1960), Merleau  Ponty (1908­1961). 

Ban đ u, ch  nghĩa hi n sinh là m t trào l u văn h c ph n ánh tri t lý s ngầ ủ ệ ộ ư ọ ả ế ố  

t  nhiên, t  t i, t  do b ng các hình th c ti u thuy t, truy n, k ch, thi ca,ự ự ạ ự ằ ứ ể ế ệ ị  

nh t ký, ti u lu n, v.v  Theo dòng th i gian, tri t lý s ng đó đậ ể ậ ờ ế ố ược đa số 

người ch p nh n và lý lu n hóa, tr u tấ ậ ậ ừ ượng hóa tr  thành m t trở ộ ường phái tri t h c, m t phong trào xã h i,  nh hế ọ ộ ộ ả ưởng sâu r ng trong l i s ng gi i tr ộ ố ố ớ ẻ

S  ra đ i c a ch  nghĩa hi n sinh là hi n tự ờ ủ ủ ệ ệ ượng xã h i t t y u phù h p v iộ ấ ế ợ ớ  

xu hướng phát tri n tâm lý th i đ i ch ng l i b n th  lu n và nh n th c lu nể ờ ạ ố ạ ả ể ậ ậ ứ ậ  trong siêu hình h c truy n th ng, theo  đó các tri t gia m i mê tìm ki mọ ề ố ế ả ế  ngu n g c vũ tr , lý gi i quá trình nh n th c mà b  quên thân ph n và ki pồ ố ụ ả ậ ứ ỏ ậ ế  

s ng con ngố ười, không lý gi i m i quan h  ph  thu c gi a cá nhân và xã h i,ả ố ệ ụ ộ ữ ộ  

gi a t  do và t t y u. Tuy khoa h c k  thu t có m t đ  gi m nh  s c laoữ ự ấ ế ọ ỹ ậ ặ ể ả ẹ ứ  

đ ng, nh ng r i ch ng m y ch c máy móc đã ép con ngộ ư ồ ẳ ấ ố ười theo gu ng quayồ  

và tr  thành nô l  c a nó. Trong cu c s ng hi n đ i, đ  t n t i con ngở ệ ủ ộ ố ệ ạ ể ồ ạ ườ  inhi u lúc ph i t  đánh m t mình, b  đ i ngôi t  “nhân v ” thành “đ i t ”, tề ả ự ấ ị ổ ừ ị ạ ừ ừ 

“ch  th ” thành “đ i tủ ể ố ượng”, t  “tôi” thành “nó”. Chung quy là bu c ph i thaừ ộ ả  hóa đúng nh  nh n đ nh c a tri t gia Nitschez: “Con ngư ậ ị ủ ế ười đã ch t”.ế

Ch  nghĩa hi n sinh đ ng th i là s  đáp tr  t  tủ ệ ồ ờ ự ả ư ưởng t  bi n tr u tư ệ ừ ượng tri tế  

h c Hegel trong quá trình đi tìm các khái ni m ph  bi n mà không quan tâmọ ệ ổ ế  

đ n đ i s ng hi n th c c a con ngế ờ ố ệ ự ủ ười và ch  nghĩa lãng m n trong văn h củ ạ ọ  

c  đi n đã lý tổ ể ưởng hóa tình yêu và cu c s ng, d n d t con ngộ ố ẫ ắ ười ngày càng 

xa r i hi n th c. Tri t h c truy n th ng quá lý thuy t, ch  nghĩa lãng m nờ ệ ự ế ọ ề ố ế ủ ạ  văn h c c  đi n lún sâu miêu t  nh ng chuy n tình lâm ly bi tráng, trong khiọ ổ ể ả ữ ệ  

đó con ngườ ối s ng càng ngày càng t  do vàự  th c d ng, giao ti p gi a ngự ụ ế ữ ườ  i

và ngườ ởi tr  nên c i m , th ng th n, đ i s ng con ngở ở ẳ ắ ờ ố ười đòi h i m i v n đỏ ọ ấ ề 

ph i c  th  h n, sát th c h n, d n thân hay “hi n sinh h n”.ả ụ ể ơ ự ơ ấ ệ ơ

3. Nh ng ti n đ  lý lu n c a ch  nghĩa hi n sinhữ ề ề ậ ủ ủ ệ

Ch  nghĩa hi n sinh không ph i là s n ph m nh t th i c a th i hi n đ i màủ ệ ả ả ẩ ấ ờ ủ ờ ệ ạ  

có ngu n g c sâu xa trong l ch s  Quan ni m v  đ i ngồ ố ị ử ệ ề ờ ười và thân ph n conậ  

người đã manh nha trong tri t lý Ph t giáo khi Đ c Ph t Thích Ca đ c đ o,ế ậ ứ ậ ắ ạ  

đ ng gi a tr i đ t, ch  tay nói: “Thiên thứ ữ ờ ấ ỉ ượng, Đ a h , duy Ngã đ c tôn”. “Tị ạ ộ ứ 

di u đ ”, t c b n chân lý t i cao mà Đ c Ph t “ng ” ra trongệ ế ứ ố ố ứ ậ ộ   nh ngữ   năm tháng tu  hành kh  luy n đã ph n ánh chân thành c  th  đ i s ng con ngổ ệ ả ụ ể ờ ố ườ  i

và n i kh  c a nó ­ đó là m t cu c hành trình tuân theo lu t nhân qu  “Sinh ­ỗ ổ ủ ộ ộ ậ ả  Lão ­ B nh ­ T ” và “Luân h i, Nghi p báo”. Tri t lý nhân sinh Ph t giáo đãệ ử ồ ệ ế ậ  

