GIỚI THIỆU
Đặt vấn đề
Dầu mỏ là nguồn năng lượng thiết yếu trong nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực vận tải, năng lượng và khai thác Tác động của dầu mỏ đến nền kinh tế thế giới rất lớn, điều này được thể hiện rõ qua hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ vào những năm 1973-1974 và 2005-2006, dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu Do đó, ảnh hưởng của giá dầu đến các yếu tố kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán đã thu hút sự chú ý của nhiều học giả, như nghiên cứu của Jones và Kaul (1996) và Huang.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra ảnh hưởng của giá dầu đến thị trường chứng khoán các nước phát triển như Anh, Mỹ, Canada và Nhật Bản (Sadorsky, 2001; Ciner, 2001) Bên cạnh đó, cũng có những nghiên cứu về tác động của giá dầu đối với thị trường chứng khoán ở các nước đang phát triển, ví dụ như Basher và Sadorsky (2006), Maghyereh (2004) và Masih, Peters, De Mello (2011) Thị trường chứng khoán Việt Nam, với sự phát triển nhanh chóng và tăng trưởng ấn tượng về số lượng công ty niêm yết, từ 2 công ty vào năm 2000 đến nay, cho thấy tiềm năng lớn trong mối liên hệ với thị trường dầu mỏ.
Việt Nam hiện có 678 công ty niêm yết trên hai sàn giao dịch chứng khoán, với tổng vốn hóa thị trường tăng từ 0,28% GDP năm 2000 lên 33% GDP hiện nay Theo đánh giá của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, Việt Nam không chỉ là nước xuất khẩu dầu thô với sản lượng 316.000 thùng/ngày, đứng thứ 32 thế giới vào năm 2014, mà còn là nước nhập khẩu sản phẩm từ dầu với mức tiêu thụ tăng nhanh, từ 284.000 thùng/ngày năm 2004 lên 413.000 thùng/ngày năm 2013 Chính phủ Việt Nam phải nhập khẩu sản phẩm tinh chế để đáp ứng nhu cầu Báo cáo của Tổng cục Thống kê Việt Nam cho thấy từ năm 2007 đến đầu năm 2015, dầu luôn là mặt hàng chủ yếu trong xuất nhập khẩu, do đó, biến động giá dầu thế giới ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp sử dụng dầu làm nguyên liệu đầu vào và đời sống hàng ngày của người dân.
Từ năm 2000 đến nay, giá dầu đã trải qua nhiều biến động lớn, đạt đỉnh 124.64 USD/thùng vào năm 2012 và giảm xuống còn 41.5 USD/thùng vào đầu năm 2015, ảnh hưởng đáng kể đến thị trường dầu mỏ Việt Nam Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, trị giá xuất khẩu dầu trong giai đoạn 2013-2014 có xu hướng giảm so với giai đoạn 2009-2012, đặc biệt là giảm mạnh trong quý I năm 2015, với trị giá xuất khẩu xăng dầu đạt 1.292.781.000 USD, giảm 34% so với 1.957.690.323 USD của quý I năm 2014, do tác động của giá dầu thế giới.
Thông tin từ cổng thông tin Bộ Tài chính Việt Nam đã báo cáo về giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu trong các năm qua Để biết thêm chi tiết, vui lòng truy cập vào website: [http://www.mof.gov.vn](http://www.mof.gov.vn).
2 Thông tin thu thập từ bộ năng lượng Hoa Kỳ : https://www.eia.gov
Hình 1.1 Giá dầu thế giới giai đoạn 04.01.2010 cho đến 10.06.2015 (Nguồn website tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC): http://www.opec.org )
Hình 1.2 thể hiện chỉ số giá cổ phiếu của một số doanh nghiệp trong lĩnh vực dầu khí, được lấy từ nguồn Sở Giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE) tại địa chỉ https://www.hsx.vn.
