Tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên môn GDCD cấp THCS: Hình thành kỹ năng sống cho học sinh qua dạy học nội dung đạo đức, pháp luật trong môn Giáo dục Công dân ở trường THCS

Tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên môn GDCD cấp THCS: Hình thành kỹ năng sống cho học sinh qua dạy học nội dung đạo đức, pháp luật trong môn Giáo dục Công dân ở trường THCS nhằm giáo dục cho học sinh một hệ thống các chuẩn mực giá trị đạo đức và pháp luật cơ bản, cần thiết đối với người công dân ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, trên cơ sở đó góp phần hình thành ý thức và hành vi của người công dân cho học sinh, giáo dục các em trở thành những người công dân tốt, có các phẩm chất và năng lực đáp ứng được những đòi hỏi của thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mời các bạn cùng tham khảo.

LỜI NÓI ĐẦU

Thực hiện kế hoạch kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên theo Thông tư số 26/2012/TT-BGDĐT ngày 10/7/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, để đáp ứng công tác bồi dưỡng giáo viên trong năm học 2016 - 2017 của các địa

phương, Sở GD-ĐT Quảng Bình biên soạn tài liệu “Hình thành kỹ năng sống cho học sinh qua dạy học nội dung đạo đức, pháp luật trong môn Giáo dục

Công dân ở trường THCS” nhằm giúp cán bộ, giáo viên giảng dạy môn Giáo dục

Công dân THCS củng cố kiến thức, phương pháp giảng dạy bộ môn Giáo dục Công dân

Nội dung tài liệu (thời lượng 30 tiết), gồm 3 phần, cụ thể như sau:

PHẦN I Một số vấn đề chung về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống trong môn GDCD

PHẦN II Hình thành kỹ năng sống cho học sinh qua nội dung đạo đức; PHẦN III Hình thành kỹ năng sống cho học sinh qua nội dung pháp luật Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, về nội dung cũng như hình thức, rất mong sự đóng góp, bổ sung của các thầy, cô giáo

và đồng nghiệp Xin chân thành cảm ơn!

ĐẶT VẤN ĐỀ

Mục tiêu của môn Giáo dục công dân (GDCD) ở trường THCS là nhằm giáo dục cho học sinh (HS) một hệ thống các chuẩn mực giá trị đạo đức và pháp luật cơ bản, cần thiết đối với người công dân ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, trên cơ sở đó góp phần hình thành ý thức và hành vi của người công dân cho HS, giáo dục các

em trở thành những người công dân tốt, có các phẩm chất và năng lực đáp ứng được những đòi hỏi của thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Song thực

tế phần lớn các bậc phụ huynh, giáo viên (GV) và học sinh (HS) còn xem nhẹ bộ môn nên chưa thực sự chú tâm vào việc dạy và học Phần lớn GV dạy GDCD kiêm nhiệm nên còn hạn chế về nhận thức, tư tưởng, phương pháp giảng dạy cũng như khả năng tích hợp giáo dục kỹ năng sống (KNS) cho HS

Chương trình GDCD cấp THCS cung cấp rất nhiều về những kiến thức, chuẩn mực đạo đức, những qui định của pháp luật, nhưng thực tế vẫn còn tình trạng học sinh sa sút đạo đức, vi phạm kỉ luật, vi phạm pháp luật… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, nhưng nguyên nhân sâu xa nhất đó là vì các

em chỉ mới được trang bị những kiến thức chứ chưa được trang bị cách vận dụng kiến thức đó như thế nào Hay nói cách khác, sự vận dụng kiến thức đã học vào thực tế của các em còn yếu, các em còn thiếu các KNS cần thiết như: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng từ chối, kỹ năng kiên định, kỹ năng giao tiếp… Vì vậy việc giáo dục KNS cho HS, nâng cao hiệu quả giáo dục KNS cho HS trong môn GDCD

là hết sức cần thiết

PHẦN I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KỸ NĂNG SỐNG

VÀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MÔN GDCD

I KỸ NĂNG SỐNG VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH

1 Khái niệm Kỹ năng sống

Có nhiều quan niệm khác nhau về KNS:

- Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), KNS là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

- Theo tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), KNS gắn với 4 trụ cột giáo dục của thế kỉ XXI đó là: học để biết, học để làm, học

để tự khẳng định, học để cùng chung sống

Từ những quan niệm trên có thể thấy KNS bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người Nói cách khác, KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

2 Ý nghĩa của việc giáo dục KNS

- KNS chính là nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành

vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách, biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực

và phù hợp, họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình Ngược lại người thiếu KNS thường bị vấp ngã, dễ bị thất bại trong cuộc sống