đ t ra tình hu ng có v n đ  v  con ngặ ố ấ ề ề ười, mà c t lõi là làm gì và làm nh  thố ư ế nào đ  gi i thoát con ngể ả ười kh i “tam đ c” (Tham, Sân, Si) đ a con ngỏ ộ ư ườ  i

đ n t  do, s ng ung dung t  t i trong th  gi i đ y v t d c và bi n đ ng.ế ự ố ự ạ ế ớ ầ ậ ụ ế ộ

 ph ng Tây c  đ i,

Ở ươ ổ ạ  tri t gia Socrate v iế ớ    lu n đi m “con ngậ ể ười hãy tự 

nh n th c chính mình”ậ ứ   đã m  đ u giai đo n nh n th c con ngở ầ ạ ậ ứ ười. Theo ông, 

m i t  tọ ư ưởng và ho t đ ng ph i làm gia tăng ý nghĩa c a t n t i con ngạ ộ ả ủ ồ ạ ườ  i,

b i vì, đ i v i con ngở ố ớ ườ ấi v n đ  không ph i là s ng mà là s ng t t, s ng cóề ả ố ố ố ố  ích cho xã h i. Cái ch t c a ông là m t đ  tài và ngu n c m h ng b t t nộ ế ủ ộ ề ồ ả ứ ấ ậ  

c a tri t h c và văn h c ngh  thu t ch ng minh cho s  bi đát c a m t ki pủ ế ọ ọ ệ ậ ứ ự ủ ộ ế  

người khao khát làm đi u thi n, nh ng b  tha nhân lên án, k t t i và b c t ề ệ ư ị ế ộ ứ ửXét v  phề ương di n văn h c, Kinh thánh (The Bible)ệ ọ  c a Đ o Ky tô là m tủ ạ ộ  

ti u thuy t miêu t  đ i s ng nhân qu n bu i khai thiên l p đ a. Hình tể ế ả ờ ố ầ ổ ậ ị ượ  ngAdam và Eva đ i di n cho hai gi i s ng mù lòa, cô đ n bu n t i đành ph i ănạ ệ ớ ố ơ ồ ủ ả  trái c m đ  đấ ể ược sáng m t, sáng lòng trên vắ ườn đ a đàng báo hi u m t l chị ệ ộ ị  

s  đau bu n và ph m t i c a nhân lo i. Abraham đử ồ ạ ộ ủ ạ ược miêu t  nh  m t vả ư ộ ị anh hùng s n sàng hi n t  đ a con trai yêu d u cho Thiên chúa, hành vi “b tẵ ế ế ứ ấ ấ  

đ c dĩ” này ph n ánh mâu thu n gi ng xé n i tâm trong s  l a ch n c a conắ ả ẫ ằ ộ ự ự ọ ủ  

người gi a m t bên là tình c m, bên kia là lý tữ ộ ả ưởng cao thượng

Đ u th i trung đ i, Thánh Augustin đã tuyên b : ''Hãy đi sâu vào b n thân,ầ ờ ạ ố ả  chân lý n m trong n i tâm con ngằ ộ ười''. B ng lu n đi m đó, ông đã đi sâu phânằ ậ ể  tích th  gi i n i tâm đ  qua đó khám phá ngu n g c b t an và lo âu c a conế ớ ộ ể ồ ố ấ ủ  

người. Tác ph mẩ   X ng t iư ộ  (Confession) c a ông đã lý gi i v  ngu n g củ ả ề ồ ố  

th n thánh c a con ngầ ủ ười, v  đ i s ng tâm linh ph c t p c a nó, v  m iề ờ ố ứ ạ ủ ề ố  quan h  gi a ngệ ữ ười và th n, theo đó Chúa đã sáng t o và chi ph i đ i s ngầ ạ ố ờ ố  con người, do v y đ  đ n đáp công  n này, m i ngậ ể ề ơ ỗ ườ ầi c n ph i d n thân vàoả ấ  

đ i s ng, ph i yêu thờ ố ả ương nhau, vì cái ác, s  đau kh  ch  xu t hi n khi thi uự ổ ỉ ấ ệ ế  

v ng tình yêu thắ ương, khi con người hành đ ng theo ý chí t  do nên b  sa ngã.ộ ự ị

Đ n th i khai sáng, tri t gia ngế ờ ế ười Pháp ­ Pascal trong tác ph mẩ  Các suy 

tư (Pensses) đã phát bi u r ng, “con ngể ằ ười ch  là m t cây s y y u  t trongỉ ộ ậ ế ớ  

m i t o v t, nh ng là m t cây s y bi t t  duy”. Qua vi c đ  c p đ n tọ ạ ậ ư ộ ậ ế ư ệ ề ậ ế ư 

tưởng tôn giáo và tri t h c, Pascal đã miêu t  sinh đ ng vi c nhân lo i ng pế ọ ả ộ ệ ạ ậ  chìm trong c nh bao la vô t n c a vũ tr  Theo ông, “t t c  ph m giá conả ậ ủ ụ ấ ả ẩ  

người là   t  tở ư ưởng”, nh ng còn m t cái quan tr ng h n, cao h n c  tư ộ ọ ơ ơ ả ư 

tưởng là con tim., b i vì “con tim có lý l  riêng c a nó mà lý trí không bi tở ẽ ủ ế  