I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II
I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II
Theo dữ liệu từ sở giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh (HOSE), chỉ số VN-INDEX của thị trường chứng khoán Việt Nam có xu hướng di chuyển cùng chiều với giá dầu thế giới, cho thấy sự ảnh hưởng mạnh mẽ của giá dầu toàn cầu đến thị trường chứng khoán Việt Mặc dù Việt Nam có quỹ bình ổn giá dầu, sự biến động cao của giá dầu thế giới buộc chính phủ phải điều chỉnh giá dầu nội địa theo nghị định số 83/2014/NĐ-CP và thông tư liên tịch số 39/2014/TTLT-BCT-BTC Tuy nhiên, những điều chỉnh này chỉ hạn chế một phần tác động của giá dầu thế giới, vẫn tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam.
Tại Việt Nam, ảnh hưởng của giá dầu đến thị trường chứng khoán đã thu hút sự quan tâm từ giới học giả, với nhiều nghiên cứu được thực hiện để phân tích mối quan hệ này.
Nghiên cứu của PK Narayan, S Narayan (2010) và CC Nguyen, MI Bhatti (2012) cho thấy giá dầu có ảnh hưởng tích cực đến thị trường chứng khoán Việt Nam, với xu hướng tăng khi giá dầu tăng và ngược lại Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào tác động chung của giá dầu lên thị trường mà chưa xem xét cụ thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của các ngành và nhóm ngành khác nhau của doanh nghiệp niêm yết Thêm vào đó, chưa có nghiên cứu nào phân tích yếu tố quy mô của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh trước đây có quá ít doanh nghiệp niêm yết Do đó, tác giả đã chọn đề tài “Nghiên cứu biến động của giá dầu và tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam” để phân tích trong giai đoạn 2012.
Năm 2015, sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam có sự gia tăng đáng kể về số lượng doanh nghiệp niêm yết, điều này giúp tác giả có được kết quả phân tích khách quan hơn Tác giả tập trung vào việc nghiên cứu tác động của giá dầu, độ trễ của giá dầu và yếu tố quy mô doanh nghiệp đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của các doanh nghiệp.
Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn mới cho các nhà đầu tư về tác động của biến động giá dầu đối với thị trường chứng khoán Việt Nam từ góc độ vi mô, giúp họ đánh giá xem sự thay đổi giá dầu thế giới có ảnh hưởng đến danh mục cổ phiếu của mình hay không, và nếu có, ảnh hưởng đó là tích cực hay tiêu cực Những thông tin này sẽ hỗ trợ các nhà đầu tư xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro hiệu quả liên quan đến giá dầu và tác động của nó đến thị trường chứng khoán và danh mục đầu tư cá nhân.
Nghiên cứu này phân tích tác động của biến động giá dầu đến tỷ suất sinh lợi của các doanh nghiệp trong các lĩnh vực khác nhau, nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa giá dầu và hiệu quả kinh doanh.
Sự biến động giá dầu có thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của doanh nghiệp, đặc biệt khi xem xét các yếu tố như ngành nghề và lĩnh vực hoạt động Các doanh nghiệp trong ngành năng lượng thường nhạy cảm hơn với biến động giá dầu, trong khi các ngành khác có thể bị ảnh hưởng ít hơn Do đó, việc phân tích mối quan hệ giữa giá dầu và hiệu suất cổ phiếu cần chú trọng đến đặc thù của từng lĩnh vực.
Ảnh hưởng của độ trễ giá biến động dầu có tác động đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của các doanh nghiệp hay không?
Biến động giá dầu và độ trễ của nó tác động khác nhau đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của các doanh nghiệp, đặc biệt khi xem xét yếu tố quy mô Sự ảnh hưởng này có thể dẫn đến những biến đổi đáng kể trong hiệu suất tài chính của các công ty lớn và nhỏ, từ đó tạo ra những cơ hội và thách thức khác nhau cho các nhà đầu tư Việc phân tích mối quan hệ giữa giá dầu và lợi nhuận cổ phiếu là cần thiết để hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động đến thị trường.
Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
Để trả lời các câu hỏi nghiên cứu, tác giả đã thu thập và phân tích dữ liệu từ năm 2012 đến năm 2015 Nghiên cứu sử dụng chỉ số giá chứng khoán của các doanh nghiệp trong nhiều ngành, dựa trên phân ngành công bố bởi sàn giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh Dữ liệu giá dầu thô được lấy từ OPEC và tính bằng USD/thùng Tỷ giá hối đoái đồng Dollar Mỹ được thu thập từ ngân hàng thương mại ngoại thương Việt Nam, trong khi lãi suất trái phiếu chính phủ ngắn hạn 3 tháng được lấy từ cơ sở dữ liệu của Thomson Reuters.