- Giáo dục KNS không những thúc đẩy sự phát triển cá nhân mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội

- Giáo dục KNS cho HS là giáo dục KNS cho những chủ nhân sẽ quyết định

sự phát triển tương lai của đất nước

Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về

xã hội, còn thiếu KNS, dễ bị lôi kéo, kích động … đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tiêu cực và tích cực … Nếu thiếu KNS, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách, vì vậy việc giáo dục KNS cho thế hệ trẻ là rất cần thiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh

II CÁC KỸ NĂNG SỐNG CƠ BẢN CẦN ĐƯỢC GIÁO DỤC TRONG MÔN GDCD

1 Kỹ năng tự nhận thức

- Kỹ năng tự nhận thức là khả năng của con người hiểu về chính bản thân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội của bản thân; biết nhìn nhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu, của bản thân mình; quan tâm và luôn ý thức được mình đang làm gì, kể cả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng thẳng

- Tự nhận thức là một KNS rất cơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp, ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để có thể cảm thông được với người khác Ngoài ra, có hiểu đúng về mình, con người mới

có thể có những quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội

2 Kỹ năng xác định giá trị

Kỹ năng xác định giá trị là khả năng con người hiểu rõ được những giá trị của bản thân mình Kỹ năng xác định giá trị có ảnh hưởng lớn đến quá trình ra quyết định của mỗi người Kỹ năng này còn giúp người ta biết tôn trọng người khác, biết chấp nhận rằng người khác có những giá trị và niềm tin khác

3 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc

- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của mình trong một tình huống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và người khác như thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp

- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc cần kết hợp với kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng ứng xử với người khác và kỹ năng ứng phó với căng thẳng

4 Kỹ năng ứng phó với căng thẳng

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng là khả năng con người bình tĩnh, sẵn sàng đón nhận những tình huống căng thẳng như là một phần tất yếu của cuộc sống, là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quả của căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng có được nhờ sự kết hợp của các KNS khác như: kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng xử lí cảm xúc, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tư

duy sáng tạo, kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ và kỹ năng giải quyết vấn đề

5 Kỹ năng xử lý thông tin

- Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin là một KNS quan trọng giúp con người có thể có được những thông tin cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác, kịp thời

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin cần kết hợp với kỹ năng tư duy phê phán và kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ

6 Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn khi cần thiết

- Kỹ năng giao tiếp là yếu tố cần thiết cho nhiều kỹ năng khác như bày tỏ sự cảm thông, thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc Người có kỹ năng giao tiếp tốt biết dung hòa đối với mong đợi của những người khác; có cách ứng xử phù hợp khi làm việc cùng và ở cùng với những người khác trong một môi trường tập thể, quan tâm đến những điều người khác quan

tâm và giúp họ có thể đạt được những điều họ mong muốn một cách chính đáng

7 Kỹ năng thể hiện sự tự tin

Kỹ năng thể hiện sự tự tin giúp cá nhân giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và ý kiến của mình, quyết đoán trong việc ra quyết định và giải quyết vấn đề, thể hiện sự kiên định, đồng thời cũng giúp người đó có suy nghĩ tích cực và lạc quan trong cuộc sống

8 Kỹ năng hợp tác

- Kỹ năng hợp tác là khả năng cá nhân biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết

và cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm

- Để có được sự hợp tác hiệu quả, cần vận dụng tốt nhiều KNS khác như: tự nhận thức, xác định giá trị, giao tiếp, thể hiện sự cảm thông, đảm nhận trách nhiệm, ra quyết định, giải quyết mâu thuẫn, kiên định, ứng phó với căng thẳng …

9 Kỹ năng tư duy phê phán

- Kỹ năng tư duy phê phán là khả năng phân tích một cách khách quan và toàn diện các vấn đề, sự vật, hiện tượng, … xảy ra

- Kỹ năng tư duy phê phán phụ thuộc vào hệ thống giá trị cá nhân Một người có được kỹ năng tư duy phê phán tốt khi biết phối hợp nhịp nhàng với kỹ

năng tự nhận thức và kỹ năng xác định giá trị

10 Kỹ năng kiên định

- Kỹ năng kiên định là khả năng con người nhận thức được những gì mình muốn và lí do dẫn đến sự mong muốn đó Kiên định còn là khả năng tiến hành các bước cần thiết để đạt được những gì mình mong muốn trong những hoàn cảnh cụ thể, dung hòa được giữa quyền, nhu cầu của mình với quyền, nhu cầu của người khác