được”. Có th  nói, quan ni m c a Pascal m  đ u cho m t khuynh hể ệ ủ ở ầ ộ ướng m iớ  

v  nghiên c u thân ph n con ngề ứ ậ ười ­ phát hi n tính mâu thu n trong giá trệ ẫ ị 

người ­ m t giá tr  v a cao thộ ị ừ ượng v a th p hèn, nh  m n. “Con ngừ ấ ỏ ọ ườ  i ­Pascal vi t ­ế   m t v t m i l ! M t quái v t, m t s  h n mang, m t s  mâuộ ậ ớ ạ ộ ậ ộ ự ỗ ộ ự  thu n, m t đi u k  di u! Là quan tòa xét x  muôn loài và đ ng th i là m tẫ ộ ề ỳ ệ ử ồ ờ ộ  con giun đ t đ n đ n; là kho chân lý, và là b  ch a s  hoang mang và saiấ ầ ộ ể ứ ự  

l m; là ni m kiêu hãnh và là căn bã c a vũ tr ”.ầ ề ủ ụ

Bước sang th i c n đ i, văn hào Nga Dostoievsky ­ trong các tác ph m vănờ ậ ạ ẩ  

h c c a mình, đ c bi t là trongọ ủ ặ ệ   ti u thuy tể ế  T i ác và s  tr ng ph tộ ự ừ ạ   đã miêu 

t  tr ng thái tâm lý c a các nhân v t d a trên lu n đ  xu t phát: “N u khôngả ạ ủ ậ ự ậ ề ấ ế  

có thượng Đ , thì m i đi u đ u có th  làm”. Lu n đ  này tuy đ t ra m t tìnhế ọ ề ề ể ậ ề ặ ộ  

hu ng gi  đ nh, nh ng th c t  đã kh ng đ nh vai trò c a th n h c và tôn giáoố ả ị ư ự ế ẳ ị ủ ầ ọ  trong vi c c ng c  đ o đ c con ngệ ủ ố ạ ứ ười, ph n ánh tính mâu thu n trong suyả ẫ  nghĩ và hành đ ng c a con ngộ ủ ười, đ t n n móng cho vi cặ ề ệ   nghiên c u đ iứ ờ  

s ng tâm lý. Khi trích d n lu n đ  này, tri t gia hi n sinh ngố ẫ ậ ề ế ệ ười Pháp Paul Sactre cho r ng, “đây chính là đi m xu t phát c a ch  nghĩa hi n sinh”.ằ ể ấ ủ ủ ệ

Ch  nghĩa hi n sinh hi n đ i tr c ti p d a trên quan ni m v  con ngủ ệ ệ ạ ự ế ự ệ ề ườ ủ  i c atri t gia Đan M ch ­ K erkegaard (1813­1855), ông đã s m nhìn th y tính ch tế ạ ỉ ớ ấ ấ  

t  bi n c a Hegel khi tri t gia này tìm cách thâu tóm m i th c t i vào trongư ệ ủ ế ọ ự ạ  

h  th ng tri t h c c a mình và trong quá trình lu n gi i th  gi i ông đã đánhệ ố ế ọ ủ ậ ả ế ớ  

m t y u t  quan tr ng là t n t i ngấ ế ố ọ ồ ạ ười. Trong khi đó đây l i là đi u c t y uạ ề ố ế  

c a tri t h c, vì t n t i trủ ế ọ ồ ạ ước h t ph i là t n t i c a m t cá th  ngế ả ồ ạ ủ ộ ể ười, s ng,ố  khát v ng, l a ch n và d n thân.Thuy t hi n sinh c a Kierkegaard có th  tómọ ự ọ ấ ế ệ ủ ể  

lược trong quan ni m cho r ng, “m i conệ ằ ọ   người ph i đả ược hi u nh  là sể ư ở 

h u b n ch t c t y u là ngữ ả ấ ố ế ười”

Nhìn chung, s  ra đ i c a ch  nghĩa hi n sinh nh  m t li u pháp tâm lý gi iự ờ ủ ủ ệ ư ộ ệ ả  

t a nh ng  c ch  c a đ i s ng xã h i đã b  giam hãm m t th i gian dài, bỏ ữ ứ ế ủ ờ ố ộ ị ộ ờ ị 

c m tù b i nh ng c m k  c a ch  đ  phong ki n, lên án thói đ o đ c gi  vàầ ở ữ ấ ỵ ủ ế ộ ế ạ ứ ả  

s  tha hóa con ngự ười trong xã h i bi n đ ng v  khoa h c công ngh , mongộ ế ộ ề ọ ệ  

c c u v t con ng i tr c th m h a chi n tranh, đ a con ng i tr  v

ngôi v  làm ngị ười chân chính

 4. Quan ni m hi n sinh vệ ệ ề con người và thân ph n con ngậ ười

 Tri t lý c a ch  nghĩa hi n sinh xoay quanh ch  đ  con ngế ủ ủ ệ ủ ề ười, tr ng tâm làọ  

b n tính, thân ph n, th  gi i n i tâm, quan h  gi a con ngả ậ ế ớ ộ ệ ữ ười và hoàn c nhả  

s ng.ố

 Quan h  gi a t n t i và b n ch t c a con ngệ ữ ồ ạ ả ấ ủ ườ  Theo ch  nghĩa hi n sinh,i ủ ệ  

t n t i c a con ngồ ạ ủ ười có trước b n ch t c a nó. Đ nh nghĩa con ngả ấ ủ ị ười là không th , b i con ngể ở ười không là gì khác ngoài s  hi n h u hay hi n di nự ệ ữ ệ ệ  (c a th  xác). Paul Sartre cho r ng, “con ngủ ể ằ ườ ưới tr c h t ph i hi n h u, g pế ả ệ ữ ặ  

g  nhau, xu t hi n ra trong th  gi i đã, r i theo đó t  đ nh nghĩa mình. Conỡ ấ ệ ế ớ ồ ự ị  