Nghiên cứu này sử dụng mô hình GARCH (1,1) để ước lượng ảnh hưởng của giá dầu đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh, với sự hỗ trợ của phần mềm Eview8.
Kết cấu bài nghiên cứu
Bài nghiên cứu được chia làm 5 phần như sau:
Trong chương này tác giả giới thiệu tổng quan về chủ đề giá dầu, xác định vấn đề cần nghiên cứu và đưa ra câu hỏi nghiên cứu
Chương II: Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
Dựa trên câu hỏi nghiên cứu từ chương I, tác giả phân tích các nghiên cứu trước đây để chứng minh tác động của biến động giá dầu đến thị trường chứng khoán, cũng như ảnh hưởng của nó đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu doanh nghiệp trong các ngành khác nhau.
Chương III: Dữ liệu, phương pháp và mô hình nghiên cứu
Tác giả sẽ trình bày phương pháp thu thập dữ liệu nghiên cứu, xây dựng mô hình nghiên cứu và lựa chọn phương pháp phù hợp nhằm trả lời các câu hỏi nghiên cứu đã được nêu trong chương I.
Chương IV: Kết quả nghiên cứu
Trong chương này, tác giả sẽ trình bày kết quả của mô hình đã được lựa chọn trong chương III và phân tích các kết quả thu được từ quá trình chạy mô hình.
Tác giả đưa ra kết luận của bài nghiên cứu và hạn chế của bài nghiên cứu.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY
Mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán
Theo học thuyết Keynes, lạm phát có ba loại chính: lạm phát cầu kéo, lạm phát chi phí đẩy và lạm phát vốn có Lạm phát chi phí đẩy xảy ra do sự sụt giảm tổng cung, thường do yếu tố tự nhiên hoặc tăng giá nguyên liệu đầu vào, như giá dầu Sự tăng giá dầu có thể làm tăng chi phí sản xuất, dẫn đến lạm phát chi phí đẩy Khi lạm phát tăng, chi phí sử dụng vốn cũng tăng theo, làm tăng lãi suất huy động của ngân hàng, ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, đầu tư và chiến lược kinh doanh Điều này có thể khiến doanh nghiệp cắt giảm đầu tư hoặc lợi nhuận, dẫn đến giảm dòng tiền kỳ vọng và giá cổ phiếu Nếu nhiều doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán chịu tác động này, chỉ số chứng khoán toàn thị trường sẽ giảm Nghiên cứu trước đây của Robert S Pindyck và Martin Feldstein đã chỉ ra rằng lạm phát ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, cho thấy mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán là rõ ràng.
Giá dầu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị trường chứng khoán, đặc biệt thông qua các yếu tố kinh tế vĩ mô Nghiên cứu cho thấy, đối với các nước xuất khẩu dầu, giá dầu cao có thể gia tăng thu nhập và tạo ra cơ hội đầu tư lớn, dẫn đến sự tăng trưởng lợi nhuận và giá cổ phiếu của các doanh nghiệp trong ngành Ngược lại, đối với các nước nhập khẩu dầu, giá dầu tăng thường dẫn đến chi phí sản xuất cao hơn, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và giá cổ phiếu do doanh nghiệp phải tăng giá bán sản phẩm, làm giảm nhu cầu tiêu dùng Sự giảm tiêu thụ hàng hóa có thể dẫn đến sản xuất thấp hơn và gia tăng tỷ lệ thất nghiệp, từ đó tác động xấu đến thị trường chứng khoán.
Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới
2.2.1 Ảnh hưởng của giá dầu đến thị trường chứng khoán
Nghiên cứu của Bjornland (2009) về tác động của giá dầu lên thị trường chứng khoán Na Uy cho thấy giá dầu có ảnh hưởng lớn hơn so với các yếu tố như tỷ giá, lãi suất, tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát Sử dụng mô hình VAR cấu trúc, nghiên cứu chỉ ra rằng khi giá dầu tăng 10%, giá chứng khoán sẽ ngay lập tức tăng 2%-3% và đạt mức tối đa 4%-5% sau 14-15 tháng.