- Kỹ năng kiên định sẽ giúp chúng ta tự bảo vệ được chính kiến, quan điểm, thái độ và những quyết định của bản thân, đứng vững trước những áp lực tiêu cực của những người xung quanh Ngược lại, nếu không có kỹ năng kiên định, con người sẽ bị mất tự chủ, bị xúc phạm, mất lòng tin, luôn bị người khác điều khiển hoặc luôn cảm thấy tức giận và thất vọng, kỹ năng kiên định cũng giúp cá nhân giải quyết vấn đề và thương lượng có hiệu quả

11 Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm

- Đảm nhận trách nhiệm là khả năng con người thể hiện sự tự tin, chủ động

và ý thức cùng chia sẻ công việc với thành viên khác trong nhóm Khi đảm nhận trách nhiệm, cần dựa trên những điểm mạnh, tiềm năng của bản thân, đồng thời tìm kiếm thêm sự giúp đỡ cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ

- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm có liên quan đến kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng thể hiện sự cảm thông, kỹ năng hợp tác và kỹ năng giải quyết vấn đề

12 Kỹ năng giải quyết vấn đề

Là khả năng cá nhân biết quyết định lựa chọn phương án tối ưu và hành động theo phương án đã chọn để giải quyết vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống, giải quyết vấn đề có liên quan đến kỹ năng ra quyết định, giao tiếp, xác định giá trị, kiên định, tư duy phê phán…

Kỹ năng giải quyết vấn đề rất quan trọng, giúp con người có thể ứng phó tích cực và hiệu quả trước những vấn đề và tình huống của cuộc sống

13 Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn

Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn giúp con người nhận thức được nguyên nhân nảy sinh mâu thuẫn và cách giải quyết những mâu thuẫn đó với thái độ tích cực, không dùng bạo lực, biết kiềm chế cảm xúc, biết giữ bình tĩnh, tránh bị kích động…

Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn là một dạng đặc biệt của kỹ năng giải quyết vấn đề Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn cần được kết hợp với các kỹ năng liên quan khác như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng ra quyết định…

PHẦN II HÌNH THÀNH KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH QUA

NỘI DUNG ĐẠO ĐỨC

I CÁC CHỦ ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GDCD THCS

- Tiết kiệm

Sống giản dị

- Tôn trọng lẽ phải

- Lễ độ

- Trung thực

- Tự trọng

- Tôn trọng người khác

4 Sống nhân ái, vị

tha Biết ơn - Yêu thương mọi người - Xây dựng tình bạn trong Bảo vệ hòa

bình

sáng, lành mạnh

5 Sống hội nhập

- Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên

- Sống chan hòa với mọi người

- Đoàn kết, tương trợ

- Khoan dung

Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác

- Tình hữu nghị giữa các dân tộc

- Hợp tác cùng phát triển

6 Sống có văn

hóa Lịch sự, tế nhị

- Xây dựng gia đình văn hóa

- Giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ

Góp phần xây dựng nếp sống văn hóa

ở cộng đồng dân cư

Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc

7 Sống chủ động,

sáng tạo

Tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể và trong hoạt động xã hội

Tự tin Tự lập

- Năng động, sáng tạo

- Làm việc có năng suất, chất lượng, hiệu quả

8 Sống có mục

đích

Mục đích học tập của học sinh

Sống và làm việc có kế hoạch

Lao động tự giác và sáng tạo

II NỘI DUNG VÀ ĐỊA CHỈ GIÁO DỤC KNS Ở PHẦN ĐẠO ĐỨC TRONG MÔN GDCD THCS

- Kỹ năng đạt mục tiêu rèn luyện sức khoẻ

- Kỹ năng lập kế hoạch rèn luyện sức khoẻ

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá về việc chăm sóc, rèn luyện thân thể của bản thân và bạn bè

- Động não

- Thảo luận nhóm/lớp

- Trình bày 1 phút Bài 2 - Kỹ năng xác định giá trị (xác định siêng năng, - Động não

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp /

kỹ thuật dạy học tích cực có thể sử

dụng

Siêng

năng, kiên

trì

kiên trì là một giá trị của con người)

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá những hành

vi, việc làm thể hiện đức tính siêng năng, kiên trì

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Thảo luận nhóm

- Chúng em biết 3

- Trình bày 1 phút Bài 3

Tiết kiệm

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá những hành

vi, việc làm thực hiện tiết kiệm và những hành vi phung phí của cải vật chất, sức lực, thời gian và những hành vi keo kẹt, bủn xỉn

- Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin về thực hành tiết kiệm

- Động não

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Thảo luận nhóm/lớp

- Chúng em biết 3 Bài 4

Lễ độ

- Kỹ năng giao tiếp ứng xử lễ độ với mọi người

- Kỹ năng thể hiện sự tự trọng trong giao tiếp với người khác

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá những hành

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá những hành

vi tôn trọng và thiếu tôn trọng kỉ luật

- Kỹ năng phân tích, so sánh hành vi tôn trọng kỉ luật và không tôn trọng kỉ luật

- Động não

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Thảo luận nhóm Bài 6 Biết

ơn

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá của bản thân

và người khác về lòng biết ơn

Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin về những hoạt động thể hiện lòng biết ơn

- Động não

- Thảo luận nhóm

- Trình bày 1 phút

- Kĩ thuật phòng tranh

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá hành vi bảo

vệ thiên nhiên và hành vi phá hoại thiên nhiên

- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm để giữ gìn, bảo

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ/ý tưởng

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ

- Kỹ năng giao tiếp ứng xử chan hoà với mọi người

- Kỹ năng phản hồi/lắng nghe tích cực

- Kỹ năng thể hiện sự cảm thông với người khác

Lịch sự, tế

- Kỹ năng giao tiếp/ứng xử thể hiện lịch sự, tế nhị

- Kỹ năng thể hiện sự tự trọng trong giao tiếp với

- Động não

- Xử lí tình huống

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp /

kỹ thuật dạy học tích cực có thể sử

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin trước đông người

- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm trong hoạt động tập thể, hoạt động xã hội

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá hành vi, việc làm thể hiện tích cực, tự giác và chưa tích cực, tự giác trong hoạt động tập thể, hoạt động xã hội

- Kỹ năng đặt mục tiêu trong học tập

- Kỹ năng lập kế hoạch để thực hiện mục tiêu học tập

- Động não

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

Trung thực - Kỹ năng phân tích, so sánh về những biểu hiện trung thực và không trung thực

- Kỹ năng tư duy phê phán hành vi trung thực hoặc thiếu trung thực

- Kỹ năng giải quyết vấn đề trong các tình huống liên quan đến tính trung thực

- Kỹ năng tự nhận thức giá trị bản thân về tính trung thực

Tự trọng - Kỹ năng tự nhận thức giá trị bản thân về tính tự trọng

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin (về giá trị, danh dự của bản thân)

- Thảo luận nhóm về những ưu điểm/mặt mạnh của bản thân

- Động não

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp /

kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử

- Kỹ năng xác định giá trị; kỹ năng trình bày suy nghĩ

về biểu hiện và ý nghĩa của yêu thương con người

- Kỹ năng phân tích, so sánh; kỹ năng tư duy phê phán về những biểu hiện yêu thương con người

và trái với yêu thương con người

- Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thể hiện sự cảm thông/chia

sẻ trước khó khăn, đau khổ của người khác

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng về biểu hiện và ý nghĩa của lòng khoan dung

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với hành vi khoan dung hoặc thiếu khoan dung

- Kỹ năng giao tiếp/ứng xử; kỹ năng thể hiện sự cảm thông/chia sẻ; kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong những tình huống liên quan đến phẩm chất khoan dung

- Xử lí tình huống

- Đóng vai

- Xây dựng kế hoạch giúp đỡ bạn có khó khăn (theo tổ / nhóm)

- Thảo luận nhóm

- Trình bày 1 phút

- Phân tích tình huống

- Kỹ năng nêu và giải quyết vấn đề về vai trò của trẻ em – HS trong gia đình

- Kỹ năng quản lí thời gian; kỹ năng đảm nhận

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp /

kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử

Tự tin - Kỹ năng phân tích, so sánh biểu hiện của tự tin và thiếu tự tin

- Kỹ năng xác định giá trị của sự tự tin

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng tự nhận thức bản thân về lòng tự tin,

tự trọng

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

kế hoạch

- Nghiên cứu điển hình

- Thảo luận nhóm/lớp

- Thực hiện xây dựng kế hoạch học tập, làm việc

LỚP 8

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ/ý tưởng về những

biểu hiện và ý nghĩa của việc tôn trọng lẽ phải

- Kỹ năng phân tích, so sánh về những biểu hiện

tôn trọng lẽ phải hoặc không tôn trọng lẽ phải

- Kỹ năng ứng xử/giao tiếp; kỹ năng tự tin trong

các tình huống để thể hiện sự tôn trọng, bảo vệ

- Kỹ năng phân tích, so sánh những biểu hiện

liêm khiết và những biểu hiện trái với liêm khiết

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những biểu

hiện liêm khiết và không liêm khiết

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Kỹ năng tư duy phê phán trong việc nhận xét,