người, n u không th  đ nh nghĩa đế ể ị ược, chính là vì trước h t nó là h  vô. Nóế ư  

ch  t n t i sau đó, và s  là t n t i nh  nh ng gì nó s  t  t o nên  Con ngỉ ồ ạ ẽ ồ ạ ư ữ ẽ ự ạ ườ  ikhông ch  t n t i nh  nó đỉ ồ ạ ư ược quan ni m, mà còn t n t i nh  nó mu n thệ ồ ạ ư ố ể 

hi n  Con ngệ ười không là gì khác ngoài nh ng gì mà nó t  t o nên. Đó làữ ự ạ  nguyên t c đ u tiên c a thuy t hi n sinh. Đó cũng là đi u mà ngắ ầ ủ ế ệ ề ười ta g iọ  

là tính ch  th  con ngủ ể ười có m t ph m giá cao h n hòn đá hay cái bàn  conộ ẩ ơ  

ngườ ưới tr c h t là m t d  phóng (project) đang s ng v  m t ch  th , thay vìế ộ ự ố ề ặ ủ ể  

là m t th  rêu, m t th  n m m c hay m t búp súp l  con ngộ ứ ộ ứ ấ ố ộ ơ ười trước h tế  

s  là nh ng gì mà nó d  đ nh t n t i” .Nh  v y, con ngẽ ữ ự ị ồ ạ ư ậ ười là t n t i t i cao,ồ ạ ố  

vượt lên trên m i t n t i khác c a vũ tr  T n t i ngọ ồ ạ ủ ụ ồ ạ ười có trước, sau đó m iớ  hình thành b n ch t ngả ấ ười. B n ch t ngả ấ ười hi n di n trong m i cá th  riêngệ ệ ọ ể  

bi t, th  hi n qua hành đ ng và tính cách c a nó, không có b n ch t ngệ ể ệ ộ ủ ả ấ ườ  ichung chung, tr u từ ượng

Con người là m t cá th  ch u trách nhi m trộ ể ị ệ ước c ng đ ng.ộ ồ  Khi đã hi n h uệ ữ  hay có m t   đ i, con ngặ ở ờ ười ph i d n thân vào cu c s ng, suy nghĩ và hànhả ấ ộ ố  

đ ng đ  b c l  thái đ  s ng c a mình. Tuy nhiên, không ph i m i cá nhânộ ể ộ ộ ộ ố ủ ả ỗ  

s ng theo cách riêng c a mình, mà ph i hòa nh p vào cu c s ng chung c ngố ủ ả ậ ộ ố ộ  

đ ng. Do v y, “n u đúng là t n t i đi trồ ậ ế ồ ạ ước b n ch t, thì con ngả ấ ười ch uị  trách nhi m v  nh ng gì nó đang t n t i. Bệ ề ữ ồ ạ ước đi đ u tiên c a thuy t hi nầ ủ ế ệ  sinh là   lên con người toàn b  trách nhi m v  s  hi n h u c a mình, nh ngộ ệ ề ự ệ ữ ủ ư  không ph i v  cái cá nhân ch t h p mà ch u trách nhi m cho t t c  m iả ề ậ ẹ ị ệ ấ ả ọ  

người”. Con người là m t t n t i có lý trí, lý trí giúp con ngộ ồ ạ ườ ổi t  ch c cu cứ ộ  

s ng, t  mô hình gia đình, đ n c ng đ ng và toàn nhân lo i. “Trách nhi mố ừ ế ộ ồ ạ ệ  

c a chúng ta l n lao h n nhi u so v i nh ng gì mà chúng ta có th  nghĩ đ n,ủ ớ ơ ề ớ ữ ể ế  

vì nó liên quan đ n toàn th  nhân lo i  Tôi ch u trách nhi m v i chính mìnhế ể ạ ị ệ ớ  

và v i m i ngớ ọ ười, và tôi đã sáng t o ra m t hình  nh nào đó v  con ngạ ộ ả ề ười mà tôi đã l a ch n, khi ch n l y chính tôi, tôi ch n con ngự ọ ọ ấ ọ ười” 

Con người là m t th c th  t  do và không có gì khác ngoài đ i s ng c aộ ự ể ự ờ ố ủ  chính mình. Con người cũng là m t t n t i, nh ng t n t i ngộ ồ ạ ư ồ ạ ười khác t n t iồ ạ  

v t   ch , con ngậ ở ỗ ười có lý trí, nên nó ít b  chi ph i b i quy lu t t t y u mà cóị ố ở ậ ấ ế  

t  do ­ t  do l a ch n, t  do hành đ ng. Jasper cho r ng, “ch  mình con ngự ự ự ọ ự ộ ằ ỉ ườ  i

có l ch s , nghĩa là không s ng b ng di s n sinh lý nh  loài v t mà còn s ngị ử ố ằ ả ư ậ ố  

b ng c  di s n tinh th n. Nên đ i s ng con ngằ ả ả ầ ờ ố ười không trôi d t theo tạ ự nhiên mà ph i đả ược hướng d n b ng t  do” .Tri t gia Paul Sactre kh ngẫ ằ ự ế ẳ  

đ nh: “Không có thuy t t t đ nh, con ngị ế ấ ị ười là t  do, con ngự ườ ượ ựi đ c t  do  

và không có m t b n tính con ngộ ả ười nào khác đ  tôi có th  đ t n n t ng trênể ể ặ ề ả  đó” 