Mohamed El Hedi Arouri và Christophe Rault (2010) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán tại các nước GCC, nơi mà nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào giá dầu Nghiên cứu chỉ ra rằng sự thay đổi giá dầu ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán ở các nước GCC, đặc biệt là Saudi Arabia, nơi có bằng chứng thống kê mạnh về mối quan hệ qua lại giữa giá chứng khoán và giá dầu Tuy nhiên, ở các nước khác trong khối GCC, giá chứng khoán có thể bị ảnh hưởng bởi giá dầu, nhưng không có tác động ngược lại từ giá chứng khoán lên giá dầu.
Nghiên cứu của Mohamed El Hedi Arouri, Amine Lahiani và Duc Khuong Nguyen (2011) tập trung vào sự truyền dẫn giá dầu thế giới đến thị trường chứng khoán các nước GCC, sử dụng dữ liệu từ 07/06/2005 đến 21/02/2010, bao gồm giá dầu và chỉ số chứng khoán tại Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả Rập Saudi và các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất Mô hình VAR(1)-GARCH(1,1) được áp dụng, cho thấy sự biến động giá dầu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị trường chứng khoán ở tất cả 6 quốc gia này.
Sunil K Mohanty, Mohan Nandha, Abdullah Q Turkistani, và Muhammed Y Alaitani (2011) đã thực hiện nghiên cứu về mối liên hệ giữa sự thay đổi giá dầu và biến động giá chứng khoán tại các nước GCC, sử dụng dữ liệu thu thập hàng tuần từ tháng 06 năm 2005 đến tháng 12 năm 2009 Kết quả nghiên cứu của họ phù hợp với các nghiên cứu trước đó của Huang (1996), Jones và Kaul (1996), Driesprong (2008), và Kilian và Park (2009) Các tác giả đã kiểm tra thực nghiệm mối quan hệ giữa hai biến này và lập luận rằng sự thay đổi giá dầu có thể ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế thực và thị trường chứng khoán của các nước GCC thông qua các kênh khác nhau, bao gồm chi phí sản xuất biên và chi tiêu của người tiêu dùng.
Bert Scholtens và Cenk Yurtsever (2011) đã nghiên cứu phản ứng của 38 ngành công nghiệp châu Âu đối với cú sốc giá dầu trong giai đoạn 1983-2007 Họ sử dụng nhiều mô hình để đánh giá tác động của cú sốc giá dầu đến giá trị công ty thông qua thu nhập dự kiến và tỷ lệ chiết khấu Mặc dù không thể xác định rõ cách các ngành phản hồi, tác giả cho rằng phản ứng này phụ thuộc vào đặc điểm của từng ngành Hầu hết các nghiên cứu trước đây đều khẳng định cú sốc giá dầu có ảnh hưởng tiêu cực, nhưng ngành dầu khí và sản xuất khí đốt lại hưởng lợi từ sự tăng giá dầu Nghiên cứu cho thấy nhiều ngành công nghiệp được lợi khi giá dầu giảm, trong khi một số ngành như khai thác mỏ và dầu khí có phản ứng tích cực khi giá dầu tăng Kết quả chỉ ra rằng không có mối quan hệ nhất quán giữa cú sốc giá dầu và các ngành công nghiệp, với phản ứng mạnh nhất ở các ngành có dầu và năng lượng là sản phẩm đầu ra Ngược lại, các ngành sử dụng dầu hoặc năng lượng như nguyên liệu đầu vào lại có phản ứng khác nhau tùy thuộc vào loại hình công nghiệp, ví dụ như ngành hàng không và vận tải có nhu cầu năng lượng cao Ngoài ra, ngành hóa học cũng cho thấy sự nhạy cảm đáng kể với giá dầu.