đánh giá hành vi thể hiện sự tôn trọng hoặc - Động não - Thảo luận nhóm

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực

có thể sử dụng

trọng

người

khác

không tôn trọng người khác

- Kỹ năng phân tích, so sánh những biểu hiện tôn

trọng và thiếu tôn trọng người khác

- Kỹ năng ra quyết định; kiểm soát cảm xúc; kỹ

năng giao tiếp thể hiện sự tôn trọng người khác

- Kĩ năng tư duy phê phán đối với các biểu hiện

giữ chữ tín hoặc không giữ chữ tín

- Kỹ năng giải quyết vấn đề; ra quyết định trong những

tình huống liên quan đến phẩm chất giữ chữ tín

- Kỹ năng giải quyết vấn đề về các ứng xử trong

những tình huống cụ thể trong quan hệ tình bạn

- Kỹ năng thu thập và xử lí thông tin về những

thành tựu kinh tế, văn hoá, xã hội của các dân

tộc khác

- Kỹ năng tư duy sáng tạo; kỹ năng hợp tác trong

việc tìm những biểu hiện của sự tôn trọng, học

hỏi dân tộc khác

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với các biểu hiện đúng

và không đúng trong việc học hỏi dân tộc khác

- Thảo luận nhóm

- Bản đồ tư duy

- Thảo luận lớp

- Hỏi và trả lời (những điều cần học hỏi từ các dân tộc khác)

- Kỹ năng tìm hiểu và xử lí thông tin về những biểu

hiện của nếp sống văn hoá ở cộng đồng dân cư

- Kỹ năng tư duy phê phán về những biểu hiện có

văn hoá và biểu hiện thiếu văn hoá ở khu dân cư

- Kỹ năng tư duy sáng tạo; giải quyết vấn đề về

những việc HS cần phải làm để góp phần xây

dựng nếp sống văn hoá ở cộng đồng dân cư

- Thảo luận nhóm / lớp

- Chúng em biết 3 (HS làm gì để góp phần xây dựng nếp sống văn hoá)

Bài 10

Tự lập

- Kỹ năng xác định giá trị; trình bày suy nghĩ, ý tưởng

về biểu hiện, ý nghĩa của tự lập trong cuộc sống

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin

- Kỹ năng đặt mục tiêu; đảm nhận trách nhiệm

trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch rèn

luyện tính tự lập

- Nghiên cứu điển hình

- Thảo luận, tranh luận

- Kĩ thuật trình bày 1 phút

- Xây dựng kế hoạch rèn luyện tính tự lập

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những ý kiến,

quan điểm khác nhau về lao động tự giác và

sáng tạo của HS

- Kỹ năng phân tích, so sánh về những biểu hiện

tự giác, sáng tạo và không tự giác, sáng tạo trong

học tập, lao động

- Kỹ năng đặt mục tiêu; quản lí thời gian; đảm

nhận trách nhiệm trong việc xây dựng và thực

hiện kế hoạch học tập, lao động một cách tự giác

LỚP 9

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp / kĩ thuật dạy học tích cực

có thể sử dụng

Bài 1

Chí công

vô tư

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về cuộc

vận động chống tham nhũng ở địa phương và

trên cả nước hiện nay

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ của bản thân về chí

công vô tư, về ý nghĩa của chí công vô tư đối với

sự phát triển cá nhân và xã hội, về vấn đề chống

tham nhũng hiện nay

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những thái

độ, hành vi, việc làm không chí công vô tư

- Kỹ năng ra quyết định phù hợp trong các tình

huống thể hiện thái độ chí công vô tư

- Động não

- Phân tích trường hợp điển hình

- Thảo luận nhóm

- Dự án

- Trình bày 1 phút

Bài 2

Tự chủ - Kỹ năng ra quyết định (biết ra quyết định hành động phù hợp để thể hiện tính tự chủ)

- Kỹ năng kiên định trước những áp lực tiêu cực

- Kỹ năng tư duy phê phán (biết phê phán những

hành vi, việc làm thiếu dân chủ, hoặc vô kỉ luật

ở nhà trường và cộng đồng địa phương)

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ về dân chủ, kỉ luật

và mối quan hệ giữa dân chủ và kỉ luật

- Kỹ năng giao tiếp thể hiện văn hóa hòa bình

trong các mối quan hệ hàng ngày

- Động não

- Thảo luận nhóm

- Khăn trải bàn

- Phòng tranh

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp / kĩ thuật dạy học tích cực

có thể sử dụng

- Kỹ năng tư duy phê phán (biết ủng hộ những

hoạt động bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh

phi nghĩa)