Tuy nhiên, vì con ngườ ối s ng trong xã h i, nên t  do hi u theo nghĩa hi nộ ự ể ệ  sinh không ph i là t  do tùy ti n mà t  do trong khuôn kh  tôn tr ng s  t  doả ự ệ ự ổ ọ ự ự  

c a ngủ ười khác, b i vì “trong khi mu n t  do, chúng ta phát hi n ra r ng tở ố ự ệ ằ ự 

do c a chúng ta hoàn toàn ph  thu c vào t  do c a nh ng ngủ ụ ộ ự ủ ữ ười khác, và tự 

do c a nh ng ngủ ữ ười khác ph  thu c vào t  do c a chúng ta” .Ph  thu c hayụ ộ ự ủ ụ ộ  thông c m l n nhau gi a ngả ẫ ữ ười và người là đi u làm các nhà hi n sinh trănề ệ  

tr , b i theo h  thân ph n làm ngở ở ọ ậ ười là ph i v y, cho nên “ta t  doả ậ ự  là khi ta công nh n ta ph i ph c tùng m t s  yêu sách. Th a mãn nh ng yêu sách  yậ ả ụ ộ ố ỏ ữ ấ  hay không là tùy   quy n ta đ nh đo t. Nghĩa là chúng ta không th  ph  nh nở ề ị ạ ể ủ ậ  

r ng:ằ  chúng ta ph i quy t đ nh và m i khi quy t đ nh là quy t đ nh v  chínhả ế ị ỗ ế ị ế ị ề  mình. Nói tóm l i, chúng ta là nh ng con ngạ ữ ười có trách nhi m” .ệ

Con người là m t sinh v t t n t i trong nh ng gi i h n nh t đ nh, mu nộ ậ ồ ạ ữ ớ ạ ấ ị ố  

vượt qua nh ng gi i h n đó thì c n ph i d n thân.ữ ớ ạ ầ ả ấ  “Thân ph n con ngậ ườ ị i bgiam hãm trong nh ng hoàn c nh c  đ nh  nh  ch t, đau kh , chi n đ u, lữ ả ố ị ư ế ổ ế ấ ệ thu c nh ng c nh ng  b t ng , lu n qu n trong nh ng xi ng xích c a t iộ ữ ả ộ ấ ờ ẩ ẩ ữ ề ủ ộ  

l i,  t c là nh ng hoàn c nh b t kh  vỗ ứ ữ ả ấ ả ượt và b t kh  di d ch” ấ ả ị

Nh  đã nói, b n ch t con ngư ả ấ ườ ằi n m trong hành đ ng c a nó, nên “con ngộ ủ ườ  ikhông là gì khác ngoài d  phóng c a mình, nó ch  t n t i trong gi i h n cóự ủ ỉ ồ ạ ớ ạ  

hi n th c hóa b n thân, vì v y con ngệ ự ả ậ ười không là gì khác ngoài toàn b  cácộ  hành vi c a mình, không có gì khác ngoài đ i s ng c a nó” .“M t ngủ ờ ố ủ ộ ườ ự i t

d n thân vào cu c s ng, v  nên gấ ộ ố ẽ ương m t c a mình, và không có gì ngoàiặ ủ  

gương m t  y c  m t con ngặ ấ ả ộ ười không có gì khác ngoài m t lo t nh ngộ ạ ữ  công vi c mà h  đ m nhi m. Con ngệ ọ ả ệ ười là t ng s , t  ch c toàn b  các quanổ ố ổ ứ ộ  

h  c u thành nh ng công vi c  y” ệ ấ ữ ệ ấ

 Quan h  gi a con ngệ ữ ười và người khác (Tha nhân) là nguyên nhân c a thaủ  hóa và tâm lý lo âu. b n tính, con ngả ười là m t th c th  t  do, nh ng do t iộ ự ể ự ư ộ  

t  tông truy n ki p, con ngổ ề ế ười luôn b  trói bu c vào hoàn c nh s ng, b  lị ộ ả ố ị ệ thu c vào xã h i và nh ng ngộ ộ ữ ười lân c n g i là “ngậ ọ ười khác” hay tha nhân (Autre, Another). Tha nhân có t  th i kh i thu  loài ngừ ờ ở ỷ ười, khi Adam không 

th  s ng m t mình, Chúa đành ph i t o nên “ngể ố ộ ả ạ ười khác” là Eva. T  đóừ  Adam đành ph i s ng cùng Eva và mãi mãi v n th , vì con ngả ố ẫ ế ười không thể 

s ng cô đ c. Tha nhân là ni m vui đ ng th i là n i bu n c a m i cá th , làố ộ ề ồ ờ ỗ ồ ủ ỗ ể  

người tranh ch p, d m chân lên đ a v  c a ta. “Đ  có s  hi u bi t đúng th tấ ẫ ị ị ủ ể ự ể ế ậ  

v  mình, tôi c n ph i thông qua ngề ầ ả ười khác. Người khác là c n thi t cho sầ ế ự 

hi n h u c a tôi v  chính mình. Trong nh ng đi u ki n  y, t  cõi lòng, khiệ ữ ủ ề ữ ề ệ ấ ự  tôi phát hi n ra chính mình thì đ ng th i tôi phát hi n ra ngệ ồ ờ ệ ười khác, nh  làư  

m t h u th  t  do độ ữ ể ự ược đ t đ i di n tôi, suy nghĩ v  tôi và ch  mu n  ng hặ ố ệ ề ỉ ố ủ ộ 

ho c ch ng đ i tôi”.ặ ố ố

H u qu  khi ti p xúc v i tha nhân là làm cho m i ngậ ả ế ớ ỗ ười tr  nên xa l  v iở ạ ớ  chính mình hay b  “tha hóa” (Degeneration), t c s ng khác v i b n tính th tị ứ ố ớ ả ậ  