Paresh Kumar Narayan và Rangan Gupta (2014) đã tiến hành nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và biến động giá chứng khoán, sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian dài hơn 150 năm từ tháng 10 năm 1859 đến tháng 12 năm 2013 Nghiên cứu bao gồm chỉ số giá thị trường chứng khoán Mỹ (S&P 500) và giá giao ngay dầu thô (West Texas Intermediate - WTI) với dữ liệu thu thập theo tháng Việc này giúp tác giả làm rõ hơn mối quan hệ giữa giá dầu và lợi nhuận chứng khoán Họ cũng áp dụng mô hình hồi quy tiên đoán dựa trên phương pháp ước lượng của Westerlund và Narayan (2012) để phân tích các mối quan hệ này.
Nghiên cứu của tác giả vào năm 2014 chỉ ra hai ý nghĩa quan trọng về mối quan hệ giữa giá dầu và biến động giá chứng khoán Đầu tiên, giá dầu có thể được sử dụng để dự đoán lợi nhuận của chứng khoán, và khả năng dự báo này vẫn tồn tại trong khoảng thời gian mẫu 150 năm Thứ hai, mối quan hệ giữa giá dầu và giá chứng khoán mang tính phi tuyến, với sự thay đổi giá dầu ảnh hưởng ngược chiều đến biến động giá chứng khoán Điều này cho thấy tín hiệu từ thị trường dầu rất quan trọng trong việc dự đoán biến động của thị trường chứng khoán.
Basher và Sadorsky (2006) thực hiện nghiên cứu nhằm đóng góp cho lý thuyết về tác động của biến động giá dầu đối với thị trường chứng khoán ở các nước mới nổi Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 21 thị trường tài chính mới nổi, bao gồm chỉ số giá chứng khoán theo dạng chuỗi dữ liệu hàng ngày, lấy từ nguồn Datastream.
Nghiên cứu này xem xét dữ liệu từ 21 quốc gia, bao gồm Argentina, Brazil, Chile, Colombia, Ấn Độ, Indonesia, Israel, Jordan, Hàn Quốc, Malaysia, Mexico, Pakistan, Peru, Philippines, Ba Lan, Nam Phi, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Venezuela, trong khoảng thời gian từ 31 tháng 12 năm 1992 đến 31 tháng 10 năm 2005 Các quốc gia này được lựa chọn do dữ liệu thị trường chứng khoán dài hạn và đầy đủ, trong khi Trung Quốc và Nga bị loại trừ do thiếu dữ liệu Nghiên cứu sử dụng phân tích rủi ro có điều kiện và không có điều kiện để đánh giá mối quan hệ giữa biến động giá dầu và giá chứng khoán tại các thị trường mới nổi, cho thấy mối quan hệ tiêu cực và có ý nghĩa thống kê giữa rủi ro không điều kiện và thị trường chứng khoán Kết quả cho thấy rằng dữ liệu hàng ngày và hàng tháng cho thấy mối quan hệ tích cực giữa rủi ro thị trường và biến động giá chứng khoán, phù hợp với lý thuyết trước đó về mối quan hệ giữa lợi nhuận thực và rủi ro Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng giá dầu có tác động tích cực đến biến động giá chứng khoán ở các thị trường mới nổi, với giá dầu tăng ảnh hưởng tích cực và giá dầu giảm có tác động đáng kể trong một số khoảng thời gian Cuối cùng, có một số bằng chứng về mối quan hệ phi tuyến tính giữa rủi ro thị trường và biến động của thị trường mới nổi.
Nghiên cứu của Jungwook Parka và Ronald A Ratti (2008) cho thấy cú sốc giá dầu có ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận chứng khoán thực của Mỹ và 13 quốc gia châu Âu từ tháng 01 năm 1986 đến tháng 12 năm 2005, thông qua mô hình VAR Kết quả cho thấy cú sốc giá dầu tác động ngay trong tháng xảy ra hoặc trễ hơn một tháng, với giá dầu thực toàn cầu có ảnh hưởng lớn hơn giá dầu quốc gia Hiệu ứng lan tỏa của cú sốc giá dầu dẫn đến tác động tiêu cực lên giá chứng khoán tại Anh, với 6% biến động lợi nhuận chứng khoán thực được giải thích bởi cú sốc này Đặc biệt, sự gia tăng biến động giá dầu có tác động đáng kể đến áp lực giá chứng khoán thực tại nhiều nước châu Âu Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng ảnh hưởng của cú sốc giá dầu lớn hơn so với lãi suất, với sự gia tăng độ lệch chuẩn trong giá dầu thực dẫn đến tăng lãi suất ngắn hạn ở Mỹ và 8 trong số 13 nước châu Âu sau một hoặc hai tháng.