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về các

hoạt động bảo vệ hòa bình của nhân dân Việt

Nam và nhân dân thế giới

- Kỹ năng giao tiếp thể hiện tinh thần hữu nghị

- Kỹ năng tư duy phê phán (biết phê phán các

thái độ, hành vi, việc làm không phù hợp với

tinh thần đoàn kết, hữu nghị giữa các dân tộc)

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về các

hoạt động hữu nghị giữa thiếu nhi và nhân dân

VN với thiếu nhi và nhân dân thế giới

- Kỹ năng xác định giá trị (biết xác định giá trị

của sự hợp tác giữa các quốc gia, các dân tộc)

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những thái

độ, hành vi, việc làm thiếu hợp tác

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về các

hoạt động hợp tác trong mọi lĩnh vực giữa nước

ta với các nước khác trên thế giới

- Kỹ năng hợp tác (biết hợp tác với bạn bè và

mọi người trong công việc chung của lớp, của

- Kỹ năng xác định giá trị của các truyền thống

tốt đẹp của dân tộc trong sự phát triển đất nước

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ của bản thân về các

truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Kỹ năng đặt mục tiêu rèn luyện bản thân, phát

huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Kỹ năng thu thập và xử lí thông tin về các truyền

thống tốt đẹp của dân tộc, về các hoạt động bảo tồn,

giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc

do nhà trường, địa phương tổ chức

- Động não

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những suy

nghĩ, hành vi, thói quen trì trệ, thụ động trong

học tập, lao động rèn luyện

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về các tấm

gương học tập, lao động, rèn luyện năng động,

sáng tạo trong thực tiễn

- Động não

- Thảo luận nhóm

- Phòng tranh

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

- Dự án

Tên bài

dạy Các KNS cơ bản cần được giáo dục

Các phương pháp / kĩ thuật dạy học tích cực

- Kỹ năng tư duy phê phán, đánh giá những hiện

tượng lười lao động, lười học tập, học đối phó,

học thụ động …

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về các tấm

gương học tập, lao động có năng suất, chất

lượng, hiệu quả của bạn bè trong lớp, trong

trường; của những người lao động ở địa phương

và trong toàn quốc

- Kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề phù

hợp trong các tình huống học tập, lao động, …

để đạt được năng suất, chất lượng và hiệu quả

làm việc cao

- Động não

- Nghiên cứu trường hợp điển hình

III MỘT SỐ BÀI SOẠN MINH HỌA

LỚP 7 Bài 1: Sống giản dị

I Mục tiêu bài học: Sách Giáo viên

II Các phương pháp, các kỹ năng sống cơ bản cần giáo dục cho HS

- Kỹ năng xác định giá trị về biểu hiện và ý nghĩa của sống giản dị

- Kỹ năng so sánh những biểu hiện giản dị và trái với giản dị

- Kỹ năng tư duy phê phán đối với những biểu hiện giản dị hoặc thiếu giản

dị, kỹ năng trình bày suy nghĩ/ý tưởng

- Kỹ năng tự nhận thức giá trị bản thân về đức tính giản dị

III Tài liệu và phương tiện dạy học

- SGK và SGV giáo dục công dân 7, chuẩn kiến thức, kĩ năng môn GDCD THCS

- Giấy Ao, bút dạ, nam châm hoặc băng dính, kéo

- Máy tính

- Máy chiếu (nếu có)

IV Tiến trình dạy học

1 Giới thiệu bài

Giáo viên kể cho HS nghe một câu chuyện ngắn về tấm gương sống giản dị trong thực tế cuộc sống (VD: sinh ra và lớn lên trong một gia đình khá giả, có tiếng tăm ở thành phố nhưng M luôn gần gũi, hòa đồng với mọi người Trong sinh hoạt

M không cầu kì, kiểu cách, trang phục của M luôn gọn gàng, phù hợp với lứa tuổi

M luôn được thầy cô và bè bạn yêu mến) và yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: câu chuyện đề cập về phẩm chất đạo đức nào của con người? Nêu những hiểu biết của

em về phẩm chất này ?