c a mình. Tha hóa có ngu n g c t  s  tôn th  m t m u ngủ ồ ố ừ ự ờ ộ ẫ ười lý tưởng, m tộ  

v  thánh nào đó làm cho ngị ười ta t  cu n tròn mình l i mà không dám hànhự ộ ạ  

đ ng. Tha hóa đ ng th i là t  đánh m t nhân cách, t  bi n mình thành m tộ ồ ờ ự ấ ự ế ộ  cái máy (con r i) vô h n hành đ ng theo t  tố ồ ộ ư ưởng ch  đ o c a ngỉ ạ ủ ười khác, 

c a t p đoàn khác mà không th  nào d t ra đủ ậ ể ứ ược

Do   tha   hóa   là   làm   khác   mình   nên   t o   nên   trong   m i   con   ngạ ỗ ườ  s   loi ự  

âu (Angoisse, Worry). Lo âu th  hi n trách nhi m c a con ngể ệ ệ ủ ười trước thân 

ph n c a mình và đ ng lo i. “Vì mang thân ph n làm ngậ ủ ồ ạ ậ ười là đương nhiên chúng ta s ng trong d c v ng, trong lo âu và bó bu c chúng ta ph i c mố ụ ọ ộ ả ả  nghi m nh ng gì thu c th  s , b ng nệ ữ ộ ế ự ằ ước m t cũng nh  b ng n  cắ ư ằ ụ ười” .Lo 

âu s m mu n s  d n con ngớ ộ ẽ ẫ ườ ế  tuy t v ngi đ n ệ ọ  (Desespoir) và ti p sau đó làế  

nh ng hành đ ngữ ộ  li u lĩnh. Và l  dĩ nhiên ch  cóề ẽ ỉ  cái ch t (The death)ế  m iớ  

ch m d t đấ ứ ược lo âu. Nh ng cái ch t l  dĩ nhiên s  ch m d t s  hi n h uư ế ẽ ẽ ấ ứ ự ệ ữ  

c a con ngủ ười. B i v y, khi còn s ng con ngở ậ ố ườ ầi c n ph i d n thân, t c ph iả ấ ứ ả  

s ng h t mình, không m c c m v i quá kh , không toan tính chuy n tố ế ặ ả ớ ứ ệ ươ  nglai, ch  s ng cho hi n t i. “Chúng ta càng có quy n hy v ng vào tỉ ố ệ ạ ề ọ ương lai n uế  

ta càng d n thân vào hi n t i, nghĩa là n u ta bi t tìm chân lý và nh ng tiêuấ ệ ạ ế ế ữ  chu n giá tr  trong thân ph n con ngẩ ị ậ ười” . T  logic trên ch  nghĩa hi n sinhừ ủ ệ  

k t lu n: Con ngế ậ ườ ối s ng trong tr n gian nh  nh ng k  b  b  r i, nh ng kầ ư ữ ẻ ị ỏ ơ ữ ẻ 

l u đày. Hi n di n trong cu c đ i mà con ngư ệ ệ ộ ờ ười không bi t mình s  đi đâu,ế ẽ  

v  đâu. Vi c con ngề ệ ười sinh ra   đ i gi ng nh  b  ném vào hoàn c nh “b tở ờ ố ư ị ả ấ  

đ c dĩ”, đành ph i s ng và hành đ ng. B i v y, ch  nghĩa hi n sinh nêu caoắ ả ố ộ ở ậ ủ ệ  

kh u hi u: ''Con ngẩ ệ ười hãy t  c u l y chínhự ứ ấ   mình''. Vì không ai có th  c uể ứ  

v t đớ ược con người ngoài b n thân nó.ả

 II. S  hình thành ch  nghĩa hi n sinh   Vi t Namự ủ ệ ở ệ

 Vi t Nam, m t cách t  phát, ch  nghĩa hi n sinh đã manh nha trong

oán ngâm khúc c a Nguy n Gia Thi u khi ông miêu t  thân ph n c a nh ngủ ễ ề ả ậ ủ ữ  thi u n  đế ữ ược tuy n vào cung Vua ph  chúa ch  ngày ân ái. Thông qua đó,ể ủ ờ  tác   gi   nói   lên   thân   ph n   “bèo   d t   mây   trôi”   c a   ki p   làm   ngả ậ ạ ủ ế ười   nói chung: “Th o nào khi m i chôn nhau / Đã mang ti ng khóc ban đ u mà ra/ả ớ ế ầ  Khóc vì n i thi t tha s  th / Ai bày trò bãi b  nỗ ế ự ế ể ương dâu/ Tr ng răng đ nắ ế  thu  b c đ u Trăm năm còn có gì đâu ­ Ch ng qua m t n m c  khâu xanhở ạ ầ ẳ ộ ấ ổ  rì” . Ti p theoế  Cung oán ngâm khúc, Truy n Ki uệ ề  c a Nguy n Du cũng làủ ễ  

m t thi ph m ph n ánh đ i s ng “h ng nhan b c ph n” c a nàng Ki u v iộ ẩ ả ờ ố ồ ạ ậ ủ ề ớ  

nh ng ti ng kêu xé lòng đ t ru t:ữ ế ứ ộ  “Trăm năm trong cõi người ta/ Nh ng đi uữ ề  trông th y mà đau đ n lòng Đau đ n thay ph n đàn bà/ L i r ng b c m nhấ ớ ớ ậ ờ ằ ạ ệ  cũng là l i chung”ờ  . Mười lăm năm s ng l u l c c a nàng Ki u là m t b nố ư ạ ủ ề ộ ả  cáo tr ng lên án ch  đ  phong ki n đạ ế ộ ế ương th i, m t ch  đ  “nh t nam vi tờ ộ ế ộ ấ ế  