Rumi Masiha, Sanjay Peters và Lurion De Mello (2011) đã tiến hành thu thập dữ liệu quan sát hàng tháng từ tháng 5 năm 1988 đến tháng 1 năm 2005, bao gồm chỉ số giá thị trường chứng khoán Hàn Quốc, chỉ số sản xuất công nghiệp, lãi suất và giá dầu Nghiên cứu này cũng xem xét giai đoạn của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á.
Năm 1997 và sự biến động giá dầu trong đầu những năm 1990 sau chiến tranh vùng Vịnh cho thấy mối quan hệ dài hạn giữa giá dầu và lợi nhuận chứng khoán tại Hàn Quốc Hệ thống kinh tế Hàn Quốc ổn định trong thời gian nghiên cứu, cho thấy cuộc khủng hoảng tài chính không làm ảnh hưởng đến sự ổn định của nền kinh tế Biến động giá dầu có tác động đáng kể đến thị trường chứng khoán, với lợi nhuận thực của chứng khoán là kênh truyền dẫn chính cho điều chỉnh ngắn hạn đến trạng thái cân bằng dài hạn Sau những biến động giá dầu, thị trường chứng khoán hồi phục chậm và đạt mức cân bằng sau khoảng 9 tháng, trong đó lãi suất kỳ hạn và giá dầu ảnh hưởng đến thị trường Mô hình VECM chỉ ra rằng cú sốc giá dầu gây ra hai tác động tiêu cực lên giá trị doanh nghiệp: tăng chi phí sản xuất làm giảm lợi nhuận và khiến nhà đầu tư dự đoán suy giảm lợi nhuận, dẫn đến quyết định bán cổ phiếu, ảnh hưởng đến các chỉ số thị trường chứng khoán.
Abdallah Fayyad và Kevin Daly (2010) đã thu thập dữ liệu hàng ngày từ thị trường chứng khoán của bảy nước, bao gồm Kuwait, Oman, UAE, Bahrain, Qatar, Anh và Mỹ, cùng với giá dầu giao ngay, từ 21/09/2005 đến 12/02/2010 Họ sử dụng mô hình tự hồi quy VAR để nghiên cứu tác động của biến động giá dầu lên thị trường chứng khoán các nước GCC, Anh và Mỹ, chia dữ liệu thành ba giai đoạn: giá dầu ít biến động, giá dầu tăng và giá dầu giảm Kết quả cho thấy, trong giai đoạn đầu, biến động giá dầu không thể dự đoán được biến động của thị trường chứng khoán GCC, Anh và Mỹ Tuy nhiên, trong giai đoạn giá dầu tăng, biến động giá dầu có thể dự đoán được thị trường Kuwait, UAE và Mỹ, nhưng không phải Qatar, Bahrain, Oman và Anh Ở giai đoạn ba, tất cả biến động giá chứng khoán đều có thể dự đoán bởi biến động giá dầu, ngoại trừ Kuwait và Bahrain Phản ứng xung cho thấy trong giai đoạn đầu, phản ứng của thị trường chứng khoán GCC trước cú sốc giá dầu là yếu, trong khi ở giai đoạn hai và ba, thị trường chứng khoán GCC, Mỹ và Anh chịu ảnh hưởng đáng kể hơn Tóm lại, giá dầu có ảnh hưởng đáng kể đến thị trường chứng khoán GCC, Anh và Mỹ, với mức độ tác động khác nhau giữa các thị trường.