Từ đó GV dẫn dắt vào bài để tìm hiểu về phẩm chất sống giản dị

(Qua bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những vấn đề đó)

2 Bài mới

Hoạt động 1 Nghiên cứu trường hợp điển hình về sống giản dị

* Mục tiêu:

- Học sinh hiểu thế nào là sống giản dị

- Rèn luyện kỹ năng sống: trình bày suy nghĩ/ý tưởng

* Cách tiến hành:

- HS đọc truyện “Bác Hồ trong ngày Tuyên ngôn Độc lập”

- GV hướng dẫn học sinh thảo luận lớp theo các câu hỏi sau:

? Em hãy cho biết trang phục, tác phong và lời nói của Bác Hồ trong ngày Tuyên ngôn độc lập

? Em có nhận xét gì về trang phục, tác phong và lời nói của Bác Hồ

- HS phát biểu, GV ghi những chi tiết cơ bản cần khai thác lên bảng hoặc trên máy chiếu:

- Trang phục, tác phong và lời nói của Bác Hồ:

+ Bác mặc bộ quần áo ka ki, đội mũ vải đã bạc màu và đi đôi dép cao su + Bác cười đôn hậu và vẫy tay chào đồng bào

+ Giọng nói của Bác ấm áp, Bác hỏi thân mật: “Tôi nói đồng bào nghe có rõ không?”

- Thể hiện:

+ Bác ăn mặc đơn giản, không cầu kì, phù hợp với hoàn cảnh đất nước + Thái độ chân tình, cởi mở, xua tan những gì xa cách giữa vị Chủ tịch nước với nhân dân

+ Lời nói của Bác dễ hiểu, gần gũi thân thương với mọi người

+ Bác Hồ là tấm gương tiêu biểu về lối sống giản dị mà mỗi chúng ta cần học tập, noi theo

- Em hiểu thế nào là sống giản dị?

* Kết luận: GV chốt lại thế nào là sống giản dị (mục a SGK) lên bảng hoặc máy chiếu Hoạt động 2 Động não tìm hiểu về những biểu hiện của giản dị và trái với giản dị

* Mục tiêu:

- HS nêu được những biểu hiện của giản dị và trái với giản dị

- Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh; kỹ năng tư duy phê phán

- Trái với giản dị là lối sống xa hoa, lãng phí, phô trương về hình thức, đua đòi trong ăn mặc, cầu kì trong cử chỉ sinh hoạt, giao tiếp

- Giản dị không có nghĩa là qua loa, đại khái, cẩu thả, tùy tiện trong nếp sống, nếp nghĩ, nói năng cộc lốc, trống không, tâm hồn nghèo nàn, trống rỗng

Hoạt động 3 Thảo luận nhóm tìm hiểu ý nghĩa của sống giản dị

* Mục tiêu:

- Học sinh nêu được ý nghĩa của sống giản dị

- Rèn luyện kỹ năng sống: kỹ năng xác định giá trị và kĩ năng hợp tác

* Cách tiến hành:

- GV chia HS trong lớp thành các nhóm trả lời các câu hỏi sau:

+ Vì sao chúng ta phải biết sống giản dị?

+ Sống giản dị có tác dụng gì trong cuộc sống của chúng ta (với học sinh, gia đình, xã hội)?

+ Các nhóm thảo luận, cử thư ký ghi chép và đại diện nhóm lên trình bày kết quả (KT trình bày trong 1 phút)

- HS biết ứng xử trước những tình huống liên quan với sống giản dị

- Rèn luyện kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng ra quyết định …

* Cách tiến hành:

- GV nêu tình huống: (GV có thể đưa ra các tình huống khác)

+ Tình huống 1: Bạn cùng lớp rủ em đi nhuộm tóc

+ Tình huống 2: Nhà H nghèo nhưng H ăn diện và hay đòi mẹ tiền mua quần áo đẹp

- Tình huống 1: Em sẽ không theo bạn và khuyên bạn không nên nhuộm tóc

vì như thế không phù hợp với lứa tuổi học sinh vừa tốn kém tiền của cha mẹ lại mất thời gian học tập

- Tình huống 2: H đua đòi, sống không phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của bản thân và gia đình Nếu là H em sẽ cố gắng học tập tốt và tranh thủ thời gian phụ giúp gia đình để bố mẹ phát triển kinh tế

3 Thực hành/ luyện tập

Hoạt động 5 Liên hệ bản thân và tự liên hệ về phẩm chất sống giản dị

* Mục tiêu:

- HS có ý thức rèn luyện lối sống giản dị hằng ngày

- Rèn luyện kỹ năng sống tự nhận thức giá trị bản thân về đức tính giản dị

* Cách tiến hành:

- GV yêu cầu HS suy nghĩ và nêu những biểu hiện của bản thân về đức tính giản dị trong cuộc sống sinh hoạt như ăn mặc, tác phong cư xử, nói năng, suy

nghĩ… và những biểu hiện còn thiếu giản dị … (GV có thể cho HS liên hệ thêm về lối sống của gia đình, của bạn bè)

- GV gợi ý HS nêu suy nghĩ, cảm nhận mới sau tiết học (kỹ thuật trình bày 1 phút)