h u, th p n  vi t vô”, coi thữ ậ ữ ế ường thân ph n c a ngậ ủ ười ph  n , xem h  thânụ ữ ọ  

ph n h  nh  nh ng h t m a r i.ậ ọ ư ữ ạ ư ơ

T  phừ ương Tây, ch  nghĩa hi n sinh theo gót chân quân xâm lủ ệ ược Pháp  đ nế  

Vi t Nam vào nh ng năm đ u th  k  XX, hi n di n trên thi đàn nh  th  sayệ ữ ầ ế ỷ ệ ệ ư ơ  

c a Vũ H ng Chủ ồ ương, th  m i, ph n ánh tình yêu hi n đ i c a các thi sĩ ti nơ ớ ả ệ ạ ủ ề  chi n, đ c bi t là th  Xuân Di u.   mi n Nam, dế ặ ệ ơ ệ Ở ề ưới th i t m chi m, chờ ạ ế ủ nghĩa hi n sinh đã tr  thành m t s ng c a thanh niên đô th  T  tệ ở ố ố ủ ị ư ưởng hi nệ  sinh ph n ánh trong hàng lo t các tác ph m văn h c, đi n hình là các tácả ạ ẩ ọ ể  

ph m c a Duyên Anh, Nguy n Th  Hoàng, Thanh Tâm Tuy n, v.v  đã nóiẩ ủ ễ ị ề  lên tinh th n lo âu, tuy t v ng, n i lo n, ph n kháng c a t ng l p thanh niênầ ệ ọ ổ ạ ả ủ ầ ớ  

“s ng gi a hai làn đ n”.Trên m t khía c nh nào đó có th  nói ch  nghĩa hi nố ữ ạ ộ ạ ể ủ ệ  sinh   mi n nam Vi t Nam trở ề ệ ước gi i phóng đã góp ti ng nói ph n kháng sả ế ả ự xâm lượ ủc c a M  nh  phong trào “d y mà đi” ph n ánh s  d n thân c a tu iỹ ư ậ ả ự ấ ủ ổ  

tr  trong công cu c gi i phóng đ t nẻ ộ ả ấ ước

Sau công cu c đ i  m i do  Đ ng C ng S n Vi t  Nam  kh i  xộ ổ ớ ả ộ ả ệ ở ướng, v iớ  

phương châm “c i trói cho văn h c ngh  thu t”, ch  nghĩa hi n sinh có cở ọ ệ ậ ủ ệ ơ 

h i th  hi n nguyên hình trên di n đàn văn h c v i các gộ ể ệ ễ ọ ớ ương m t tiêu bi uặ ể  

nh : Nguy n Quang L p (M t n a đ i đen ­ tr ng, Đ i cát), Nguy n Minhư ễ ậ ộ ử ờ ắ ờ ễ  Châu (Phiên ch  Giát), Ph m Th  Hoài (Thiên s , Mê l , Man nợ ạ ị ứ ộ ương), Dươ  ngThu Hương (Bên kia b   o v ng, Nh ng thiên đờ ả ọ ữ ường mù), B o Ninh (N iả ỗ  

bu n chi n tranh), Nguy n Huy Thi p (Ph m ti t, Vàng l a, Tồ ế ễ ệ ẩ ế ử ướng v  h u,ề ư  

Thương nh  đ ng  i ), Chu Lai (Ăn mày dĩ vãng), Dớ ồ ơ ương Hướng (B nế  không ch ng), Nguy n Th  Ng c T  (Cánh đ ng b t t n), Đ  Hoàng Di uồ ễ ị ọ ư ồ ấ ậ ỗ ệ  (Bóng đè, Vu quy ), v.v  Các tác ph m văn h c này đã góp thêm ti ng nói đaẩ ọ ế  

d ng cho vi c đ i m i c a văn h c nạ ệ ổ ớ ủ ọ ước nhà, ph n ánhả   m t góc bu n t i,ộ ồ ủ  

cô đ n c a cu c s ng, ph i bày th  gi i n i tâm gi ng xé c a con ngơ ủ ộ ố ơ ế ớ ộ ằ ủ ườ  itrong m t th i đ i đ y lo âu, mâu thu n và bi n đ ng t ng ngày c a khoaộ ờ ạ ầ ẫ ế ộ ừ ủ  

h c công ngh  Th c ra ch  nghĩa hi n sinh trong văn h c là s  n i ti p c aọ ệ ự ủ ệ ọ ự ố ế ủ  

ch  nghĩa hi n th c phê phán nh ng v i tinh th n t  nhiên, “vô t ”, th ngủ ệ ự ư ớ ầ ự ư ẳ  

th n và cay nhi t h n, n u không nói là đôi khi có ác ý mu n “h  b  nh ngắ ệ ơ ế ố ạ ệ ữ  

th n tầ ượng”, đ a th n tư ầ ượng (Idol) và nh ng lý tữ ưởng chính tr  ­ xã h i trị ộ ở 

v  cu c s ng đ i thề ộ ố ờ ường, đúng nh  nghĩa câu cách ngôn mà Karl Marx yêuư  thích “Không có gì thu c v  con ngộ ề ười mà xa l  đ i v i tôi”.ạ ố ớ

III.CÁC TRƯỜNG PHÁI HI N SINHỆ

Hi n sinh h u th nệ ữ ầ Hi n sinh vô th nệ ầ

Kier kegaard

­ Có tính ch t xây d ng ấ ự

­ Tin t ưở ng vào Thiên Chúa giáo

­ Đ i di n: Jaspers ( Tri t h c v  hi n ạ ệ ế ọ ề ệ  

t i sao h  l i ph  nh n s  t n t i c a Chúa? Chúng ta s  bàn trong m t bàiạ ọ ạ ủ ậ ự ồ ạ ủ ẽ ộ  

vi t khác. Còn   đây, v i l i tuyên b  hùng h n c a Nietzsche, li u Chúa đãế ở ớ ờ ố ồ ủ ệ  

th c s  Ch t hay là may m n thay, chúng ta v n còn m t ngự ự ế ắ ẫ ộ ười ngược dòng quan ni m c a Nietzsche: Søren Kierkegaard (1813­ 1855) ­ ông t  c a chệ ủ ổ ủ ủ nghĩa hi n sinh đã bi n Kito giáo thành m t trong nh ng nguyên t c t  tệ ế ộ ữ ắ ư ưở  ng

c t lõi c a mình.ố ủ

B. TÁC GIA TIÊU BI U Ể

I. TÁC GI  JEAN PAUL SARTREẢ

Jean Paul Sartre tên th c là Jean­Paul Charles Aymard Sartre (21/6/1905 –ự  15/4/1980). Là con c a ông Jean­Baptiste Sartre, m t v  sĩ quan H i Quân vàủ ộ ị ả  

bà Anne là ngườ ối g c Đ c mi n Alsace.ứ ề Cha ông qua đ i khi ông m i mờ ớ ườ  ilăm tháng tu i, m  đ a v    v i ông bà ngo i   ngo i ô Paris, ổ ẹ ư ề ở ớ ạ ở ạ chín năm sau thì m  ông tái giá. H c h t b c trung h c, ông vào trẹ ọ ế ậ ọ ường cao đ ng S  ph mẳ ư ạ  Paris, t t nghi p b ng tri t h c h ng t i  u năm 1929. Ông đố ệ ằ ế ọ ạ ố ư ược b  nhi mổ ệ  

đi d y tri t h c t i trạ ế ọ ạ ường trung h c các t nh r i v  Paris. Ông đi du l chọ ỉ ồ ề ị  nhi u nề ước châu Âu và vùng C n Đông.ậ

T  năm 1933 đ n năm 1934, ông thôi ngh  d y h c và chuyên vi t vănừ ế ề ạ ọ ế  

và nghiên c u tri t h c. Ông sang Đ c và h c thêm tri t v i các tri t gia Đ cứ ế ọ ứ ọ ế ớ ế ứ  lão thành nh  Husserl và Heidegeer. Tác ph m n i ti ng đ u tiên là ti uư ẩ ổ ế ầ ể  thuy t  ế Bu n nôn   ồ (1938) và tuy n t p truy n ng nể ậ ệ ắ   B c t ứ ườ ng  (1939)đượ  cđánh giá là nh ng cu n sách tiêu bi u cho dòng văn h c phi lý, giúp Sartre trữ ố ể ọ ở thành m t trong nh ng nhà văn hóa l n nh t c a nộ ữ ớ ấ ủ ước Pháp th i kì này.  ờ

Th  chi n th  II bùng n  năm 1939. Sartre nh p ngũ v i ch c danh binhế ế ứ ổ ậ ớ ứ  nhì và b  phát xít Đ c b t làm tù binh. Trong tù ông so n k ch đ  các b n tùị ứ ắ ạ ị ể ạ  trình di n cho nhau xem. Năm 1941, sau khi đễ ược th  ông tham gia phong tràoả  kháng chi n và vi t cho t  báo bí m t. Trong nh ng năm Pháp b  chi m đóng,ế ế ờ ậ ữ ị ế  ông đã cho trình di n hai v  k ch đ c s c: ễ ở ị ặ ắ Nh ng con ru i ữ ồ  v i n i dung phêớ ộ  phán ch  đ  phát xít hà kh c và v  ế ộ ắ ở Không l i thoát ố  vi t v  s  ph n cô đ nế ề ố ậ ơ  

T  năm 1945 đ n năm 1949,  ông đã vi t nhi u tác ph m l n nhừ ế ế ề ẩ ớ ư: 

Nh ng con đ ữ ườ ng t  do ự , ti u thuy t g m có ba ph n: tu i lí tính, tri n h n,ể ế ồ ầ ổ ể ạ  cái ch t trong tâm h n ; nh ng v  k ch: ế ồ ữ ở ị Ch t không mai táng, Nh ng bàn tay ế ữ  

b n, Ác qu  hay thiên th n,… ẩ ỷ ầ

Năm 1943, ông vi t m t tác ph m thu n túy tri t h c: ế ộ ẩ ầ ế ọ Th c th  và h ự ể ư 

vô. Ông quan ni m lí thuy t hi n sinh th  hi n nh ng giá tr  nhân văn m iệ ế ệ ể ệ ữ ị ớ  

c a th i đ i trong bài thuy t trình vào ngày 29/11/1945:ủ ờ ạ ế L’existentialisme est 

un humanisme (Ch  nghĩa hi n sinh là ch  nghĩa nhân đ o) – cu n sách khi nủ ệ ủ ạ ố ế  

ch  nghĩa hi n sinh nhanh chóng tr  nên n i ti ng. Nh ng tác ph m văn h củ ệ ở ổ ế ữ ẩ ọ  

đã c  th  hóa nh n th c tri t lí hi n sinh c a ông.ụ ể ậ ứ ế ệ ủ