Nghiên cứu của Yu dong Wang, Chong feng Wu và Li Yang (2013) so sánh tác động của cú sốc giá dầu lên thị trường chứng khoán ở các nước nhập khẩu và xuất khẩu dầu Kết quả cho thấy mối quan hệ giữa cú sốc giá dầu và lợi nhuận chứng khoán chủ yếu là tuyến tính, với sự khác biệt rõ rệt về cường độ và hướng phản ứng giữa hai nhóm nước Cú sốc giá dầu đóng góp lớn vào biến động giá chứng khoán, giải thích khoảng 20-30% sự biến động toàn cầu, và ảnh hưởng này mạnh hơn ở các nước xuất khẩu Ngoài ra, sự không chắc chắn về giá dầu cũng tác động tiêu cực đến thị trường chứng khoán ở cả hai nhóm nước, nhưng mạnh hơn ở các nước xuất khẩu Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố kinh tế và nhu cầu dầu giảm có thể làm giảm chi phí ngành công nghiệp ở các nước nhập khẩu Ví dụ, Trung Quốc cho thấy thị trường chứng khoán vẫn giảm mặc dù nền kinh tế mạnh mẽ Mức độ ảnh hưởng của cú sốc giá dầu lên lợi nhuận chứng khoán phụ thuộc vào việc nước đó là nước nhập khẩu hay xuất khẩu dầu.
2.2.2 Ảnh hưởng của giá dầu đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu khi xem xét đến các yếu tố ngành, độ trễ giá dầu và quy mô của doanh nghiệp
Nghiên cứu thực nghiệm ảnh hưởng giá dầu đến thị trường chứng khoán Việt Nam
Paresh Kumar Narayan và Seema Narayan (2010) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán Việt Nam, sử dụng dữ liệu hàng ngày từ năm 2000 đến 2008, bao gồm các biến như giá dầu, tỷ giá hối đoái danh nghĩa và chỉ số VN-INDEX Kết quả nghiên cứu cho thấy giá dầu có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đối với thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn này.
Năm 2008, tác giả chỉ ra rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam tăng mạnh, từ 0.9 tỷ đô la năm 2005 lên 1.9 tỷ đô la năm 2006, chiếm 3.5% GDP Các nhà đầu tư địa phương đã chuyển từ việc nắm giữ tài sản ngoại tệ sang đầu tư cổ phiếu, dẫn đến việc thị trường chứng khoán Việt Nam bị chi phối chủ yếu bởi các yếu tố địa phương hơn là giá dầu Mặc dù giá dầu toàn cầu tăng mạnh trong giai đoạn 2000-2008, nghiên cứu cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng tích cực từ giá dầu.
Cuong C Nguyen và M Ishaq Bhatti (2012) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán tại Việt Nam và Trung Quốc, sử dụng hai phương pháp mới là Plot (K- và chi-Plot) và Copula Nghiên cứu này mang đến cái nhìn mới về mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán bằng cách xác định mô hình đuôi phụ thuộc giữa chúng Kết quả cho thấy tại Việt Nam, giá dầu có ảnh hưởng tích cực đến thị trường chứng khoán, với sự tăng hoặc giảm của giá dầu dẫn đến sự thay đổi tương tự ở giá chứng khoán Ngược lại, tại Trung Quốc, không tìm thấy mối quan hệ nào giữa giá dầu và giá chứng khoán.
Mặc dù có nhiều nghiên cứu về ảnh hưởng của giá dầu đến thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng vẫn còn thiếu các nghiên cứu thực nghiệm cụ thể Đặc biệt, chưa có nghiên cứu nào phân tích tác động của giá dầu đối với biến động giá chứng khoán của các doanh nghiệp thuộc nhiều ngành khác nhau Hơn nữa, cần xem xét ảnh hưởng của độ trễ giá dầu đến sự biến động này và liệu quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa giá dầu và biến động giá chứng khoán hay không.
Tóm tắt chương II
Nghiên cứu trước đây cho thấy có mối quan hệ giữa giá dầu và thị trường chứng khoán ở cả nước phát triển và đang phát triển Giá dầu không chỉ ảnh hưởng tích cực mà còn có tác động tiêu cực đến thị trường chứng khoán Một số nghiên cứu gần đây đã phân tích sâu hơn về ảnh hưởng của giá dầu đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, đặc biệt là nghiên cứu của Paresh Kumar Narayan và Susan Sunila Sharma (2011), cho thấy rằng tác động của giá dầu phụ thuộc vào yếu tố ngành, độ trễ và quy mô doanh nghiệp Do đó, tác giả đã chọn nghiên cứu này làm cơ sở để tiến hành nghiên cứu tại thị trường chứng khoán Việt Nam.