* Kết luận: GV nhận xét chung và định hướng học sinh cách rèn luyện tính

giản dị

4 Dặn dò

- GV yêu cầu HS về nhà làm các bài tập ở SGK

- Rèn luyện tính giản dị trong cuộc sống hằng ngày

- Tìm tấm gương sống giản dị của người xung quanh em

- Sưu tầm ca dao, tục ngữ, danh ngôn nói về giản dị

- Vẽ bản đồ tư duy về sống giản dị, tìm những câu chuyện nói về phong cách sống giản dị của Bác Hồ

LỚP 8 Bài 3: Tôn trọng người khác

I Mục tiêu bài học: Sách Giáo viên

II Các phương pháp, các kỹ năng sống cơ bản cần giáo dục cho HS

- Kỹ năng trình bày suy nghĩ/ý tưởng

- Kỹ năng tư duy phê phán trong việc nhận xét, đánh giá hành vi thể hiện sự tôn trọng hoặc không tôn trọng người khác

- Kỹ năng phân tích, so sánh những biểu hiện tôn trọng và thiếu tôn trọng người khác

- Kỹ năng ra quyết định

- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng tự nhận thức

- Kỹ năng giao tiếp thể hiện sự tôn trọng người khác

III Tài liệu và phương tiện dạy học

- SGK và SGV GDCD 8, chuẩn kiến thức, kỹ năng môn GDCD THCS

- Giấy Ao, bút dạ, băng dính, kéo

- Máy chiếu (nếu có)

V Tiến trình dạy học

1 Giới thiệu bài

- GV nêu vấn đề: trong cuộc sống con người có rất nhiều mối quan hệ xã hội khác nhau, em hãy kể về những mối quan hệ ấy?

- HS trả lời, GV liệt kê các ý lên bảng và dẫn dắt vào bài (trong mối quan hệ với người khác, chúng ta cần có thái độ ứng xử như thế nào cho phù hợp Tiết học hôm nay cô và các em sẽ tìm hiểu về điều đó)

- GV hướng dẫn HS đọc các nội dung trong phần đặt vấn đề (SGK)

- GV hướng dẫn HS lần lượt trả lời các câu hỏi sau:

+ Em có nhận xét gì về cách xử sự, thái độ và việc làm của các bạn trong các trường hợp trên ?

+ Theo em trong những hành vi đó, hành vi nào đáng để chúng ta học tập, hành vi nào cần phê phán? Vì sao?

- HS trả lời, GV liệt kê nhanh các ý kiến lên bảng phụ

- HS nhận xét, GV chốt lại các ý đúng lên bảng hoặc máy chiếu

* Kết luận:

HS phải luôn biết kính trọng, lễ phép với thầy cô giáo và những người trên, sống chan hòa, cởi mở với mọi người, gương mẫu chấp hành nội qui của trường lớp đề ra, không chế giễu, chỉ trích, miệt thị người khác

Hoạt động 2 Thảo luận tìm hiểu những biểu hiện của tôn trọng và thiếu tôn trọng người khác trong cuộc sống

* Cách tiến hành:

- GV nêu nội dung câu hỏi thảo luận:

+ Nêu những biểu hiện của tôn trọng và thiếu tôn trọng người khác trong cuộc sống?

+ Chúng ta cần có thái độ như thế nào trước những biểu hiện đó?

- Từng cặp trao đổi thảo luận

- GV cho đại diện một số cặp phát biểu trước lớp, trình bày kết quả

(GV thuyết trình thêm: tôn trọng người khác phải được thể hiện bằng hành

vi có văn hóa kể cả trong phê bình, đấu tranh)

- Chúng ta phê phán những biểu hiện thiếu tôn trọng người khác …

Hoạt động 3 Thảo luận nhóm tìm hiểu thế nào là tôn trọng người khác và ý nghĩa của tôn trọng người khác trong cuộc sống

* Mục tiêu:

- HS hiểu thế nào là tôn trọng người khác và ý nghĩa của tôn trọng người khác

- Rèn luyện kỹ năng sống: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng trình bày suy nghĩ/ ý tưởng

* Cách tiến hành:

- GV chia HS thành nhóm và yêu cầu các nhóm thảo luận các câu hỏi sau: + Thế nào là tôn trọng người khác?

+ Vì sao cần phải tôn trọng người khác?

- Đại diện các nhóm lần lượt trả lời

- HS biết ứng xử trước những tình huống thể hiện tôn trọng người khác

- Rèn luyện kỹ năng sống: kĩ năng quyết định; kỹ năng kiểm soát cảm xúc;

kỹ năng giao tiếp, ứng xử

* Cách tiến hành: